Examenvragen internationale handel economie vwo
57 vragen over internationale handel uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Internationale handel komt in 16 van de 18 examens economie vwo voor, met 57 vragen (11% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 1 (8 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over internationale handel
Per examen de vragen over internationale handel, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Australië
Opgavetekst
Australië produceert en exporteert delfstoffen zoals steenkool en aardgas. De prijzen van deze delfstoffen worden op de wereldmarkt bepaald en hangen samen met de stand van de (gemiddelde) conjunctuur in de wereld. De productie van delfstoffen in Australië is zeer prijsinelastisch. Een econoom stelt: “Een hoogconjunctuur in de rest van de wereld heeft, via de prijselasticiteit van de productie van delfstoffen, een zwak effect op de werkgelegenheid in de delfstoffenmarkt in Australië.”
Vraag 21 2 punten
Leg de stelling van de econoom uit.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Een hoogconjunctuur zorgt voor een hogere vraag naar de Australische delfstoffen waardoor de prijs stijgt.
- De productie is (zeer) prijsinelastisch, waardoor deze niet / nauwelijks verandert. Hierdoor zal de vraag naar arbeid weinig veranderen (en is er een zwak effect op de werkgelegenheid).
Een econoom analyseert de economie van Australië in 2023 met behulp van een kringloopmodel (zie figuur 5). De pijlen zijn geldstromen.
In het kringloopmodel staan de pijlen tussen gezinnen, banken en bedrijven gegeven. De richting van de pijlen tussen buitenland, banken en overheid (pijlen 1 en 3) zijn nog onbekend.
De getallen zijn in miljarden Australische dollars.
- B = belastingen
- C = particuliere consumptie
- E = export van goederen en diensten
- I = bedrijfsinvesteringen
- M = import van goederen en diensten
- O = overheidsbestedingen
- S = particuliere besparingen
- Y = nationaal inkomen
- (vervangingsinvesteringen en afschrijvingen blijven buiten beschouwing)
Vraag 23 3 punten
Geef:
- de berekening van de vier ontbrekende waarden in figuur 5;
- aan in welke richting de pijlen bij 1 en 3 lopen.
Figuur 5 Kringloopmodel Australië (2023): pijlen tussen gezinnen, banken, bedrijven, buitenland en overheid met de bekende waarden en vier onbekende pijlwaarden (1 t/m 4). Bekijk in Opgaven, pagina 10
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- een berekening van de vier ontbrekende waarden.
- het benoemen van de richting van de twee pijlen.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
1 \rightarrow (E - M) = 671 - 527 = 144
2 \rightarrow I = (Y - C - O - E + M) \rightarrow I = 2.385 - 1.237 - 885 - 671 + 527 = 119
3 \rightarrow (B - O) = 923 - 885 = 38
4 \rightarrow S = (Y - B - C) \rightarrow S = 2.385 - 923 - 1.237 = 225
- Pijl 1 loopt van banken naar buitenland en pijl 3 loopt van overheid naar banken.
Voor de eerste deelscore geldt: indien vier waarden juist: 2; indien drie of twee waarden juist: 1; indien minder dan twee waarden juist: 0.
Australië heeft in 2023 een positief saldo op de betalingsbalans.
Vraag 24 2 punten
Leg uit welk effect dit positieve saldo, via de valutamarkt, heeft op de internationale concurrentiepositie van Australië.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Het positieve saldo op de betalingsbalans betekent dat er (relatief) veel vraag naar dollars / weinig aanbod van dollars is, waardoor de wisselkoers van de Australische dollar stijgt.
- Hierdoor worden producten uit Australië duurder / worden producten buiten Australië goedkoper, dus verslechtert de internationale concurrentiepositie.
2026, tijdvak 2: Opgave 1 Indiase rijst
Opgavetekst
Klimaatverandering zorgt voor een daling van de productie van rijst per hectare, waardoor de prijs van rijst is gestegen. Rijst geldt als de belangrijkste bron van voedsel in India. De Indiase overheid wil voedselzekerheid voor haar burgers en stelt daarom een exportverbod in voor rijst. Voedselzekerheid wordt bepaald door te kijken naar de hoeveelheid rijst die mensen kunnen kopen.
Vraag 1 2 punten
Leg uit welk effect het exportverbod heeft op de voedselzekerheid in India.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- een uitleg over het verband tussen het exportverbod en het aanbod van rijst in India. (1)
- een uitleg over het gevolg voor de rijstprijs en de voedselzekerheid. (1)
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Het exportverbod van rijst zorgt ervoor dat het aanbod van rijst in India toeneemt. (1)
- Dit leidt tot een lagere rijstprijs. Hierdoor kunnen mensen meer rijst kopen waardoor de voedselzekerheid toeneemt. (1)
2026, tijdvak 2: Opgave 5 Welkom Kroatië
Opgavetekst
Per 1 januari 2023 is Kroatië als twintigste land toegetreden tot de Economische en Monetaire Unie (EMU). Hiermee hebben zij de euro als wettig betaalmiddel ingevoerd. Als gevolg van de toetreding kan de Centrale Bank van Kroatië (KCB) geen onafhankelijk monetair beleid meer voeren.
In 2023 stijgt het nationaal inkomen van Kroatië ten opzichte van 2022 met 3,4% tot € 68,9 miljard.
Gebruik figuur 3
Vraag 24 2 punten
Toon met een berekening aan of toetreding tot de EU een positief effect heeft gehad op de exportwaarde van Kroatië.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- In 2022 was de exportwaarde 0,2 x (68,9 / 1,034) = € 13,3 miljard. In 2023 was de exportwaarde 0,22 x 68,9 = € 15,2 miljard. (1)
- De exportwaarde is toegenomen met 15,2 – 13,3 = € 1,9 miljard. Toetreding heeft dus een positief effect gehad op de exportwaarde. (1)
2025, tijdvak 2: Hulplijn
Vraag 14 2 punten
De migranten versturen geld via een geld-overmaak-bedrijf (GOB). Het GOB rekent een commissie (=vergoeding) per transactie en hanteert een lagere wisselkoers dan de officiële wisselkoers op de valutamarkt. De gezinnen kunnen het geld contant ophalen bij een vestiging van het GOB. Leg uit dat een toenemende concurrentie tussen geld-overmaak-bedrijven kan leiden tot hogere economische groei in de Afrikaanse landen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat toenemende concurrentie betekent dat er meer banken en geld-overmaak-bedrijven actief worden, waardoor de GOB-wisselkoersen stijgen of de GOB-commissies dalen (1p)
- Legt uit dat gezinnen per saldo een hoger bedrag in franks ontvangen, de bestedingen daardoor toenemen en dit zorgt voor een hogere economische groei in het Afrikaanse land (1p)
2024, tijdvak 1: Valutaverzekering
Vraag 13 2 punten
Wanneer Nederlandse exporteurs handelen met bedrijven buiten de eurozone, kan gekozen worden voor betaling in euro's of in de vreemde valuta. Leg uit dat een betaling in vreemde valuta voor Nederlandse exporteurs nadelig uitpakt bij een tussentijdse appreciatie van de euro.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij een appreciatie van de euro de andere munt (in euro's) relatief minder waard wordt. (1p)
- Legt uit dat contracten die in de vreemde valuta zijn afgesloten de Nederlandse bedrijven minder euro's opleveren. (1p)
2024, tijdvak 2: Stikstofheffing
Vraag 17 2 punten
De overheid wil in de periode tot 2030 de binnenlandse uitstoot van stikstof door producenten beperken via een heffing, onder andere voor de vervuilende staalindustrie. Econoom Piethaan analyseert de effecten van een eventuele stikstofheffing.
Op de binnenlandse staalmarkt concurreert de enige binnenlandse staalproducent, Archy, met buitenlandse producenten. De staalverwerkende industrie is de vrager op de binnenlandse staalmarkt. Piethaan onderzoekt met behulp van de Armington-elasticiteit de gevolgen van een stikstofheffing op de afzet van Archy.
Armington-elasticiteit = procentuele verandering importvolume / procentuele verandering prijs binnenlands product
Leg uit dat een grotere Armington-elasticiteit leidt tot een hogere binnenlandse effectiviteit van de stikstofheffing.
Bekijk het antwoord
- Legt uit via de Armington-elasticiteit dat er substitutie plaatsvindt: hoe groter de Armington-elasticiteit, hoe meer binnenlands geproduceerd staal wordt vervangen door geïmporteerd staal (1p)
- Legt uit dat de stikstofheffing leidt tot hogere binnenlandse prijzen en een afname van de productie, waardoor de heffing effectiever is en de binnenlandse stikstofuitstoot relatief sterk afneemt (1p)
Figuur 1 Opbrengsten en kosten Archy

Grafiek met op de verticale as de prijs (in € per ton) en op de horizontale as de hoeveelheid Q (in mln. ton). De prijs is 980 bij Q = 0. Bij een hoeveelheid van 7,333 mln. ton hoort een prijs van 540 (stippellijnen). De lijnen zijn GO (de vraaglijn, die van 980 naar beneden loopt), MO (de opbrengstlijn), GTK1 (de gemiddelde totale kosten), MK1 en MK2 (horizontale lijnen voor de marginale kosten, MK2 ligt boven MK1).
Vraag 18 2 punten
De overheid wil in de periode tot 2030 de binnenlandse uitstoot van stikstof door producenten beperken via een heffing, onder andere voor de vervuilende staalindustrie. Econoom Piethaan analyseert de effecten van een eventuele stikstofheffing.
De staalverwerkende industrie vraagt om 9 miljoen ton staal. Archy levert in de uitgangssituatie 7,333 miljoen ton staal. De rest wordt geïmporteerd. Na invoering van de stikstofheffing blijft de totale binnenlandse vraag naar staal 9 miljoen ton.
Archy streeft naar maximale totale winst. Voor Archy geldt in de uitgangssituatie: GO = -60Q + 980 en MK1 = 100. Een stikstofheffing zal leiden tot een stijging van de marginale kosten met 40%.
Toon met een berekening aan dat de binnenlandse prijs van Archy na de stikstofheffing € 560 per ton is.
Bekijk het antwoord
- Leidt de marginale opbrengst af (MO = -120Q + 980), stelt die gelijk aan de marginale kosten na de heffing (MK2 = 140), en berekent Q = 7 miljoen ton (1p)
- Berekent de binnenlandse prijs bij Q = 7: GO = -60 x 7 + 980 = € 560 per ton (1p)
Vraag 19 2 punten
De overheid wil in de periode tot 2030 de binnenlandse uitstoot van stikstof door producenten beperken via een heffing, onder andere voor de vervuilende staalindustrie. Econoom Piethaan analyseert de effecten van een eventuele stikstofheffing.
De staalverwerkende industrie vraagt om 9 miljoen ton staal. Archy levert in de uitgangssituatie 7,333 miljoen ton staal. De rest wordt geïmporteerd. Na invoering van de stikstofheffing blijft de totale binnenlandse vraag naar staal 9 miljoen ton.
Gebruik figuur 1, de tekst boven figuur 1 en de formule van de Armington-elasticiteit.
Bereken de hoogte van de Armington-elasticiteit.
Bekijk het antwoord
- Berekent de procentuele verandering van de binnenlandse prijs ((560 - 540) / 540 x 100 = 3,7%) en van de geïmporteerde hoeveelheid staal (van 1,667 naar 2 miljoen ton: (2 - 1,667) / 1,667 x 100 = 20%) (1p)
- Berekent de Armington-elasticiteit: 20% / 3,7% = 5,4 (afgerond) (1p)
Vraag 21 2 punten
Piethaan: “Een stikstofheffing zal effect hebben op het producentensurplus van de binnenlandse staalmarkt, waardoor de doelmatigheid van de staalmarkt verder zal afnemen. Onze buurlanden hebben echter minder milieuregels, waardoor de mondiale maatschappelijke kosten juist kunnen toenemen.”
Leg uit dat de mondiale maatschappelijke kosten door de stikstofheffing kunnen stijgen.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat (een deel van) de productie wordt verplaatst naar de buurlanden, terwijl de binnenlandse vraag gelijk blijft, en dat de vervuiling daar per saldo toeneemt omdat er minder milieuregels zijn (1p)
- Noemt dat de toenemende vervuiling ten laste van alle landen komt, omdat de vervuiling niet wordt doorberekend in de prijs van geïmporteerd staal, zodat de mondiale maatschappelijke kosten stijgen (1p)
2024, tijdvak 2: Trilemma
Opgavetekst
Figuur 1 Het trilemma van monetair beleid

Driehoek met in de hoeken vaste wisselkoersen (boven), vrij verkeer van kapitaal (linksonder) en onafhankelijk rentebeleid centrale bank (rechtsonder). Beleidsoptie A staat op de linkerzijde (tussen vaste wisselkoersen en vrij verkeer van kapitaal), beleidsoptie B op de rechterzijde (tussen vaste wisselkoersen en onafhankelijk rentebeleid centrale bank) en beleidsoptie C op de onderzijde.
Vraag 27 2 punten
Westland en Oostland vormen elkaars belangrijkste handelspartners. De economie van Westland verkeert in een laagconjunctuur met een ruime arbeidsmarkt. De economie van Oostland verkeert in een hoogconjunctuur met een krappe arbeidsmarkt. Figuur 1 toont het trilemma dat kan worden gebruikt om te analyseren welke drie beleidsopties er zijn om beide economieën in een evenwichtige situatie te krijgen.
Leg uit dat bij beleidsoptie B internationaal kapitaalverkeer moet worden beperkt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat een renteaanpassing leidt tot een appreciatie of depreciatie van de wisselkoers (1p)
- Legt uit dat daardoor de vraag naar of het aanbod van de munt moet worden gecontroleerd, door de kapitaalstroom tegen te houden, waardoor het kapitaalverkeer wordt beperkt (1p)
Vraag 28 2 punten
Westland en Oostland vormen elkaars belangrijkste handelspartners. De economie van Westland verkeert in een laagconjunctuur met een ruime arbeidsmarkt. De economie van Oostland verkeert in een hoogconjunctuur met een krappe arbeidsmarkt. Figuur 1 toont het trilemma dat kan worden gebruikt om te analyseren welke drie beleidsopties er zijn om beide economieën in een evenwichtige situatie te krijgen.
Bij beleidsoptie A kunnen de Westlandse en Oostlandse centrale banken geen eigen rentebeleid voeren. Ze voeren dan dezelfde rente die voor Westland te hoog is en voor Oostland te laag is.
Leg uit dat het voeren van dezelfde rente tot verdere conjuncturele problemen in beide landen leidt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Westland, in een laagconjunctuur, behoefte heeft aan een lage rente: de te hoge rente doet de bestedingen verder dalen en de werkloosheid relatief hoog blijven (1p)
- Legt uit dat in Oostland de te lage rente de bestedingen verhoogt, waardoor de bestedingsinflatie in de hoogconjunctuur niet wordt bestreden, de inflatie relatief hoog blijft en de arbeidsmarkt krap blijft (1p)
Vraag 29 2 punten
Westland en Oostland vormen elkaars belangrijkste handelspartners. De economie van Westland verkeert in een laagconjunctuur met een ruime arbeidsmarkt. De economie van Oostland verkeert in een hoogconjunctuur met een krappe arbeidsmarkt. Figuur 1 toont het trilemma dat kan worden gebruikt om te analyseren welke drie beleidsopties er zijn om beide economieën in een evenwichtige situatie te krijgen.
De introductie van vaste wisselkoersen moet in beide landen leiden tot een evenwichtige arbeidsmarkt. Dan moet er worden voldaan aan twee voorwaarden:
- 1. onbeperkte arbeidsmobiliteit tussen landen en sectoren
- 2. relatief weinig loonrigiditeit / prijsrigiditeit
Kies een van de twee voorwaarden en leg uit dat deze voorwaarde tot een evenwichtige arbeidsmarkt kan leiden in beide landen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de gekozen voorwaarde tot een evenwichtige arbeidsmarkt leidt in beide landen. Bij onbeperkte arbeidsmobiliteit: werklozen uit Westland kunnen makkelijker in Oostland gaan werken, waardoor de ruime markt krapper en de krappe markt ruimer wordt. Bij relatief weinig loonrigiditeit: in een laagconjunctuur passen de lonen zich naar beneden aan en in een hoogconjunctuur naar boven, waardoor de arbeidsmarkt sneller in evenwicht komt (2p)
De kandidaat kiest een van de twee voorwaarden. Eén goede uitleg bij de gekozen voorwaarde telt voor de volle 2 punten.
2023, tijdvak 1: Aruba
Opgavetekst
Bron 4
In deze opgave wordt er ter vereenvoudiging van uitgegaan dat in Aruba alleen de Arubaanse florin wordt geaccepteerd als betaalmiddel.
Aruba heeft een eigen centrale bank en een eigen munt, de Arubaanse florin (AWG). Aruba heeft sinds 1986 een vaste wisselkoersverhouding van de AWG ten opzichte van de (stabiele) Amerikaanse dollar (USD) waarbij 1 AWG = 0,558 USD. De Verenigde Staten zijn een belangrijke handelspartner van Aruba.
Aruba heeft vrij kapitaalverkeer met het buitenland. Er is sprake van een trilemma bij het monetair beleid: de centrale bank van Aruba kan geen onafhankelijke rentepolitiek voeren.
Bron 5
Begin 2019 (= uitgangssituatie) zijn de vraag- en aanbodfuncties van de Arubaanse florin op de valutamarkt op een bepaalde dag als in tabel 1.
Medio 2019 kiezen meer Amerikaanse toeristen voor een vakantie naar Aruba als substitutiegoed voor een reis naar Cuba en de Dominicaanse Republiek. Tegelijkertijd investeren Amerikaanse bedrijven niet meer in windturbines en zonnepanelen op Aruba.
Deze twee ontwikkelingen zorgen voor een tegengesteld effect op de wisselkoers van de AWG in USD. Zonder valuta-interventie daalt de wisselkoers van de AWG naar 0,50 USD.
Tabel 1
| Formule | Betekenis |
|---|---|
| Qv = –2P + 2,68 | Qv = collectieve vraag naar AWG (x miljoen) |
| P = wisselkoers van de AWG in USD | |
| Qa = 3P – 0,11 | Qa = collectieve aanbod van AWG (x miljoen) |
Vraag 8 2 punten
Leg uit welke ontwikkeling heeft geleid tot een daling van de wisselkoers van de AWG.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de afgenomen investeringen in zonnepanelen en windturbines de vraag naar de AWG (bij elke wisselkoers) verminderen, zodat de vraag naar links verschuift en de koers van de AWG in dollars daalt (bij een gegeven aanbod). (2p)
2023, tijdvak 2: Macro-economische ontwikkelingen
Opgavetekst
Figuur 1

Kringloopmodel met de geldstromen tussen gezinnen, overheid, financiële instellingen, bedrijven en buitenland. Getallen in miljarden euro’s: eerst voor 2000, tussen haakjes voor 2019.
- C = 199 (260): van gezinnen naar bedrijven.
- B = 124 (160): van gezinnen naar de overheid.
- O = 106 (135): van de overheid naar bedrijven.
- Pijl met ‘...’: van de overheid naar financiële instellingen (zonder getal).
- S: van gezinnen naar financiële instellingen (zonder getal).
- I = 28 (46): van financiële instellingen naar bedrijven.
- Pijl van financiële instellingen naar het buitenland (zonder getal).
- E = 197 (211): van het buitenland naar bedrijven.
- M = 180 (202): van bedrijven naar het buitenland.
- Y: van bedrijven naar gezinnen (zonder getal).
Vraag 2 2 punten
Onderzoeksvraag 1: Heeft de economie van het land in de periode 2000-2019 beter of slechter gepresteerd dan de trendmatige groei van de voornaamste handelspartners? Het nationaal inkomen van de handelspartners groeide gemiddeld met 1% per jaar. De onderzoekers hebben een macro-economisch kringloopmodel ontwikkeld (zie figuur 1) voor de jaren 2000 en 2019. In beide onderzochte jaren was er sprake van bestedingsevenwicht. Heeft het land in 2000-2019 beter of slechter dan het beschreven trendmatige gemiddelde van de voornaamste handelspartners gepresteerd? Motiveer je keuze met een berekening.
Bekijk het antwoord
- Berekent het nationaal inkomen in 2019 (Y = 260 + 46 + 135 + 211 − 202 = 450 miljard) en vergelijkt dat met de trendmatige groei (350 x 1,01^19 ≈ 422,84 miljard, of een trendmatige stijging van 20,81% tegenover een stijging van het inkomen van 28,57%), en concludeert dat de economie bovengemiddeld heeft gepresteerd (2p)
Opmerkingen uit het correctievoorschrift: bij een periode van 20 jaar maximaal 1 scorepunt; bij een groei van 19% (19 x 1%) maximaal 1 scorepunt.
2023, tijdvak 2: Doelbewust depreciëren
Vraag 17 2 punten
De Japanse Centrale Bank (JCB) heeft een duaal mandaat. Dit heeft geleid tot ruim monetair beleid: het rentepercentage waarvoor Japanse banken geld lenen bij de JCB is op 1 januari 2020 verlaagd van 0,35% naar 0,1%. Het beleid leidde tot een scherpe daling van de waarde van de yen ten opzichte van andere valuta. De Japanse yen is met 20% gedeprecieerd ten opzichte van de dollar tot een waarde van 0,00793 Amerikaanse dollar. Bereken de wisselkoers van de dollar in yen voor de depreciatie.
Bekijk het antwoord
- Berekent de koers van de yen vóór de depreciatie: ¥ 1 = $ 0,00793 / 0,80 = $ 0,0099125 (1p)
- Berekent de wisselkoers van de dollar in yen: $ 1 = ¥ 1 / 0,0099125 = ¥ 100,88 (1p)
Vraag 19 2 punten
De Japanse Centrale Bank (JCB) heeft een duaal mandaat en het beleid heeft geleid tot een scherpe daling van de waarde van de yen ten opzichte van de dollar. De depreciatie van de yen heeft gevolgen voor de koopkracht van Amerikaanse huishoudens. Een woordvoerder van de FED stelt dat de hogere waarde van de dollar ten opzichte van de yen op termijn een positief effect heeft op het reële inkomen van het gemiddelde Amerikaanse huishouden. Leg de stelling van de woordvoerder uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat een hogere koers van de dollar buitenlandse goederen goedkoper inkopen maakt; als die lagere inkoopprijzen worden doorberekend in de verkoopprijzen, kunnen Amerikaanse huishoudens met hun inkomen meer goederen kopen, waardoor de koopkracht stijgt (2p)
2022, tijdvak 1: Importheffing
Opgavetekst
Tabel 1 Goederen- en dienstenstromen van de VU met het buitenland
| variabele | 2000 | 2010 | 2020 |
|---|---|---|---|
| exportwaarde van goederen en diensten | 900 | 944 | 1.013 |
| (waarvan naar Cinai) | (90) | (91) | (96) |
| importwaarde van goederen en diensten | 1.000 | 1.125 | 1.300 |
| (waarvan uit Cinai) | (250) | (399) | (519) |
| bbp VU | 3.000 | 3.300 | 4.550 |
in miljarden VU dollars (VU$)
Vraag 10 2 punten
De overheid van de VU onderzoekt de positie van de VU ten opzichte van het buitenland en kijkt naar de internationale handelsstromen met het land Cinai (zie tabel 1). De VU en Cinai hebben hun valuta's aan elkaar gekoppeld. Aan de hand van de tabel stelt de overheid het volgende: i. Onze internationale concurrentiepositie ten opzichte van Cinai is in de periode 2000-2020 verslechterd. ii. De eigen economie is in 2000-2020 afhankelijker geworden van Cinai. Leg beide stellingen uit. Motiveer het antwoord met behulp van relevante getallen uit tabel 1.
Bekijk het antwoord
- Legt stelling i uit met een getal uit de tabel: het saldo handelsbalans met Cinai loopt op van -160 in 2000 naar -423 in 2020, of de export naar Cinai als percentage van het bbp daalt van 3% (90 / 3.000) naar 2,1% (96 / 4.550). Dit wijst op een verslechtering van de internationale concurrentiepositie. (1p)
- Legt stelling ii uit met getallen uit de tabel: de totale handel (import + export) stijgt van 340 in 2000 naar 615 in 2020 (81%), terwijl het bbp stijgt met 52% (van 3.000 naar 4.550). De totale handel stijgt dus relatief veel meer dan het bbp, waardoor de economie afhankelijker is geworden van goederen uit Cinai. (1p)
Voor het toekennen van het tweede scorepunt dienen zowel import als export te zijn verwoord.
Tabel 2 Binnenlandse markt van batterijen in de VU voor 2021
Qv = -3P + 675: collectieve binnenlandse vraag naar batterijen in miljoenen stuks.
Qa = P - 125: collectief aanbod van batterijen door binnenlandse producenten in miljoenen stuks.
P: marktprijs per batterij op de binnenlandse markt in VU$.
P wereldmarkt = 150: wereldmarktprijs per batterij in VU$.
Vraag 11 2 punten
De overheid van de VU wil de eigen economie minder afhankelijk maken van Cinai en stelt een importheffing voor op batterijen uit Cinai van VU$ 60 per batterij in 2021. Het model van de binnenlandse markt van batterijen in de VU voor 2021 (tabel 2) gaat ervan uit dat andere landen hun productie van batterijen niet kunnen verhogen en de wereldmarktprijs onveranderd blijft: Qv = -3P + 675, Qa = P - 125 en de wereldmarktprijs is VU$ 150. De overheid verwacht dat de VU na invoering van de importheffing in 2021 geen batterijen meer uit Cinai zal importeren. Toon met behulp van een berekening aan dat VU na invoering van de importheffing geen batterijen uit Cinai zal importeren.
Bekijk het antwoord
- Berekent het evenwicht op de binnenlandse markt (Qv = Qa geeft 4P = 800, dus P = VU$ 200) en de importprijs na de heffing (150 + 60 = VU$ 210). (1p)
- Concludeert dat de importprijs (VU$ 210) hoger is dan de binnenlandse prijs (VU$ 200), dus er wordt helemaal geen batterij meer uit Cinai geimporteerd. (1p)
Vraag 12 2 punten
De overheid van de VU verwacht door de invoering van de importheffing in 2021 dat het saldo lopende rekening van de VU met Cinai zal verbeteren. Het model (tabel 2) is: Qv = -3P + 675, Qa = P - 125, wereldmarktprijs P = 150 in VU$. Bereken met hoeveel miljard VU$ het saldo lopende rekening van de VU met Cinai zal verbeteren als gevolg van de importheffing.
Bekijk het antwoord
- Berekent bij P = 150 een vraag van 225 miljoen en een aanbod van 25 miljoen, dus een vraagoverschot van 200 miljoen stuks, waarvan 90% uit Cinai (180 miljoen). (1p)
- Berekent dat de importwaarde van de batterijen uit Cinai daalt met 180 miljoen x VU$ 150 = VU$ 27 miljard, omdat de binnenlandse prijs van VU$ 200 onder de importprijs van VU$ 210 na de heffing ligt. (1p)
Vraag 13 3 punten
In hun reactie op de importheffing geven enkele economen twee beweringen over het saldo lopende rekening van de VU: i. 'Cinai kan de importheffing op lange termijn door directe investeringen in de VU volledig gaan omzeilen.' ii. 'Deze directe investeringen leiden ertoe dat het saldo lopende rekening van de VU met Cinai enerzijds kan verslechteren, anderzijds kan verbeteren.' Leg beide beweringen van de economen uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Cinai via directe investeringen in de VU bedrijven kan opzetten en daar kan produceren, waardoor het toetreedt tot de binnenlandse markt en de importheffingen niet meer gelden. (1p)
- Legt uit dat de kapitaalinvoer het mogelijk maakt dat de import van batterijen daalt (of dat de VU zelf kan gaan exporteren), wat gunstig is voor het saldo lopende rekening. (1p)
- Legt uit dat de kapitaalinvoer ertoe leidt dat later (een deel van) de winst naar Cinai terugvloeit, waardoor de primaire inkomensrekening van de VU, als onderdeel van de lopende rekening, ongunstig wordt beinvloed. (1p)
Vraag 14 3 punten
De overheid van de VU heeft een financieringstekort en gaat ervan uit dat door de importheffing het financieringstekort kan afnemen. De economen menen dat protectionistische maatregelen tussen landen kunnen worden opgevat als een sequentieel spel en dat het financieringstekort van de VU juist kan oplopen. Geef een verklaring voor de mening van de economen.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Cinai zal reageren met protectionistische tegenmaatregelen op de importheffing van de VU, waardoor er sprake is van een sequentieel spel. (1p)
- Legt uit dat door de toenemende protectie producten op alle goederenmarkten, ook op de binnenlandse markt van de VU, schaarser en duurder worden, waardoor de bestedingen en het bbp van de VU dalen en de concurrentiepositie verslechtert, zodat de export daalt. (1p)
- Legt uit dat de inkomstenbelasting daalt (of de productie daalt), waardoor de werkloosheid toeneemt en de uitgaven aan sociale uitkeringen of subsidies stijgen, zodat het financieringstekort juist oploopt. (1p)
2022, tijdvak 3: Noorwegen leert van Nederland
Opgavetekst
Opgave 2 Noorwegen leert van Nederland
In 1959 vond de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) een enorm aardgasveld in de Groningse bodem. Leidingen werden aangelegd zodat huishoudens van aardgas konden worden voorzien. Ook werden veel langlopende exportcontracten voor aardgas afgesloten. Hierdoor stroomde er veel geld in de Nederlandse schatkist waarmee de overheid een deel van haar lopende uitgaven financierde. Beleggingsexpert Van Zijl kijkt in het jaar 2017 terug op deze periode: “De jarenlange export van gas veroorzaakte, via de koers van de toenmalige gulden, werkloosheid.”
Vraag 6 2 punten
Van Zijl: “De jarenlange export van gas veroorzaakte, via de koers van de toenmalige gulden, werkloosheid.” Leg uit dat volgens Van Zijl de export van gas tot werkloosheid heeft kunnen leiden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de Nederlandse export van gas leidde tot een toenemende vraag naar de gulden, waardoor de koers steeg en de internationale concurrentiepositie verslechterde. (1p)
- Legt uit dat de export van veel andere goederen en diensten daalde, met als gevolg een daling van de productie en een stijging van de werkloosheid. (1p)
2022, tijdvak 3: Vasthouden aan de parto
Opgavetekst
Figuur 1 Afspraken ten behoeve van stabiliteit van de parto

Schema met twee rijen. Correctieve arm: lidstaten met een financieringstekort van meer dan 2,5% van het bbp: regels voor begrotingsbeleid: het financieringstekort moet omlaag; anticyclisch begrotingsbeleid is niet toegestaan. Preventieve arm: lidstaten met een financieringstekort van maximaal 2,5% van het bbp: regels voor begrotingsbeleid: overheidsuitgaven mogen niet harder stijgen dan de economische groei, met een uitzondering voor werkloosheidsuitkeringen; anticyclisch begrotingsbeleid is beperkt toegestaan.
Figuur 2 Effect van conjunctuurbeleid op koersbepaling droste

Grafiek met de koers van de droste in parto’s op de verticale as en Q (in miljarden drosten) op de horizontale as. Lijnen: Qa = 250P - 200 (aangeboden hoeveelheid drosten); Qa’ = 250P - 120 (aangeboden hoeveelheid drosten na nieuw conjunctuurbeleid); Qv = -100P + 276 (gevraagde hoeveelheid drosten). Op de koersas staan de waarden 1,636, 1,360 en 1,209. De bandbreedte is aangegeven met een accolade tussen 1,209 en 1,636.
Vraag 13 2 punten
De regering van Drostland wil zelf anticyclisch begrotingsbeleid voeren en besluit de EMG te verlaten; de droste wordt als munt ingevoerd. Drostland blijft deelnemen aan het Gemeenschappelijk Wisselkoers Mechanisme (GWM). Deelnemende landen koppelen hun valuta aan een spilkoers, een vaste waarde ten opzichte van de parto. De wisselkoers mag hier een vast gelijk percentage naar boven of naar beneden van afwijken; dit zijn de bovenste en onderste interventiekoersen. Het verschil tussen deze koersen is de bandbreedte (zie figuur 2). Bereken de bandbreedte in procenten van de spilkoers.
Bekijk het antwoord
- Berekent de spilkoers als gemiddelde van de interventiekoersen: $(1,209 + 1,636) / 2 = 1,4225$. (1p)
- Berekent dat de onderste interventiekoers 15,0% onder de spilkoers ligt en de bovenste interventiekoers 15,0% erboven, zodat de bandbreedte 30,0% van de spilkoers is. (1p)
Voor een andere juiste afronding of berekening kunnen ook scorepunten worden toegekend.
Vraag 14 2 punten
De overheid van Drostland kan nu zelfstandig conjunctuurbeleid voeren en besluit de tarieven van de inkomstenbelasting te verlagen. Dit leidt via de lopende rekening van de betalingsbalans tot een daling van de koers van de droste (zie figuur 2). Om te voorkomen dat de koers onder de bandbreedte daalt, kan de Centrale Bank van het land kiezen tussen een renteaanpassing of steunaankopen op de valutamarkt. Zij kiest voor het laatste. Leg uit dat het gevoerde conjunctuurbeleid heeft geleid tot een koersdaling van de droste.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat lagere tarieven van de inkomstenbelasting leiden tot hogere besteedbare inkomens, waardoor er meer wordt geïmporteerd van de handelspartners van de EMG. (1p)
- Legt uit dat hierdoor het aanbod van drosten (de vraag naar parto’s) stijgt, zodat de koers van de droste daalt. (1p)
Vraag 15 2 punten
Om te voorkomen dat de koers van de droste onder de bandbreedte daalt, kan de Centrale Bank kiezen tussen een renteaanpassing of steunaankopen op de valutamarkt; de CB kiest voor het laatste. Leg uit dat een renteaanpassing niet geschikt is als instrument om de koersdaling tegen te gaan, met het oog op de laagconjunctuur in Drostland.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de rente verhoogd zou moeten worden om kapitaalimport en vraag naar de droste uit te lokken, zodat de wisselkoers van de droste kan stijgen tot binnen de bandbreedte. (1p)
- Legt uit dat een renteverhoging de binnenlandse bestedingen afremt, en dat dit niet wenselijk is gezien de hardnekkige laagconjunctuur. (1p)
Vraag 16 2 punten
Gegeven (figuur 2): de gevraagde hoeveelheid drosten is $Q_v = -100P + 276$ en de aangeboden hoeveelheid na nieuw conjunctuurbeleid is $Q_a' = 250P - 120$; de koers is 1,209 (onderste interventiekoers). Bereken het minimale bedrag in parto’s van de benodigde steunaankopen door de Centrale Bank van Drostland op de valutamarkt.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal op te kopen drosten: $Q_v = -100 × 1,209 + 276 = 155,1$ en $Q_a' = 250 × 1,209 - 120 = 182,25$, dus $182,25 - 155,1 = 27,15$ miljard drosten. (1p)
- Berekent de interventies in parto’s: $27,15 × 1,209 = 32,82$ miljard parto’s. (1p)
2021, tijdvak 1: Devaluatie van de wal in de sloot
Vraag 19 1 punt
In het land Imareca heeft de valuta een vaste wisselkoers ten opzichte van die van Nachi. De formules van de prijselasticiteiten van de export en van de import van goederen en diensten luiden: prijselasticiteit van de export = % verandering exportvolume / % verandering exportprijs in vreemde valuta; prijselasticiteit van de import = % verandering importvolume / % verandering importprijs in eigen valuta. Beide formules zijn varianten op de prijselasticiteit van de vraag. Bij de prijselasticiteit van de export staat in de noemer de prijs in vreemde valuta, terwijl bij de prijselasticiteit van de import in de noemer de prijs is genoteerd in eigen (binnenlandse) valuta. Verklaar dit verschil in de noemers.
Bekijk het antwoord
- Bij de import wordt de vraag uitgeoefend binnen het land zelf: vragers reageren op de prijs zoals die in de eigen (binnenlandse) valuta luidt. Bij de export komt de vraag uit het buitenland en reageren de buitenlandse vragers op de prijs die wordt gerekend in de valuta van hun land (1p)
Vraag 20 3 punten
Een kandidaat kondigt aan dat hij als president onmiddellijk over zal gaan tot een devaluatie van 20% ten opzichte van de valuta van Nachi. Op korte termijn bedraagt de prijselasticiteit van de export − 0,5 en de prijselasticiteit van de import − 0,4. Toon met een berekening op basis van bovenstaande prijselasticiteiten aan dat een devaluatie van 20% leidt tot een sterkere toename van de importwaarde dan van de exportwaarde van Imareca, beide gemeten in de eigen valuta.
Bekijk het antwoord
- % verandering Pexp (in vreemde valuta) = −20%; % verandering qexp = −0,5 × −20% = +10%; % verandering Pimp (in eigen valuta): 1 / 0,8 = 1,25, dus +25% (1p)
- % verandering qimp = −0,4 × 25% = −10%; indexcijfer exportwaarde (in eigen valuta) = 100 × 1,1 = 110; indexcijfer importwaarde (in eigen valuta) = 100 × 0,9 × 1,25 = 112,5 (1p)
- De importwaarde in eigen valuta stijgt meer dan de exportwaarde in eigen valuta (1p)
Vraag 21 2 punten
Paulus stelt verder: “De import zal op langere termijn mogelijk elastischer zijn, waardoor er dan meer kans is dat het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans met Nachi zal verminderen.” Geef een verklaring voor de stelling van Paulus dat op langere termijn de import elastischer is dan op korte termijn.
Bekijk het antwoord
- Op lange termijn is het makkelijker om substituten te vinden, waardoor het importvolume op lange termijn sterker reageert op prijsstijgingen van de import, en de import dus elastischer is. Of: op korte termijn zijn importeurs gebonden aan contracten, of is het niet makkelijk om andere (binnenlandse) leveranciers te vinden, waardoor het importvolume zwak reageert op een prijsstijging van de import en de import op korte termijn inelastischer is (2p)
Vraag 22 2 punten
Paulus: “Op de lange termijn kan een devaluatie echter ook effect hebben op het binnenlandse loonniveau. Dit kan van invloed zijn op de lopende rekening van de betalingsbalans, wat de beoogde vermindering van de werkloosheid in de weg kan staan.” Verklaar de door Paulus genoemde verbanden tussen devaluatie, binnenlands loonniveau en werkloosheid.
Bekijk het antwoord
- Devaluatie leidt ertoe dat de prijzen van importen stijgen, waardoor er (meer dan verwachte) inflatie ontstaat. Werknemers kunnen na enige tijd als reactie hogere lonen eisen om koopkracht te behouden (1p)
- Hogere loonkosten worden doorberekend in de verkoopprijs, waardoor de internationale concurrentiepositie verslechtert en de export weer kan afnemen. Als gevolg daarvan kan de werkloosheid op lange termijn juist verder oplopen (1p)
2021, tijdvak 1: Gelijkheid en groei
Opgavetekst
Tabel 1 primaire inkomensverdeling in land Alpha in 2016
| Inkomensklasse | Aantal personen | Gemiddeld primair jaarinkomen in A$ per persoon |
|---|---|---|
| 1 | 3 mln. | 2.500 |
| 2 | 2 mln. | 7.500 |
| 3 | 1 mln. | 15.000 |
| 4 | 0,75 mln. | 30.000 |
| 5 | 0,25 mln. | 50.000 |
Vraag 28 2 punten
Daarnaast is het kapitaalverkeer sinds 2010 veel vrijer geworden, waardoor de wisselkoers van de Alphaanse valuta ten opzichte van de Amerikaanse dollar aanmerkelijk is veranderd. Pikets veronderstelt dat door de wisselkoersverandering het saldo lopende rekening is gestegen en hierdoor het nationaal inkomen in Alpha is gestegen. Is op basis van deze vooronderstelling de valuta van Alpha tegenover de Amerikaanse dollar tussen 2010 en 2016 gestegen of gedaald? Licht het antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt dat de valuta van Alpha tegenover de Amerikaanse dollar is gedaald, en licht toe: door de waardedaling van de eigen valuta ten opzichte van de US$ worden de exportprijzen voor buitenlandse klanten lager en kan het exportvolume toenemen; de importprijzen in eigen valuta worden hoger en het importvolume kan afnemen. De binnenlandse productie en het nationaal inkomen kunnen hierdoor toenemen (2p)
Het antwoord is gedaald. Zonder toelichting geen punten (algemene regel 3.6).
2021, tijdvak 2: Groei op de klippen
Opgavetekst
Opgave 3 Groei op de klippen
Turkije behoorde tot 2016 tot de economisch opkomende landen met een sterke groei van het bbp. Deze groei was vooral gebaseerd op investeringen in de bouwsector. Turkse bedrijven hebben deze investeringen gefinancierd door in de eurozone leningen af te sluiten tegen de lage rente die daar geldt. In 2017 verloren internationale beleggers het vertrouwen in de ontwikkeling van de Turkse economie. De Turkse lira daalde met 40% in waarde ten opzichte van de euro.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat de daling van de lira, via de kredietkosten van bedrijven, een negatief effect heeft op de winstgevendheid van Turkse bedrijven.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door de koersdaling van de lira de aflossingen en renteverplichtingen van de bedrijven, uitgedrukt in lira, stijgen. (1p)
- Legt uit dat dit hogere (krediet)kosten betekent, waardoor de winstgevendheid van de Turkse bedrijven kan afnemen, gegeven een omzet in lira's. (1p)
Vraag 14 3 punten
De analist stelt dat de daling van de wisselkoers het saldo op de lopende rekening van Turkije positief beïnvloedt. Hij stelt het volgende: „Door de daling van de lira van 40% ten opzichte van de euro is de exportwaarde in eigen valuta gestegen met 36%. De importwaarde zal ook veranderen en de prijselasticiteit van het importvolume wordt op −0,75 geschat.“ Hij gaat ervan uit dat overige factoren constant blijven. Prijselasticiteit van het importvolume = procentuele verandering importvolume / procentuele verandering prijs van import in lira's. Bereken de verandering van de importwaarde in eigen valuta en toon aan dat het saldo lopende rekening is verbeterd.
Bekijk het antwoord
- Berekent de prijsstijging van de import in lira's: bij € 1 = L 1 wordt € 1 = L 1/0,6 = L 1,67, dus een prijsstijging van 66,67%. (1p)
- Berekent de verandering van het importvolume: 66,67 × −0,75 = −50%. (1p)
- Berekent de indexcijfers van de exportwaarde (100 × 1,36 = 136) en de importwaarde (100 × 0,5 × 1,667 = 83,35) in eigen valuta, en concludeert dat de exportwaarde is gestegen en de importwaarde is gedaald, zodat het saldo lopende rekening is verbeterd. (1p)
2021, tijdvak 3: Een CO2-taks
Vraag 11 2 punten
In 2015 ondertekende de Nederlandse overheid het klimaatverdrag van Parijs waarin internationaal werd afgesproken om maatregelen te nemen om de uitstoot van CO2 door bedrijven en gezinnen sterk te beperken. De Nederlandsche Bank (DNB) onderzoekt in dit kader de gevolgen van een belasting op CO2-uitstoot, de CO2-taks. Als Nederland een CO2-taks invoert en de andere landen niet, zal de kostprijs bij Nederlandse bedrijven stijgen. Dit zal leiden tot een verslechtering van de internationale concurrentiepositie. Hierdoor kan het zogenoemde CO2-lek ontstaan: in Nederland daalt de uitstoot van CO2 maar de totale mondiale uitstoot daalt niet. Geef een verklaring voor het ontstaan van het CO2-lek.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bedrijven die door de CO2-taks een hogere kostprijs krijgen hun productie kunnen verplaatsen naar landen zonder CO2-taks, of dat hun afzet en export dalen waardoor de productie en CO2-uitstoot elders toenemen, zodat de uitstoot in Nederland daalt maar mondiaal niet (2p)
Uitsluitend 0 of 2 scorepunten toekennen. Een van de twee voorbeelden uit het correctievoorschrift is voldoende.
Vraag 13 2 punten
Uit doorrekening van de rekenmodellen blijkt dat door een CO2-taks van 50 euro per ton CO2 de kostprijs van Nederlandse exportproducten gemiddeld zal stijgen met 1,2%. Deze CO2-taks heeft ook een effect op het buitenlandse prijspeil. Verklaar dat een Nederlandse CO2-taks ook effect heeft op het prijspeil in het buitenland.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Nederland goederen (waaronder halffabricaten en grondstoffen) exporteert naar het buitenland, dat buitenlandse bedrijven daardoor ook met een hogere kostprijs te maken krijgen, en dat zij de toegenomen kosten doorberekenen in hun verkoopprijzen, waardoor het prijspeil in het buitenland stijgt (2p)
2021, tijdvak 3: De Afrikaanse euro-variant
Vraag 26 2 punten
Veertien West- en Centraal-Afrikaanse landen (de CFA-landen) vormen samen een monetaire unie. Ze hebben afgesproken een gemeenschappelijke munteenheid te gebruiken: de CFA-frank. In de onderlinge handel wordt met deze CFA-frank betaald. De CFA-landen handelen ook buiten de muntunie: ongeveer 20% van de export van de CFA-landen gaat naar de Verenigde Staten (VS). Een journaliste schrijft hierover: “Ondanks de lage inflatie in de CFA-landen is er sprake van een groeiend tekort op de gezamenlijke lopende rekening van de CFA-landen met de VS. Dit heeft echter niet geleid tot een depreciatie van de CFA-frank ten opzichte van de dollar. In tegendeel, de CFA-frank is geapprecieerd ten opzichte van de dollar.” Geef de oorzaak van de appreciatie van de CFA-frank ten opzichte van de dollar.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat er een tekort op de lopende rekening (met de VS) is en dat de munt daardoor geapprecieerd is, dus er per saldo een overschot op de betalingsbalans (met de VS) moet zijn, zodat de vraag naar de CFA-frank groter is dan het aanbod (1p)
- Noemt dat het overschot op de kapitaalrekening (met de VS) groter is dan het tekort op de lopende rekening (met de VS) (1p)
Vraag 29 2 punten
Ondanks het voeren van begrotingsbeleid en monetair beleid blijft er een tekort op de gezamenlijke lopende rekening van de CFA-landen. De overheden van de CFA-landen willen door middel van importheffingen op buitenlandse goederen het tekort op de gezamenlijke lopende rekening op korte termijn verminderen. De journaliste schrijft dat hierdoor het saldo lopende rekening op langere termijn juist kan verslechteren. Leg uit hoe de overheden van de CFA-landen via de importheffing het tekort op de lopende rekening op korte termijn kunnen verminderen en tevens op langere termijn juist kunnen vergroten.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de importheffing de consumptie van huishoudens en daarmee de import verlaagt, waardoor het tekort op de lopende rekening op korte termijn daalt (1p)
- Noemt voor de lange termijn één van de volgende voorbeelden: de importheffingen doen de binnenlandse prijzen stijgen, waardoor looneisen toenemen die worden doorberekend in de verkoopprijzen, zodat de export daalt; of de prijzen van geïmporteerde grondstoffen stijgen, waardoor de exportprijzen stijgen en de export daalt; of het buitenland reageert met eigen importheffingen op goederen uit de CFA-landen, waardoor de export van de CFA-landen daalt (1p)
Voor de lange termijn is één van de drie genoemde voorbeelden voldoende voor de tweede deelscore.
2019, tijdvak 1: Rek in het arbeidsaanbod
Vraag 3 4 punten
Janets verwacht dat in de periode vanaf 2015 de groei van het arbeidsaanbod zal afnemen. Bij aanhoudende groei van het reële bbp kan volgens haar de inflatie dan weer hoger uitvallen dan wenselijk. Het lijkt haar raadzaam dat de rente wordt verhoogd, omdat daarmee op termijn de groei van het bbp kan worden beperkt: “Een renteverhoging heeft via de kapitaalrekening van de betalingsbalans effect op de wisselkoers van de US dollar, en daarmee op de lopende rekening. Dit kan leiden tot de gewenste afname van de groei van het bbp.” Leg uit dat verhoging van de rente in de VS via de kapitaalrekening de wisselkoers van de US dollar beïnvloedt, en daarmee via de lopende rekening de groei van het bbp in de VS kan beperken.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat een renteverhoging in de VS beleggers aantrekt, waardoor de vraag naar de US dollar stijgt en de wisselkoers van de dollar stijgt (2p)
- Noemt dat Amerikaanse producten hierdoor relatief duur worden voor het buitenland, waardoor de export van de VS afneemt en de groei van het (reële) bbp kan afnemen (2p)
2019, tijdvak 1: Protectie een lapmiddel?
Vraag 15 1 punt
De overheid van het ontwikkelingsland Pesthan gebruikte van 1995 tot 2015 het infant industry argument om de importen te beperken. Zij verhoogde daartoe de importheffingen en stelde importquota in. De nationale munt, de pesto, is vrij inwisselbaar. Leg uit dat importheffingen de vraag naar importen kunnen beperken.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat bij een verhoging van importheffingen geïmporteerde goederen duurder worden ten opzichte van binnenlandse substituten, waardoor de vraag naar importen afneemt (1p)
Vraag 16 2 punten
De overheid van het ontwikkelingsland Pesthan gebruikte van 1995 tot 2015 het infant industry argument om de importen te beperken. Zij verhoogde daartoe de importheffingen en stelde importquota in. De nationale munt, de pesto, is vrij inwisselbaar. Leg uit dat beperking van de importen binnenlandse bedrijven in Pesthan de kans geeft om na verloop van tijd beter te kunnen concurreren op de wereldmarkt.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat beperking van de importen het prijsniveau van de betreffende producten doet stijgen, zodat binnenlandse producenten door schaalvergroting hun gemiddelde kosten na verloop van tijd kunnen zien dalen, of middelen kunnen vrijmaken om te investeren in innovaties en goedkoper te produceren; zo versterken zij hun concurrentiepositie op de wereldmarkt (2p)
Tabel 1 macro-economische waarden van Pesthan in miljard pesto
| 1995 | 2015 | ||
|---|---|---|---|
| C | particuliere consumptie | 120 | 140 |
| Ibruto | bruto-bedrijfsinvesteringen | 12,5 | 15 |
| Obruto | bruto-overheidsbestedingen | 56 | 57 |
| E | exportwaarde goederen en diensten | 18 | 22,5 |
| M | importwaarde goederen en diensten | 20 | 25 |
internationale handelsquote
$\text{internationale handelsquote} = \frac{egd + mgd}{bbp}$ waarbij egd = exportwaarde goederen en diensten, mgd = importwaarde goederen en diensten en bbp = bruto binnenlands product.
Vraag 17 2 punten
Een indicator voor de openheid van de economie wat betreft de internationale handel is de internationale handelsquote, berekend volgens onderstaande formule. In het jaar 1995 bedroeg deze 0,20. Bepaal met een berekening of de internationale handelsquote van Pesthan in 2015 is toe- of afgenomen ten opzichte van 1995.
Bekijk het antwoord
- Berekent voor 2015: E + M = 47,5 en bbp = C + Ibruto + Obruto + E − M = 140 + 15 + 57 + 22,5 − 25 = 209,5, dus de handelsquote is 47,5 / 209,5 = 0,227; dit is groter dan 0,20, dus de handelsquote is toegenomen (2p)
Vraag 18 2 punten
Het EA stelt: “De stijging van de exportwaarde van goederen en diensten is niet alleen een gevolg van het protectionistische beleid, gericht op versterking van opkomende bedrijven. Het kan ook zijn veroorzaakt door een waardeverandering van de pesto. Deze waardeverandering kan ook hebben bijgedragen aan de stijging van het binnenlandse prijsniveau.” Leg uitsluitend met behulp van informatie uit tabel 1 uit dat de stijging van de exportwaarde in de periode 1995-2015 veroorzaakt zou kunnen zijn door een waardeverandering van de pesto.
Bekijk het antwoord
- Verklaart met tabel 1 dat het saldo op de lopende rekening (export minus import van goederen en diensten) in de vermelde jaren negatief is, dus de pesto meer wordt aangeboden dan gevraagd en in waarde daalt; de goederen en diensten uit Pesthan worden dan goedkoper voor het buitenland, wat de stijging van de exportwaarde in pesto kan verklaren (2p)
Vraag 19 1 punt
Het EA stelt: “De stijging van de exportwaarde van goederen en diensten is niet alleen een gevolg van het protectionistische beleid, gericht op versterking van opkomende bedrijven. Het kan ook zijn veroorzaakt door een waardeverandering van de pesto. Deze waardeverandering kan ook hebben bijgedragen aan de stijging van het binnenlandse prijsniveau.” Leg uit dat het prijsniveau in Pesthan kan zijn toegenomen als gevolg van depreciatie van de pesto.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat depreciatie van de pesto de prijs van geïmporteerde producten, gemeten in pesto, doet stijgen, waardoor het binnenlandse prijsniveau stijgt (1p)
Grafiek 1 verandering internationale handelsquote en bbp bij vergelijkbare ontwikkelingslanden

Verticale as: gem. jaarlijkse groei bbp, van 0 tot 5,0. Horizontale as: gem. jaarlijkse verandering handelsquote (%), van -4 tot 6. Een rechte, stijgende lijn van linksonder naar rechtsboven. De lijn begint bij een verandering van -4% op ongeveer 0,5% groei, snijdt de verticale as bij ongeveer 2,0% en eindigt bij een verandering van 6% op ongeveer 4,5% groei.
Grafiek 2 verandering internationale handelsquote en Gini-coëfficiënt bij vergelijkbare ontwikkelingslanden

Verticale as: gem. jaarlijkse verandering Gini-coëfficiënt, van -2,5 tot 1,0. Horizontale as: gem. jaarlijkse verandering handelsquote (%), van -4 tot 6. Een rechte, dalende lijn van linksboven naar rechtsonder. De lijn begint bij een verandering van ongeveer -2,5% op een Gini-verandering van ongeveer 0,4, snijdt de verticale as bij ongeveer -0,5 en eindigt bij een verandering van ongeveer 4% op ongeveer -2,3.
Vraag 20 3 punten
Op basis van de informatie in grafieken 1 en 2 adviseert het EA om meer vrijhandel toe te laten. Het EA stelt dat hierdoor: i. de arbeidsmarkt verkrapt zodat de lonen in het land verder kunnen stijgen en ii. de inkomensverdeling gelijker wordt. Licht het advies van het EA toe. Besteed aandacht aan onderdelen i. en ii.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat grafiek 1 laat zien dat een hogere internationale handelsquote samengaat met een hogere groei van het bbp, dus meer vraag naar arbeid en minder werkloosheid (een krappere arbeidsmarkt), waardoor de lonen kunnen stijgen (onderdeel i) (2p)
- Noemt dat grafiek 2 laat zien dat de Gini-coëfficiënt afneemt naarmate de internationale handelsquote stijgt, een aanwijzing dat inkomensverschillen tussen mensen met hoge en lage inkomens verminderen (onderdeel ii) (1p)
2019, tijdvak 2: Rentebeleid geeft onvoldoende wind in de zeilen
Vraag 21 2 punten
Een econoom merkte op: “Het achterblijven van de inflatie kan een gevolg zijn geweest van technologische ontwikkelingen. Ook het feit dat de internationale handel de afgelopen tien jaar belangrijker is geworden voor dit land kan de binnenlandse inflatie hebben afgeremd.”
Verklaar de opmerking van de econoom over de invloed van de internationale handel op het laag blijven van de inflatie in het land.
Bekijk het antwoord
- Een van de volgende verklaringen is juist. (a) Binnenlandse aanbieders die te maken hebben met concurrentie uit het buitenland kunnen zich extra hebben ingezet om door kostenbesparingen hun prijzen laag te houden, wat bijdroeg aan het laag blijven van de inflatie. (b) Binnenlandse aanbieders kunnen zijn weggeconcurreerd door efficiënter producerende buitenlandse concurrenten, wat een neerwaarts effect heeft gehad op het prijsniveau. (c) Binnenlandse aanbieders kunnen meer grondstoffen of halffabricaten inkopen uit het buitenland om de kosten te drukken, met een neerwaarts effect op het prijsniveau als gevolg. (d) Door de toegenomen handel maken geïmporteerde producten een groter deel uit van het pakket consumptiegoederen waar het inflatiecijfer op gebaseerd is, ervan uitgaande dat de prijs van geïmporteerde goederen stabiel is. (2p)
2018, tijdvak 1: Zakelijk boeren
Opgavetekst
Figuur 1 marktsituatie voor het geselecteerde landbouwproduct

Economiegrafiek. Verticale as: prijs. Horizontale as: hoeveelheid. De lijn 'binnenlands aanbod' loopt omhoog, de lijn 'binnenlandse vraag' loopt omlaag. De stippellijn 'wereldmarktprijs 25 UR' is horizontaal. De letters A t/m H staan in de vlakken en bij de lijnen zoals in de figuur.
Vraag 1 1 punt
Een land importeert een groot deel van het benodigde voedsel. Een econome meent dat in dit land de productiekosten van voedsel relatief hoog zijn doordat de voedselproductie minder kapitaalintensief is dan in andere landen. Dit kan volgens haar veranderen als voor de voornaamste landbouwproducten tijdelijk een importverbod wordt ingesteld. Dat gaat weliswaar tijdelijk ten koste van de welvaart van de consumenten, maar geeft binnenlandse producenten de gelegenheid om in de periode waarin het importverbod van kracht is, hun productie efficiënter te maken. De econome hanteert het onderstaande model voor de binnenlandse vraag en het binnenlands aanbod op de markt voor één van de betreffende landbouwproducten. De valuta van het land is de UR.
Q_v = -2P + 100
Q_a = 4P - 80
Q_a = Q_v
P = prijs per ton in UR
Qv = binnenlandse vraag in duizenden tonnen
Qa = binnenlands aanbod in duizenden tonnen
De situatie op de betreffende markt met import bij een prijs op de wereldmarkt van 25 UR per ton is in figuur 1 weergegeven.
Noem de letters van de vlakken in figuur 1 waarmee het totale gerealiseerde surplus wordt weergegeven, voordat het importverbod wordt ingesteld.
Bekijk het antwoord
- Noemt de letters A, B, D, E, F en H, en geen andere letters. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als enkel de zes juiste letters zijn genoemd.
Vraag 2 1 punt
Een land importeert een groot deel van het benodigde voedsel. Een econome meent dat in dit land de productiekosten van voedsel relatief hoog zijn doordat de voedselproductie minder kapitaalintensief is dan in andere landen. Dit kan volgens haar veranderen als voor de voornaamste landbouwproducten tijdelijk een importverbod wordt ingesteld. De econome hanteert het onderstaande model voor de binnenlandse vraag en het binnenlands aanbod op de markt voor één van de betreffende landbouwproducten. De valuta van het land is de UR.
Q_v = -2P + 100
Q_a = 4P - 80
Q_a = Q_v
P = prijs per ton in UR
Qv = binnenlandse vraag in duizenden tonnen
Qa = binnenlands aanbod in duizenden tonnen
De situatie op de betreffende markt met import bij een prijs op de wereldmarkt van 25 UR per ton is in figuur 1 weergegeven.
Noem de letter(s) van het vlak / de vlakken waarmee het welvaartsverlies in dit land wordt weergegeven dat ontstaat door de instelling van het importverbod.
Bekijk het antwoord
- Noemt alleen de letter F. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als enkel de juiste letter is genoemd.
Vraag 3 2 punten
Een land importeert een groot deel van het benodigde voedsel. De econome hanteert het onderstaande model voor de binnenlandse vraag en het binnenlands aanbod op de markt voor één van de betreffende landbouwproducten. De valuta van het land is de UR.
Q_v = -2P + 100
Q_a = 4P - 80
Q_a = Q_v
P = prijs per ton in UR
Qv = binnenlandse vraag in duizenden tonnen
Qa = binnenlands aanbod in duizenden tonnen
Een compleet importverbod op de voornaamste landbouwproducten zou volgens een woordvoerster van de Consumentenbond de voedselprijzen teveel doen stijgen. De Consumentenbond adviseert de regering om de import van dit specifieke product gedeeltelijk te beperken tot een maximaal toegestane hoeveelheid waarbij de prijsstijging slechts 10% bedraagt.
Bereken bij welke hoogte van de toegestane hoeveelheid import de prijsstijging 10% bedraagt.
Bekijk het antwoord
- Berekent de prijs bij een prijsstijging van 10%: 1,1 × 25 = 27,50 UR. Daarbij geldt Qv = −2 × 27,50 + 100 = 45 en Qa = 4 × 27,50 − 80 = 30, zodat de toegestane import 45 − 30 = 15 (duizend ton) bedraagt. (2p)
Vraag 4 2 punten
Een land importeert een groot deel van het benodigde voedsel. De econome hanteert het onderstaande model voor de binnenlandse vraag en het binnenlands aanbod op de markt voor één van de betreffende landbouwproducten. De valuta van het land is de UR.
Q_v = -2P + 100
Q_a = 4P - 80
Q_a = Q_v
P = prijs per ton in UR
Qv = binnenlandse vraag in duizenden tonnen
Qa = binnenlands aanbod in duizenden tonnen
De econome meent dat voor de binnenlandse voedselproducenten de gemiddelde variabele kosten kunnen dalen dankzij een importverbod.
Bereken met welk bedrag de variabele kosten per ton moeten dalen om ervoor te zorgen dat er geen import meer plaatsvindt als het importverbod later wordt afgeschaft.
Bekijk het antwoord
- Berekent dat bij de wereldmarktprijs van 25 UR de vraag 50 is (Qv = −2 × 25 + 100). De aanbodfunctie moet dus zo veranderen dat het aanbod 50 wordt, wat bij de oude aanbodfunctie een prijs van 32,50 UR geeft (4P − 80 = 50). De variabele kosten per ton moeten daarom dalen met 32,50 − 25 = 7,50 UR. (2p)
2018, tijdvak 1: Hun probleem ons probleem?
Vraag 15 2 punten
Volgens een raming van het Centraal Planbureau (CPB) in 2014 zou het economisch herstel in Nederland in 2015 doorzetten. Het CPB publiceerde de gegevens in tabel 1. Met behulp van tabel 1 kan berekend worden dat het positieve uitvoersaldo van Nederland over 2014 10,73% van het bbp bedroeg.
Toon met een berekening aan dat volgens de ramingen het uitvoersaldo van Nederland als percentage van het bbp in 2015 hoger is dan in 2014.
Bekijk het antwoord
- Berekent de uitvoer in 2015 uit het bbp: 667,7 = 298,9 + 101,5 + 194,1 + uitvoer − 491,1, dus uitvoer = € 564,3 mld. Het uitvoersaldo als percentage van het bbp is (564,3 − 491,1) / 667,7 × 100% = 10,96%, dat hoger is dan 10,73% in 2014. (2p)
Vraag 16 2 punten
Sommige economen zien in het groeiende uitvoersaldo en het lage overheidstekort van Nederland ruimte voor een stimuleringsbeleid. Dat zou Zuid-Europese landen helpen bij hun economisch herstel, wat op zijn beurt ook de continuïteit van de groei in Nederland zou kunnen bevorderen.
Verklaar dat een toename van de productie in de Zuid-Europese landen uiteindelijk ook kan leiden tot een toename van de Nederlandse uitvoer.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat de stijging van de productie in Zuid-Europa leidt tot een toename van de inkomens en de bestedingen, waardoor ook de vraag naar importen toeneemt; dit kan leiden tot een stijging van de exportontvangsten voor Nederlandse bedrijven die aan Zuid-Europese landen leveren. (2p)
2018, tijdvak 1: Overheid in de greep van markten
Vraag 29 2 punten
In een land zijn de uitgaven van de overheid jarenlang sterk gegroeid. De belastingen zijn hoog in verhouding tot het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking en de loonkosten per product zijn over het algemeen hoog. De internationale concurrentiepositie van het land is verslechterd. De groei van het bruto binnenlands product (bbp) is de laatste jaren achtergebleven bij die van de belangrijkste buitenlandse handelspartners. Ondertussen is het overheidstekort flink opgelopen. Op de valutamarkt, de vermogensmarkt en de goederenmarkt zijn zowel binnenlandse als buitenlandse vragers en aanbieders actief. Op de arbeidsmarkt zijn alleen binnenlandse vragers en aanbieders actief. Hier is sprake van neerwaartse loonstarheid waardoor werkloosheid kan ontstaan. Met het oog op de geschetste problemen verricht een commissie van het ministerie van Economische Zaken onderzoek naar het overheidssaldo en de werkloosheid. De commissie stelt dat de effectiviteit van overheidsbeleid afhankelijk is van ontwikkelingen op de vermogensmarkt, de valutamarkt, de goederenmarkt en de arbeidsmarkt.
Leg uit dat de verslechtering van de internationale concurrentiepositie van het land ertoe kan hebben bijgedragen dat het overheidstekort is opgelopen. Ga in je verklaring uit van een doorwerking vanuit de goederenmarkt naar de arbeidsmarkt.
Bekijk het antwoord
- Een verslechtering van de concurrentiepositie kan hebben geleid tot vermindering van de vraag op de goederenmarkt, tot afname van de productie en tot vermindering van de vraag naar arbeid, waardoor (bij starre lonen) werkloosheid ontstaat. (1p)
- Als gevolg van werkloosheid kunnen inkomens wegvallen, waardoor de overheid minder belasting binnenkrijgt / meer uitkeringen moet verstrekken, met als gevolg een toename van het overheidstekort. (1p)
Vraag 30 2 punten
In een land zijn de uitgaven van de overheid jarenlang sterk gegroeid. De internationale concurrentiepositie van het land is verslechterd. Op de valutamarkt, de vermogensmarkt en de goederenmarkt zijn zowel binnenlandse als buitenlandse vragers en aanbieders actief. De commissie stelt dat de effectiviteit van overheidsbeleid afhankelijk is van ontwikkelingen op de vermogensmarkt, de valutamarkt, de goederenmarkt en de arbeidsmarkt.
De commissie constateert dat beleggers door ontwikkelingen op de valutamarkt hun vertrouwen kunnen verliezen om in staatsobligaties van dit land (uitgedrukt in de nationale valuta) te beleggen.
Leg uit dat de verslechtering van de concurrentiepositie van het land ertoe kan hebben bijgedragen dat de overheid te maken krijgt met een hoger te betalen rentepercentage over staatsobligaties. Ga hierbij uit van een doorwerking vanuit de goederenmarkt, via de valutamarkt naar de vermogensmarkt.
Bekijk het antwoord
- Een verslechtering van de internationale concurrentiepositie kan hebben geleid tot een afname van de (buitenlandse) vraag naar goederen en diensten, waardoor er minder vraag is naar de eigen valuta en de wisselkoers daalt. (1p)
- Dit leidt tot daling van het vertrouwen van beleggers, waardoor deze terughoudend worden om in het land te beleggen. De vermogensmarkt verkrapt hierdoor, waardoor het rentepercentage kan oplopen (waartegen ook de overheid moet lenen). (1p)
2018, tijdvak 2: Armer door muntunie
Opgavetekst
Figuur 1 cumulatieve procentuele groei reële bbp, 2007-2015
| Land | Groei |
|---|---|
| Duitsland | 6,5 |
| Nederland | 5 |
| Spanje | -3 |
| Griekenland | -25,5 |
| Portugal | -6,5 |
Vraag 18 2 punten
Een journalist vat de analyse van Stiglitz samen: Voor de invoering van de euro kende het Zuiden gemiddeld genomen een lagere groei van de arbeidsproductiviteit dan het Noorden, met als gevolg een verslechtering van de concurrentiepositie van het Zuiden. Dit effect kon op korte termijn worden verminderd door een aantal aanpassingsmechanismen. Na invoering van de euro zijn deze niet meer beschikbaar:
− Er is geen onderlinge wisselkoers meer, zodat aanpassing van de wisselkoers niet meer mogelijk is.
− Door het gezamenlijk rentebeleid is het voor landen niet meer mogelijk om een eigen rentebeleid te voeren.
− Door het Groei- en Stabiliteitspact is het nog maar beperkt mogelijk om begrotingsbeleid te voeren.
Verklaar waarom een achterblijvende groei van de arbeidsproductiviteit in het Zuiden kan leiden tot een verslechtering van de internationale concurrentiepositie ten opzichte van het Noorden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat een lagere groei van de arbeidsproductiviteit leidt tot relatief hoge loonkosten per eenheid product, en daarmee tot relatief hoge productiekosten. (1p)
- Legt uit dat wanneer dit wordt doorberekend in de verkoopprijzen, de concurrentiepositie verslechtert. (1p)
Vraag 19 2 punten
Een journalist vat de analyse van Stiglitz samen: Voor de invoering van de euro kende het Zuiden gemiddeld genomen een lagere groei van de arbeidsproductiviteit dan het Noorden, met als gevolg een verslechtering van de concurrentiepositie van het Zuiden. Dit effect kon op korte termijn worden verminderd door een aantal aanpassingsmechanismen. Na invoering van de euro zijn deze niet meer beschikbaar:
− Er is geen onderlinge wisselkoers meer, zodat aanpassing van de wisselkoers niet meer mogelijk is.
− Door het gezamenlijk rentebeleid is het voor landen niet meer mogelijk om een eigen rentebeleid te voeren.
− Door het Groei- en Stabiliteitspact is het nog maar beperkt mogelijk om begrotingsbeleid te voeren.
Verklaar dat, vóór de muntunie werd ingesteld, een verslechtering van de concurrentiepositie in het Zuiden, via een verandering van de wisselkoers, in zekere mate kon worden tegengegaan.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door een verslechtering van de concurrentiepositie de export afneemt, waardoor de vraag naar de eigen valuta en de wisselkoers daarvan dalen. (1p)
- Legt uit dat de export daardoor (gemeten in vreemde valuta) goedkoper en de import (gemeten in eigen valuta) duurder wordt, waardoor de concurrentiepositie weer kan verbeteren. (1p)
Hoe vaak internationale handel in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 21, 23-24 | 3 | 11% |
| 2026, tijdvak 2 | 1, 24 | 2 | 8% |
| 2025, tijdvak 2 | 14 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 13 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 2 | 17-19, 21, 27-29 | 7 | 24% |
| 2023, tijdvak 1 | 8 | 1 | 4% |
| 2023, tijdvak 2 | 2, 17, 19 | 3 | 11% |
| 2022, tijdvak 1 | 10-14 | 5 | 18% |
| 2022, tijdvak 3 | 6, 13-16 | 5 | 17% |
| 2021, tijdvak 1 | 19-22, 28 | 5 | 17% |
| 2021, tijdvak 2 | 11, 14 | 2 | 7% |
| 2021, tijdvak 3 | 11, 13, 26, 29 | 4 | 14% |
| 2019, tijdvak 1 | 3, 15-20 | 7 | 24% |
| 2019, tijdvak 2 | 21 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-4, 15-16, 29-30 | 8 | 25% |
| 2018, tijdvak 2 | 18-19 | 2 | 7% |
In 16 van de 18 ingedeelde examens economie vwo staat een vraag over internationale handel, samen 57 vragen (11% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 1: 8 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over internationale handel, daarvoor 13%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met internationale handel
Maak de 15 nieuwste examenvragen over internationale handel online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over internationale handel
Andere onderwerpen economie vwo
- Overheid en belastingen
- Geld en inflatie
- Conjunctuur
- Inkomen en consumptie
- Productie en kosten
- Risico en verzekeren
- Arbeidsmarkt
- Vraag en aanbod
- Speltheorie
- Marktvormen
Internationale handel op andere niveaus
- Examenvragen internationale handel economie havo
- Examenvragen internationale handel economie vmbo-bb
- Examenvragen internationale handel economie vmbo-gl/tl
- Examenvragen internationale handel economie vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt internationale handel voor in het eindexamen economie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 57 vragen over internationale handel, 11% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.
In welk examen economie vwo stonden de meeste vragen over internationale handel?
In het examen van 2018, tijdvak 1, met 8 vragen: 1-4, 15-16, 29-30.
Hoe oefen ik examenvragen over internationale handel?
Op deze pagina staan alle vragen over internationale handel met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.