Examenvragen speltheorie economie havo
27 vragen over speltheorie uit 15 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Speltheorie komt in 15 van de 18 examens economie havo voor, met 27 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over speltheorie
Per examen de vragen over speltheorie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Voetbalclub in de problemen
Opgavetekst
FC Forward is een voetbalclub die de thuiswedstrijden altijd in een uitverkocht stadion speelt. Toch heeft de club financiële problemen, die de gemeente tot nu toe heeft opgelost.
FC Forward huurt het stadion waarin de thuiswedstrijden worden gespeeld. De club dreigt het huurcontract op te zeggen, tenzij de verhuurder de jaarlijkse huur verlaagt. De verhuurder weigert aan deze eis te voldoen ondanks dat het stadion enkel door FC Forward kan worden gebruikt. FC Forward kan alleen blijven bestaan met dit stadion. Het stadion is alleen geschikt voor voetbalwedstrijden.
Vraag 14 1 punt
Beargumenteer dat FC Forward een sterke onderhandelingspositie heeft ten opzichte van de verhuurder.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is: Het is voor de verhuurder niet mogelijk om een andere huurder te vinden. (Daarom heeft FC Forward een sterke onderhandelingspositie.)
De verhuurder heeft ook een sterke onderhandelingspositie, daarom analyseert FC Forward de onderhandelingspositie (zie matrix 1).
Matrix 1 Verandering van de financiële positie
| FC Forward / verhuurder stadion | Huur verhogen | Gelijke huur | Huur verlagen |
|---|---|---|---|
| Huurcontract verlengen | -3% ; 2% | -2% ; 0% | 15% ; -2% |
| Huurcontract opzeggen | -100% ; -100% | -100% -100% | -100% ; -100% |
Gebruik matrix 1.
Vraag 15 2 punten
Leg met behulp van de getallen uit of de dreiging van FC Forward om het huurcontract op te zeggen geloofwaardig is.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De dominante strategie van de voetbalclub is / De voetbalclub zal altijd het huurcontract verlengen, want -3% > -100%, -2% > -100% en 15% > -100%. (1)
of
- Omdat de strategie van de verhuurder "Huur verlagen" niet tot een dreiging van "Huurcontract opzeggen" leidt, zal de voetbalclub altijd het huurcontract verlengen, want -3% > -100% en -2% > -100%. (1)
- Er is dus geen sprake van geloofwaardige dreiging van FC Forward. (1)
Voetbal draagt bij aan de World Happiness Index (WHI) van de regio. Binnen de regio geldt een sociale norm om rekening te houden met de WHI. De inwoners stellen: “Als de verhuurder de sociale norm volgt, kan dit op korte termijn zorgen voor een lager inkomen voor de verhuurder, maar na een aantal jaren juist voor een hoger inkomen.”
Vraag 16 2 punten
Leg de stelling uit met behulp van matrix 1.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Het volgen van de sociale norm / bijdragen aan de WHI zal ervoor zorgen dat de huur op korte termijn wordt verlaagd waardoor het inkomen voor de verhuurder daalt (-2%). (1)
- De financiële positie van FC Forward zal verbeteren (15%), waardoor het op lange termijn in staat is om huurverhogingen te betalen, (waardoor het inkomen van de verhuurder weer kan stijgen (2%)). (1)
2026, tijdvak 2: Opgave 4 Stop: verkeersbordenkartel
Opgavetekst
De overheid van Nederland doet een aanbesteding voor nieuwe verkeersborden. Hiervoor vraagt ze alle vijf ondernemingen die actief zijn op deze markt, om een bod uit te brengen. De ondernemingen weten niet van elkaar wat de hoogte is van het bod dat zij gaan uitbrengen. De overheid kiest voor het laagste bod, omdat de productie en levering bij elke onderneming hetzelfde is.

De Autoriteit Consument en Markt (ACM = toezichthouder) kan in actie komen als zij het bestaan van een kartel vermoedt. De deelnemende bedrijven van het kartel krijgen dan een boete opgelegd. De wijze waarop de ACM de hoogte van de boete berekent, staat in tabel 1.
Tabel 1 Hoogte van de boete bij constatering van een kartel
| Regels | |
|---|---|
| Basis van de boete | De omzet van de opdracht: € 872.990 |
| Hoogte van de boete | 45% van de omzet |
| Mogelijkheden tot het verkrijgen van korting op de vastgesteld boete: | |
|---|---|
| Toegeven van kartel en inzage geven in alle documenten | 60% korting op de hoogte van de oorspronkelijke boete |
| Klikken (uit eigen beweging kartel melden bij de ACM) | Boetevermindering van 100% van de oorspronkelijke boete |
Gebruik tabel 1.
Vraag 24 2 punten
Bereken de hoogte van de boete die de ACM een onderneming oplegt als er sprake is van een kartel en de bestrafte onderneming toegeeft en inzage verleent in de documenten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
- Grondslag van de boete is: € 872.990 Boete 0,45 x € 872.990 = € 392.845,50 (1)
- Korting = € 392.845,50 x 0,60 = € 235.707,30 Boete is: € 392.845,50 − € 235.707,30 = € 157.138,20 (1)
De directeuren van de ondernemingen Rond en Kruis stellen een spelboom op om een gezamenlijk strategie af te spreken.

Gebruik spelboom 1.
Vraag 25 2 punten
Verklaar met behulp van getallen uit de spelboom welk kortingspercentage de onderneming Kruis krijgt.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Als Kruis kiest voor zwijgen, dan zal Rond kiezen voor klikken, want 100 > 60 en 100 > 0. Als Kruis kiest voor toegeven en inzage geven, dan zal Rond kiezen voor klikken, want 100 > 60 en 100 > 0. Als Kruis kiest voor klikken, dan zal Rond kiezen voor toegeven en inzage geven, want 60 > 0. (1)
- Onderneming Rond zal kiezen voor klikken, waarna onderneming Kruis (kiest voor toegeven en inzage geven en dus) een kortingspercentage van 60 krijgt. (1)
2025, tijdvak 1: CO₂-rechten
Opgavetekst
De landen van de Europese Unie (EU) hebben een akkoord gesloten waarin staat dat de uitstoot van CO₂ fors moet dalen. De EU geeft elke lidstaat een hoeveelheid CO₂-emissierechten. Een emissierecht geeft het recht tot uitstoot van één ton CO₂. De overheid van een lidstaat mag deze emissierechten verdelen onder haar bedrijven.
De bedrijven kunnen de emissierechten met elkaar verhandelen. Als een bedrijf meer CO₂ wil uitstoten, moet het rechten kopen van een bedrijf dat bereid is minder CO₂ uit te stoten (dan wat het aan emissierechten van de overheid heeft gekregen).
Bedrijven kunnen ook ervoor kiezen om duurzamer te produceren waardoor zij minder emissierechten hoeven op te kopen. Een econoom onderzoekt de casus van twee bedrijven: Gas en Kolen. In het model van de econoom staan winstveranderingen voor beide bedrijven voor het komende jaar.
Pay-offmatrix winstveranderingen in miljoenen euro’s
| Winst Gas ; winst Kolen | Kolen: kopen emissierechten | Kolen: investeren in duurzame productie |
|---|---|---|
| Gas: kopen emissierechten | −70 ; −80 | −50 ; −40 |
| Gas: investeren in duurzame productie | −30 ; −60 | −35 ; −45 |
Vraag 16 2 punten
Leg uit of beide bedrijven in een gevangenendilemma terecht komen.
Ga als volgt te werk:
- Leg met behulp van getallen uit hoe de dominante strategie van beide bedrijven tot stand komt.
- Leg uit of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Gas zal investeren in duurzame productie omdat −30 > −70 en −35 > −50. Kolen zal ook investeren in duurzame productie omdat −40 > −80 en −45 > −60. (Beide hebben een dominante strategie om te investeren.)
- Het (Nash-)evenwicht / de uitkomst / (−35 ; −45) is optimaal, want er is voor beide spelers tegelijkertijd geen betere uitkomst mogelijk. Er is geen sprake van een gevangenendilemma.
Opmerking: Het eerste scorepunt kan ook behaald worden door middel van best-response-methode.
2025, tijdvak 2: Verzekeraar neemt geen risico
Opgavetekst
In een land zijn mensen verplicht zich te verzekeren voor basiszorg. Zorgverzekeraars hebben een wettelijke acceptatieplicht voor de basiszorgverzekering.
De zorgverzekeraars richten zich in hun marketing op specifieke doelgroepen zoals studenten. Met name studenten zijn vanwege hun lage leeftijd over het algemeen gezond, waardoor ze weinig zorgkosten maken. Deze marketing gericht op bepaalde doelgroepen kan echter leiden tot ongewenste situaties op de zorgverzekeringsmarkt.
Gebruik bron 2.
Vraag 18 2 punten
Leg met behulp van getallen uit de matrix in bron 2 uit of er sprake is van een gevangenendilemma.
Doe het als volgt:
- Leg uit of beide verzekeraars een dominante strategie hebben.
- Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De dominante strategie van verzekeraar A is campagne voeren, omdat +10% > 0% en -1% > -5%. De dominante strategie van verzekeraar C is ook campagne voeren, omdat +9% > 0% en -1% > -6%.
- Het (Nash-)evenwicht is dat beide campagne voeren. Ze komen hierdoor in een suboptimale uitkomst / 0% ; 0% > -1% ; -1% dus er is sprake van een gevangenendilemma.
2024, tijdvak 1: Speedpedelec
Vraag 10 2 punten
Sprinter heeft een nieuwe zakelijke klant gevonden. Het Nederlandse accountantskantoor Snel krijgt van het internationale moederbedrijf een budget van € 6.000 per medewerker, om voor alle 100 medewerkers speedpedelecs Sprinter4 aan te schaffen. Het moederbedrijf van Snel heeft de spelregels bepaald:
− Snel doet een prijsvoorstel aan Sprinter voor levering van 100 stuks Sprinter4. Dat voorstel kan € 6.000 per speedpedelec zijn, maar het kan ook een lager bedrag zijn.
− Als Sprinter het voorstel accepteert, dan ontvangt Sprinter de afgesproken prijs en ontvangt Snel het verschil tussen € 6.000 en de afgesproken prijs.
− Als Sprinter het voorstel weigert, dan ontvangen beide bedrijven niets.
Sprinter wil minimaal € 3.500 ontvangen voor type Sprinter4.
Gebruik bron 1.
Leg uit dat Sprinter minimaal € 3.500 wil ontvangen voor type Sprinter4.
Bekijk het antwoord
- Verwoordt dat het bedrijf (minimaal) de marginale kosten wil terugverdienen voordat het gaat leveren. (1p)
- Verwoordt dat in bron 1 is af te lezen dat de marginale productiekosten (MK) gelijk zijn aan € 3.500. (1p)
Vraag 11 2 punten
Sprinter heeft een nieuwe zakelijke klant gevonden. Het Nederlandse accountantskantoor Snel krijgt van het internationale moederbedrijf een budget van € 6.000 per medewerker, om voor alle 100 medewerkers speedpedelecs Sprinter4 aan te schaffen. Het moederbedrijf van Snel heeft de spelregels bepaald:
− Snel doet een prijsvoorstel aan Sprinter voor levering van 100 stuks Sprinter4. Dat voorstel kan € 6.000 per speedpedelec zijn, maar het kan ook een lager bedrag zijn.
− Als Sprinter het voorstel accepteert, dan ontvangt Sprinter de afgesproken prijs en ontvangt Snel het verschil tussen € 6.000 en de afgesproken prijs.
− Als Sprinter het voorstel weigert, dan ontvangen beide bedrijven niets.
Sprinter wil minimaal € 3.500 ontvangen voor type Sprinter4.
De hiervoor vermelde spelregels voldoen aan de kenmerken van een ultimatumspel.
Maak van onderstaande zinnen een economisch juiste tekst over de kenmerken van het ultimatumspel.
− Het ultimatumspel is een …(1)… spel.
− Het spel kent …(2)… spelers.
− De …(3)… doet een voorstel om een geldbedrag te verdelen.
− De …(4)… kiest vervolgens tussen het voorstel accepteren of weigeren.
− Als de tweede speler …(5)… dan ontvangen beide het overeengekomen deel.
Kies uit:
bij (1) sequentieel / simultaan
bij (2) twee / drie
bij (3) aanbieder / respondent
bij (4) aanbieder / respondent
bij (5) accepteert / weigert
Bekijk het antwoord
- (1) sequentieel en (2) twee (1p)
- (3) aanbieder, (4) respondent en (5) accepteert (of: (3) respondent, (4) aanbieder en (5) accepteert) (1p)
Bron 2 Beslisboom prijsvoorstel Snel aan Sprinter

| Tak | Kans | Uitkomst |
|---|---|---|
| Snel > prijsvoorstel € 6.000 > Sprinter accepteert | € 0 ; € 2.500 | |
| Snel > prijsvoorstel € 4.500 > Sprinter accepteert | …(1)…; …(2)… | |
| Snel > prijsvoorstel € 4.500 > Sprinter weigert | € 0 ; € 0 | |
| Snel > prijsvoorstel € 3.501 > Sprinter accepteert | € 2.499 ; € 1 | |
| Snel > prijsvoorstel € 3.501 > Sprinter weigert | € 0 ; € 0 |
Vraag 12 2 punten
In bron 2 staan drie keuzeopties van het spel beschreven in een beslisboom. De uitkomsten geven de verdeling van het restbedrag na aftrek van de variabele productiekosten.
Gebruik bron 2.
Welke bedragen moeten op plaats (1) en (2) in de beslisboom staan? Leg je keuze uit.
Bekijk het antwoord
- Bij (1): € 1.500, want Snel houdt over: budgetbedrag − afgesproken prijs = € 6.000 − € 4.500 = € 1.500 (als Sprinter het voorstel accepteert). (1p)
- Bij (2): € 1.000, want Sprinter houdt na dekking van de marginale kosten over: afgesproken prijs − marginale kosten = € 4.500 − € 3.500 = € 1.000 (als Sprinter het voorstel accepteert). (1p)
Vraag 13 2 punten
Gebruik bron 2.
Leg uit welke van de drie verdelingen uit bron 2 tot stand zal komen, als Sprinter en Snel streven naar een zo hoog mogelijke eigen opbrengst in euro’s.
Bekijk het antwoord
- Een correcte keuze en correcte redenering over het economisch handelen van Sprinter (respondent): Sprinter zal elk voorstel accepteren dat hoger is dan de minimale leveringsbereidheid, dat wil zeggen een hogere opbrengst heeft dan € 0. (1p)
- Een correcte keuze en correcte redenering over het economisch handelen van Snel (aanbieder): Snel doet een voorstel dat de eigen opbrengst maximaliseert, dus € 3.501, omdat dat voorstel nog net geaccepteerd wordt. De verdeling wordt dan € 2.499 ; € 1. (1p)
Voor juiste antwoorden via de best response methode kunnen maximale scorepunten worden toegekend. Een doorwerkfout uit de vorige vraag levert geen scorepunt in mindering op.
Vraag 14 1 punt
De directie van Snel wil Sprinter een prijsvoorstel doen van € 3.700 per speedpedelec. Een deskundige op het gebied van ultimatumspellen waarschuwt: “Snel kan beter een hoger bod doen aan Sprinter, want de praktijk leert dat zo’n laag bod toch vaak geweigerd wordt, ondanks dat beide bedrijven dan niets ontvangen.”
Gebruik de uitspraak van de deskundige.
Geef een reden waarom Sprinter het prijsvoorstel zou willen weigeren.
Bekijk het antwoord
- Noemt een van de volgende redenen (elk voorbeeld is juist): Sprinter heeft een aversie tegen ongelijkheid; Sprinter gunt het grootste aandeel niet aan Snel; Sprinter wil Snel straffen voor het oneerlijke voorstel; Sprinter kan bij een andere afnemer een hoger resultaat behalen. (1p)
2024, tijdvak 2: Aanbesteding
Opgavetekst
De totale aanneemsom en de startkosten voor beide bedrijven
| totale aanneemsom | startkosten Bouwrijk | startkosten Schot in de Zaak |
|---|---|---|
| € 485.000 | € 12.500 | € 25.000 |
Vraag 25 2 punten
De gemeente wil een nieuw gemeentehuis laten bouwen. Gezien de complexiteit van de bouw, wil de gemeente de opdracht aan twee aannemers (Bouwrijk en Schot in de Zaak) gunnen. De gemeente zal de totale aanneemsom betalen aan aannemer Bouwrijk. Vooraf stelt de gemeente de volgende voorwaarde: Bouwrijk stelt een verdeling van het bedrag voor. Vervolgens moet Schot in de Zaak besluiten om in te stemmen of te weigeren. Er is geen mogelijkheid voor onderhandelen, omdat de gemeente snel een antwoord verwacht. Bij weigering gaat de opdracht naar twee andere aannemers. Aannemer Bouwrijk gaat voortvarend te werk en doet Schot in de Zaak een voorstel voor een verdeling van de totale aanneemsom. De totale aanneemsom en de startkosten voor beide bedrijven zijn als volgt (zie de bron). Leg uit welk verdelingsvoorstel (uitgedrukt in hele euro’s) aannemer Schot in de Zaak minimaal zal accepteren, als deze uitsluitend het eigenbelang op korte termijn nastreeft.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Schot in de Zaak een verdeling accepteert waarmee de eigen startkosten worden terugverdiend. (1p)
- Noemt als minimale verdeling € 25.000 (of € 25.001). (1p)
Vraag 26 2 punten
De gemeente wil een nieuw gemeentehuis laten bouwen. Gezien de complexiteit van de bouw, wil de gemeente de opdracht aan twee aannemers (Bouwrijk en Schot in de Zaak) gunnen. De gemeente zal de totale aanneemsom betalen aan aannemer Bouwrijk. Vooraf stelt de gemeente de volgende voorwaarde: Bouwrijk stelt een verdeling van het bedrag voor. Vervolgens moet Schot in de Zaak besluiten om in te stemmen of te weigeren. Er is geen mogelijkheid voor onderhandelen, omdat de gemeente snel een antwoord verwacht. Bij weigering gaat de opdracht naar twee andere aannemers. Aannemer Bouwrijk gaat voortvarend te werk en doet Schot in de Zaak een voorstel voor een verdeling van de totale aanneemsom. De totale aanneemsom en de startkosten voor beide bedrijven zijn als volgt (zie de bron). Er zijn voor de toekomst twee situaties mogelijk: a De twee aannemers zullen in de toekomst nooit meer met elkaar samenwerken. b De twee aannemers zullen in de toekomst vaker met elkaar samenwerken. Wordt het voorstel van Bouwrijk aan Schot in de Zaak in situatie b hoger of lager dan in situatie a? Leg je keuze uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij vaker samenwerken vertrouwen in een gunstige toekomstige samenwerking een rol speelt bij de keuze van Schot in de Zaak om het voorstel te accepteren of te weigeren. (1p)
- Concludeert dat Bouwrijk in situatie b een hoger bedrag voorstelt dan in situatie a, om het vertrouwen van Schot in de Zaak te winnen. (1p)
Vraag 27 2 punten
De gemeente wil een nieuw gemeentehuis laten bouwen. Gezien de complexiteit van de bouw, wil de gemeente de opdracht aan twee aannemers (Bouwrijk en Schot in de Zaak) gunnen. De gemeente zal de totale aanneemsom betalen aan aannemer Bouwrijk. Vooraf stelt de gemeente de volgende voorwaarde: Bouwrijk stelt een verdeling van het bedrag voor. Vervolgens moet Schot in de Zaak besluiten om in te stemmen of te weigeren. Er is geen mogelijkheid voor onderhandelen, omdat de gemeente snel een antwoord verwacht. Bij weigering gaat de opdracht naar twee andere aannemers. Aannemer Bouwrijk gaat voortvarend te werk en doet Schot in de Zaak een voorstel voor een verdeling van de totale aanneemsom. De totale aanneemsom en de startkosten voor beide bedrijven zijn als volgt (zie de bron). Stel dat de twee aannemers bij hun strategie rekening houden met een sociale norm. Onderbouw met een voorbeeld welke invloed een sociale norm kan hebben op het gedrag van beide aannemers.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist voorbeeld van een sociale norm in deze context, bijvoorbeeld een gelijke verdeling bij gelijke prestatie. (1p)
- Beschrijft de invloed van die sociale norm op het gedrag van beide aannemers: Schot in de Zaak weigert een te laag bedrag dat niet aan de norm voldoet, en Bouwrijk stelt vanwege de norm een hoger bedrag voor om gezichtsverlies te voorkomen. (1p)
2023, tijdvak 1: Olieprijzenoorlog in het vat
Opgavetekst
Bron 9
De oliemarkt is een wispelturige markt, dit werd goed zichtbaar kort na de uitbraak van het coronavirus in 2020.
Uit een krant, maart 2020:
Een gigantische klap voor de olieprijs: binnen één dag met 30% gedaald naar US$ 30 per vat ruwe olie. Voor deze historische prijsdaling zijn twee belangrijke oorzaken. Ten eerste werd in China − vanwege een uitbraak van het coronavirus − een groot deel van de industrie tijdelijk stilgelegd. China is ’s werelds grootste importeur van olie. Ten tweede is tussen Rusland en Saoedi-Arabië een concurrentiestrijd om meer marktaandeel uitgebroken. Er is sprake van een beperkt aantal aanbieders die de oliemarkt domineren, namelijk Rusland, Saoedi-Arabië en de Verenigde Staten (VS).
Bron 1 Verandering in omzet uit verkoop ruwe olie
| Rusland / Saoedi-Arabië | Saoedi-Arabië: hoger aanbod handhaven | Saoedi-Arabië: aanbod verlagen |
|---|---|---|
| Rusland: hoger aanbod handhaven | ↓ ; ↓ | ↑↑ ; ↓↓ |
| Rusland: aanbod verlagen | ↓↓ ; ↑↑ | ↑ ; ↑ |
Per cel staat links de verandering van de omzet van Rusland en rechts de verandering van de omzet van Saoedi-Arabië.
Vraag 22 2 punten
Het gevecht om marktaandeel kan opgevat worden als een simultaan spel.
Gebruik bron 1.
Leg uit dat beide landen zich in een gevangenendilemma bevinden.
Doe het als volgt:
- Leg uit of beide landen een dominante strategie hebben.
- Beredeneer vervolgens dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de dominante strategie voor Rusland en voor Saoedi-Arabië hoger aanbod handhaven is: ongeacht wat de ander kiest, is de omzetverandering het minst negatief (of het meest positief) bij hoger aanbod handhaven (1p)
- Beredeneert dat het resultaat (handhaven, handhaven) suboptimaal is voor beide landen, omdat hun resultaten beter zouden zijn bij het verlagen van het aanbod, dus er is sprake van een gevangenendilemma (1p)
Vraag 23 2 punten
Gebruik bron 1.
Verklaar de uitkomst in de cel rechtsonder in de tabel. Betrek in je antwoord de prijselasticiteit van de vraag.
Bekijk het antwoord
- De cel rechtsonder geeft weer dat beide landen hebben besloten het aanbod te verlagen; hierdoor stijgt de prijs van ruwe olie (1p)
- Uit de gegevens blijkt dat de omzet voor beide landen is toegenomen (↑ ; ↑) bij de gestegen prijs, dus de vraag naar ruwe olie is prijsinelastisch (1p)
2023, tijdvak 2: Verzekerd van data
Opgavetekst
Bron 1 Pay-offmatrix resultaatverandering door gelijktijdig hackincident bij bedrijf ABC en XYZ (in miljoenen euro’s)
| XYZ: wel losgeld betalen | XYZ: geen losgeld betalen | |
|---|---|---|
| ABC: wel losgeld betalen | −5 ; −4 | −2 ; −5 |
| ABC: geen losgeld betalen | −6 ; −2 | −4 ; −3 |
Vraag 23 2 punten
Een toenemend aantal bedrijven wordt getroffen door computerincidenten die voor veel schade zorgen. Los van technische storingen kan er sprake zijn van cybercriminaliteit als bijvoorbeeld het netwerk van een bedrijf wordt gehackt.
Twee bedrijven, ABC en XYZ, zijn groothandels in specialistische gereedschappen en zijn elkaars grootste concurrent. Stel dat beide bedrijven tegelijk door cybercriminelen worden gehackt. De hackers hebben alle klantgegevens gestolen, en zullen de klantgegevens pas weer teruggeven als er losgeld is betaald. ABC en XYZ maken een afweging. Als ze losgeld betalen hebben ze onmiddellijk weer toegang tot de klantgegevens. Als ze geen losgeld betalen, dat moeten ze een gespecialiseerd IT-bedrijf inhuren. Dat IT-bedrijf heeft enkele weken nodig om de klantgegevens weer terug te halen. De bedrijven hebben de klantgegevens voortdurend nodig, om omzet en vertrouwen van klanten te behouden.
In bron 1 staat een matrix waarin de gevolgen voor beide bedrijven wordt weergegeven.
Gebruik bron 1.
Toon aan de hand van bron 1 aan dat beide bedrijven in een gevangenendilemma terecht komen. Ga als volgt te werk:
− Leg uit hoe de dominante strategie van beide bedrijven tot stand komt. Noem daarbij de relevante getallen uit de matrix.
− Leg uit dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt uit hoe de dominante strategie van beide bedrijven tot stand komt, met de relevante getallen: voor ABC is wel losgeld betalen dominant (−5 > −6 als XYZ wel betaalt, −2 > −4 als XYZ geen losgeld betaalt); voor XYZ is wel losgeld betalen dominant (−4 > −5 als ABC wel betaalt, −2 > −3 als ABC geen losgeld betaalt). (1p)
- Legt uit dat er sprake is van een gevangenendilemma: de evenwichtssituatie (beide betalen losgeld: −5; −4) is suboptimaal, omdat beide bedrijven er beter van worden als ze geen losgeld betalen (−4; −3). (1p)
Vraag 24 1 punt
ABC en XYZ maken een afspraak dat als ze beide gehackt worden, beide bedrijven dan zullen kiezen voor de strategie die een beter resultaat oplevert voor beide. Maar XYZ twijfelt of ABC zich wel aan de afspraak zal houden.
Noem een voorbeeld van geloofwaardige zelfbinding waarmee bedrijf ABC bedrijf XYZ kan overtuigen dat het zich aan de afspraak zal houden.
Bekijk het antwoord
- Noemt een voorbeeld van geloofwaardige zelfbinding: ABC maakt publiekelijk bekend dat het nooit losgeld zal betalen, zodat het bij toch betalen reputatieschade oploopt; of ABC sluit (bij voorbaat) een publiekelijk controleerbaar servicecontract af bij een gespecialiseerd IT-bedrijf, zodat betalen van losgeld voor niets kosten oplevert. (1p)
Uit de beschrijving van het voorbeeld moet blijken welke negatieve consequentie verbonden is aan het kiezen van de dominante strategie.
2022, tijdvak 1: Koko ziet er brood in
Bron 1 opbrengstenmatrix voor de supermarktketens
| Keten 2: Akkoord gaan met 10 cent prijsverhoging | Keten 2: Onderhandelen over lagere prijsverhoging | |
|---|---|---|
| Keten 1: Akkoord gaan met 10 cent prijsverhoging | (− € 6.000 , − € 6.000) | (− € 2.000 , − € 10.000) |
| Keten 1: Onderhandelen over lagere prijsverhoging | (− € 10.000 , − € 2.000) | (− € 3.000 , − € 3.000) |
De bedragen geven de verwachte verandering van de winst per maand weer.
Vraag 7 2 punten
Het Nederlandse bedrijf Koko is momenteel de enige fabrikant ter wereld van kokosbrood, een broodbeleg dat alleen in Nederland wordt geconsumeerd. Een paar jaar geleden waren nog zeven bedrijven actief op de Nederlandse afzetmarkt. Koko was op die markt de fabrikant met de grootste afzet en wist daardoor concurrentievoordeel te behalen op de andere aanbieders. Deze aanbieders gingen failliet of werden door Koko overgenomen.
Door een misoogst van kokos zijn de grondstofkosten voor kokosbrood met 10 eurocent per pakje kokosbrood gestegen. De algemeen directeur van Koko wil deze kostenstijging volledig doorberekenen.
Koko levert zijn volledige productie van kokosbrood aan twee grote supermarktketens. Koko weet nog steeds winst te behalen, ondanks de marktmacht van de afnemers.
De supermarktketens streven naar maximale winst en overwegen om hun marktmacht als afnemers te gebruiken door met Koko in onderhandeling te gaan over de verhoging van hun inkoopprijs. Als beide supermarktketens ervoor kiezen om met Koko te onderhandelen, zal het resultaat zijn dat Koko de prijs van een pakje kokosbrood met minder dan 10 eurocent verhoogt. Als een van de supermarktketens akkoord gaat met de prijsverhoging van 10 eurocent en als de ander wil onderhandelen, zal Koko uitsluitend leveren aan de supermarktketen die akkoord gaat.
Gebruik bron 1.
Toon met behulp van de getallen in de opbrengstenmatrix in bron 1 aan dat er een gevangenendilemma ontstaat voor de beide supermarktketens.
Doe het als volgt:
- Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand komt.
- Beredeneer vervolgens dat er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt de dominante strategie van beide ketens uit: akkoord gaan is voor elke keten de beste keuze, want bij akkoord van de ander is de winstdaling € 6.000 (minder dan € 10.000 bij onderhandelen) en bij onderhandelen van de ander is de winstdaling € 2.000 (minder dan € 3.000) (1p)
- Beredeneert dat er een gevangenendilemma is: de uitkomst waarbij beide akkoord gaan is voor beide ketens suboptimaal, want als beide zouden onderhandelen was de gezamenlijke winstdaling kleiner (1p)
2022, tijdvak 3: Krimpflatie
Opgavetekst
Bron 8
Uit een krant, december 2016:
‘Stille’ prijsopdrijvingen
Een reep chocolade die in gewicht is verlaagd van 225 naar 200 gram, maar nog steeds € 3,49 kost; toiletpapierrollen die 14% minder vellen tellen dan vroeger, maar nog steeds even duur zijn; koffiepads die 0,5 gram minder koffie bevatten, maar waarvoor de consument nog steeds evenveel betaalt. Economen hebben er een naam voor: krimpflatie, een samentrekking van krimp en inflatie.
Door de omvang of het gewicht van een product te verlagen, kunnen producenten voorkomen dat zij de prijzen van hun product moeten verhogen vanwege bijvoorbeeld een stijging van de grondstofkosten. Maar, het kan ook een manier zijn om meer winst te maken.
De krimpflatie werd ook dit jaar niet meegenomen in het standaardmandje van producten dat het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikt om de consumentenprijsindex (CPI) te bepalen. Woordvoerder Jaap Knoop van het CBS: “De consument is de dupe, want krimpflatie zorgt voor een daling van de koopkracht.”
Bron 3 Pay-off-matrix Roy Bos en Celine Stevens: de winststijging per jaar
| Celine Stevens: verkoopprijs per doos verhogen | Celine Stevens: inhoud per doos verminderen | |
|---|---|---|
| Roy Bos: verkoopprijs per doos verhogen | 2% ; 2% | 1% ; 6% |
| Roy Bos: inhoud per doos verminderen | 6% ; 1% | 4% ; 4% |
Het linkergetal geeft de winststijging per jaar weer voor Roy Bos, het rechtergetal de winststijging per jaar voor Celine Stevens.
Vraag 23 2 punten
De enige concurrent van Roy Bos, theeproducent Celine Stevens, wordt ook geconfronteerd met een stijging van de inkoopkosten van de grondstof thee. Beide producenten staan voor de keuze om de verkoopprijs te verhogen óf de inhoud van een doos theezakjes te verminderen. De collectieve afzet van theezakjes blijft gelijk, en beide producenten streven naar maximale winst. De keuzes van beide producenten leiden tot een winststijging, zoals blijkt uit de pay-off-matrix (zie bron 3).
Celine Stevens zegt hierover: “Er is geen sprake van een gevangenendilemma, en daarom kan ik het beste de inhoud van een doos thee verlagen.”
Gebruik bron 3.
Bepaal of de uitspraak van Celine Stevens juist is.
Doe het als volgt:
- Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand komt.
- Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de dominante strategie van Roy Bos is de inhoud te verminderen (bij een prijsverhoging van Celine Stevens: 6% > 2%; bij inhoudsvermindering van Celine Stevens: 4% > 1%) en dat die van Celine Stevens ook is de inhoud te verminderen (bij een prijsverhoging van Roy Bos: 6% > 2%; bij inhoudsvermindering van Roy Bos: 4% > 1%) (1p)
- Beredeneert dat er geen sprake is van een gevangenendilemma, omdat er geen andere uitkomst is waarbij beide partijen een hogere opbrengst hebben (1p)
2021, tijdvak 1: Meer vrijhandel, meer groei
Bron 2 pay-off-matrix voor extra economische groei India en EU
Per cel: eerst het effect voor India, daarna het effect voor de EU.
| India / EU | EU: afschaffen strenge regelgeving voor importproducten | EU: handhaven strenge regelgeving voor importproducten |
|---|---|---|
| India: afschaffen invoerrechten | 2% ; 1,5% | 1% ; 0,5% |
| India: handhaven invoerrechten | 0,5% ; 1% | 0% ; 0% |
Vraag 10 2 punten
De econoom is positief over de onderhandelingen en stelt:
“Zowel India als de EU kan profiteren van meer vrijhandel. Ik heb de effecten hiervan onderzocht en in een pay-off-matrix gezet (zie bron 2). Hieruit blijkt dat er geen gevangenendilemma zal zijn.”
Gebruik bron 2.
Leg uit waarom er geen gevangenendilemma zal zijn.
Doe het als volgt:
− Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand komt.
− Beredeneer vervolgens dat er geen sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt uit hoe de dominante strategie tot stand komt: de dominante strategie van India is afschaffen (bij afschaffen door de EU 2% > 0,5%, bij handhaven door de EU 1% > 0%) en die van de EU is afschaffen (bij afschaffen door India 1,5% > 0,5%, bij handhaven door India 1% > 0%) (1p)
- Beredeneert dat het volgen van de dominante strategie tot de hoogste extra economische groei leidt voor beide handelspartners, en dus geen gevangenendilemma is (1p)
2021, tijdvak 1: Stimuleren zonder effect
Opgavetekst
Bron 1 de hoogte van de fiscale bijtelling zakelijke leaseauto’s onder de oude en de nieuwe wetgeving

Staafdiagram. Horizontale as: 2016 en 2017 t/m 2020. Verticale as: fiscale bijtelling (%), van 0 tot 25. Legenda: volledig elektrische auto’s (0 gram CO2), hybride auto’s (1-50 gram CO2), overige auto’s (meer dan 51 gram CO2). Afleesbaar: 2016: elektrisch 4%, hybride 15%, overige 21%. 2017 t/m 2020: elektrisch 4%, hybride 22%, overige 22%.
Vraag 28 2 punten
In het bedrijf van Jolanda van Dijk willen werknemers een positieve bijdrage leveren aan het klimaat. Daarom spreken de werknemers met elkaar af dat ze meer elektrisch gaan rijden met de zakelijke hybride leaseauto in plaats van op fossiele brandstof. Ze hangen een lijstje bij de koffieautomaat waar ze ieders brandstofverbruik op bijhouden.
Is in het bedrijf van Jolanda van Dijk sprake van zelfbinding? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Er is sprake van zelfbinding, omdat de werknemers vrijwillig hun gedrag veranderen en (1p)
- gebonden zijn aan de gedragsverandering doordat ze dit afgesproken hebben / elkaar kunnen controleren via het lijstje bij de koffieautomaat (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift bij vraag 28: ook punten toekennen aan een antwoord waarin staat dat er geen sprake is van zelfbinding, mits hierbij een vakinhoudelijk juiste duiding van het begrip zelfbinding is gegeven en dit consistent is onderbouwd met relevante gegevens uit de casus.
2021, tijdvak 2: Een handelsoorlog
Opgavetekst
Bron 5
Volgens de Verenigde Staten (VS) dumpt het buitenland staal op de Amerikaanse markt, waardoor de werkgelegenheid in deze sector in de VS onder druk staat. Deze dumping wordt mogelijk gemaakt door de exportsubsidies die buitenlandse overheden aan hun staalproducenten geven. Dumping is een van de oorzaken van het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans van de VS. De VS willen met protectionistische maatregelen proberen dit tekort tegen te gaan én de eigen werkgelegenheid te beschermen.
Met ingang van 1 juni 2018 stellen de VS daarom een importheffing in van 25% op staal uit onder andere de Europese Unie (EU). Een aantal maanden eerder hebben de VS deze heffing al doorgevoerd op staal uit China. Het opleggen van importheffingen door de VS wordt gezien als de start van een wereldwijde handelsoorlog. De buitenlandse handelspartners hebben namelijk plannen voor tegenmaatregelen, waarbij importheffingen geheven zullen worden op specifieke Amerikaanse producten.
uit een krant, 2018
Bron 1 verwachte gevolgen van importheffingen
Scenario 0 is de uitgangsituatie zonder importheffingen.
Scenario 1 is de situatie waarbij alleen de VS de importheffing invoeren.
Scenario 2 is de situatie waarbij alleen de handelspartners van de VS de importheffing invoeren.
Scenario 3 is de situatie waarbij zowel de VS als zijn handelspartners de importheffing invoeren en er een wereldwijde handelsoorlog ontstaat.
| Scenario’s importheffingen | 1 alleen VS (%) | 2 alleen handelspartners (%) | 3 VS & handelspartners (%) |
|---|---|---|---|
| Effecten voor VS, bbp (noot 1) | −1,4% | −0,5% | −4,7% |
| Effecten voor handelspartners, bbp (noot 1) | −0,5% | −1,2% | −4,9% |
noot 1 effect ten opzichte van de uitgangsituatie zonder importheffingen (scenario 0)
Bron 2 opbrengstenmatrix veranderingen bbp VS en handelspartners
| Handelspartners: importheffing | Handelspartners: geen importheffing | |
|---|---|---|
| VS: importheffing | A ; B | C ; D |
| VS: geen importheffing | −0,5% ; −1,2% | 0% ; 0% |
noot 2 effect ten opzichte van de uitgangsituatie zonder importheffingen (scenario 0)
Vraag 10 3 punten
Econoom Snoeks wil de opties van de VS en zijn handelspartners om wel of niet importheffingen in te stellen, analyseren met een speltheoretisch model. Elk van de partijen heeft twee opties: wel of geen importheffingen instellen. Elke optie heeft gevolgen voor het bbp. Als beide partijen hun keuze gelijktijdig maken, dan zijn er vier scenario’s (zie bron 1). De uitkomsten van de scenario’s kunnen in een opbrengstenmatrix weergegeven worden (bron 2). Gebruik bron 1 en bron 2. Is het ontstaan van de handelsoorlog te verklaren op basis van de opbrengstenmatrix? Leg je antwoord uit. Doe het als volgt: neem de opbrengstenmatrix uit bron 2 over op je antwoordenblad; vul voor de letters A tot en met D de juiste getallen in door gebruik te maken van bron 1; leg uit hoe de dominante strategie van elk van de twee partijen tot stand komt; beredeneer vervolgens of het ontstaan van de handelsoorlog te verklaren is door de dominante strategieën van de partijen.
Bekijk het antwoord
- De matrix is juist ingevuld: A = −4,7% en B = −4,9% (beide partijen voeren een importheffing in); C = −1,4% en D = −0,5% (alleen de VS voert een importheffing in). (1p)
- Legt de dominante strategie van beide partijen uit: de dominante strategie van de VS is ‘geen importheffing’, want −0,5% > −4,7% en 0% > −1,4% en de dominante strategie van de handelspartners is ‘geen importheffing’, want −0,5% > −4,9% en 0% > −1,2%. (1p)
- Concludeert dat het ontstaan van de handelsoorlog niet te verklaren is uit de dominante strategieën: als beide partijen kiezen voor ‘geen importheffing’ ontstaat er geen handelsoorlog. (1p)
Deelscore 2 bestaat uit twee delen die beide nodig zijn (in de aanvulling is '/' vervangen door 'en'): de dominante strategie van de VS én die van de handelspartners moeten juist zijn, met de vergelijking van de uitkomsten.
2019, tijdvak 1: Dat kost energie
Bron 2 pay-off matrix wel of niet inhuren van een callcenter

| Green Energy: wel inhuren | Green Energy: niet inhuren | |
|---|---|---|
| EnerGas: wel inhuren | (−2 ; −2) | (+2 ; −4) |
| EnerGas: niet inhuren | (−4 ; +2) | (0 ; 0) |
Vraag 24 3 punten
Beide bedrijven willen klanten van elkaar wegkapen en overwegen om een callcenter in te huren. Medewerkers van zo’n callcenter bellen klanten van de concurrent en proberen deze over te halen over te stappen. De resultaten van het al dan niet inhuren van een callcenter zijn zichtbaar gemaakt in een pay-offmatrix (zie bron 2). Gebruik bron 2. Komen beide energieleveranciers door deze ontwikkeling in een gevangenendilemma terecht? Ga als volgt te werk: − Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de bedrijven tot stand komt. − Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt met ja en legt de dominante strategie van beide bedrijven uit: voor EnerGas is ‘wel inhuren’ dominant, want als Green Energy wel inhuurt is −2 > −4, en als Green Energy niet inhuurt is +2 > 0. Voor Green Energy is ‘wel inhuren’ ook dominant, want als EnerGas wel inhuurt is −2 > −4, en als EnerGas niet inhuurt is +2 > 0. (2p)
- Beredeneert dat het evenwicht (−2 ; −2) suboptimaal is, omdat beide bedrijven hun pay-off kunnen vergroten door geen callcenter in te huren (0 ; 0). (1p)
Voor het volledig toekennen van de eerste twee scorepunten moet een bewijs worden gegeven van beide dominante strategieën.
2019, tijdvak 2: Wie zorgt er voor de zorgkosten?
Opgavetekst
Inleidende tekst
In een land is iedere inwoner verplicht verzekerd voor de kosten van basiszorg en is er een wettelijk minimum van het eigen risico. Inwoners mogen zelf hun verzekeraar kiezen. Voor de ziektekostenverzekering wordt een contract met een looptijd van een jaar afgesloten, dat ingaat op 1 januari van het nieuwe kalenderjaar. Er zijn twee zorgverzekeraars op deze markt actief: Anderzorg en Beterzorg. Zij worden door de overheid verplicht vóór half november de voorwaarden en premies van de ziektekostenverzekeringen voor het nieuwe jaar bekend te maken. De overheid heeft deze deadline ingesteld om verzekerden de kans te geven de verzekeringen goed te vergelijken, zodat op tijd eventueel overgestapt kan worden naar de andere zorgverzekeraar.
Vervolg krantenbericht, 14 november 2017
Op de opmerking van Anderzorg om via een verlaging van het eigen risico de solidariteit tussen ‘goede’ en ‘slechte’ risico’s te bevorderen, reageert gezondheidseconoom Harry Klein: “Dat is naar mijn mening niet de reden van de verlaging van het eigen risico. De reden is dat Anderzorg en Beterzorg een gevangenendilemma ervaren.” Harry Klein heeft ter onderbouwing van bovenstaande uitspraak in het krantenbericht een pay-offmatrix gemaakt. Hierin wordt de winstverandering bij de mogelijke keuzes van beide zorgverzekeraars weergegeven (zie bron 1).
Bron 1 Pay-offmatrix voor handhaven of verlagen eigen risico
| Beterzorg: handhaven eigen risico | Beterzorg: verlagen eigen risico | |
|---|---|---|
| Anderzorg: handhaven eigen risico | 0,6 ; 1,0 | 0,2 ; 1,1 |
| Anderzorg: verlagen eigen risico | 1,0 ; 0,2 | 0,5 ; 0,8 |
Toelichting: De getallen in de matrix betreffen de verandering van de winst in miljoenen euro’s.
Vraag 28 3 punten
Gebruik bron 1.
Beredeneer of beide verzekeraars inderdaad in deze situatie in een gevangenendilemma terecht komen. Ga als volgt te werk:
− Leg uit hoe de dominante strategie van elk van de verzekeraars tot stand komt.
− Beredeneer vervolgens of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Toont aan dat de dominante strategie van Anderzorg ‘verlagen eigen risico’ is (als Beterzorg handhaaft: 1 > 0,6; als Beterzorg verlaagt: 0,5 > 0,2) en die van Beterzorg ook ‘verlagen eigen risico’ (als Anderzorg handhaaft: 1,1 > 1,0; als Anderzorg verlaagt: 0,8 > 0,2) (2p)
- Beredeneert dat er een gevangenendilemma is: het evenwicht (0,5 ; 0,8) is suboptimaal, omdat beide hun uitkomst kunnen verbeteren door het eigen risico te handhaven (0,6 ; 1,0) (1p)
Voor het volledig toekennen van de eerste twee scorepunten moet een bewijs worden gegeven van beide dominante strategieën.
2018, tijdvak 2: Prijzenoorlog
Opgavetekst
Prijzenoorlog
Er is een parkeertarievenoorlog uitgebroken tussen de twee parkeergelegenheden bij vliegveld Aeroport. Vorige week opende prijsvechter Budget Parking (BP) de slagbomen van haar gloednieuwe parkeergelegenheid, een kilometer verwijderd van het vliegveld. Nog geen week later heeft BP haar parkeertarieven al verlaagd. Victor Valet, eigenaar van BP: “Bij ons leidt een prijsverlaging tot meer omzet. Onze parkeergelegenheid ligt iets verder van het vliegveld af dan die van onze concurrent Central Parking (CP), maar de consument let bij parkeren uitsluitend op de prijs en zal daarom massaal kiezen voor BP. En massa is kassa. Acht uur parkeren is bij BP bijna 80% goedkoper dan bij CP.”
De woordvoerder van CP kondigt aan dat CP zal reageren met een tariefsverlaging.
Uit een krant, februari 2017
Bron 2 matrix op basis van de winstveranderingen
| BP \ CP | tarief verlagen | tarief handhaven |
|---|---|---|
| tarief verlagen | +5% ; +5% | +10% ; −8% |
| tarief handhaven | −8% ; +10% | 0% ; 0% |
In elke cel staat eerst de winstverandering van BP (de rij) en daarna die van CP (de kolom).
Vraag 28 2 punten
Op de lokale omroep wordt een econoom geïnterviewd over de werking van de prijzenoorlog.
− De econoom: “Stel dat BP en CP de tariefsverlaging nog niet hebben ingevoerd en voor de eenmalige en gelijktijdige beslissing staan: wel of geen tariefsverlaging. Deze situatie heb ik in een schema gezet (bron 2) en zoals u ziet ….”
− De interviewer: “Ja, ik zie het al. Er is hier sprake van een gevangenendilemma ….”
Gebruik bron 2. Heeft de interviewer gelijk met zijn uitspraak over het gevangenendilemma? Licht je keuze toe.
Bekijk het antwoord
- Kiest: de interviewer heeft geen gelijk. (1p)
- Licht toe dat tarief verlagen voor beide partijen de dominante strategie en de optimale uitkomst is, en dat beide partijen dan een hogere winst krijgen dan bij tarief handhaven, zodat er geen sprake is van een gevangenendilemma. (1p)
Hoe vaak speltheorie in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 14-16 | 3 | 11% |
| 2026, tijdvak 2 | 24-25 | 2 | 7% |
| 2025, tijdvak 1 | 16 | 1 | 4% |
| 2025, tijdvak 2 | 18 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 10-14 | 5 | 18% |
| 2024, tijdvak 2 | 25-27 | 3 | 11% |
| 2023, tijdvak 1 | 22-23 | 2 | 6% |
| 2023, tijdvak 2 | 23-24 | 2 | 8% |
| 2022, tijdvak 1 | 7 | 1 | 3% |
| 2022, tijdvak 3 | 23 | 1 | 4% |
| 2021, tijdvak 1 | 10, 28 | 2 | 7% |
| 2021, tijdvak 2 | 10 | 1 | 4% |
| 2019, tijdvak 1 | 24 | 1 | 4% |
| 2019, tijdvak 2 | 28 | 1 | 4% |
| 2018, tijdvak 2 | 28 | 1 | 4% |
In 15 van de 18 ingedeelde examens economie havo staat een vraag over speltheorie, samen 27 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 9% van de vragen over speltheorie, daarvoor 3%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met speltheorie
Maak de 15 nieuwste examenvragen over speltheorie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over speltheorie
Andere onderwerpen economie havo
- Overheid en belastingen
- Risico en verzekeren
- Vraag en aanbod
- Marktvormen
- Internationale handel
- Inkomen en consumptie
- Geld en inflatie
- Productie en kosten
- Arbeidsmarkt
- Conjunctuur
Speltheorie op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt speltheorie voor in het eindexamen economie havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 27 vragen over speltheorie, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 15 van die examens.
In welk examen economie havo stonden de meeste vragen over speltheorie?
In het examen van 2024, tijdvak 1, met 5 vragen: 10-14.
Hoe oefen ik examenvragen over speltheorie?
Op deze pagina staan alle vragen over speltheorie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.