Examenvragen arbeidsmarkt economie vwo

36 vragen over arbeidsmarkt uit 11 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Arbeidsmarkt komt in 11 van de 18 examens economie vwo voor, met 36 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 3 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over arbeidsmarkt

Per examen de vragen over arbeidsmarkt, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 2: Opgave 3 Flexibele inflatie

Opgavetekst

Een land heeft al langere tijd te maken met een hoge inflatie. De centrale bank van het land heeft de refirente een aantal keer verhoogd. Dit heeft niet geleid tot een toename van de spaarquote.

De overheid van het land wil de inflatie verlagen door flexwerk (werk op basis van flexibele arbeidscontracten) te stimuleren.

Vraag 14 2 punten

Leg uit dat het stimuleren van flexwerk kan leiden tot lagere prijzen.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Meer flexwerk zal ervoor zorgen dat arbeiders eerder worden ontslagen / bedrijven overtollig personeel kunnen ontslaan. (1)
  • Hierdoor daalt hun inkomen waardoor de bestedingen dalen (en dus zal de inflatie / zullen de prijzen dalen). (1)

of

  • Hierdoor dalen de loonkosten / lonen (sneller) (en kunnen bedrijven sneller hun prijs verlagen). (1)

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Soepeler

Vraag 22 2 punten

Een regeringspartij doet twee voorstellen om de arbeidsmarkt te flexibiliseren. Het ontslagrecht moet worden versoepeld (= voor werkgevers moet het makkelijker worden om werknemers te ontslaan). De opzegtermijn moet korter worden (= de periode dat een werknemer met een vast contract verplicht moet doorwerken na ontslag door de werknemer / werkgever). Leg uit dat de versoepeling van het ontslagrecht leidt tot minder risico bij werkgevers en daardoor tot een toename van de werkgelegenheid.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bedrijven bij ontslag minder loonkosten hebben, waardoor het risico op hoge kosten afneemt (1p)
  • Legt uit dat bedrijven daardoor sneller een prikkel hebben om werknemers aan te nemen, waardoor de werkgelegenheid stijgt (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De opzegtermijn moet korter worden (= de periode dat een werknemer met een vast contract verplicht moet doorwerken na ontslag door de werknemer / werkgever). De verkorting van de opzegtermijn kan ertoe leiden dat het berovingsprobleem in arbeidsrelaties groter wordt, waardoor de loonkosten per product kunnen toenemen. Leg uit dat de verkorting van de opzegtermijn, via het berovingsprobleem, kan leiden tot een toename van de loonkosten per product.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat werknemers door de verkorting van de opzegtermijn eenvoudiger ontslag kunnen nemen, waardoor bedrijven minder investeren in de werknemer, omdat de kans op beroving of verzonken kosten groter is (1p)
  • Legt uit dat hierdoor de arbeidsproductiviteit daalt, waardoor de loonkosten per product toenemen (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Beleidsdilemma

Opgavetekst

Figuur 1 Het IS-MB-GA-model van de eurozone in een laagconjunctuur

Het IS-MB-GA-model van de eurozone in een laagconjunctuur
Figuur 1 Legenda: Y = reële productie; r = reële rente in procenten; π = inflatie in procenten; Y0 = Y*.

Het IS-MB-GA-model in twee delen. Bovenin de reële rente (r) tegen de productie (Y): de IS-curves IS0 en IS1 (IS1 ligt links van IS0, de pijl wijst naar links), de MB0-lijn op 4 procent, en de productieniveaus Y1 en Y0. Onderin de inflatie (π) tegen de productie (Y): de GA0-curve, die stijgt met de productie. De stippellijn bij Y0 loopt door beide delen. Y0 is de productie bij een output gap van nul (Y0 = Y*), Y1 is de productie in de laagconjunctuur.

Vraag 11 1 punt

De economie van de eurozone is vanuit een situatie met een output gap van nul (Y0=Y*) terechtgekomen in een laagconjunctuur (Y1). Een econoom gebruikt het IS-MB-GA-model om de regeringsleiders van de eurozone van economisch advies te voorzien. De econoom gaat ervan uit dat de landen naast een gezamenlijk monetair beleid ook een gezamenlijk begrotingsbeleid gaan voeren. De figuur bij deze opgave toont het IS-MB-GA-model van de eurozone in een laagconjunctuur.

Geef een verklaring dat er in de uitgangssituatie (Y0) sprake is van natuurlijke werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een verklaring voor natuurlijke werkloosheid, bijvoorbeeld: er zijn te weinig arbeidsplaatsen in de economie, de macht van vakbonden, een minimumloon, of arbeid die naar het buitenland is verplaatst (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Loonquote onder de loep

Opgavetekst

Figuur 1 Factoren van invloed op de loonquote

Factoren van invloed op de loonquote
Figuur 1 Toelichting: globalisering houdt in dat er sprake is van een groeiende internationale handel en buitenlandse investeringen en een toegenomen betekenis van multinationals.

Stroomschema met zes vakjes: globalisering, technologische ontwikkeling, arbeidsproductiviteit, gemiddeld loon per arbeidsuur, overig inkomen van bedrijven en loonquote. De pijlen met hun teken:

  • globalisering naar technologische ontwikkeling: +
  • globalisering naar arbeidsproductiviteit: +
  • globalisering naar overig inkomen van bedrijven: +
  • technologische ontwikkeling naar arbeidsproductiviteit: +
  • arbeidsproductiviteit naar gemiddeld loon per arbeidsuur: +
  • gemiddeld loon per arbeidsuur naar technologische ontwikkeling: +
  • gemiddeld loon per arbeidsuur naar loonquote: +
  • gemiddeld loon per arbeidsuur naar overig inkomen van bedrijven: -
  • overig inkomen van bedrijven naar loonquote: -

Vraag 15 2 punten

Econoom Van Nassau onderzocht in 2018 mogelijke oorzaken van de daling van de loonquote (het totale loon van alle werknemers in bedrijven als percentage van de totale netto toegevoegde waarde van bedrijven). Hij gebruikt figuur 1. Verklaar met behulp van figuur 1 dat een lagere groei van de lonen kan leiden tot een lagere groei van de arbeidsproductiviteit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij een matige loongroei de arbeid relatief goedkoper wordt ten opzichte van kapitaal, zodat bedrijven kiezen voor geen of minder arbeidsbesparende investeringen. (1p)
  • Legt uit dat de technologische ontwikkeling achterblijft, waardoor de arbeidsproductiviteit minder toeneemt of zelfs afneemt. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Econoom Van Nassau gebruikt figuur 1 en de toelichting daarbij: globalisering houdt in dat er sprake is van een groeiende internationale handel en buitenlandse investeringen en een toegenomen betekenis van multinationals. Verklaar met behulp van figuur 1 dat globalisering een negatieve invloed kan hebben op de loonquote.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat globalisering leidt tot meer internationale concurrentie, waardoor bedrijven makkelijker diensten kunnen kopen uit landen waar de kosten lager zijn, zodat het overig inkomen van bedrijven stijgt. (1p)
  • Legt uit dat het loon als onderdeel van de totale netto toegevoegde waarde daalt, waardoor de loonquote daalt. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Tabel 1 Macro-economische gegevens

variabeleprocentuele ontwikkeling 2019 t.o.v. 2018
productievolume in bedrijven2,7
inflatie2,5
gemiddeld loon per arbeidsuur in bedrijven4,0
werkgelegenheid in arbeidsuren in bedrijven1,5
arbeidsproductiviteit in bedrijven1,2

Vraag 17 2 punten

Van Nassau verwacht dat krapte op de arbeidsmarkt tijdens de hoogconjunctuur in 2019 zal leiden tot een relatief sterkere ontwikkeling van de lonen, waardoor de loonquote in 2019 wel zal stijgen. Hij onderbouwt deze verwachting met gegevens uit tabel 1. Bereken de procentuele stijging van de loonquote in 2019 ten opzichte van 2018. Rond je antwoord af op een decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de groei van het totale loon (100 x 1,015 x 1,04 = 105,56) en de groei van de netto toegevoegde waarde (100 x 1,027 x 1,025 = 105,27, of 100 x 1,012 x 1,015 x 1,025 = 105,27). (1p)
  • Berekent de loonquote (105,56 / 105,27 x 100 = 100,28) en concludeert dat de loonquote met 0,3% is gestegen. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Figuur 2 Effect flexibele schil op de loongroei

Effect flexibele schil op de loongroei
Figuur 2 Toelichting: De loongroei is de ontwikkeling van het gemiddeld loonniveau. In de figuur wordt verondersteld dat de loongroei gelijk opgaat met de conjunctuur

Lijngrafiek met tijd op de horizontale as en de procentuele loongroei op de verticale as. Twee golflijnen van gelijke vorm: een doorgetrokken lijn voor de procentuele loongroei zonder flexibele schil en een gestippelde lijn voor de procentuele loongroei met flexibele schil. De gestippelde lijn ligt in de toppen (hoogconjunctuur) lager dan de doorgetrokken lijn en in de dalen (laagconjunctuur) hoger.

Vraag 18 2 punten

Econoom Van Houtven stelt dat de ontwikkeling van de loonquote afhangt van de conjunctuur en de flexibele schil (het aantal flexibele contracten in verhouding tot het aantal vaste arbeidscontracten). Zij doet de volgende uitspraak: 'De flexibele schil zorgt ervoor dat de loongroei minder afneemt in een laagconjunctuur en minder toeneemt in een hoogconjunctuur.' Dit is grafisch weergegeven in figuur 2. Leg uit dat de flexibele schil ervoor zorgt dat de loongroei minder afneemt in een laagconjunctuur en minder toeneemt in een hoogconjunctuur.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat werkgevers bij een laagconjunctuur eerst de werknemers met een flexibel contract ontslaan, die een relatief laag loon hebben; dat heeft een opwaartse invloed op het gemiddelde loonniveau van de niet-ontslagen werknemers, zodat de loongroei minder afneemt. (1p)
  • Legt uit dat werkgevers bij een hoogconjunctuur eerst mensen met een flexibel contract aannemen, die een relatief laag loon hebben; dat heeft een neerwaartse invloed op het gemiddelde loonniveau, zodat de loongroei minder toeneemt. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Econoom Van Houtven meent bovendien dat tijdens een laagconjunctuur de verhouding tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt verandert als gevolg van loonstarheid: hierdoor zullen de lonen ook minder hard stijgen als de conjunctuur weer aantrekt. Onderbouw de mening van econoom Van Houtven.

Bekijk het antwoord
  • Onderbouwt dat door loonstarheid de lonen tijdens een laagconjunctuur weinig tot niet dalen, waardoor de vraag naar arbeid kleiner is dan het aanbod en de arbeidsmarkt ruim is; bij een hoogconjunctuur stijgen de lonen daardoor minder snel om voldoende arbeid aan te trekken. Ook goed: door loonstarheid neemt de werkloosheid sterker toe in een laagconjunctuur, en is de arbeidsmarkt na herstel nog relatief ruim, waardoor de lonen minder snel stijgen. Een van beide onderbouwingen is volledig goed. (2p)

Een van beide onderbouwingen is volledig goed: geef het volledige punt als de kandidaat een van de twee uitwerkingen goed beschrijft.

Vraag 19 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Zelfstandigen zonder personeel

Opgavetekst

Figuur 1 Lorenzcurven van zzp’ers in 2019

Lorenzcurven van zzp’ers in 2019
Figuur 1

Assen: horizontaal aantal personen in % van het totaal, van 0 tot 100. Verticaal inkomen in % van het totaal, van 0 tot 100. Doorgetrokken lijn: primaire inkomensverdeling. Gestippelde lijn: secundaire inkomensverdeling. Een dunne stippellijn loopt diagonaal van (0;0) naar (100;100).

Vraag 3 2 punten

Ondanks de vele gewerkte uren, komt een deel van de zzp’ers onder de armoedegrens. Daarom pleiten de onderzoekers voor het invoeren van een wettelijk minimumuurtarief voor zzp’ers, net zoals het bestaande wettelijk minimumloon voor werknemers in loondienst. Leg uit dat het invoeren van een wettelijk minimumuurtarief voor zzp’ers kan leiden tot een hogere (cao-)loonstijging van de werknemers in loondienst.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het werk van (bepaalde) zzp’ers duurder wordt, waardoor de vraag naar hun diensten daalt en de vraag naar arbeid van werknemers in loondienst stijgt, zodat de cao-lonen kunnen stijgen; of: het werk van (bepaalde) zzp’ers levert per uur meer op, waardoor werknemers voor zichzelf gaan werken, het arbeidsaanbod in loondienst daalt en de cao-lonen kunnen stijgen (2p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Onderzoekers Jan en Samira hebben een model gemaakt voor de markt van zzp’ers in 2022 om de gevolgen van hun voorstel te analyseren: $Qv = -30U + 630$ (totaal gevraagd aantal uren naar zzp’ers in miljoenen per jaar), $Qa = +20U - 50$ (totaal aangeboden aantal uren door zzp’ers in miljoenen per jaar) en U (uurtarief in euro’s). Jan en Samira beseffen dat hun model een forse vereenvoudiging is van de realiteit. Het model gaat uit van een arbeidsmarkt van volledige mededinging: ze stellen daarom dat dit model alleen voor laaggeschoolde arbeid geldt en niet voor hooggeschoolde arbeid. Verklaar de stelling van Jan en Samira.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat laaggeschoolde arbeid (zoals schoonmaak) relatief homogeen is, zodat de beloning per uur wordt bepaald door het geheel van vraag en aanbod van zzp’ers, terwijl de diensten van hooggeschoolden (zoals juridisch medewerkers of ICT-adviseurs) relatief heterogeen zijn, zodat er geen sprake is van volledige mededinging voor hooggeschoolde arbeid (2p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Jan en Samira onderzoeken de gevolgen van de invoering van een minimumtarief voor zzp’ers van 16 euro per uur voor de totale werkgelegenheid. Verklaar dat de totale werkgelegenheid op korte termijn negatief en op lange termijn positief kan worden beïnvloed door de invoering van het minimumuurtarief.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart een negatieve invloed op de korte termijn: betaald werk wordt duurder, waardoor opdrachtgevers meer zwart willen laten doen of diensten in het relatief goedkopere buitenland willen laten verrichten, zodat de arbeidsvraag / werkgelegenheid afneemt (1p)
  • Verklaart een positieve invloed op de lange termijn: de beloning en koopkracht van een deel van de onderbetaalde zzp’ers gaat omhoog, zij gaan meer besteden, waardoor het bbp en de totale (feitelijke) werkgelegenheid kunnen toenemen (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Activerend arbeidsmarktbeleid

Opgavetekst

tabel 1 Verhouding tussen inactieven en actieven, 2009 - 2018

Grootheid2009201020112012201320142015201620172018
i/a-ratio (inactieven/actieven)0,6700,6540,6300,64500,6490,6310,6290,6200,6180,616

Opgave 5 Activerend arbeidsmarktbeleid

In een land brengen de toegenomen arbeidsongeschiktheid en de stijgende vergrijzing de financiering van de sociale verzekeringen, waarbij het omslagstelsel wordt toegepast, in gevaar. De minister van Sociale Zaken analyseert de situatie en gebruikt daarbij onder andere tabel 1.

Onder inactieven worden uitkeringsgerechtigden verstaan (bijvoorbeeld voor werkloosheid, staatspensioen, bijstand). Onder actieven worden de werkenden verstaan. Een i/a-ratio (inactieven/actieven) van 0,5 betekent dat voor iedere inactieve er twee actieven staan.

De minister van Sociale Zaken concludeert op basis van de tabel dat:
a de regering zich moet inzetten om de participatiegraad te laten stijgen, met als gevolg dat de i/a-ratio verder omlaag kan;
b als het niet lukt om de i/a-ratio te laten dalen, toekomstige regeringen steeds meer moeite zullen krijgen om bij vergrijzing de financiering van het staatspensioen rond te krijgen. Hierdoor ontstaat een grotere druk op de solidariteit binnen en tussen generaties.
c indien het niet lukt om de i/a-ratio verder te verlagen, de pensioenleeftijd verder zal worden verhoogd.

Vraag 22 3 punten

De minister van Sociale Zaken concludeert op basis van tabel 1 onder b: als het niet lukt om de i/a-ratio te laten dalen, zullen toekomstige regeringen steeds meer moeite krijgen om bij vergrijzing de financiering van het staatspensioen rond te krijgen. Hierdoor ontstaat een grotere druk op de solidariteit binnen en tussen generaties. Geef een verklaring voor conclusie b en verklaar de grotere druk op de solidariteit binnen generaties en tussen generaties.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat als er niet meer actieven bijkomen om de premies te betalen voor de gepensioneerden met een staatspensioen, de premiedruk voor de financiering van het toenemend aantal gepensioneerden stijgt (als gevolg van de vergrijzing bij het omslagstelsel), waardoor de financiering van het staatspensioen in gevaar komt. (1p)
  • Legt uit dat dit ten koste gaat van de solidariteit tussen generaties, omdat werkenden steeds meer moeten betalen aan ouderen. (1p)
  • Legt uit dat dit ten koste gaat van de solidariteit binnen generaties, omdat werkenden meer bijdragen aan de uitkeringen van ouderen dan de inactieven die later ook een pensioen ontvangen maar zelf niet bijdragen. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Geef twee verklaringen hoe de i/a-ratio (inactieven/actieven) verlaagd zal worden als de pensioenleeftijd wordt verhoogd.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat bij verhoging van de pensioenleeftijd er minder inactieven zijn, waardoor de teller kleiner wordt. (1p)
  • Verklaart dat bij verhoging van de pensioenleeftijd er meer actieven zijn, omdat mensen langer doorwerken, waardoor de noemer groter wordt. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

tabel 2 Oud en nieuw stelsel van inkomstenbelasting

Oud stelsel (2018) schijfTariefNieuw stelsel (ingaande 2019) schijfTarief
€ 0 - 12.00037%€ 0 - 20.00035%
€ 12.001 - 37.00041%€ 20.001 - 70.00040%
€ 37.001 - 67.00042%> € 70.00050%
> € 67.00052%

Arbeidskorting oud stelsel: € 1.000 per persoon per jaar.

Arbeidskorting nieuw stelsel: voor mensen met een arbeidsinkomen tot maximaal € 15.000 per jaar is de arbeidskorting € 1.500. Voor mensen met een arbeidsinkomen vanaf € 15.000 per jaar wordt deze korting verminderd met € 40 per € 1.000 extra jaarinkomen.

Vraag 24 2 punten

De minister van Sociale Zaken stelt een aanpassing voor van de Wet inkomstenbelasting met als doel om meer doelgroepen, zoals werklozen en bijstandsgerechtigden, te stimuleren de arbeidsmarkt te betreden (zie tabel 2). Noem twee aspecten van de voorgestelde belastingaanpassing die de genoemde doelgroepen eerder kunnen activeren om betaald werk te gaan zoeken. Licht beide aspecten toe.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende aspecten en licht beide toe. (a) De laagste belastingschijven hebben nu een lager tarief, waardoor het verschil in inkomen tussen werken en niet-werken (en dus het aanmoedigingseffect) groter wordt. (b) De arbeidskorting is hoger geworden, waardoor voor de uitkeringsgerechtigden het verschil in inkomen tussen werken en niet-werken groter wordt. (c) De belastingschijven zijn verlengd, waardoor over een groter bedrag een kleiner heffingspercentage wordt berekend, en het dus aantrekkelijker wordt om betaald werk te zoeken. (2p)

Voor twee scorepunten moeten twee antwoorden zijn gegeven, elk met toelichting; bij één antwoord met toelichting 1 scorepunt toekennen.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

De minister verwacht dat de actieven zich door de stelselherziening minder zullen aanbieden op de arbeidsmarkt (zie tabel 2). Leg de verwachting van de minister uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door een daling van de te betalen belasting het besteedbaar inkomen stijgt, waardoor actieven kunnen besluiten minder uren te werken bij een gelijkblijvend nettoloon, zodat het arbeidsaanbod in uren daalt. (2p)

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 1: AnyWay van de grond

Opgavetekst

Tabel 1 marktontwikkeling vluchten in Europa, 2012 − 2016

20122013201420152016
**marktaandeel**
standaardvluchten75%70%68%62%59%
waarvan vluchten EAC10,0%*10,4%10,3%9,0%8,9%
budgetvluchten25%30%32%38%41%
**jaarlijkse groei** alle vluchten (% t.o.v. het voorgaande jaar)2,75%3,33%3,87%1,86%3,05%

*Toelichting: 10% van alle standaardvluchten wordt uitgevoerd door EAC.

Figuur 1 organogram van de voorgestelde bedrijfsstructuur

organogram van de voorgestelde bedrijfsstructuur
Figuur 1

Organogram. Bovenaan staat Combined Air Services (CAS). Daaronder staan twee bedrijven die met lijnen aan CAS zijn verbonden: links EAC en rechts AnyWay.

Vraag 2 2 punten

AnyWay zal gebruik gaan maken van alle voorzieningen van EAC, zoals hangars, incheckbalies en reparatiecentra. De directie stelt dat daardoor de gemiddelde winst per vlucht van EAC omhoog kan gaan. Verklaar de stelling van de directie.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat de constante kosten (zoals de kosten van de voorzieningen) over meer vluchten worden verdeeld, doordat AnyWay de voorzieningen van EAC gebruikt. Hierdoor dalen de gemiddelde constante kosten per vlucht van EAC en stijgt de gemiddelde winst per vlucht van EAC, gegeven de omzet en de variabele kosten. (2p)

Zonder verwoording van constante kosten worden geen scorepunten toegekend. Het begrip hoeft niet letterlijk genoemd te worden (aanvulling 2021-1). Voor een antwoord gericht op de winst van CAS in plaats van op die van EAC maximaal 1 punt.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Eén van de vakbonden zou akkoord willen gaan met 10% minder loon voor vluchten van AnyWay, vergeleken met het huidige loon bij EAC, als daar een zodanige loonsverhoging voor vluchten van EAC tegenover staat, dat de gemiddelde loonsverhoging voor CAS uitkomt op 1% ten opzichte van de huidige situatie. Daarbij is ervan uitgegaan dat de piloten daadwerkelijk 20% van hun werktijd vliegen voor AnyWay. Bereken hoeveel procent de lonen op vluchten van EAC dan moeten stijgen. Rond je antwoord af op twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de loonsverhoging voor EAC: oud loon 100; 0,2 × 100 + 0,8 × 100 = 100; nieuw: 0,2 × 90 + 0,8 × loon EAC = 101; loon EAC = 103,75, dus een loonsverhoging van 3,75% (2p)

Het antwoord is een loonsverhoging van 3,75%. Elke juiste afronding op twee decimalen is goed.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

De directie reageert: “Een te grote loonsverhoging brengt de opstart van de nieuwe bedrijfsstructuur in gevaar. De uitgifte van extra aandelen heeft alleen kans van slagen bij voldoende interesse van de kant van beleggers.” Leg uit dat een te sterke loonsverhoging het succes van een aandelenuitgifte van CAS in gevaar kan brengen.

Bekijk het antwoord
  • Bij een te sterke loonsverhoging (bij EAC) kan de verwachte winst van CAS te laag uitvallen (1p)
  • Hierdoor kan er onvoldoende interesse onder beleggers ontstaan, omdat zij verwachten dat er na de uitgifte te weinig dividend beschikbaar zal zijn, de koers van de aandelen na de uitgifte zal dalen of het rendement op het aandeel zal dalen (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Vrouwenvoetbal

Vraag 1 2 punten

Vrouwenvoetbal ontwikkelt zich snel en de verwachting is dat clubs hoge salarissen gaan betalen voor topspeelsters. De nationale voetbalbond wil voorkomen dat clubs zich in de schulden steken om speelsters aan te trekken. Mede daarom eist de bond van de clubs een begrotingsregel: de kosten van een jaar mogen niet hoger zijn dan de opbrengsten, op straffe van puntenaftrek of zelfs degradatie naar een lagere klasse. De voorzitter van de bond stelt dat deze begrotingsregel invloed heeft op de marktwaarde van speelsters. Leg uit hoe de begrotingsregel invloed heeft op de marktwaarde van speelsters.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een club de kosten minimaal gelijk moet houden aan de opbrengsten, waardoor bij het aantrekken van een nieuwe speelster minder budget beschikbaar is (1p)
  • Noemt dat de betalingsbereidheid daalt en dat (bij een gelijkblijvend aanbod) de prijs / marktwaarde van een speelster kan afnemen (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Voetbalclub VV (Vrouwen Vooruit) heeft een betaald team dat speelt in de hoogste divisie. De club heeft als doelstelling om dit jaar kampioen te worden en wil een ervaren speelster aantrekken. Tot op heden hebben speelsters een vast salaris (variant 1), maar bij het aantrekken van een nieuwe speelster overweegt directeur Verheijen ook een variabele variant. Variant 1: een vast salaris van € 30.000 per jaar. Variant 2: een vast salaris van € 12.000 per jaar + € 1.100 per gespeelde wedstrijd. In de competitie worden 30 wedstrijden gespeeld. De speelsters worden vier dagdelen per week op de club verwacht voor trainingen. Zij worden daarnaast geacht zelfstandig te trainen om hun conditie op peil te houden om wedstrijden te kunnen spelen. De meeste speelsters hebben naast inkomsten uit het voetbal nog andere inkomsten. Directeur Verheijen verwacht dat er bij het aanbieden van variant 1 eerder averechtse selectie kan optreden dan bij variant 2. Leg de verwachting van directeur Verheijen uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij variant 1 (een vast salaris, onafhankelijk van fitheid en prestaties) vooral minder fitte speelsters zich aanmelden, omdat zij bij een vast salaris meer krijgen dan bij clubs die een variabele beloning bieden (2p)

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Maatregelen die werken

Opgavetekst

Figuur 1 Prognose ontwikkelingen 2020-2045

Prognose ontwikkelingen 2020-2045
Figuur 1

Lijndiagram met twee reeksen. De linkeras toont de ontwikkeling van de beroepsgeschikte bevolking (2020 = 100), van 90 tot 108. De rechteras toont de arbeidsdeelname in procenten, van 65 tot 74. De horizontale as toont de jaren 2020, 2025, 2030, 2035, 2040 en 2045. Legenda: de arbeidsdeelname is een doorgetrokken lijn (rechteras); de beroepsgeschikte bevolking is een stippellijn (linkeras). Afleesbaar: in 2020 is de beroepsgeschikte bevolking 100 en de arbeidsdeelname 73%. In 2040 is de beroepsgeschikte bevolking ca. 94 en de arbeidsdeelname 70%. Daarna blijft de arbeidsdeelname tot 2045 op 70%, en daalt de beroepsgeschikte bevolking tot ca. 93 in 2045.

Vraag 21 2 punten

In een land is sprake van vergrijzing en een dalende arbeidsdeelname. Veel jongeren besluiten pas later te gaan werken en veel ouderen kiezen nog altijd voor een vervroegd pensioen. Dit is voor de overheid aanleiding om een onderzoek uit te laten voeren naar de ontwikkeling van de omvang van de beroepsgeschikte bevolking (bevolking tussen 15 en 70 jaar) en de arbeidsdeelname. De overheid wil aan de hand van het onderzoek haar beleid aanpassen. Figuur 1 is afkomstig uit het onderzoek. Arbeidsdeelname: $\text{Arbeidsdeelname} = \frac{\text{Beroepsbevolking in personen}}{\text{Beroepsgeschikte bevolking}} \times 100\%$ Bereken hoeveel procent de beroepsbevolking naar verwachting krimpt in de periode 2020 tot 2040.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de omvang van de beroepsbevolking in 2020 (100 x 73% = 73) en in 2040 (94 x 70% = 65,8), en de procentuele verandering: (65,8 - 73) / 73 x 100% = -9,9% (2p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 3 punten

In een land is sprake van vergrijzing en een dalende arbeidsdeelname. Het onderzoek naar de beroepsgeschikte bevolking (bevolking tussen 15 en 70 jaar) en de arbeidsdeelname is uitgevoerd; Figuur 1 is afkomstig uit het onderzoek. In het onderzoek staan twee beweringen over de economische gevolgen van de ontwikkeling van de arbeidsdeelname van 2020 tot 2040. 1: “De ontwikkeling van de arbeidsdeelname in figuur 1 kan op termijn leiden tot loonkosteninflatie.” 2: “Zonder groei van de arbeidsproductiviteit kan de loonkostenstijging, vanwege het open karakter van de economie, een negatief effect hebben op de economische groei van het land.” Verklaar beide beweringen van het onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart de eerste bewering: de dalende arbeidsdeelname in combinatie met een gelijkblijvende beroepsgeschikte bevolking leidt tot een daling van het arbeidsaanbod; bij een gegeven vraag stijgt het gemiddeld loon en ontstaat loonkosteninflatie (1p)
  • Verklaart de tweede bewering: als de arbeidsproductiviteit niet voldoende stijgt, stijgen de loonkosten per product, en als deze worden doorberekend in de prijs verslechtert de internationale concurrentiepositie (1p)
  • Verklaart de tweede bewering: aangezien het land een open karakter heeft, leidt de verzwakking van de internationale concurrentiepositie tot een dalende export en daardoor een negatief effect op de groei van het bbp (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Uit het onderzoeksrapport blijkt dat de arbeidsdeelname vooral daalt bij jongeren (18 tot 25 jaar). Econoom Van de Ven kijkt hierbij specifiek naar de hoogopgeleide jongeren die later toetreden tot de arbeidsmarkt. Zij vindt deze ontwikkeling zorgwekkend en voorziet nog meer problemen: “De dalende arbeidsdeelname van de hoogopgeleide jongeren zorgt voor een stijging van de lonen voor hoogopgeleiden. Hierdoor kan het aanbod van arbeid van de oudere hoogopgeleiden (de groep met een leeftijd tussen de 55 en 70 jaar) nu en over 40 jaar ook dalen.” Geef twee verschillende verklaringen waarom het arbeidsaanbod van de oudste groep hoogopgeleiden nu en over 40 jaar zal dalen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat oudere hoogopgeleiden het hogere loon kunnen inruilen voor meer vrije tijd, waardoor door deze substitutie het aantal aangeboden uren daalt (1p)
  • Noemt dat hoger opgeleiden een hoger pensioen opbouwen of meer sparen en daardoor een prikkel hebben om eerder te stoppen met werken, waardoor het arbeidsaanbod daalt (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Volgens de econoom moet de arbeidsdeelname van zowel de jongere als de oudere hoogopgeleiden omhoog om op de middellange termijn te kunnen voldoen aan de vraag naar hoogopgeleide arbeidskrachten. In het onderzoeksrapport staat de volgende maatregel: “De pensioenuitkering, die gefinancierd wordt via het kapitaaldekkingsstelsel, begint niet langer voor iedereen bij 70 jaar, maar nadat men 45 jaar heeft gewerkt.” Verklaar hoe deze maatregel een positief effect kan hebben op de arbeidsdeelname van zowel de jongere als de oudere hoogopgeleiden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de maatregel jongeren een prikkel geeft om eerder voor arbeid te kiezen (sneller af te studeren), omdat zij dan eerder met pensioen kunnen, waardoor de arbeidsdeelname toeneemt (1p)
  • Legt uit dat het flexibel maken van de pensioenleeftijd ervoor zorgt dat ouderen niet voor hun 45 arbeidsjaren kunnen kiezen voor pensionering, waardoor zij langer blijven deelnemen aan de arbeidsmarkt (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

De maatregel in het onderzoeksrapport: de pensioenuitkering begint niet langer voor iedereen bij 70 jaar, maar nadat men 45 jaar heeft gewerkt. Door deze maatregel zal de arbeidsdeelname van de hoogopgeleiden toenemen. De econoom vindt echter dat in het rapport geen rekening is gehouden met het optreden van andere gevolgen. Ze verwacht een positief gevolg voor de houdbaarheid van het pensioenstelsel en een mogelijk negatief gevolg voor de gemiddelde arbeidsproductiviteit. Leg de verwachting van de econoom uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat hoogopgeleiden, doordat zij eerder gaan werken (jongeren) of langer blijven werken (ouderen), meer premie betalen, waardoor de betaalbaarheid (werking) van het pensioenstelsel verbetert (1p)
  • Legt uit dat jongeren een prikkel kunnen krijgen om geen vervolgopleiding te doen of eerder te gaan werken, en dat ouderen die minder productief zijn langer kunnen doorwerken, waardoor de gemiddelde arbeidsproductiviteit kan dalen (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Rek in het arbeidsaanbod

Vraag 1 2 punten

Econome Janets stelt: “De combinatie van lage werkloosheid en lage inflatie werd mede veroorzaakt doordat het arbeidsaanbod sterker is gaan reageren op een stijging van de lonen. Als gevolg hiervan is de inflatie minder hoog dan verwacht.” Verklaar de stelling van Janets.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat doordat het arbeidsaanbod sterker reageert op een loonstijging, bij een toename van de vraag naar arbeid een relatief kleine loonstijging voldoende is om het aanbod mee te laten stijgen, zodat bedrijven de verkoopprijzen minder hoeven te verhogen (2p)

Vraag 1 in het hele examen

Tabel 1 arbeidsmarktgegevens in de VS

beroepsbevolking*werkgelegenheid*werkloosheid*werkloosheidspercentage
1-1-2010153.484138.43815.0469,8
1-1-2015157.180148.2018.9795,7

* x 1.000 arbeidsjaren

Tabel 2 procentuele groei van het gemiddelde loon in de VS

jaar20102011201220132014
jaarlijkse groei2,363,133,121,283,55

Vraag 2 2 punten

De loonelasticiteit van het arbeidsaanbod blijkt in de periode 2010-2014 iets hoger te zijn geweest dan in de periode 2005-2009. Voor de loonelasticiteit van het arbeidsaanbod geldt de volgende formule: $E_{LA} = \frac{\text{procentuele verandering arbeidsaanbod}}{\text{procentuele verandering loon}}$ Bereken de loonelasticiteit van het arbeidsaanbod in de periode aanvang 2010 tot en met einde 2014, met tabel 1 en tabel 2.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de stijging van het arbeidsaanbod: (157.180 − 153.484) / 153.484 ⋅ 100% = 2,4% (1p)
  • Berekent de stijging van het gemiddelde loon met de groeifactoren uit tabel 2: 1,0236 ⋅ 1,0313 ⋅ 1,0312 ⋅ 1,0128 ⋅ 1,0355 = 1,1416, dus 14,16%, en komt op de elasticiteit 2,4% / 14,16% = 0,17 (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Econoom Kurt Paulman meent dat de daling van de groei van het arbeidsaanbod niet tot veel meer inflatie hoeft te leiden. Paulman stelt: “Het feit dat in de periode 2010 tot en met 2014 de inflatie jaarlijks lager uitviel dan de groei van het gemiddelde loon, kan namelijk ook verklaard worden uit de stijging van de arbeidsproductiviteit.” Verklaar de stelling van Paulman.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat als de loonstijging (voor zover die de inflatie overstijgt) deels gefinancierd kan worden uit een stijging van de arbeidsproductiviteit, de loonkosten per product beperkt blijven, zodat bedrijven met een kleinere prijsverhoging hun winstmarge kunnen behouden (2p)

Vraag 4 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Overheid in de greep van markten

Vraag 28 1 punt

In een land zijn de uitgaven van de overheid jarenlang sterk gegroeid. De belastingen zijn hoog in verhouding tot het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking en de loonkosten per product zijn over het algemeen hoog. De internationale concurrentiepositie van het land is verslechterd. De groei van het bruto binnenlands product (bbp) is de laatste jaren achtergebleven bij die van de belangrijkste buitenlandse handelspartners. Ondertussen is het overheidstekort flink opgelopen. Op de valutamarkt, de vermogensmarkt en de goederenmarkt zijn zowel binnenlandse als buitenlandse vragers en aanbieders actief. Op de arbeidsmarkt zijn alleen binnenlandse vragers en aanbieders actief. Hier is sprake van neerwaartse loonstarheid waardoor werkloosheid kan ontstaan.
Noem een oorzaak van neerwaartse loonstarheid.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een van de volgende oorzaken: op de arbeidsmarkt is sprake van cao’s / langlopende contracten (hierdoor kunnen op korte termijn de lonen niet neerwaarts worden aangepast aan veranderende marktomstandigheden); de overheid heeft met regelgeving de mogelijkheden voor neerwaartse loonaanpassingen beperkt (zoals het wettelijk minimumloon). (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 31 1 punt

Een politicus pleit voor extra overheidsbestedingen op de goederenmarkt om de werkloosheid te bestrijden. De commissie heeft als kritiek dat dit plan zou kunnen leiden tot een verder oplopend overheidstekort, als gevolg waarvan de werkloosheid zelfs zou kunnen toenemen.
Leg uit dat het door de politicus voorgestelde beleid kan leiden tot een daling van de werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat als de overheid meer besteedt op de goederenmarkt, deze extra vraag leidt tot een toename van de productie (en van de vraag naar arbeid), waardoor de werkloosheid kan afnemen. (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 3 punten

Een politicus pleit voor extra overheidsbestedingen op de goederenmarkt om de werkloosheid te bestrijden. De commissie heeft als kritiek dat dit plan zou kunnen leiden tot een verder oplopend overheidstekort, als gevolg waarvan de werkloosheid zelfs zou kunnen toenemen.
Leg uit dat het voorstel van de politicus via de vermogensmarkt kan leiden tot een stijging van de werkloosheid.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat als de overheid meer besteedt op de goederenmarkt, het overheidstekort kan toenemen waardoor de overheid moet lenen op de vermogensmarkt, waardoor de rente stijgt. (1p)
  • Legt uit dat dit kan leiden tot een afname van de vraag op de goederenmarkt, doordat lenen onaantrekkelijker / sparen aantrekkelijker wordt zodat consumptieve bestedingen afnemen / bedrijven minder investeren; of doordat beleggers meer in het land willen beleggen, de vraag naar de eigen valuta toeneemt en de wisselkoers stijgt, waardoor de producten van het land in het buitenland duurder worden en minder wordt geëxporteerd. De productie en de vraag naar arbeid nemen daardoor af, waardoor de werkloosheid in het land kan toenemen. (2p)

Vraag 32 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Arbeidsproductiviteit in de lift

Opgavetekst

Figuur 1 Arbeidsproductiviteit en loonkosten, ontwikkelingen 2003-2014

Arbeidsproductiviteit en loonkosten, ontwikkelingen 2003-2014
Figuur 1 indexcijfers, 2003 = 100. Legenda: arbeidsproductiviteit per uur (doorgetrokken lijn), reële loonkosten per uur (gestippelde lijn).
JaarArbeidsproductiviteit per uurReële loonkosten per uur
2003100100
2004102,1101,8
2005104,9101,1
2006106,7101,5
2007108,1103,2
2008108,7104,4
2009105,9105,0
2010108,6103,9
2011109,6103,8
2012109,3103,6
2013109,6103,3
2014110,4104,5

Tabel 1 verandering arbeidsproductiviteit (%) per verklarende factor

factor2003-2008 2)20092010-2014 2)
ICT+1,26+0,27+1,00
scholing van de beroepsbevolking+3,03+0,80+2,53

1) Percentages, toe te rekenen aan de genoemde factoren. Andere factoren die de arbeidsproductiviteit bepalen, blijven onbenoemd. 2) De percentages gelden voor het geheel van de periode, niet per jaar.

Tabel 2 jaarlijkse verandering van het aantal gewerkte uren (%)

2003-200820092010-2014
jaarlijkse verandering gewerkte uren+ 0,7-1,4-0,2

Vraag 9 2 punten

In 2009 hebben werkgevers veel mensen ontslagen, met als gevolg een toename van de werkloosheid. De econoom concludeert op basis van figuur 1 en tabel 2: “Het totale aantal gewerkte uren is in 2009 toch minder sterk gedaald dan de productie.”
Noem de gegevens uit figuur 1 en tabel 2 waarop de econoom zich baseert en leg uit hoe hij daarmee tot zijn conclusie is gekomen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de daling van het aantal gewerkte uren in 2009 (met 1,4%, zie tabel 2) en de daling van de arbeidsproductiviteit per uur in 2009 ten opzichte van 2008 (van 108,7 naar 105,9, zie figuur 1). (1p)
  • Legt uit dat doordat behalve het aantal uren ook de arbeidsproductiviteit per uur is gedaald, de daling van de productie in 2009 sterker is dan de daling van het aantal gewerkte uren in dat jaar. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

In 2009 hebben werkgevers veel mensen ontslagen, met als gevolg een toename van de werkloosheid. De econoom concludeert op basis van figuur 1 en tabel 2: “Het totale aantal gewerkte uren is in 2009 toch minder sterk gedaald dan de productie.”
Noem twee motieven die werkgevers kunnen hebben gehad om de inzet van arbeid minder te verlagen dan de daling van de productie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende motieven (per juist motief 1 punt): (1) het is kostbaar om personeel te ontslaan voor de afloop van het arbeidscontract, of voor de opzeggingstermijn; (2) werkgevers denken het personeel later weer nodig te hebben en voorzien veel kosten als ze dan nieuw personeel moeten aantrekken; (3) werkgevers zullen als gevolg van de daling van de arbeidsproductiviteit het aantal arbeidskrachten minder dan evenredig laten afnemen dan de daling van de productie; (4) werkgevers hebben geïnvesteerd in menselijk kapitaal en vrezen deze investeringen te verliezen; (5) werkgevers willen hun reputatie als goede werkgever (waardoor het personeel gemotiveerd blijft) niet verliezen. (2p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Een verbeterd scholingsniveau van werkenden kan voor werkgevers aanleiding zijn geweest om veranderingen door te voeren in de inzet van kapitaal en arbeid, met als gevolg een daling van de werkgelegenheid. De econoom veronderstelt daarom dat in de periode 2009-2013 scholing van de beroepsbevolking juist een oorzaak kan zijn geweest dat de arbeidsbeloning per uur niet is gestegen.
Leg uit dat deze veronderstelling kan worden gebaseerd op gegevens in tabel 1.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat scholing bijdraagt aan een stijging van de arbeidsproductiviteit, waardoor productie kan plaatsvinden met minder inzet van arbeid, als gevolg waarvan de werkloosheid kan toenemen. (1p)
  • Legt uit dat dit de onderhandelingspositie van werknemers bij loononderhandelingen zwakker maakt, en een oorzaak kan zijn geweest dat de arbeidsbeloning niet is gestegen. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Armer door muntunie

Opgavetekst

Figuur 1 cumulatieve procentuele groei reële bbp, 2007-2015

LandGroei
Duitsland6,5
Nederland5
Spanje-3
Griekenland-25,5
Portugal-6,5

Vraag 20 2 punten

Na invoering van de euro moet aanpassing bij achterblijvende groei van de arbeidsproductiviteit plaatsvinden door een aanpassingsproces op de arbeidsmarkt dat de internationale concurrentiepositie doet verbeteren. Dat is echter een langdurig en pijnlijk proces, dat tot maatschappelijke onrust kan leiden.
Leg uit dat in een land, bij achterblijvende groei van de arbeidsproductiviteit, een langdurig aanpassingsproces via de arbeidsmarkt tot hogere groei van het bbp kan leiden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bij lage arbeidsproductiviteit de concurrentiepositie relatief slecht is, waardoor de export en het bbp achterblijven, met werkloosheid als gevolg. (1p)
  • Legt uit dat dit op termijn kan leiden tot loonsverlaging, met een neerwaarts effect op de ontwikkeling van het prijsniveau (en tot een verbetering van de concurrentiepositie), wat kan leiden tot hogere groei van het bbp. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Hoe vaak arbeidsmarkt in het examen komt

Vragen over arbeidsmarkt per centraal examen economie vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 21414%
2025, tijdvak 222-2327%
2024, tijdvak 21113%
2022, tijdvak 115-19518%
2022, tijdvak 23-4, 6311%
2022, tijdvak 322-24, 26414%
2021, tijdvak 12-4310%
2021, tijdvak 31-2, 21-25725%
2019, tijdvak 11-2, 4310%
2018, tijdvak 128, 31-3239%
2018, tijdvak 29-11, 20414%

In 11 van de 18 ingedeelde examens economie vwo staat een vraag over arbeidsmarkt, samen 36 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 3: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 2% van de vragen over arbeidsmarkt, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met arbeidsmarkt

Maak de 15 nieuwste examenvragen over arbeidsmarkt online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over arbeidsmarkt

Andere onderwerpen economie vwo

Arbeidsmarkt op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt arbeidsmarkt voor in het eindexamen economie vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 36 vragen over arbeidsmarkt, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 11 van die examens.

In welk examen economie vwo stonden de meeste vragen over arbeidsmarkt?

In het examen van 2021, tijdvak 3, met 7 vragen: 1-2, 21-25.

Hoe oefen ik examenvragen over arbeidsmarkt?

Op deze pagina staan alle vragen over arbeidsmarkt met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.