Examenvragen internationale handel economie havo

40 vragen over internationale handel uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Internationale handel komt in 14 van de 18 examens economie havo voor, met 40 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over internationale handel

Per examen de vragen over internationale handel, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 2: Opgave 1 Druiven

Opgavetekst

Fruit bevat veel gezonde voedingsstoffen en vitamines. Fruit wordt steeds populairder bij consumenten. Hierdoor is er sprake van een groei van deze markt.

Afrika produceert veel druiven. In 2025 was het Afrikaanse aandeel in de omzet op de Europese markt 75%. In 2026 is dit aandeel gestegen naar 90%, terwijl de omzet op de Europese markt in dezelfde periode met 6% daalde.

Vraag 7 2 punten

Bereken met hoeveel procent de omzet van Afrikaanse druiven in Europa is veranderd in 2026 ten opzichte van 2025.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • totale marktomzet daalde van 100 naar 94 oude omzet Afrikaans land = 75. Nieuwe omzet = 94 x 0,90 = 84,6 (1)

84,6 − 75

  • procentuele verandering omzet = × 100% = 12,8% (1)

7 5

of

0,90 x 49

  • = 112,8 → een stijging van 12,8% (2)

0,7 5

Opmerking

Bij het tweede voorbeeldantwoord per gemaakte fout 1 scorepunt in mindering brengen.

Vraag 7 in het hele examen

Hoewel de consumptie van fruit veel positieve effecten heeft op de gezondheid en welvaart van mensen, leidt een hogere import (en transport) van fruit tot een lager groen bbp van de EU.

Vraag 8 2 punten

Leg de twee negatieve effecten uit van fruitimport op het groen bbp.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Een hogere import van fruit leidt tot een lager bbp, waardoor het groen bbp daalt. (1)
  • Het transport / import van fruit zorgt voor schade aan het milieu, waardoor het groen bbp daalt. (1)

Vraag 8 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 3 Venezuela

Opgavetekst

Venezuela is een land dat te maken heeft met een hoge inflatie. Daarnaast heeft Venezuela een hoge werkloosheid (zie figuur 2).

Figuur 2 Percentage werkloze beroepsbevolking in de periode 2021-2026
Figuur 2 Percentage werkloze beroepsbevolking in de periode 2021-2026

Gebruik figuur 2.

Vraag 19 2 punten

Maak van onderstaande tekst een economisch juiste redenering. Venezuela heeft een negatief overheidssaldo en een negatief particulier spaarsaldo. Hierdoor is het saldo lopende rekening van de betalingsbalans …(1)…. Door hogere rentebetalingen aan het buitenland zal het saldo lopende rekening van de betalingsbalans …(2)…. Internationale beleggers hebben geen vertrouwen in de Venezolaanse overheid. Hierdoor zal de rente op nieuwe staatsobligaties …(3).... Als de overheid een geloofwaardig onderpand kan aanbieden, zal de rente …(4)….

Kies uit:

bij (1) negatief / positief

bij (2) verslechteren / niet veranderen / verbeteren

bij (3) dalen / stijgen

bij (4) dalen / stijgen

Bekijk het antwoord

(1) negatief

(2) verslechteren

(3) stijgen

(4) dalen

  • (1) en (2) juist (1)
  • (3) en (4) juist (1)

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Opgave 5 Baanpolarisatie

Opgavetekst

Een econoom onderzoekt de gevolgen van globalisering voor de arbeidsmarkt. Globalisering leidt tot meer internationale handel.

Vraag 26 2 punten

Leg uit dat globalisering leidt tot een hogere wereldwijde productie.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Globalisering leidt tot specialisatie. (1)
  • Hierdoor stijgt de arbeidsproductiviteit (, wat zorgt voor een hogere wereldwijde productie). (1)

Vraag 26 in het hele examen

Globalisering heeft ook geleid tot baanpolarisatie. Baanpolarisatie houdt in dat het aantal banen voor middelbaar opgeleiden afneemt en tegelijkertijd het aantal banen voor laag- en voor hoogopgeleiden toeneemt. Baanpolarisatie komt in de hele wereld voor. In Europa is dit effect het grootst, in Azië het kleinst en in Noord-Amerika ligt dit tussen beide continenten in.

Tabel 2 Baanpolarisatie, verandering van opleidingsniveau ten opzichte van de totale werkgelegenheid in procentpunten

continentopleidingsniveau
laagmiddelbaarhoog
a1,86−5,123,26
b2,18−6,924,74
c2,64−7,885,24

Gebruik tabel 2.

Vraag 27 2 punten

Welk continent hoort bij welke letter? Verklaar je keuze. Doe dit als volgt:

  • Noteer de letters a, b en c op je antwoordblad en noteer achter elke letter een continent. Kies daarbij uit: Azië, Europa en Noord-Amerika.
  • Geef een verklaring voor je keuze.
Bekijk het antwoord
  • a Azië b Noord-Amerika c Europa (1)
  • Het aandeel van middelbaar opgeleiden daalt het meest bij c (Europa) en het minst bij a (Azië) / Het aandeel van laag- en hoogopgeleiden stijgt het meest bij c (Europa) en het minst bij a (Azië). (1)

Vraag 27 in het hele examen

2025, tijdvak 1: CO₂-rechten

Opgavetekst

De landen van de Europese Unie (EU) hebben een akkoord gesloten waarin staat dat de uitstoot van CO₂ fors moet dalen. De EU geeft elke lidstaat een hoeveelheid CO₂-emissierechten. Een emissierecht geeft het recht tot uitstoot van één ton CO₂. De overheid van een lidstaat mag deze emissierechten verdelen onder haar bedrijven.

De bedrijven kunnen de emissierechten met elkaar verhandelen. Als een bedrijf meer CO₂ wil uitstoten, moet het rechten kopen van een bedrijf dat bereid is minder CO₂ uit te stoten (dan wat het aan emissierechten van de overheid heeft gekregen).

De Nederlandse overheid geeft een groot deel van de verkregen emissierechten aan bedrijven die vooral produceren voor de export.

Vraag 18 2 punten

Leg uit dat het grotendeels toewijzen van emissierechten aan internationaal opererende bedrijven een vorm van protectie is.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • De Nederlandse overheid geeft exporterende bedrijven emissierechten om te zorgen dat de kosten van bedrijven niet stijgen / de kosten minder stijgen dan van buitenlandse concurrenten.
  • Daarmee beschermt het de eigen productie / werkgelegenheid.

of

  • De Nederlandse overheid geeft exporterende bedrijven emissierechten om te zorgen dat de productie zich niet verplaatst naar een ander land, waardoor de eigen productie / eigen werkgelegenheid behouden blijft.

of

  • De Nederlandse overheid geeft exporterende bedrijven emissierechten, dus is er sprake van een (export)subsidie.
  • Daarmee beschermt het de eigen productie / werkgelegenheid.

Vraag 18 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Macro-dilemma’s

Opgavetekst

In veel EMU-landen is sprake van een laagconjunctuur, in enkele landen zelfs van een recessie. Daarom pleiten economen in verschillende EMU-landen voor het voeren van anticyclisch begrotingsbeleid.

De EMU-landen kunnen geen anticyclisch begrotingsbeleid voeren, als hun overheidstekort dan uitkomt boven de afgesproken grens van maximaal 3% van het bbp.

Het beleid in het buitenland heeft gevolgen voor Nederland.

Vraag 2 2 punten

Leg uit als andere EMU-landen in een recessie anticyclisch begrotingsbeleid voeren, het bbp in Nederland kan stijgen.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Door anticyclisch begrotingsbeleid in andere EMU-landen stijgt het bbp in die landen, waardoor (de consumptie en) de import van die landen zullen toenemen.
  • Daardoor kan Nederland meer exporteren en produceren waardoor het bbp in Nederland ook zal toenemen.

Vraag 2 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Toerisme

Vraag 26 2 punten

De wereldbevolking blijft groeien. Bovendien zijn er, mede door lagere prijzen, steeds meer mensen in staat om vaker en langer te reizen. De bestedingen in de sector toerisme nemen daardoor wereldwijd toe. Ook in Nederland leveren hogere bestedingen in deze sector in toenemende mate een bijdrage aan het bruto binnenlands product (bbp) en de werkgelegenheid. Driekwart van de bestedingen in de sector toerisme is te danken aan de bestedingen van buitenlandse toeristen in Nederland.
Zijn de bestedingen van buitenlandse toeristen voor de Nederlandse economie in Nederland een vorm van import, van export of geen van beide? Leg je keuze uit.

Bekijk het antwoord
  • Nederlandse bedrijven (in de toerismebranche) verkopen producten/diensten aan het buitenland / aan buitenlandse toeristen. (1p)
  • Dus betreft het voor Nederland economisch gezien een export. (1p)

Een juiste uitleg is voorwaardelijk voor toekenning van het tweede scorepunt.

Vraag 26 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Een historisch lage rente

Vraag 18 2 punten

Vanuit de Verenigde Staten (VS) komt kritiek op de renteverlaging door de ECB. Een Amerikaanse politicus: “Die renteverlaging door de ECB kan zorgen voor een verslechtering van de internationale concurrentiepositie van de VS.”

Leg uit dat een renteverlaging van de ECB zorgt voor een verslechtering van de internationale concurrentiepositie van de VS.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit met één van de volgende redeneringen: (a) door een renteverlaging dalen de kosten van Europese producenten, waardoor prijzen van Europese producten dalen ten opzichte van Amerikaanse producten; of (b) bij een renteverlaging stroomt meer kapitaal naar de VS, de vraag naar dollars stijgt en de dollar apprecieert, waardoor Amerikaanse producten in euro’s duurder worden (2p)

Bij de tweede redenering moeten de kapitaalstroom en de vraag naar dollars worden verwoord. Een beredenering vanuit de EU kan ook juist zijn.

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Kan de rente nog lager?

Opgavetekst

Bron 1 een model ter verklaring van economische groei

een model ter verklaring van economische groei
Bron 1 De genummerde pijlen geven oorzaak-gevolgrelaties weer; een − betekent een negatief verband, een + betekent een positief verband; bij pijl 4, 5 en 6 ontbreekt het teken.

Een model met zes genummerde pijlen. Bovenaan staan drie vakjes: ‘prijzen koopwoningen’, ‘overheidsbestedingen’ en een vakje met alleen stippels (‘.....’). Pijl 1 (+) loopt van prijzen koopwoningen naar consumentenvertrouwen. Pijl 2 (+) loopt van overheidsbestedingen naar consumentenvertrouwen. Pijl 3 (−) loopt van het vakje met de stippels naar consumentenvertrouwen. Vanuit consumentenvertrouwen loopt pijl 4 naar besparingen bij consumenten en pijl 5 naar consumptie. Pijl 6 loopt van consumptie naar economische groei. Bij de pijlen 4, 5 en 6 staat geen teken.

Vraag 24 2 punten

De renteverlaging door de ECB leidde op de valutamarkten tot een verandering van de wisselkoers van de euro in dollars. Deze wisselkoersverandering draagt ook bij aan het tegengaan van deflatie in de eurozone.

Leg uit dat deze koersverandering van de euro bijdraagt aan de economische groei in de eurozone.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de daling van de eurokoers de import duur maakt, zodat er meer EU-producten worden gevraagd, of dat de export toeneemt doordat Europese producten goedkoper worden voor kopers buiten de eurozone (1p)
  • Legt uit dat de toegenomen vraag van buiten de eurozone zorgt voor een grotere productie in de EU, zodat de economische groei wordt gestimuleerd (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 2: IJsland lonkt naar euro

Opgavetekst

Bron 1 koers euro in IJslandse kroon (jaargemiddelde)

koers euro in IJslandse kroon (jaargemiddelde)
Bron 1

Lijngrafiek van de koers van de euro in IJslandse kroon (jaargemiddelde), met de waarde bij elk jaar.

JaarKoers euro in ISK
200780
2008150
2009180
2010151
2011155
2012148
2013158
2014150
2015142
2016120
2017128

Vraag 22 2 punten

Uit een krant van januari 2017: IJsland is vanaf 2007 hard geraakt door de economische crisis. In het begin van de crisis daalde de koers van de nationale munt, de IJslandse kroon (ISK), ten opzichte van de euro. Vanaf 2009 steeg de koers van de ISK in euro’s (zie bron 1).
Gebruik bron 1
Bereken de procentuele stijging van de koers van de ISK in euro’s tussen 2015 en 2016.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de koers van de ISK in euro’s in 2015 (1/142 = 0,00704 euro) en in 2016 (1/120 = 0,00833 euro). (1p)
  • Berekent de procentuele stijging: (0,00833 − 0,00704) / 0,00704 × 100% = 18,3%. (1p)

Een juiste berekening van de koers ISK in euro’s is noodzakelijk voor het tweede punt.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De export van IJsland naar Nederland betreft vooral vis. De Nederlandse vishandelaar Dirk Diekstra importeert gerookte zalm uit IJsland. Hij kijkt terug naar de periode tussen 2007 en 2009 waarin de koers van de ISK in euro’s sterk daalde. Hij zegt tegen zijn compagnon: “De koersdaling tussen 2007 en 2009 heeft onze handel beïnvloed. De gemiddelde inkoopprijs in 2007 van omgerekend € 20,00 per kilo gerookte zalm is in 2009 veranderd.”
Gebruik bron 1
Laat met behulp van een berekening zien of de Nederlandse importeur van vis een inkoopvoordeel of een inkoopnadeel heeft van de veranderde wisselkoers tussen 2007 en 2009. Ga ervan uit dat de prijs van een kilo gerookte zalm in IJslandse kronen gelijk is gebleven tussen 2007 en 2009.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de inkoopprijs in euro’s: in 2007 is dat € 20,00 × 80 = 1.600 ISK, en in 2009 1.600 / 180 = € 8,89 per kilo. (1p)
  • Concludeert dat de inkoopprijs in 2009 (€ 8,89) lager is dan in 2007 (€ 20,00), dus de importeur heeft een inkoopvoordeel. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Onmiddellijk na de bekendmaking van het voornemen van de IJslandse minister om de ISK te koppelen aan de euro verschenen er zowel positieve als negatieve twitterberichten. Een bericht dat verscheen:
Twitterbericht
“Weet onze minister wel welk gevaar wij lopen? Realiseert men zich daar in de hoofdstad Reykjavik wel dat het aanhouden van een vaste wisselkoers effectief conjunctuurbeleid door de overheid onmogelijk maakt?”
Een IJslandse econoom bevestigt dat de overheid inderdaad geen effectief conjunctuurbeleid kan voeren door de koppeling met de euro. De econoom begint zijn redenering als volgt:
“Stel dat de overheid de bestedingen (O) zou stimuleren, dan …(1)… het Nationaal Inkomen (Y). Hierdoor …(2)… de bestedingen (C) en neemt de …(3)… toe. Hierdoor stijgt …(4)… de munt ISK. Hierdoor dreigt de wisselkoers van de munt ISK in euro’s te dalen, maar dat mag niet omdat juist gekozen was voor een vaste wisselkoers.”
Maak van de redenering van de econoom een economisch juiste tekst.
Kies uit:
(1) stijgt / daalt
(2) stijgen / dalen
(3) import (M) / export (E)
(4) de vraag naar / het aanbod van

Bekijk het antwoord
  • Vult bij (1) stijgt en bij (2) stijgen in. (1p)
  • Vult bij (3) import (M) en bij (4) het aanbod van in. (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

De IJslandse econoom vervolgt de redenering:
“De Centrale Bank zal de daling van de koers van de munt ISK in euro’s tegengaan om de vaste wisselkoers te handhaven. Om te voorkomen dat de koers daalt, …(1)… de Centrale Bank de rente zodat de kapitaalinvoer stijgt. Hierdoor stijgt …(2)… de ISK. Als gevolg van de renteaanpassing door de Centrale Bank …(3)… de bestedingen van consumenten en …(4)… de besparingen. Dit betekent dat het conjunctuurbeleid van de overheid teniet wordt gedaan.”
Maak van de voorgaande redenering van de econoom een economisch juiste tekst.
Kies uit:
(1) verhoogt / verlaagt
(2) de vraag naar / het aanbod van
(3) stijgen / dalen
(4) stijgen / dalen

Bekijk het antwoord
  • Vult bij (1) verhoogt en bij (2) de vraag naar in. (1p)
  • Vult bij (3) dalen en bij (4) stijgen in. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Meer vrijhandel, meer groei

Vraag 9 1 punt

Europese exporteurs van auto’s hebben te maken met 120% invoerrechten in India. Bereken hoeveel procent Europese auto’s goedkoper worden in India als de invoerrechten worden afgeschaft.

Bekijk het antwoord
  • Berekent dat Europese auto’s in India 54,5% goedkoper worden: de huidige prijs is 220% van de nieuwe prijs, dus (100 − 220) / 220 × 100% = −54,5% (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Zwitserland vakantieland

Opgavetekst

Bron 20

In de periode 2010 tot en met 2015 heeft de wisselkoers van de Zwitserse frank (CHF) ten opzichte van de euro (€) een stijging van ruim 20% doorgemaakt. Hierdoor is de internationale concurrentiepositie van Zwitserland verslechterd. Met name de Zwitserse toeristenindustrie, die een belangrijk deel van de export uitmaakt, is hierdoor hard geraakt. Toeristen kiezen nu vaker voor een vakantie in eurolanden zoals Oostenrijk, Duitsland en Italië.

uit een krant, januari 2016

Bron 1 wisselkoers euro (€) in Zwitserse frank (CHF), per 1 januari

wisselkoers euro (€) in Zwitserse frank (CHF), per 1 januari
Bron 1

Staafdiagram. Horizontale as: jaren 2008 tot en met 2015. Verticale as: koers van de euro (€) in Zwitserse frank (CHF), met ijkstreepjes van 0,5 tot en met 1,5. Afleesbaar: 2008 = 1,555; 2009 = 1,501; 2010 = 1,483; 2011 = 1,351; 2012 = 1,215; 2013 = 1,209; 2014 = 1,215; 2015 = 1,201.

Vraag 21 1 punt

Worden de bestedingen van buitenlandse toeristen in Zwitserland op de lopende rekening of op de kapitaalrekening van de Zwitserse betalingsbalans geboekt?
Gebruik het inleidende krantenfragment en bron 1.

  1. A lopende rekening
  2. B kapitaalrekening
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Toon met een berekening aan dat in de periode januari 2010 tot en met januari 2015 de wisselkoers van de CHF ten opzichte van de € met ruim 20% is gestegen.
Gebruik bron 1.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de koers van de CHF in euro’s in 2010 (1 / 1,483 = 0,674) en in 2015 (1 / 1,201 = 0,833) (1p)
  • Berekent de stijging: (0,833 − 0,674) / 0,674 × 100% = 23,6% (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Op 1 januari 2016 was 100 CHF gelijk aan € 92,30. Deze verdere koersstijging had gevolgen voor het vakantiebudget in CHF van buitenlandse toeristen uit eurolanden.
Bereken met hoeveel CHF een vakantiebudget van € 1.000 omgerekend in CHF op 1 januari 2016 is veranderd ten opzichte van 1 januari 2015.
Gebruik bovenstaande informatie en bron 1.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de waarde in CHF op 1 januari 2015 (€ 1.000 × 1,201 = CHF 1.201) en op 1 januari 2016 (€ 1.000 / 0,923 = CHF 1.083,42) (1p)
  • Berekent het verschil: 1.201 − 1.083,42 = CHF 117,58 (afgenomen) (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

Maak van de onderstaande zinnen een economisch juiste tekst.
− “Als gevolg van de renteverlaging zullen beleggers uit eurolanden …(1)… in Zwitserland gaan beleggen.
− De vraag naar de Zwitserse frank zal door de renteverlaging …(2)… en de koers van de Zwitserse frank zal ten opzichte van de euro …(3)…. Het is de verwachting dat het toerisme naar Zwitserland hierdoor zal gaan aantrekken.”
Kies uit:
bij (1) meer / minder
bij (2) dalen / stijgen
bij (3) dalen / stijgen

Bekijk het antwoord
  • Vult bij (1) in: minder (1p)
  • Vult bij (2) en (3) in: dalen en dalen (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Een Zwitserse econoom stelt dat de koersstijging van de Zwitserse frank in de periode 2010 tot en met 2015 ook positieve gevolgen heeft gehad voor de Zwitserse economie. De econoom: “Een koersstijging van de Zwitserse frank ten opzichte van de euro leidt tot een daling van de inflatie in Zwitserland.”
Geef een verklaring voor de uitspraak van de econoom.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de gestegen koers van de CHF geïmporteerde goederen, halffabricaten of grondstoffen uit eurolanden goedkoper maakt, of dat Zwitserse producten duurder worden voor de eurolanden (waardoor de vraag naar Zwitserse producten daalt) (1p)
  • Legt uit dat dit een dempend effect heeft op de inflatie in Zwitserland, via doorberekening in de prijzen, lagere productiekosten of een lagere vraag (1p)

Het correctievoorschrift geeft drie voorbeelden van een juist antwoord, elk met twee onderdelen van 1 punt: (1) geïmporteerde goederen uit eurolanden worden voor Zwitserland goedkoper, waardoor de inflatie kan afnemen; (2) Zwitserse producten worden duurder voor de eurolanden, de vraag daalt en dit heeft een dempend effect op de inflatie; (3) geïmporteerde productiefactoren, halffabricaten of grondstoffen uit eurolanden worden goedkoper, de productiekosten dalen en dit heeft een dempend effect op de inflatie.

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Een handelsoorlog

Opgavetekst

Bron 5

Volgens de Verenigde Staten (VS) dumpt het buitenland staal op de Amerikaanse markt, waardoor de werkgelegenheid in deze sector in de VS onder druk staat. Deze dumping wordt mogelijk gemaakt door de exportsubsidies die buitenlandse overheden aan hun staalproducenten geven. Dumping is een van de oorzaken van het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van de VS. De VS willen met protectionistische maatregelen proberen dit tekort tegen te gaan én de eigen werkgelegenheid te beschermen.

Met ingang van 1 juni 2018 stellen de VS daarom een importheffing in van 25% op staal uit onder andere de Europese Unie (EU). Een aantal maanden eerder hebben de VS deze heffing al doorgevoerd op staal uit China. Het opleggen van importheffingen door de VS wordt gezien als de start van een wereldwijde handelsoorlog. De buitenlandse handelspartners hebben namelijk plannen voor tegenmaatregelen, waarbij importheffingen geheven zullen worden op specifieke Amerikaanse producten.

uit een krant, 2018

Vraag 6 2 punten

Leg uit hoe buitenlandse exportsubsidies op staal dumping op de Amerikaanse markt mogelijk maken.

Bekijk het antwoord
  • Door exportsubsidies kunnen buitenlandse bedrijven staal verkopen onder de prijs op hun thuismarkt. (1p)
  • Zodat klanten op de Amerikaanse markt dit goedkopere product zullen kopen. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Leg uit hoe de VS door middel van importheffingen op staal een tekort op de lopende rekening kunnen tegengaan.

Bekijk het antwoord
  • Door importheffingen worden de importprijzen van buitenlands staal hoger, waardoor de VS minder buitenlands staal zullen importeren. (1p)
  • En waardoor de uitgaven op de lopende rekening van de VS lager worden (het tekort daalt bij een gelijkblijvende export). (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Volgens econoom Babs Snoeks lost het opleggen van importheffingen niet structureel het grote tekort op de lopende rekening van de VS op. Zij is namelijk van mening dat het tekort grotendeels veroorzaakt wordt door achterblijvende innovatie van de Amerikaanse industrie. Leg uit hoe door innovatie het tekort op de lopende rekening wél structureel opgelost kan worden.

Bekijk het antwoord
  • Door (meer investeren in) technologische vernieuwing/innovatie stijgt de arbeidsproductiviteit, waardoor de internationale concurrentiepositie van de VS verbetert. (1p)
  • Dit leidt tot meer export met hogere ontvangsten en/of minder import met lagere uitgaven, waardoor het tekort op de lopende rekening daalt. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Behalve de hierboven genoemde exportsubsidies, dumping en importheffingen zijn ook andere protectionistische maatregelen mogelijk. Noem een andere protectionistische maatregel en licht toe hoe deze maatregel zorgt voor protectionisme.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist voorbeeld van een protectionistische maatregel anders dan dumping, invoerheffingen, importtarieven of exportsubsidies, bijvoorbeeld administratieve handelsbelemmeringen (kwaliteitseisen, administratief werk aan de grens) of een invoercontingent (quotum). (1p)
  • Geeft een passende, volledige en juiste toelichting die de relatie met protectionisme verduidelijkt: de toegang van buitenlandse producten tot de binnenlandse markt wordt bemoeilijkt, of er mag slechts een beperkte hoeveelheid (goedkopere) goederen worden geïmporteerd, waardoor de eigen industrie beschermd wordt. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2021, tijdvak 3: België prijst zich meer en meer uit de markt

Vraag 8 2 punten

Het Belgische bedrijf Melcopack is producent van toetjes en heeft een jaarlijkse omzet van 170 miljoen euro en een toegevoegde waarde van 120 miljoen euro. Het bedrijf komt echter steeds meer in de problemen doordat de loonkosten in België veel sterker stijgen dan in de buurlanden Duitsland en Nederland.

Op dit moment zijn de loonkosten per product in België al hoger dan in de buurlanden. De loonkosten in België blijken veruit de hoogste in de eurozone. Volgens directeur Gilbert Goossens van Melcopack komt dat door het unieke Belgische systeem van automatische aanpassing van de lonen aan de inflatie. Als gevolg hiervan wordt de Belgische internationale concurrentiepositie aangetast.

Leg uit dat het Belgische systeem van loonaanpassing kan leiden tot een verslechtering van de internationale concurrentiepositie van de Belgische ondernemers.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de lonen in België ten opzichte van de arbeidsproductiviteit sneller stijgen dan in andere landen. (1p)
  • Legt uit dat de loonkosten per product (en daarmee de verkoopprijs) van Belgische producten daardoor sneller stijgen dan in andere landen, zodat Belgische ondernemers slechter kunnen concurreren. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Bron 1 index loonpeil in drie landen van de EU

index loonpeil in drie landen van de EU
Bron 1

Staafdiagram met de index van het loonpeil (EU = 100). Verticale as van 0 tot 200.

LandIndex loonpeil
België171,9
Duitsland131,9
Nederland133,2
EU100

Bron 2 index arbeidsproductiviteit in drie landen van de EU

index arbeidsproductiviteit in drie landen van de EU
Bron 2

Staafdiagram met de index van de arbeidsproductiviteit (EU = 100). Verticale as van 98 tot 103.

LandIndex arbeidsproductiviteit
België101,1
Duitsland100,3
Nederland102,5
EU100

Vraag 9 2 punten

In de Belgische media wordt gewaarschuwd voor het gevaar dat bedrijven hun vestigingen naar het buitenland verplaatsen. Melcopack bestudeert de gevolgen van een verplaatsing van de toetjesproductie naar een van de buurlanden Nederland of Duitsland.

In de directievergadering van Melcopack wordt het onderzoek naar de verplaatsing van het bedrijf naar het buitenland besproken. De directeur komt op basis van bron 1 en bron 2 tot de conclusie dat de kostprijs het laagst is bij productie in Nederland.

Gebruik bron 1 en bron 2.

Laat met een berekening zien dat de directeur terecht concludeert dat de kostprijs bij productie in Nederland lager is dan bij productie in Duitsland.

Bekijk het antwoord
  • Laat met een benadering of een exacte berekening zien hoeveel de loonkosten per product verschillen tussen Nederland en Duitsland. (1p)
  • Concludeert dat de loonkosten per product in Nederland lager zijn dan in Duitsland. (1p)

Een juiste benadering (verschil loonpeil: 133,2 − 131,9 = 1,3; verschil arbeidsproductiviteit: 102,5 − 100,3 = 2,2) of een juiste exacte berekening (loonkosten per product Duitsland: 131,9 / 100,3 × 100 = 131,5; Nederland: 133,2 / 102,5 × 100 = 130,0) levert het eerste punt op. Ook een benadering die uitkomt op de conclusie dat de arbeidsproductiviteit meer verschilt dan het loonpeil telt mee.

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Onderwijsarbeidsmarkt uit balans?

Opgavetekst

Bron 1 ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt

ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt
Bron 1 Elke pijl staat voor een oorzaak-gevolgverband. Een − staat voor een negatief verband en een + voor een positief verband.

Schema met bovenaan zes factoren: aantal leerlingen, pensioenleeftijd, opleidingsplaatsen, loon, stille reserve en conjuncturele ontwikkeling. Onder de factoren staan de twee vakjes 'vraag naar leraren' en 'aanbod van leraren'. Daaronder staat het vakje 'spanning op de arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel', waarnaar vanuit beide vakjes een pijl loopt. De pijlen naar 'vraag naar leraren' en 'aanbod van leraren' hebben een + of een − of een vraagteken. Van pensioenleeftijd lopen twee gestippelde pijlen met een vraagteken: één naar 'vraag naar leraren' en één naar 'aanbod van leraren'.

Vraag 20 2 punten

Ten slotte concluderen de onderzoekers in hun rapport: “Om in de top tien van meest concurrerende economieën ter wereld te blijven is goed onderwijs nodig. Goed onderwijs beïnvloedt via de internationale concurrentiepositie de economische groei van Nederland. Dat zit zo ………”

Schrijf het vervolg van de conclusie van de onderzoekers. In het vervolg moeten de volgende aspecten aan de orde komen:

  • het effect van goed onderwijs op de internationale concurrentiepositie van Nederland;
  • het effect van deze verandering van de internationale concurrentiepositie op de economische groei van Nederland.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat beter onderwijs leidt tot een hogere arbeidsproductiviteit in de toekomst, waardoor de loonkosten per product kunnen afnemen en de internationale concurrentiepositie van Nederland verbetert. (1p)
  • Legt uit dat een verbetering van de internationale concurrentiepositie leidt tot een toename van de export, waardoor de economische groei van Nederland toeneemt. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 1: De zon schijnt niet altijd op Aruba

Vraag 15 3 punten

Maak de onderstaande zinnen economisch correct. − Bezoek van Amerikaanse toeristen wordt als …(1)… geregistreerd op de …(2)… van de Arubaanse betalingsbalans. − Import van goederen wordt als …(3)… geregistreerd op de …(4)… van de Arubaanse betalingsbalans. − Directe investeringen van buitenlandse hotelketens op Aruba worden als …(5)… geregistreerd op de …(6)… van de betalingsbalans van Aruba. Kies uit: bij (1) export / import; bij (2) kapitaalrekening / lopende rekening; bij (3) ontvangsten / uitgaven; bij (4) kapitaalrekening / lopende rekening; bij (5) ontvangsten / uitgaven; bij (6) kapitaalrekening / lopende rekening.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij (1) export en bij (2) lopende rekening. (1p)
  • Noemt bij (3) uitgaven en bij (4) lopende rekening. (1p)
  • Noemt bij (5) ontvangsten en bij (6) kapitaalrekening. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Bron 12

Het Caribische eiland Aruba heeft een economie die erg afhankelijk is van haar belangrijkste handelspartner, de Verenigde Staten van Amerika (VS). Er worden veel goederen uit de VS geïmporteerd en het eiland wordt door veel Amerikaanse toeristen bezocht. Ook voor directe investeringen in hotels is Aruba sterk op de VS aangewezen.
De officiële munt op Aruba is de florin (AWG). Maar vrijwel iedere Arubaanse consument of ondernemer accepteert ook Amerikaanse dollars (US$). Om die reden hanteert de Centrale Bank van Aruba (CBA) een vaste wisselkoers tussen de florin en de dollar. De CBA wil vraag en aanbod van de florin bijsturen totdat de vaste koers van 1 $ = 1,79 AWG is bereikt. Voor de aan- en verkooptransacties wordt de goud- en deviezenvoorraad (officiële reserves) van de CBA gebruikt.
De kredietcrisis van 2008 beïnvloedde het Amerikaans toerisme en de Amerikaanse investeringen op Aruba. Daardoor kampte Aruba in 2012 met een tekort op de betalingsbalans. De CBA gebruikte de goud- en deviezenvoorraad om dit tekort aan te zuiveren.

Bron 1 effect van de betalingsbalans op de deviezenvoorraad CBA

VanNaar
tekort op betalingsbalans van Arubawisselkoers florin ten opzichte van dollar, stijgt / daalt (a)
tekort op betalingsbalans van Arubadeviezenvoorraad CBA, stijgt / daalt. (c)
wisselkoers florin ten opzichte van dollar, stijgt / daalt (a)CBA gaat ingrijpen door florins te kopen / verkopen op de valutamarkt (b)
CBA gaat ingrijpen door florins te kopen / verkopen op de valutamarkt (b)deviezenvoorraad CBA, stijgt / daalt. (c)

De letters a, b en c staan in het schema bij de vakjes.

Vraag 16 2 punten

Gebruik bovenstaande tekst en bron 1. Neem de letters uit het schema van bron 1 over en vermeld bij elke letter het juiste schuin gedrukte begrip zodat er een economisch juiste redenering ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Vermeldt bij a daalt, bij b kopen en bij c daalt. (2p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (gaat voor): bij vraag 16 moeten altijd 2 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven, en ongeacht het gegeven antwoord.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Een econome reageert op de ontwikkelingen: “Een vaste wisselkoers kan bij een tekort op de betalingsbalans zowel gunstig als ongunstig zijn. Het is gunstig omdat de inflatie op ons eiland laag blijft en het is ongunstig omdat Amerikaanse toeristen niet kunnen profiteren van een koersvoordeel.” Leg uit dat bij een tekort op de betalingsbalans door de vaste wisselkoers inflatie wordt tegengegaan.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door het tekort het aanbod van AWG’s groter is dan de vraag, en dat de AWG bij een flexibele wisselkoers zou dalen ten opzichte van de US$, waardoor importen duurder worden voor Aruba. (1p)
  • Legt uit dat door de vaste wisselkoers ten opzichte van de US$ van een dergelijke geïmporteerde inflatie geen sprake is. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Een econome reageert op de ontwikkelingen: “Een vaste wisselkoers kan bij een tekort op de betalingsbalans zowel gunstig als ongunstig zijn. Het is gunstig omdat de inflatie op ons eiland laag blijft en het is ongunstig omdat Amerikaanse toeristen niet kunnen profiteren van een koersvoordeel.” Leg uit dat bij een tekort op de betalingsbalans door de vaste wisselkoers Amerikaanse toeristen niet kunnen profiteren van een koersvoordeel.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door het tekort het aanbod van AWG’s groter is dan de vraag, en dat de AWG bij een flexibele wisselkoers zou dalen ten opzichte van de US$, waardoor Aruba goedkoper wordt voor Amerikaanse toeristen. (1p)
  • Legt uit dat door de vaste wisselkoers ten opzichte van de US$ de Amerikaanse toeristen niet goedkoper uit zijn. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Gas vloeit rijkelijk

Opgavetekst

Uit een krant, 2017

Uit een krant, 2017

Qatar bezit een enorme voorraad aardgas. Normaal wordt aardgas via pijpleidingen getransporteerd, maar het kan ook vloeibaar worden gemaakt (liquefied natural gas ofwel lng) en met speciale schepen worden getransporteerd. Qatar is de grootste exporteur van lng ter wereld. De afnemers van lng bevinden zich vooral in Japan, India, Zuid-Korea en het Verenigd Koninkrijk, waarheen vanuit Qatar geen pijpleidingen lopen. De opbrengsten uit de verkoop van lng stort Qatar in het Qatarese Staatsinvesteringsfonds.

Kaart van de Perzische Golf en omgeving, met Qatar, Irak, Iran, Saudi-Arabië, V.A.E., Oman, Jemen, Soedan, Eritrea en Ethiopië, en de Rode Zee, de Golf van Aden en de Arabische Zee.

Vraag 14 2 punten

Leg uit waarom het vloeibaar maken van aardgas belangrijk is voor de exportpositie van Qatar.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door het vloeibaar maken aardgas ook per schip vervoerd kan worden, waardoor Qatar meer afzetmogelijkheden heeft en de exportpositie sterker wordt (2p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

In april 2017 bezit het Qatarese Staatsinvesteringsfonds 17% van de aandelen van een grote Duitse autofabrikant. Deze autofabrikant maakte in het vierde kwartaal van 2016 een winst van 625 miljoen euro.
Wordt de winstuitkering van de Duitse autofabrikant aan het Qatarese Staatsinvesteringsfonds geboekt op de lopende rekening of op de kapitaalrekening van de Qatarese betalingsbalans? Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest de lopende rekening en licht toe: de winstuitkering is de beloning voor het beschikbaar stellen van kapitaal (en dus inkomen voor de kapitaalverstrekker) (2p)

Keuze en toelichting horen samen: ontbreekt de toelichting, dan 0 punten (algemene regel 3.6).

Vraag 15 in het hele examen

Uit een krant, mei 2017

Op 1 mei heeft het Qatarese Staatsinvesteringsfonds een deel van de aandelen van het Russische oliebedrijf Rosneft gekocht voor een bedrag van omgerekend 10,5 miljard euro. De aandelen zijn in US dollar betaald.

Bron 1 Wisselkoers US dollar in riyal in 2017

DatumKoers
1 jan3,640
1 feb3,638
1 mrt3,641
1 apr3,639
1 mei3,640
1 jun3,660

Legenda: Riyal is de munteenheid van Qatar.

Bron 2 Wisselkoers euro in riyal in 2017

Wisselkoers euro in riyal in 2017
Bron 2

Staafdiagram met de koers euro in riyal, van 3,70 tot 4,15 riyal, per week van 27 maart tot en met 12 juni 2017. Afleesbaar: 27 mrt 3,95; 3 apr 3,89; 10 apr 3,86; 17 apr 3,91; 24 apr 3,98; 1 mei 3,98; 8 mei 3,96; 15 mei 4,02; 22 mei 4,07; 29 mei 4,06; 5 jun 4,11; 12 jun 4,12.

Vraag 16 2 punten

Gebruik het bovenstaande krantenbericht en bron 1 en 2.
Bereken de aankoopwaarde in US dollar van de aandelen Rosneft die het Qatarese Staatsinvesteringsfonds heeft gekocht.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de aankoop in riyal: 10,5 miljard euro × 3,98 = 41,79 miljard riyal (koers op 1 mei: 1 euro is 3,98 riyal) (1p)
  • Berekent de aankoop in US dollar: op 1 mei is 1 US dollar 3,64 riyal, dus 1 riyal is 0,27 US dollar en 41,79 miljard × 0,27 = 11,28 miljard US dollar (1p)

Voor een andere juiste manier van afronden ook scorepunten toekennen. Als een afwijkend antwoord is verkregen op basis van juiste berekeningen met meer dan twee decimalen, dienen scorepunten te worden toegekend.

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Van nationaal rekenen naar nationaal beleid

Vraag 10 2 punten

Als gevolg van de kredietcrisis en de daaropvolgende eurocrisis is het consumenten- en producentenvertrouwen in Nederland in 2013 laag. Dat uit zich in afnemende particuliere bestedingen (consumptie en investeringen), een toenemend nationaal spaaroverschot en een dalende inflatie.
Gebruik bron 2.
Bereken het nationaal spaaroverschot van Nederland in 2013.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het nationaal spaaroverschot: 533,2 − 466,8 = 66,4 miljard euro (2p)

Juiste uitkomst: 66,4 miljard euro (E − M = 533,2 − 466,8). Als de kandidaat heeft geantwoord volgens (B − O) + (S − I) = (139,1 − 192,6) + (214,2 − 94,3) = 66,4 miljard euro, mag het volledige aantal punten worden toegekend. Komt de kandidaat uit op een tekort, dan worden geen scorepunten toegekend.

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Hoe duur is de suiker?

Opgavetekst

Bron 1 fragment uit het SMS-ondernemingsplan 2013

  • 1. investeringsprogramma in 2013 van 1.000 miljoen Surinaamse dollar (SRD) in landbouwgrond en in installaties om suikerriet te kunnen omzetten in suiker en/of biobrandstof
  • 2. jaarlijks 42.000.000 kg (= 42.000 ton) suikerriet verbouwen
  • 3. dit suikerriet verwerken tot suiker, onder de voorwaarde dat de minimale opbrengst 760 United States dollars (USD) per ton suiker is
  • 4. indien deze opbrengst niet gerealiseerd kan worden, het suikerriet verwerken tot biobrandstof

Opmerking bij punt 3:
Vanwege de geringe binnenlandse vraag zal het grootste gedeelte van de suikerproductie geëxporteerd moeten worden naar de Europese Unie (EU) en/of de Verenigde Staten (VS).

uitspraak van landbouweconoom Schers over het SMS-ondernemingsplan

“Vanwege de wisselkoersontwikkeling tussen 2011 en 2015 en het feit dat de wereldmarktprijs van suiker is uitgedrukt in US dollar, zal de export van door SMS geproduceerde suiker naar de EU toenemen.”

Vraag 16 2 punten

Gebruik bovenstaande uitspraak en bron 2.
Leg uit dat de export van door SMS geproduceerde suiker naar de EU zal toenemen.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de euro ten opzichte van de US dollar is gestegen, waardoor suiker relatief goedkoper is geworden voor afnemers uit de EU (2p)

Een voorbeeld van een juiste uitleg: uit bron 2 blijkt dat de wisselkoers van de euro ten opzichte van de US dollar is gestegen, wat betekent dat suiker relatief goedkoper is geworden voor afnemers uit de EU.

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Het Britse pond crasht

Opgavetekst

Het Britse pond crasht

De Britse bevolking sprak zich gisteren tijdens het referendum uit voor een vertrek uit de Europese Unie (EU). Deze aankondiging van de Brexit leidde tot een koersdaling van het Britse pond als gevolg van het gedrag van beleggers. Verder heeft een aantal banken aangekondigd hun hoofdvestiging van Londen naar het Europese vasteland te gaan verplaatsen.

De koersdaling van het Britse pond ten opzichte van de euro en de dollar heeft gevolgen voor de internationale handel van Groot Brittannië (GB). Er wordt bijvoorbeeld verwacht dat meer buitenlandse toeristen een weekend naar Londen zullen boeken. Daarnaast wordt verwacht dat de concurrentiepositie van onder meer Nederlandse agrariërs zal verslechteren, terwijl de concurrentiepositie van Britse agrariërs zal verbeteren. De koersdaling kan ook gevolgen hebben voor de inflatie in GB, die waarschijnlijk zal toenemen.

Uit een Nederlandse krant, 24 juni 2016

Vraag 7 2 punten

Leg uit dat door het gedrag van beleggers de Brexit kan leiden tot een koersdaling van het Britse pond.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat beleggers verwachten dat de Brexit slecht is voor de Britse economie en dus voor hun beleggingen. (1p)
  • Legt uit dat beleggers hun beleggingen buiten GB kiezen, waardoor het aanbod van Britse ponden (bij gelijkblijvende of afnemende vraag) toeneemt ten opzichte van de euro en de dollar, zodat de koers van het pond daalt. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 3 punten

Op basis van het krantenbericht kunnen drie mogelijke gevolgen van de Brexit worden verwacht:
1 Hoofdvestigingen van banken vertrekken uit Londen.
2 Meer buitenlandse toeristen komen naar Londen.
3 Export van Britse agrarische producten stijgt.

Deze activiteiten worden geregistreerd op de betalingsbalans.

Geef aan voor elk van bovenstaande gevolgen:
− of deze dan op de lopende rekening (LR) of op de kapitaalrekening (KR) van de betalingsbalans van GB wordt geregistreerd en
− of het inkomsten of uitgaven betreft.

Bekijk het antwoord
  • Gevolg 1 (hoofdvestigingen van banken vertrekken uit Londen): KR en uitgaven. (1p)
  • Gevolg 2 (meer buitenlandse toeristen komen naar Londen): LR en inkomsten. (1p)
  • Gevolg 3 (export van Britse agrarische producten stijgt): LR en inkomsten. (1p)

Deelscores steeds alleen toekennen als beide elementen juist zijn: de rekening (LR of KR) én of het inkomsten of uitgaven betreft.

Vraag 8 in het hele examen

Bron 1 koers euro in Britse pond en in Amerikaanse dollar

Staafdiagram met per datum twee staven: de koers van de euro in Britse ponden en de koers van de euro in Amerikaanse dollars. Afleesbare waarden:

Datum€ in Britse pond€ in dollar
23-060,7611,142
24-060,8131,112
01-070,8401,114
01-080,8471,116
01-090,8431,120
01-100,8661,124
01-110,9021,106

Legenda: € in Britse pond (donker) en € in dollar (licht). De verticale schaal is onderbroken onderaan.

Vraag 9 2 punten

Een toerist uit Nederland en een toerist uit de Verenigde Staten (VS) zijn voor een stedentrip in Londen. Beiden wisselen op 24 juni 2016, na de uitslag van het referendum, hun eigen valuta om in Britse ponden.

Gebruik bron 1. Toon aan met een berekening dat de toerist uit de VS het meeste financiële voordeel heeft van de koersdaling van het Britse pond.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de waardestijging van de euro ten opzichte van het Britse pond: (0,813 − 0,761) / 0,761 · 100% = 6,8%. (1p)
  • Berekent de waardestijging van de dollar ten opzichte van het Britse pond (1 dollar is 0,67 pond op 23-06 en 0,73 pond op 24-06, dus (0,73 − 0,67) / 0,67 · 100% = 8,96%) en concludeert dat de Amerikaanse toerist het meeste voordeel heeft, omdat 8,96% > 6,8%. (1p)

Een andere juiste manier van tussentijds afronden levert ook scorepunten op.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

Volgens het krantenartikel zal door de koersdaling van het Britse pond de concurrentiepositie van Nederlandse agrariërs verslechteren. Leg uit op welke twee manieren dat gebeurt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Nederlandse agrarische producten duurder worden op de Britse markt, doordat de koersdaling van het Britse pond de prijs van de euro voor Britten verhoogt. (1p)
  • Noemt dat Britse agrarische producten goedkoper worden op de EU-markt, de Nederlandse markt of de wereldmarkt. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Hoe vaak internationale handel in het examen komt

Vragen over internationale handel per centraal examen economie havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 27-8, 19, 26-27517%
2025, tijdvak 11814%
2025, tijdvak 2214%
2024, tijdvak 12614%
2023, tijdvak 11813%
2022, tijdvak 12413%
2022, tijdvak 222-25413%
2021, tijdvak 19, 21-25621%
2021, tijdvak 26-8, 11414%
2021, tijdvak 38-9, 20310%
2019, tijdvak 115-18414%
2019, tijdvak 214-16311%
2018, tijdvak 110, 1627%
2018, tijdvak 27-10414%

In 14 van de 18 ingedeelde examens economie havo staat een vraag over internationale handel, samen 40 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over internationale handel, daarvoor 9%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met internationale handel

Maak de 15 nieuwste examenvragen over internationale handel online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over internationale handel

Andere onderwerpen economie havo

Internationale handel op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt internationale handel voor in het eindexamen economie havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 40 vragen over internationale handel, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.

In welk examen economie havo stonden de meeste vragen over internationale handel?

In het examen van 2021, tijdvak 1, met 6 vragen: 9, 21-25.

Hoe oefen ik examenvragen over internationale handel?

Op deze pagina staan alle vragen over internationale handel met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.