Examenvragen speltheorie economie vwo
23 vragen over speltheorie uit 11 centrale examens van 2019 tot en met 2026.
Speltheorie komt in 11 van de 18 examens economie vwo voor, met 23 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over speltheorie
Per examen de vragen over speltheorie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Solo
Opgavetekst
Monopolist Solo is een rederij die personen vervoert per boot tussen verschillende Indonesische eilanden. De directeur overweegt vanwege het milieu de vervuilende diesel te vervangen door een schonere, duurdere biobrandstof. In figuur 1 zijn de kosten en opbrengsten van Solo geschetst.
Rederij Laman ziet winstkansen en zal in 2026 toetreden door te varen met biobrandstof. Laman heeft drie strategieën om toe te treden tot de markt (zie spelboom 1). Vanwege deze concurrentie verwacht Solo minder winst te behalen en overweegt weer op diesel te gaan varen.
De winst van Solo zal in 2027 dalen als gevolg van de speluitkomst in 2026.
Vraag 5 2 punten
Geef aan:
- wat de speluitkomst is in 2026;
- dat de winst van Solo in 2027 zal dalen als gevolg van het afwijken van de sociale norm.
Spelboom 1: winsten in roepia (x 1.000) in 2026 voor Solo en Laman bij de drie strategieën van Laman. Bekijk in Opgaven, pagina 3
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- het aangeven van de speluitkomst in 2026.
- het aangeven van het verband tussen de sociale norm en winst in 2027.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De uitkomst is (snellere boot ; diesel) / (120 ; 160).
- Het afwijken van de sociale norm leidt tot reputatieschade / lagere afzet voor Solo. (Hierdoor daalt de winst van Solo.)
2026, tijdvak 2: Opgave 6 Klimaatbeleid
Opgavetekst
Om de mondiale CO₂-uitstoot terug te brengen, is onder leiding van de Verenigde Naties (VN) het klimaatakkoord van Parijs opgesteld. Een onderdeel van dit akkoord betreft afspraken over het voeren van klimaatbeleid, zoals het belasten van CO₂-uitstoot.
Een econoom heeft de netto baten van klimaatbeleid onderzocht voor 195 landen (zie figuur 4). In dit model wordt aangenomen dat alle landen even groot zijn en dus zijn de netto baten per land gelijk.

Figuur 4 toont aan dat de netto baten van een land afhankelijk zijn van hoeveel landen in totaal klimaatbeleid voeren. Als bijvoorbeeld 80 landen klimaatbeleid voeren, kan een enkel ander land kiezen tussen klimaatbeleid voeren (de netto baten van dit land zijn dan ongeveer € 120 miljard) of geen klimaatbeleid voeren (de netto baten van dit land zijn dan ongeveer € 60 miljard).
Gebruik figuur 4
Vraag 27 2 punten
Noem de twee Nash-evenwichten als landen hun keuze om klimaatbeleid te voeren alleen baseren op hun eigen netto baten.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- 0 landen voeren klimaatbeleid. (1)
- 195 landen / Alle landen voeren klimaatbeleid. (1)
2025, tijdvak 1: IJssalon
Opgavetekst
Een onderneemster opent in 2023 ijssalon Guarda. Guarda is de eerste ijssalon binnen een groot gebied, waardoor ze een monopoliepositie heeft. Op basis van een marktonderzoek heeft Guarda de vraag naar ijsjes bepaald (zie tabel 1 en figuur 1).
Begin 2025 raakt Guarda de monopoliepositie kwijt door de opening van ijssalon Orso Bianco. Deze ijssalon heeft dezelfde productiekosten als Guarda. Orso Bianco treedt toe met een lagere prijs. Consumenten zien de ijsjes van Orso Bianco als perfect substituut voor de ijsjes van Guarda, waardoor beide salons via een prijzenoorlog in een gevangenendilemma kunnen belanden.
Vraag 15 2 punten
Leg uit dat Guarda en Orso Bianco in een gevangenendilemma kunnen belanden als consumenten de ijsjes als perfecte substituten zien.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- Een uitleg dat beide ijssalons een dominante strategie hebben om de prijs te verlagen.
- Een uitleg dat voor beide de omzet / winst zal dalen en er hierdoor een gevangenendilemma ontstaat.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De consument let alleen op de prijs (omdat ijsjes als perfect substituut worden gezien). Beide zaken zullen de prijs net iets lager willen vaststellen dan de concurrent (om alle vraag aan te trekken). De dominante strategie voor beide ijssalons is dan het (steeds verder) verlagen van de prijs.
- Dit leidt tot een suboptimale uitkomst / gevangenendilemma, omdat ze beide een lagere omzet / winst hebben dan in de uitgangssituatie.
Guarda wil een prijzenoorlog vermijden. Guarda past zelfbinding toe door advertenties op sociale media te plaatsen. In deze advertenties staat een vaste verkoopprijs voor 2025, in combinatie met een laagsteprijsgarantie. Dit houdt het volgende in: als consumenten een ijsje voor een lagere prijs kunnen krijgen bij concurrent Orso Bianco, dan geeft Guarda een korting van 25% op die lagere prijs.
Vraag 16 2 punten
Leg uit dat door deze manier van zelfbinding het risico op een prijzenoorlog wordt beperkt.
Bekijk het antwoord
Een juist antwoord bevat in relatie tot de context:
- Een uitleg dat Guarda (als tweede speler) de (prijs)strategie van Orso Bianco zal volgen.
- Een uitleg dat het verlagen van de prijs door Orso Bianco leidt tot een omzetdaling van Orso Bianco en dat een prijzenoorlog wordt beperkt.
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- De laagsteprijsgarantie bindt Guarda aan het volgen van de strategie van Orso Bianco. Als Orso Bianco de prijs verlaagt, zal Guarda dit als gevolg van de advertenties ook moeten doen.
- Hierdoor weet Orso Bianco (op voorhand) dat hun omzet / winst bij een prijsdaling zal dalen ten opzichte van de omzet / winst bij een gelijkblijvende prijs. Orso Bianco heeft een prikkel om prijzen niet te verlagen (waardoor het risico op een prijzenoorlog wordt beperkt).
2025, tijdvak 1: Groenten
Opgavetekst
Een econoom onderzoekt de mogelijkheid voor boeren om over te stappen van traditioneel geteelde groente (met milieuschade) naar biologisch geteelde groente (zonder milieuschade). Dit betekent een forse investering omdat biologische telers meer grond nodig hebben om dezelfde hoeveelheid groenten te produceren. Voor de biologische teelt is dit nodig, omdat stukken grond langere tijd niet worden gebruikt, waardoor de grond langer vruchtbaar blijft.
Vraag 28 2 punten
Noem de Nash-evenwichten uit tabel 2 bij winstmaximalisatie.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- traditioneel ; traditioneel / (€ 80.000 ; € 80.000)
- biologisch ; biologisch / (€ 92.900 ; € 92.900)
Gebruik tabel 2.
Vraag 29 2 punten
Leg met behulp van getallen uit of de negatieve externe effecten dalen als de boeren kiezen voor afzetmaximalisatie.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
- Als de boeren voor afzetmaximalisatie kiezen, hebben zij beiden een dominante strategie van traditionele teelt, want 65.000 > 46.050 en 70.000 > 55.000.
- Daardoor zullen de negatieve gevolgen van groenteteelt op het milieu niet afnemen, waardoor de negatieve externe effecten niet dalen.
2025, tijdvak 2: Strijd om de leerling
Vraag 20 2 punten
Matrix 1 toont de verandering van de financiële reserve (x € 1.000) van het Rij-college en het Kolom-college bij de inzet van marketing. Leg uit met behulp van getallen uit de matrix of er sprake is van een Nash-evenwicht.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het Rij-college en het Kolom-college een dominante strategie hebben, namelijk 100% marketing (10 > -50 > -110, -65 > -125 > -185 en -140 > -200 > -260), en dat het Nash-evenwicht bij (100%, 100%) ligt, cel I (1p)
- Concludeert dat er sprake is van een Nash-evenwicht, omdat beide scholen een dominante strategie hebben, of omdat geen van de scholen zijn financiële reserve kan vergroten gegeven de keuze van de ander (1p)
2024, tijdvak 1: Vissen naar winst
Opgavetekst
Figuur 1 Dagelijkse vismarkt in de middeleeuwen

Lijngrafiek met de prijs van vis (in koperstukken) op de verticale as en het aantal vissen (in miljoenen) op de horizontale as, van 0 tot 13. De aanbodlijn stijgt en de vraaglijn daalt. Het evenwicht ligt bij 7 miljoen vissen en een prijs van 2 koperstukken; stippellijnen lopen naar de assen.
Matrix 1 Winsten van Dirdam en Nednol in miljoenen €
| Nednol handhaaft de prijs | Nednol verlaagt de prijs | |
|---|---|---|
| Dirdam handhaaft de prijs | 30 ; 10 | 14 ; 20 |
| Dirdam verlaagt de prijs | 33 ; -2 | 19 ; 6 |
Vraag 24 2 punten
In de twintigste eeuw domineren de visserijen Dirdam en Nednol de markt in de regio. Beide visserijen kunnen hun prijzen verlagen of handhaven (zie matrix 1). In de matrix is de eerste waarde van elke cel de winst van Dirdam en de tweede de winst van Nednol, in miljoenen €. Leg met behulp van getallen uit matrix 1 uit of er sprake is van een gevangenendilemma.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat voor Dirdam 33 > 30 en 19 > 14, en voor Nednol 20 > 10 en 6 > -2, zodat verlagen voor beide de dominante strategie is en het Nash-evenwicht beiden verlagen is. (1p)
- Legt uit dat dit Nash-evenwicht een suboptimale uitkomst is (laagste collectieve winst: 25 < 40), dus dat er sprake is van een gevangenendilemma. (1p)
Spelboom 1 Winsten Syrap, Nednol en Dirdam in miljoenen €

Syrap kiest eerst: kartelprijs of lagere prijs. Daarna kiest Nednol (= of -) en vervolgens Dirdam (= of -). Uitkomsten in miljoenen €, in de volgorde Syrap, Nednol, Dirdam:
- Kartelprijs, Nednol =, Dirdam =: 30, 20, 40
- Kartelprijs, Nednol =, Dirdam -: 15, 15, 45
- Kartelprijs, Nednol -, Dirdam =: 20, 25, 35
- Kartelprijs, Nednol -, Dirdam -: 10, 17, 40
- Lagere prijs, Nednol =, Dirdam =: 50, 10, 20
- Lagere prijs, Nednol =, Dirdam -: 40, 5, 30
- Lagere prijs, Nednol -, Dirdam =: 35, 15, 20
- Lagere prijs, Nednol -, Dirdam -: 14, 7, 28
Vraag 25 2 punten
Na enkele jaren vormen Dirdam en Nednol een kartel. Syrap kan toetreden tot de vismarkt met een lagere prijs of de kartelprijs. De econoom presenteert spelboom 1 met daarin de keuzes. Leg uit of Syrap toetreedt met een kartelprijs of een lagere prijs (getallen hoeven niet expliciet benoemd te worden).
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Dirdam altijd de prijs verlaagt, omdat de winst dan hoger is (dominante strategie), waarop Nednol ook de prijs verlaagt; of: Dirdam verlaagt bij 45 > 40 en 40 > 35, en Nednol bij 17 > 15 en 7 > 5. (1p)
- Concludeert dat de uitkomst van het Nash-evenwicht (14, 7, 28) hoort bij een lagere prijs door beide visserijen, en dat Syrap dus toetreedt met een lagere prijs. (1p)
2024, tijdvak 2: Duopolis
Matrix 1 Winsten Lucrum en Civitas (x € 1.000) in een herhaald spel
| qCivitas = 12.000 | qCivitas = 15.000 | qCivitas = 18.000 | |
|---|---|---|---|
| qLucrum = 6.000 | 440 ; 980 | 260 ; 800 | 80 ; 440 |
| qLucrum = 10.000 | 400 ; 500 | 100 ; 200 | -200 ; -280 |
| qLucrum = 12.000 | 260 ; 260 | -100 ; -100 | -460 ; -640 |
In elke cel staat eerst de winst van Lucrum en daarna de winst van Civitas (x € 1.000).
Vraag 2 2 punten
In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd: Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80% van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het volgende model opgeleverd:
- aantal huishoudens: 30.000
- vraag naar boodschappen: $Q_v = 30.000 - 100P$
- omzet Lucrum: $TO_{Lucrum} = P x q_{Lucrum}$
- omzet Civitas: $TO_{Civitas} = P x q_{Civitas}$
- afzet boodschappen Duopolis: $Q_v = q_{Lucrum} + q_{Civitas}$
- kosten Lucrum: $TK_{Lucrum} = 30q_{Lucrum} + 100.000$
- kosten Civitas: $TK_{Civitas} = 30q_{Civitas} + 100.000$
Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis; P = prijs van een boodschappenpakket in euro's. Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week. De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het inkomen.
De manager van Lucrum maakt een analyse op basis van matrix 1.
Toon met een berekening aan dat de winst van Lucrum in de cel linksboven € 440.000 bedraagt.
Bekijk het antwoord
- Berekent de marktprijs bij een totale productie van 18.000 pakketten (6.000 + 12.000): 18.000 = 30.000 - 100P, dus P = € 120 (1p)
- Berekent de winst van Lucrum bij 6.000 pakketten: opbrengst € 120 x 6.000 = € 720.000, min kosten 30 x 6.000 + 100.000 = € 280.000, dus winst € 440.000 (1p)
Het antwoord moet een berekening bevatten. Een winst zonder berekening telt niet.
Vraag 3 3 punten
In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd: Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80% van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het volgende model opgeleverd:
- aantal huishoudens: 30.000
- vraag naar boodschappen: $Q_v = 30.000 - 100P$
- omzet Lucrum: $TO_{Lucrum} = P x q_{Lucrum}$
- omzet Civitas: $TO_{Civitas} = P x q_{Civitas}$
- afzet boodschappen Duopolis: $Q_v = q_{Lucrum} + q_{Civitas}$
- kosten Lucrum: $TK_{Lucrum} = 30q_{Lucrum} + 100.000$
- kosten Civitas: $TK_{Civitas} = 30q_{Civitas} + 100.000$
Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis; P = prijs van een boodschappenpakket in euro's. Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week. De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het inkomen.
In de uitgangssituatie (nog voor het onderzoek) bieden zowel Lucrum als Civitas 12.000 boodschappenpakketten aan. De manager van Lucrum concludeert: “Als we op basis van de matrix onze dominante strategie volgen, zijn we vanwege de sociale norm van Civitas, op termijn slechter af dan in de uitgangssituatie.”
Leg de conclusie van de manager van Lucrum uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de dominante strategie van Lucrum is de productie te verlagen tot 6.000 producten, want 440 > 400 > 260 en 260 > 100 > -100 en 80 > -200 > -460 (1p)
- Noemt dat Civitas zal streven naar minimaal 24.000 pakketten (80% van 30.000) en daardoor in de volgende week het aanbod verhoogt naar 18.000 (1p)
- Noemt dat de winst van Lucrum daardoor daalt naar € 80.000 per week, dus dat Lucrum slechter af is dan met een winst van € 260.000 (1p)
Spelboom 1 Winsten Civitas en kosten van de gemeente

Spelboom met Civitas als eerste speler. Civitas kiest eerst een van de drie prijsvoorstellen: marktprijs, kleine marge of kostprijs. Daarna beslist de gemeente bij elk voorstel: deal sluiten of zelf regelen. In de eindpunten staat eerst de winst van Civitas en daarna de kosten van de gemeente. Marktprijs, deal sluiten: € 90.000 ; € 180.000. Marktprijs, zelf regelen: € 0 ; € 150.000. Kleine marge, deal sluiten: € 45.000 ; € 135.000. Kleine marge, zelf regelen: € 0 ; € 150.000. Kostprijs, deal sluiten: € 0 ; € 90.000. Kostprijs, zelf regelen: € 0 ; € 150.000.
Vraag 5 2 punten
In het afgelegen stadje Duopolis zijn twee supermarkten gevestigd: Lucrum en Civitas. Beiden verkopen hun boodschappen alleen door middel van boodschappenpakketten. De twee bedrijven bieden allebei identieke boodschappenpakketten aan. Lucrum streeft naar maximale winst. Civitas hanteert als bedrijfsdoel een sociale norm: ten minste 80% van de huishoudens moet hun boodschappen doen in Duopolis, zodat mensen niet ver hoeven te reizen. Ze bieden elk het aantal pakketten aan zodat zij aan hun bedrijfsdoel voldoen. Marktonderzoek heeft het volgende model opgeleverd:
- aantal huishoudens: 30.000
- vraag naar boodschappen: $Q_v = 30.000 - 100P$
- omzet Lucrum: $TO_{Lucrum} = P x q_{Lucrum}$
- omzet Civitas: $TO_{Civitas} = P x q_{Civitas}$
- afzet boodschappen Duopolis: $Q_v = q_{Lucrum} + q_{Civitas}$
- kosten Lucrum: $TK_{Lucrum} = 30q_{Lucrum} + 100.000$
- kosten Civitas: $TK_{Civitas} = 30q_{Civitas} + 100.000$
Qv = wekelijkse afzet boodschappenpakketten in Duopolis; P = prijs van een boodschappenpakket in euro's. Huishoudens kopen 0 of 1 pakket per week. De betalingsbereidheid van een huishouden is afhankelijk van het inkomen.
Civitas denkt alle huishoudens te kunnen voorzien van boodschappen, als er een subsidie komt vanuit de gemeente. Civitas overweegt om een van de drie prijsvoorstellen te doen. Deze zijn weergegeven in spelboom 1. De gemeente kan met Civitas een deal sluiten of zelf de voedselvoorziening regelen voor de armste groep. In alle voorstellen heeft iedereen te eten. De gemeente streeft naar zo laag mogelijke kosten, en Civitas wil ook winst maken. Toelichting: alle prijzen van Civitas zijn inclusief een (eventuele) subsidie.
Leg uit welke uitkomst tot stand zal komen. Noem daarbij getallen uit de spelboom.
Bekijk het antwoord
- Leidt af welke voorstellen de gemeente accepteert: bij de marktprijs regelt de gemeente het zelf (€ 150.000 < € 180.000), bij een kleine marge en bij de kostprijs sluit de gemeente de deal (€ 135.000 < € 150.000 en € 90.000 < € 150.000) (1p)
- Noemt dat Civitas daarom kiest voor de kleine marge met de deal sluiten, de uitkomst is € 45.000 voor Civitas en € 135.000 voor de gemeente (1p)
2023, tijdvak 2: Doelbewust depreciëren
Figuur 1

Spelboom met twee opeenvolgende keuzes. Eerst kiest de JCB tussen ongewijzigd beleid en ruim beleid. Daarna kiest de FED tussen ongewijzigd beleid en ruim beleid. De uitkomsten (exportopbrengsten als indexcijfers) staan bij de eindpunten. Het eerste getal (vet) hoort bij de JCB, het tweede getal (cursief) bij de FED.
- JCB ongewijzigd, FED ongewijzigd: JCB 100; FED 100.
- JCB ongewijzigd, FED ruim: JCB 75; FED 104.
- JCB ruim, FED ongewijzigd: JCB 112; FED 62,5.
- JCB ruim, FED ruim: JCB 100; FED 100.
Vraag 20 3 punten
Figuur 1 toont een model. Hierin heeft het monetair beleid van de JCB en de FED via de valutamarkt een sterke invloed op de onderlinge exportopbrengsten (zie figuur 1). De getallen betreffen uitsluitend de onderlinge exportopbrengst van Japan en de VS in de eigen valuta, uitgedrukt in afgeronde gehele indexcijfers (de huidige situatie is gelijk aan “ongewijzigd beleid; ongewijzigd beleid”). De exportprijs wordt uitsluitend bepaald door de hoogte van de wisselkoers. Andere factoren die invloed hebben op de exportprijs worden constant verondersteld. Uit het model kunnen de volgende conclusies worden getrokken: i. Het model heeft een Nash-evenwicht. ii. Dit Nash-evenwicht zal gevolgen hebben voor het binnenlands prijspeil van zowel de VS als Japan (die beide in een hoogconjunctuur verkeren) waardoor de internationale concurrentiepositie kan verslechteren. Leg de conclusies uit en gebruik getallen uit de spelboom voor het aantonen van het Nash-evenwicht.
Bekijk het antwoord
- Toont met getallen uit de spelboom aan dat het Nash-evenwicht beide ruim beleid is (100, 100): bij ongewijzigd beleid van de JCB kiest de FED ruim (104 > 100), bij ruim beleid van de JCB kiest de FED ruim (100 > 62,5), en daarom kiest de JCB ruim (100 > 75) (1p)
- Legt uit dat beide centrale banken de rente verlagen, waardoor de binnenlandse bestedingen stijgen en de (bestedings)inflatie stijgt, gegeven de hoogconjunctuur (1p)
- Legt uit dat het binnenlands prijspeil van beide landen stijgt ten opzichte van het buitenlands prijspeil, waardoor de internationale concurrentiepositie van beide landen verslechtert (1p)
2021, tijdvak 1: AnyWay van de grond
Opgavetekst
Tabel 1 marktontwikkeling vluchten in Europa, 2012 − 2016
| 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | |
|---|---|---|---|---|---|
| **marktaandeel** | |||||
| standaardvluchten | 75% | 70% | 68% | 62% | 59% |
| waarvan vluchten EAC | 10,0%* | 10,4% | 10,3% | 9,0% | 8,9% |
| budgetvluchten | 25% | 30% | 32% | 38% | 41% |
| **jaarlijkse groei** alle vluchten (% t.o.v. het voorgaande jaar) | 2,75% | 3,33% | 3,87% | 1,86% | 3,05% |
*Toelichting: 10% van alle standaardvluchten wordt uitgevoerd door EAC.
Figuur 1 organogram van de voorgestelde bedrijfsstructuur

Organogram. Bovenaan staat Combined Air Services (CAS). Daaronder staan twee bedrijven die met lijnen aan CAS zijn verbonden: links EAC en rechts AnyWay.
Vraag 5 2 punten
De directie stelt voor om alle EAC-piloten een nieuw contract aan te bieden bij CAS, waarbij ze 20% van de uren voor AnyWay vliegen voor 10% lager loon. Om dit voorstel aan te scherpen stelt de directie de volgende voorwaarden: - Het voorstel geldt alleen bij een akkoord van beide vakbonden. - Als één van de vakbonden niet akkoord gaat, zullen de daarbij aangesloten piloten een contract krijgen waarbij ze 30% bij AnyWay vliegen en de piloten van de vakbond die wel akkoord is, een contract waarbij ze maximaal 10% bij AnyWay vliegen. In beide gevallen ontvangen ze voor hun vluchten bij AnyWay 10% minder loon. - Als beide vakbonden niet akkoord gaan, is het plan van de baan en dreigt er een faillissement van EAC. De directie weet dat alle piloten zijn aangesloten bij één van de twee vakbonden en dat beide vakbonden ongeveer even groot zijn. De vakbonden en de directie kunnen samen tot afspraken komen en zijn niet gebonden aan een cao. De vakbonden besluiten onafhankelijk van elkaar. Zullen beide vakbonden, uitsluitend op basis van bovenstaand voorstel en de betreffende aanscherping van de directie, akkoord gaan? Licht je antwoord toe door strategieën van beide vakbonden te vergelijken.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt ja en licht toe: als een bond niet akkoord gaat, is akkoord van de andere bond beter, want 10% vluchten voor AnyWay is beter dan een faillissement van EAC; als een bond wel akkoord gaat, is akkoord van de andere bond beter, want 20% vluchten voor AnyWay is beter dan 30%. Beide vakbonden hebben een dominante strategie en gaan akkoord met het voorstel. (2p)
Uitsluitend 0 of 2 punten toekennen. Een toelichting met behulp van een matrix geeft ook 2 punten. Het antwoord is ja.
2021, tijdvak 1: Prijsbeleid in de verf gezet
Figuur 1 spelboom

Spelboom: prijsstrategieën en totale winst (× € 100.000). IC kiest eerst een prijs: € 12,10, € 11,00 of € 9,90. Daarna kiest Farbo een prijs: € 13,20, € 12,00 of € 10,80. Bij elk eindpunt staan de winsten van IC en Farbo, in die volgorde. Bij IC € 12,10: Farbo € 13,20 = 15,4 ; 25,6; Farbo € 12,00 = 5,6 ; 27,0; Farbo € 10,80 = −4,3 ; 22,6. Bij IC € 11,00: Farbo € 13,20 = 15,2 ; 11,3; Farbo € 12,00 = 8,0 ; 16,0; Farbo € 10,80 = 0,8 ; 14,9. Bij IC € 9,90: Farbo € 13,20 = 10,1 ; −2,9; Farbo € 12,00 = 5,6 ; 5,0; Farbo € 10,80 = 1,0 ; 7,2.
Vraag 16 2 punten
De directie van IC overweegt drie mogelijkheden: de prijs gelijk laten, verhogen met 10% of verlagen met 10%. De directie verwacht dat Farbo op dezelfde manier zal reageren op het prijsbeleid van IC. Een directielid geeft de situatie weer met onderstaande spelboom (figuur 1). Verklaar met behulp van de spelboom dat het voor IC gezien de doelstelling niet zinvol is om de prijs van een liter verf aan te passen.
Bekijk het antwoord
- Noemt de totale winsten van IC in de spelboom bij de drie prijzen: als pic = € 12,10 en Farbo kiest € 12,00, is de winst € 560.000; als pic = € 11,00 en Farbo kiest € 12,00, is de winst € 800.000; als pic = € 9,90 en Farbo kiest € 10,80, is de winst € 100.000 (1p)
- IC kiest pic = € 11,00, omdat dit de hoogste totale winst oplevert, dus IC past de prijs niet aan (1p)
Voor het juist verwoorden van de doelstelling van IC zonder het benoemen van getallen worden ook scorepunten toegekend.
Matrix 1 simultaan spel bij prijszettingen van IC en Farbo
| IC (rij) / Farbo (kolom) | € 13,20 | € 12,00 | € 10,80 |
|---|---|---|---|
| € 12,10 | 15,4; 25,6 | 5,6; 27,0 | −4,3; 22,6 |
| € 11,00 | 15,2; 11,3 | 8,0; 16,0 | 0,8; 14,9 |
| € 9,90 | 10,1; −2,9 | 5,6; 5,0 | 1,0; 7,2 |
De verwachte totale winst (x € 100.000) bij iedere combinatie van prijzen per liter verf. Per cel: winst van IC; winst van Farbo.
Vraag 17 2 punten
Analist Havermans onderzoekt wat er gebeurt als beide bedrijven tegelijkertijd moeten beslissen. Deze situatie kan worden geanalyseerd met matrix 1, die de verwachte totale winst (x € 100.000) toont bij iedere combinatie van prijszettingen per liter verf. Zij signaleert daarin twee Nash-evenwichten. Beargumenteer of het spel volgens deze matrix voor beide spelers een optimaal resultaat kan opleveren. Benoem daarbij beide Nash-evenwichten.
Bekijk het antwoord
- Er zijn twee Nash-evenwichten: beide partijen houden de prijs gelijk (pic = € 11,00; pfb = € 12,00) of beide partijen verlagen de prijs (pic = € 9,90; pfb = € 10,80) (1p)
- Een gezamenlijke prijsverhoging (pic = € 12,10; pfb = € 13,20) biedt voor beide partijen een hogere uitkomst dan bij de beide Nash-evenwichten, maar deze uitkomst komt zonder onderlinge afspraak niet tot stand (1p)
2021, tijdvak 2: Afvalwater, een schone zaak
Opgavetekst
Opgave 6 Afvalwater, een schone zaak
In een gemeente zuivert waterzuiveringsbedrijf Zuiverwater (ZW) afvalwater dat door bedrijven in het riool is geloosd. Bedrijven betalen voor elke liter afvalwater een heffing van 70 euro per vervuilingseenheid (VE). ZW heeft specifieke investeringen gedaan en heeft als bedrijfsdoelstelling break-even draaien.
Bedrijven kunnen ervoor kiezen om zelf hun afvalwater te zuiveren. Een groep van vier grote bedrijven (de G4) die samen op een bedrijventerrein zijn gevestigd overweegt een eigen zuiveringsinstallatie te bouwen. De G4 brengt ZW hiervan op de hoogte. ZW ziet zijn break-even doelstelling in gevaar komen en zal moeten onderhandelen met de G4 om tot een oplossing te komen.
Gebruik bovenstaande tekst en tabellen 1 tot en met 3 op pagina 13 bij vraag 26.
Gegevensoverzicht casus ZW
Vervuilingseenheid (VE): een gemiddelde dat aangeeft hoe vervuild een liter afvalwater is.
Formule berekening totaal heffingsbedrag: aantal liters afvalwater x vervuilingseenheid x 70 euro.
Tabel 1 Klasse-indeling naar vervuilingseenheid
| klasse | vervuilingseenheid | klasse | vervuilingseenheid |
|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 8 | 0,023 |
| 1 | 0,001 | 9 | 0,036 |
| 2 | 0,0016 | 10 | 0,056 |
| 3 | 0,0025 | 11 | 0,088 |
| 4 | 0,0039 | 12 | 0,14 |
| 5 | 0,006 | 13 | 0,21 |
| 6 | 0,0094 | 14 | 0,33 |
| 7 | 0,015 | 15 | 0,5 |
Tabel 2 Bedrijfsgegevens afvalwater van de G4
| bedrijf | klasse | Aantal liters afvalwater per jaar |
|---|---|---|
| A | 8 | 60.000 |
| B | 7 | 80.000 |
| C | 11 | 50.000 |
| D | 10 | 40.000 |
Tabel 3 Verwachte kostenfunctie gezamenlijke zuiveringsinstallatie van de vier grote bedrijven samen
| formule | betekenis |
|---|---|
| TK = 25VEtot + 300.000 | TK = totale kosten in euro's |
| VEtot = totaalaantal te verwerken vervuilingseenheden per jaar |
Toelichting: Alleen de G4 maken gebruik van deze capaciteit tot waterzuivering. Het gezuiverde afvalwater wordt ingedeeld in klasse 0 als de bedrijven zelf hun afvalwater zuiveren en lozen. De totale kosten worden gedekt door de vier bedrijven naar rato van hoeveelheid afvalwater dat wordt aangeleverd.
Vraag 27 2 punten
ZW heeft bij de onderhandelingen met de G4 te maken met een berovingsprobleem. Verklaar dat.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat ZW zijn specifieke investering alleen kan terugverdienen door voldoende afvalwater te zuiveren (verzonken kosten). (1p)
- Verklaart dat ZW zo door de G4 kan worden gedwongen akkoord te gaan met een korting op de heffing (berovingsprobleem). (1p)
Vraag 28 2 punten
Bij beide uitkomsten van de onderhandelingen tussen ZW en de G4 kunnen de overige bedrijven in de gemeente een sterkere financiële prikkel hebben gekregen om illegaal afvalwater te lozen. De twee mogelijke uitkomsten zijn: de G4 investeert in een eigen gezamenlijke zuiveringsinstallatie, of de G4 accepteert een korting op de heffing. Leg uit dat de overige bedrijven bij beide uitkomsten van de onderhandelingen een sterkere prikkel hebben gekregen om illegaal afvalwater te lozen. Betrek de bedrijfsdoelstelling van ZW in je antwoord.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat als ZW akkoord gaat met een korting voor de G4, de heffing voor de andere bedrijven (gegeven de break-even doelstelling van ZW) omhoog moet, waardoor de kans toeneemt dat bedrijven illegaal willen lozen. (1p)
- Legt uit dat als de G4 een eigen installatie bouwt, de overige bedrijven de constante kosten van ZW moeten dekken en dus een hogere heffing moeten betalen, waardoor de kans toeneemt dat zij illegaal willen lozen. (1p)
2021, tijdvak 3: Vrouwenvoetbal
Vraag 5 2 punten
Directeur Verheijen ziet graag jeugdspeelsters doorgroeien van het jeugdteam naar het betaalde elftal. Hij wil extra investeren in de jeugdopleiding door middel van betere faciliteiten en een betere begeleiding. Hij voorziet wel een berovingsprobleem. Hij denkt dit probleem te kunnen beperken door de volgende maatregel: speelsters die voor hun 20ste levensjaar vertrekken bij de club moeten VV een vergoeding betalen. Leg uit hoe de maatregel van directeur Verheijen het berovingsprobleem deels kan beperken.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de club een specifieke investering doet in een speelster die niet terugverdiend kan worden als een jeugdspeelster vroegtijdig vertrekt, waardoor een berovingsprobleem ontstaat (en de club niet zal investeren) (1p)
- Legt uit dat door de voorwaarde dat speelsters bij vroegtijdig vertrek een vergoeding betalen, deze kosten (deels) worden vergoed, waardoor het berovingsprobleem deels wordt voorkomen (1p)
2021, tijdvak 3: Gezonde zorg
Vraag 19 2 punten
De redactrice schrijft: “Ik verwacht dat als het ziekenhuis akkoord gaat met de voorwaarden voor alleen het aankomende jaar, dat de zorgverzekeraars na 2021 mogelijk een lagere prijs per behandeling afdwingen door te dreigen een ander ziekenhuis in de regio te benaderen om in de toekomst deze behandeling uit te voeren. Het ziekenhuis zal een meerjarig contract moeten eisen.” Leg uit dat het ziekenhuis een meerjarig contract moet eisen om een berovingsprobleem te vermijden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het ziekenhuis specifieke investeringen doet, en dat het bij een behandeling door een ander ziekenhuis blijft zitten met vaste (constante) kosten die op geen enkele andere wijze terug te verdienen zijn (1p)
- Legt uit dat het ziekenhuis een meerjarig contract moet eisen om verzekerd te zijn van toekomstige opbrengsten en niet in een berovingsprobleem te komen (1p)
2019, tijdvak 1: Markt voor hoger onderwijs
Matrix 1 procentuele veranderingen van de totale opbrengsten aan collegegelden ten opzichte van de huidige situatie
| BSB houdt collegegeld gelijk | BSB verhoogt collegegeld met 10% | |
|---|---|---|
| BSA houdt collegegeld gelijk | (0, 0) | (+5,71, −1,48) |
| BSA verhoogt collegegeld met 10% | (+0,57, +6,52) | (+6,86, +5,70) |
Vraag 12 2 punten
In een land binnen de eurozone zijn twee private instellingen voor hoger beroepsonderwijs actief: business school A (BSA) en business school B (BSB). Daarnaast bestaan er publieke instellingen voor hoger onderwijs, gefinancierd door de overheid. Studenten aan de publieke onderwijsinstellingen hoeven vooralsnog geen lesgeld of collegegeld te betalen en de studieduur is onbeperkt. BSA en BSB streven elk op korte termijn naar een zo groot mogelijke omzet. Voor het lopende collegejaar is het collegegeld van BSA € 15.000 en van BSB € 20.000 per student. De directies gaan uit van de volgende functies: $Q_{va} = -0{,}2\,P_a + 0{,}1\,P_b + 0{,}05\,P_o + 4.500$ $Q_{vb} = 0{,}25\,P_a - 0{,}3\,P_b + 0{,}04\,P_o + 8.000$ Qva = aantal studenten van BSA, Qvb = aantal studenten van BSB, Pa = collegegeld per jaar van BSA, Pb = collegegeld per jaar van BSB, Po = collegegeld publieke onderwijsinstellingen (vooralsnog: Po = nul). BSA en BSB hebben geen andere inkomsten dan collegegeld. Geef de berekening van de waarde van 0,57% linksonder in de matrix op basis van de beide gegeven functies.
Bekijk het antwoord
- Berekent: Qva = −0,2 ⋅ 15.000 + 0,1 ⋅ 20.000 + 0 + 4.500 = 3.500 studenten en TOa = 3.500 ⋅ 15.000 = € 52,5 mln; bij € 16.500 is Qva nieuw = 3.200 en TOa nieuw = 3.200 ⋅ 16.500 = € 52,8 mln, een stijging van 0,57% (2p)
Aanvulling op het correctievoorschrift 2019-1: bij deze vraag worden altijd 2 scorepunten toegekend, ongeacht of er een antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord.
Vraag 13 3 punten
Voor het komende collegejaar overwegen de directies van BSA en BSB onafhankelijk van elkaar om de collegegelden te verhogen met 10%. Op basis van de functies van BSA en BSB is de pay-off matrix (matrix 1: procentuele veranderingen van de totale opbrengsten aan collegegelden ten opzichte van de huidige situatie) opgesteld. Beargumenteer wat op basis van de pay-off matrix zal gebeuren met het verschil in collegegeld tussen BSA en BSB.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat voor BSA een verhoging van het collegegeld de dominante strategie is: bij elke keuze van BSB is verhoging voor BSA het beste (0,57% is beter dan 0%, resp. 6,86% is beter dan 5,71%) (1p)
- Noemt dat voor BSB het gelijk houden van het collegegeld de dominante strategie is: bij elke keuze van BSA is gelijk houden het beste (0% is beter dan een daling van 1,48%, resp. 6,52% is beter dan 5,70%) (1p)
- Noemt dat BSA in de startsituatie het laagste collegegeld vroeg (€ 15.000), zodat het verschil in collegegeld tussen BSA en BSB kleiner wordt (1p)
2019, tijdvak 1: Wie krijgt de opslag?
Opgavetekst
Matrix 1 prijscombinaties en verwachte omzet (× 1.000 euro’s)
| OBX: 5,30 | OBX: 5,83 | |
|---|---|---|
| WOP: 5 | 182,5; 146,3 | 195,8; 136,2 |
| WOP: 5,50 | 173,3; 156,9 | 187,8; 147,9 |
* prijzen per m2 opslagruimte
Figuur 1 spelboom met verwachte waarden van boetes als percentage van de extra omzet

Beslisboom. WOP kiest eerst: melden of niet melden. Na melden van WOP kiest OBX: melden (uitkomst 0; 100) of niet melden (uitkomst 0, 400). Na niet melden van WOP kiest OBX: melden (uitkomst 400, 0) of niet melden (uitkomst 300 ; 300). De uitkomsten zijn verwachte boetes als percentage van de extra omzet, in de volgorde WOP; OBX.
Vraag 23 2 punten
Uiteindelijk gaat WOP akkoord met het voorstel van OBX. Na enige tijd krijgt de landelijke mededingingsautoriteit (LMA) echter het vermoeden van het bestaan van het kartel en start een onderzoek. De ervaring leert dat de LMA in drie van de vier keer dat ze een onderzoek uitvoert, zonder voorafgaande melding een kartelafspraak kan aantonen. De website van de LMA vermeldt de boeteregeling voor het deelnemen aan kartels: (1) Als de LMA in staat is het kartel aan te tonen, krijgt elk deelnemend bedrijf dat niet heeft gemeld een boete gelijk aan vier keer de extra omzet als gevolg van het kartel. (2) Een bedrijf kan ook zelf een kartelafspraak melden. Een bedrijf dat dit als eerste doet, krijgt geen boete opgelegd. (3) Ieder volgend deelnemend bedrijf dat een melding maakt voordat de LMA het kartel heeft aangetoond, krijgt een boete gelijk aan de extra omzet als gevolg van het kartel. Op basis van deze boeteregeling tekent een directielid van WOP onderstaande spelboom. Zij realiseert zich dat OBX een gelijksoortige spelboom kan opstellen, waarin geldt dat OBX als eerste zijn keuze bepaalt. Verklaar de uitkomst van de spelsituatie waarbij beide bedrijven ervoor kiezen om niet te melden.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat als beide bedrijven niet melden, de LMA het kartel met een kans van 75% aantoont; dan krijgen beide bedrijven een boete van 400% van de extra omzet, dus is de verwachte boete voor beide 0,75 ⋅ 400% = 300% van de extra omzet (2p)
Aanvulling op het correctievoorschrift 2019-1: bij deze vraag worden altijd 2 scorepunten toegekend, ongeacht of er een antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord.
Hoe vaak speltheorie in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 5 | 1 | 4% |
| 2026, tijdvak 2 | 27 | 1 | 4% |
| 2025, tijdvak 1 | 15-16, 28-29 | 4 | 14% |
| 2025, tijdvak 2 | 20 | 1 | 4% |
| 2024, tijdvak 1 | 24-25 | 2 | 7% |
| 2024, tijdvak 2 | 2-3, 5 | 3 | 10% |
| 2023, tijdvak 2 | 20 | 1 | 4% |
| 2021, tijdvak 1 | 5, 16-17 | 3 | 10% |
| 2021, tijdvak 2 | 27-28 | 2 | 7% |
| 2021, tijdvak 3 | 5, 19 | 2 | 7% |
| 2019, tijdvak 1 | 12-13, 23 | 3 | 10% |
In 11 van de 18 ingedeelde examens economie vwo staat een vraag over speltheorie, samen 23 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 7% van de vragen over speltheorie, daarvoor 3%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met speltheorie
Maak de 15 nieuwste examenvragen over speltheorie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2021 en 2019). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over speltheorie
Andere onderwerpen economie vwo
- Overheid en belastingen
- Geld en inflatie
- Internationale handel
- Conjunctuur
- Inkomen en consumptie
- Productie en kosten
- Risico en verzekeren
- Arbeidsmarkt
- Vraag en aanbod
- Marktvormen
Speltheorie op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen economie vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker economie per vraagtype nakijkt, lees je op economie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op economie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt speltheorie voor in het eindexamen economie vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 23 vragen over speltheorie, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 11 van die examens.
In welk examen economie vwo stonden de meeste vragen over speltheorie?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 4 vragen: 15-16, 28-29.
Hoe oefen ik examenvragen over speltheorie?
Op deze pagina staan alle vragen over speltheorie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.