Examenvragen tijd van monniken en ridders geschiedenis vwo

22 vragen over tijd van monniken en ridders uit 15 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Tijd van monniken en ridders komt in 15 van de 18 examens geschiedenis vwo voor, met 22 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 2 (3 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over tijd van monniken en ridders

Per examen de vragen over tijd van monniken en ridders, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Vroegmoderne tijd

In 1626 beval Richelieu, de eerste minister van de Franse koning Lodewijk XIII, dat versterkingen van kastelen, zoals torens en muren, gesloopt moesten worden. Veel van deze versterkingen waren in de vroege middeleeuwen gebouwd in opdracht van Franse edelen.

Vraag 9 2 punten

Geef aan, telkens met behulp van een kenmerkend aspect uit die tijd, wat het doel was:

  • van de bouw van deze versterkingen in de vroege middeleeuwen, en
  • van het afbreken van deze versterkingen in de zeventiende eeuw.

Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Door 'het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur' moest de adel in ruil voor land het rijk verdedigen / ontstonden door het ontbreken van een sterk centraal gezag conflicten tussen leenmannen / tussen leenmannen en de leenheer (zodat de adel versterkingen liet bouwen).
  • Door 'de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur georganiseerd via hofstelsel en horigheid' moest de adel de horigen/ondergeschikten kunnen verdedigen in ruil voor hun werk (zodat de adel versterkingen liet bouwen).
  • Vanwege 'het streven van vorsten naar absolute macht' wilde Richelieu de macht van de adel verkleinen / ervoor zorgen dat de adel de macht van de vorst niet kon bedreigen (zodat hij de versterkingen van kastelen liet slopen).

Opmerking

Als het antwoord alleen een kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Vraag 9 in het hele examen

2026, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

bron 2

Tussen 997 en 1001 wordt Engeland elk jaar geteisterd door plunderaars uit Scandinavië. De Engelse koning Ethelred II geeft de opdracht om alle Denen¹⁾ die in zijn rijk wonen te doden. In 1004 laat de koning hierover opschrijven:

Het is aan iedereen, die zich in dit land ophoudt, bekend dat een besluit is genomen door mij, in overeenstemming met de raad van mijn leidinggevende mannen en bestuurders, en dat dit is verspreid. Namelijk dat alle Denen die aan dit eiland zijn ontsproten, zoals onkruid in een tarweveld, moesten worden vernietigd door middel van zeer rechtvaardige uitroeiing, en dat dit besluit moest worden uitgevoerd (…). De Denen die in de hiervoor genoemde stad [Oxford] woonden, probeerden aan hun dood te ontsnappen. Zij gingen het heiligdom van Christus²⁾ binnen, nadat ze met geweld de deuren en grendels hadden vernield, en besloten om daar hun toevlucht en verdediging te zoeken tegen de mensen van de stad en de voorsteden. En toen het volk probeerde om de Denen te verdrijven, zette het volk noodgedwongen de planken in brand en verbrandden zij deze kerk met alle ornamenten en boeken. Daarna werd de kerk met de hulp van God, door mij opnieuw opgebouwd.

noot 1 Hiermee bedoelt Ethelred II mensen uit Scandinavië. noot 2 De Denen vluchten de grootste kerk in Oxford binnen.

Gebruik bron 2.

Volgens historici wil Ethelred II in 1002 met zijn opdracht de Denen te doden zijn positie als koning versterken en vervolgens in 1004 kritiek op de gebeurtenis in Oxford weerleggen.

Vraag 4 3 punten

Ondersteun de beweringen van de historici door:

  • te beredeneren op welke manier Ethelred II zijn positie als koning denkt te versterken met het geven van de opdracht de Denen te doden, en
  • met een verwijzing naar de bron aan te tonen dat Ethelred II in 1004 zijn opdracht rechtvaardigt, en
  • te beredeneren vanuit welk politiek motief Ethelred II benadrukt dat hij de kerk laat herbouwen.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Ethelred II wil zijn onderdanen laten zien dat hij oog heeft voor de verliezen die zijn volk lijdt door de Scandinaviërs / dat hij een daadkrachtige koning is (waarmee hij zijn positie als koning versterkt). (1)
  • Ethelred II schrijft dat het doden van de Denen rechtvaardig is omdat de Denen onkruid zijn / dat hij zijn besluit heeft overlegd met de raad van leidinggevende mannen. (1)
  • Ethelred II benadrukt dat hij de kerk laat herbouwen omdat hij als koning de steun nodig heeft van de kerk/geestelijkheid / omdat hij hiermee de steun van het gelovige volk behoudt. (1)

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 1: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

Bron 2
Bron 2 https://psalter.library.uu.nl/page/57 (psalm 42)

In de negende eeuw wordt in een klooster in Frankrijk een geïllustreerd psalmenboek gemaakt waar deze tekening in staat:

Toelichting: In het boek staat bij alle 150 psalmen uit de Bijbel een tekening die afbeeldt waar het lied over gaat. Deze tekening hoort bij psalm 44, waarin God gevraagd wordt wakker te worden om zijn volk, dat wordt aangevallen, te beschermen.

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 2. De maker heeft zich bij het vervaardigen van deze tekening waarschijnlijk gebaseerd op Romeinse voorbeelden van steden. Licht deze tekening toe door: met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen uit te leggen waardoor het waarschijnlijk is dat de maker zich baseert op een voorbeeld van een Romeinse stad bij het vervaardigen van deze tekening, en te verklaren waardoor een boek zoals dit psalmenboek de verspreiding van het christendom bevordert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kenmerkende aspect dat in de vroege middeleeuwen de agrarisch-urbane cultuur vrijwel volledig werd vervangen door een zelfvoorzienende agrarische cultuur (hofstelsel en horigheid), waardoor steden in verval raken, in omvang afnemen of geen grote steden meer worden gebouwd, en verklaart dat de tekenaar daardoor waarschijnlijk op Romeinse voorbeelden van steden teruggrijpt (2p)
  • Verklaart dat boeken met illustraties bij psalmen het makkelijker maken de teksten te onthouden, wat de verspreiding van het christendom bevordert (1p)

Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een combinatie bevat van een juist kenmerkend aspect en een daarbij passende juiste verklaring voor het zich baseren op een Romeins voorbeeld van een stad, worden scorepunten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

Bonifacius is als missionaris uitgezonden naar Noordwest-Europa. In 742 schrijft hij in een brief aan paus Zacharias in Rome:
De eenvoudige gewone mensen uit Alamannia, Beieren en Frankenland1) denken, als zij in Rome iets zien wat wij hier [in Noordwest-Europa] als zondig verbieden, dat dit door de priesters te Rome wél wordt getolereerd en toegestaan. Zo verzekeren zij mij bijvoorbeeld te hebben gezien, dat ieder jaar te Rome en in de onmiddellijke nabijheid van de kerk van Petrus2) met nieuwjaarsdag op straat gedanst wordt en dat de mensen er als heidenen feestvieren onder geschreeuw en het zingen van godslasterlijke liederen. Terwijl dag en nacht de tafels beladen staan met allerlei heerlijkheden, wil niemand op die dag aan zijn naasten vuur of gereedschap of iets anders geven dat hij nodig heeft. Men vertelt mij ook dat zij te Rome vrouwen hebben gezien, die volgens heidense zeden amuletten droegen en linten om armen en benen gedaan hadden, en deze artikelen openlijk te koop aanboden aan anderen om ze te dragen.
noot 1 gebieden in het huidige Duitsland
noot 2 Dit is de Sint-Pieterskerk in Rome.

https://www.stucom.nl/document/0406.pdf, aldaar pag. 4-5

Vraag 4 4 punten

Gebruik bron 2.
Zacharias is in 741 gekozen als paus.
Leg uit dat Bonifatius met deze brief:

  • de kerstening in Noordwest-Europa wil bevorderen, en
  • zijn positie als missionaris wil versterken bij de nieuwe paus.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Bonifatius de paus wil bewegen de heidense gebruiken in Rome tegen te gaan, zodat pelgrims uit Noordwest-Europa die niet meenemen en de verspreiding van het christendom niet wordt geschaad. (2p)
  • Legt uit dat Bonifatius met de brief wil benadrukken dat hij zijn werk als missionaris serieus neemt, zodat de paus hem helpt zijn rol als missionaris uit te voeren. (2p)

Alleen als het verband wordt uitgelegd tussen de bedoeling van de brief en (bij de eerste deelvraag) de kerstening van Noordwest-Europa en (bij de tweede deelvraag) het versterken van zijn positie als missionaris, worden punten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 1: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

Bron 2
Bron 2 https://dl.wdl.org/595.png

Een zilveren denarius (munt) uit omstreeks 812, met een afbeelding van keizer Karel de Grote:

Toelichting: Op de voorkant van de munt staat een portret van Karel de Grote met de Latijnse tekst Karolus Imp(erator) Aug(ustus): Karel, de verheven keizer. Op de achterkant van de munt staat een kerk met de tekst Xpictiana Religio: christelijke religie.

Vraag 4 3 punten

Twaalf jaar nadat Karel de Grote tot keizer is gekroond, laat hij deze munt slaan. Twee interpretaties: 1 Karel suggereert een bepaalde politieke continuïteit. 2 Karel streeft naar eenheid in zijn rijk.

Geef aan: welke politieke continuïteit Karel met de voorkant van de munt suggereert, en welke boodschap Karel wil overbrengen door het suggereren van deze politieke continuïteit, en dat Karel met de achterkant van de munt streeft naar eenheid in zijn rijk.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Karel politieke continuïteit suggereert met het Romeinse Rijk, bijvoorbeeld door zichzelf Imperator te noemen of door zich als Romeinse keizer te laten afbeelden (1p)
  • Noemt als boodschap dat Karel, net als de Romeinse keizers, een machtig leider is die voor een sterk rijk zal zorgen (1p)
  • Noemt dat Karel met de achterkant van de munt, met de tekst 'christelijke religie' en de afbeelding van een kerk, wil bevorderen dat er in zijn rijk één godsdienst wordt aangehangen (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Bron 3

In Occitanië (het zuiden van Frankrijk) wonen in de dertiende eeuw Albigenzen, christenen die er gebruiken op na houden die door de rooms-katholieke kerk worden afgewezen. Ze staan onder de bescherming van graaf Raymond VI van Toulouse.
In 1208 begint paus Innocentius III een oorlog tegen de Albigenzen:

Wij verklaren allen die gebonden zijn aan de graaf van Toulouse door een belofte van trouw, bloedbanden of andere banden, volkomen vrij van hun verplichtingen. En geven toestemming aan alle katholieken om deze graaf te vervolgen, hem de landerijen af te nemen en deze zelf te bezitten, zonder daarbij de rechten van de soeverein [de Franse koning] aan te tasten. Soldaten van Christus, sta op! Roei deze goddeloosheid met alle middelen uit die God u geeft! Strek uw armen wijd uit en strijd dapper tegen de verspreiders van ketterij, pak hen harder aan dan de Saracenen1), want zij zijn veel slechter!

noot 1: Saracenen zijn moslims.

Iosif R. Grigulevič, Ketzer - Hexen – Inquisitoren, Freiburg 1995, pag. 87

Vraag 5 3 punten

Deze oproep tot strijd tegen de Albigenzen past bij verschillende kenmerkende aspecten van de middeleeuwen.

Geef aan: op welke wijze de paus bestuurlijke verhoudingen uit de vroege middeleeuwen inzet tegen graaf Raymond, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect uit de vroege middeleeuwen, en met een kenmerkend aspect uit de late middeleeuwen met welke strijd de paus de oorlog tegen de Albigenzen vergelijkt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de paus de leenmannen van graaf Raymond wil laten kiezen voor de kant van de paus door te beweren dat hij hen vrij kan maken van hun verplichtingen aan de graaf / dat hij de beschikking kan geven over de landerijen van de graaf (1p)
  • Ondersteunt dit met het kenmerkende aspect '(het ontstaan van) de feodale verhoudingen in het bestuur' (1p)
  • Noemt dat de paus de strijd tegen de Albigenzen vergelijkt met de kruistocht tegen de Saracenen, wat past bij 'de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten' (1p)

Het kenmerkende aspect uit de vroege middeleeuwen (feodale verhoudingen) telt alleen mee als het antwoord bij de eerste deelvraag een juiste uitleg bevat over het inzetten van de bestuurlijke verhoudingen.

Vraag 5 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

In zijn Historie der Franken dat is geschreven tussen 573 en 594, beschrijft bisschop Gregorius van Tours een conflict in een vrouwenklooster in 589:

In het klooster van Poitiers gebeurde iets ongehoords. Aangespoord door de duivel dwong Clothilde (…) de andere nonnen een eed af te leggen om een aanklacht in te dienen tegen de abdis1) Leubovera. Het was de bedoeling Leubovera te verdrijven en Clothilde in haar plaats tot hoofd van het klooster te kiezen. Clothilde verliet het klooster, samen met ruim veertig andere nonnen. (…) De onzalige en wispelturige vrouw vergat hoe nederig de heilige Radegundis, de stichteres van het klooster, had geleefd. Na hun vertrek uit het klooster bereikten ze Tours. Nadat ze me had begroet, sprak Clothilde: (…) „Ik ga naar mijn koninklijke verwanten om hun te vertellen wat wij moeten doorstaan.” Ik antwoordde: „Als de abdis heeft gezondigd of de regels van het klooster op een of andere manier heeft overtreden, laat ons dan mijn broeder Maroveus, de bisschop (van Poitiers), bezoeken om haar samen aan te klagen. Wanneer de zaak is afgehandeld, keren jullie terug naar het klooster, zodat hetgeen de heilige Radegundis door vasten, eindeloze gebeden en onophoudelijke daden van liefdadigheid tot stand heeft gebracht door buitensporig gedrag niet verloren gaat.” Maar zij antwoordde: „Geen sprake van!”

noot 1 Een abdis is het hoofd van het klooster.

http://www.thelatinlibrary.com/gregorytours/gregorytours9.shtml, aldaar 39

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 2.
Twee vragen bij een onderzoek naar kloosters in de vroege middeleeuwen:
1 Wat was het verloop van het conflict in het klooster van Poitiers?
2 Aan welke idealen moesten nonnen in de vroege middeleeuwen voldoen?
De bron is bruikbaarder voor de tweede vraag.
Verklaar dit door:
− uit te leggen waardoor de bron minder betrouwbare informatie bevat voor de eerste vraag, en daarna
− een ideaal voor nonnen in de vroege middeleeuwen uit de bron af te leiden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Gregorius als bisschop/geestelijke uitgaat van een ideaalbeeld van nonnen waar Clothilde niet aan voldoet, of het gedrag van Clothilde als duivels beschouwt, of partij is in het conflict en daardoor vermoedelijk haar gedrag overdrijft, of de schuld van het verloop van het conflict bij Clothilde probeert te leggen, en laat zien hoe dit de bron minder betrouwbaar maakt voor de eerste vraag. (2p)
  • Leidt uit de bron een ideaal voor nonnen af: een ideale non is nederig, gehoorzaam, vast, bidt of verricht liefdadigheid (op te maken uit het tot voorbeeld stellen van het gedrag van Radegundis). (1p)

Het eerste deel van 2 punten alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een combinatie bevat van de visie van Gregorius en een uitleg op welke wijze dit de bron minder betrouwbaar maakt voor de eerste vraag.

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: De middeleeuwen

Vraag 4 3 punten

De Normandiërs veroverden in 1066 Engeland, waarna hun aanvoerder, Willem de Veroveraar, Engelse landerijen toewees aan Normandische edelen die mee hadden gestreden. De Normandiërs introduceerden daarna de primogenituur, de bepaling dat de oudste zoon alles erfde, terwijl eventuele dochters en jongere zonen werden uitgesloten van de erfenis.
Volgens historici ondersteunde de introductie van de primogenituur de invoering van het feodale stelsel.
Ondersteun deze redenering door:
− aan te tonen dat Willem de Veroveraar het feodale stelsel invoerde in Engeland en
− uit te leggen op welke wijze de primogenituur het functioneren van dit stelsel ondersteunde.

Bekijk het antwoord
  • Toont aan dat Willem de Veroveraar het feodale stelsel invoerde in Engeland: hij wees zijn vazallen land toe in ruil voor hun militaire dienst (wat past bij het feodale stelsel). (1p)
  • Legt uit dat de invoering van de primogenituur voorkwam dat het land verdeeld raakte onder meerdere erfgenamen. (1p)
  • Legt uit dat de primogenituur de leenheer hielp (een van de volgende): vazallen had met voldoende middelen voor de feodale verplichtingen / zijn gezag niet hoefde uit te oefenen over (te) veel verschillende vazallen. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 2: De middeleeuwen

Vraag 4 3 punten

Twee gegevens over het ontstaan van gilden in West-Europa:
1 De eerste gilden die ontstonden in de tiende eeuw waren koopmansgilden, waarin kooplieden die rondreisden tussen jaarmarkten en lokale markten, zich organiseerden.
2 Rond de twaalfde eeuw ontstonden er in steden ambachtsgilden, die in een machtsstrijd kwamen met de rondreizende kooplieden.
Verklaar de gegevens door aan te geven:

  • dat de vorming van gilden in West-Europa niet mogelijk was door de economische toestand in de vroege middeleeuwen, en
  • dat de kooplieden zich in de tiende eeuw genoodzaakt voelden om zich te verenigen in een gilde door de bestaande feodale samenleving in West-Europa, en ten slotte
  • dat de machtsstrijd tussen de kooplieden en de ambachtslieden mede werd veroorzaakt door de toenemende zelfstandigheid van steden.
Bekijk het antwoord
  • Vorming van gilden was niet mogelijk door de economische toestand in de vroege middeleeuwen: de samenleving was vrijwel zelfvoorzienend en agrarisch, waardoor er te weinig kooplieden of ambachtslieden waren om gilden te vormen. (1p)
  • Kooplieden voelden zich in de tiende eeuw genoodzaakt zich te verenigen omdat zij rondreisden ver van de bescherming van hun eigen heer en niet verbonden waren aan de feodale heersers van de gebieden waar zij reisden, om hun veiligheid en werkomstandigheden te regelen. (1p)
  • De machtsstrijd werd mede veroorzaakt door de privileges die steden kochten of kregen: de ambachtslieden en gilden van die stad konden regels opstellen die de rondreizende kooplieden benadeelden en hun winst onder druk zetten. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 1: De middeleeuwen

Vraag 4 2 punten

In de vroege middeleeuwen lagen door het hele Duitse rijk 'paltsen', die bestonden uit woonruimtes en voorraadschuren en waren omringd door landgoederen. Het was gebruikelijk voor de Duitse koning om met zijn hofhouding, die vaak bestond uit honderden personen, rond te reizen van palts naar palts.
Dit gebruik van het rondreizen door de koning was economisch en politiek noodzakelijk in de vroege middeleeuwen.

Geef voor beide een verklaring.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart het economische belang van het rondreizen: hij kon hierdoor de belasting in natura opeisen (in de vorm van een verzorgd verblijf) / een gebied raakte uitgeput als de koning er te lang bleef (wat past bij het ontstaan van een zelfvoorzienende agrarische cultuur) (1p)
  • Verklaart het politieke belang van het rondreizen: hij moest zijn leenmannen controleren / aansturen door ze regelmatig te bezoeken (wat past bij het ontstaan van een feodaal systeem) (1p)

Alleen als in het antwoord duidelijk wordt gemaakt waarom het rondreizen noodzakelijk was, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

Bron 2

De Franse geestelijke Fulcher van Chartres, die zich in 1100 in het koninkrijk Jeruzalem vestigt, schrijft in een kroniek:

Wij zijn onze geboorteplaatsen al vergeten, voor velen van ons zijn ze onbekend, of spreken er in ieder geval nooit meer over. Sommigen van ons bezitten in dit land al huizen of knechten, die hen toebehoren alsof het hun erfgoederen zijn. De ene heeft een vrouw gehuwd die geenszins zijn landgenote is, een Syrische of een Armeense, of zelfs een Saraceense1), die de genade van het doopsel heeft ontvangen. (…) Zij die in hun eigen land arm waren, maakt God hier rijk; zij die maar een paar duiten hadden, bezitten hier een ongekend aantal byzantijnen2). Zij die slechts pachters waren, schenkt God hier een heel landgoed.

noot 1 Arabische moslima
noot 2 gouden muntstukken

Vraag 5 2 punten

Gebruik bron 2.
Tijdens de eerste kruistocht (1096-1099) veroveren kruisvaarders delen van Palestina en stichten het koninkrijk Jeruzalem. Fulcher van Chartres schrijft hierover een kroniek, die verspreid wordt in Europa.

Geef aan welke boodschap de kroniek in Europa moet overbrengen en beredeneer welk probleem in het koninkrijk Jeruzalem daarmee moet worden opgelost.

Bekijk het antwoord
  • Geeft als boodschap van de kroniek aan dat het voor Europeanen gunstig is naar Jeruzalem te komen (omdat dit een luxe leven / Gods steun oplevert) (1p)
  • Beredeneert dat het probleem is dat de veroverde gebieden niet goed kunnen worden verdedigd / dat het koninkrijk niet kan groeien (omdat er niet voldoende christenen / kruisvaarders in Jeruzalem zijn) (1p)

Als het antwoord op de tweede deelvraag luidt dat er weinig Europeanen zijn in Jeruzalem, wordt geen scorepunt toegekend (omdat niet duidelijk is gemaakt wat het probleem is).

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

In 713 wordt het Verdrag van Orihuela1) getekend tussen Abd al-Aziz, de commandant van het moslimleger dat Spanje binnenviel, en Theodomir, een christelijke gouverneur in het zuidoosten van Spanje:

Wij [Abd al-Aziz] zullen hem [Theodomir] noch lastigvallen, noch ontdoen van zijn macht. Zijn volgelingen zullen niet gedood worden, noch gevangengenomen, noch zullen zij gescheiden worden van hun vrouwen en kinderen. Zij zullen hun religie niet af hoeven te zweren, hun kerken worden niet in brand gestoken, noch zullen heilige voorwerpen weggenomen worden (…), zolang hij oprecht blijft en voldoet aan de voorwaarden die wij hebben ingesteld voor hem. (…) Hij zal geen onderdak aan vluchtelingen bieden, noch aan onze vijanden. Hij en elk van zijn mannen zullen één dinar per jaar betalen, samen met vier maten graan, vier maten gerst, en elk van de volgende vier vloeibare maten: geconcentreerd vruchtensap, azijn, honing en olijfolie. Slaven betalen ieder de helft van deze hoeveelheid.

  • 1) Orihuela is een plaats in Zuid-Spanje.

Robert I. Burns, Paul E. Chevedden, Negotiating cultures: bilingual surrender treaties on het crusader-muslim Spain under James the conqueror, Leiden 1999, pag. 232

Vraag 4 3 punten

Uit de bron kun je afleiden dat na de komst van de moslims sprake is van continuïteit in de Spaanse samenleving.

Licht dit toe door:

  • een voorbeeld van continuïteit te noemen en
  • daarmee uit te leggen welk economisch doel Abd al-Aziz nastreeft.
Bekijk het antwoord
  • Noemt een voorbeeld van continuïteit, op godsdienstig gebied (de christenen hoeven hun geloof niet af te zweren) of op politiek gebied (Theodomir mag aan de macht blijven of de volgelingen van Theodomir worden niet gedood). (1p)
  • Legt uit dat Abd al-Aziz daarmee bereikt dat zijn heerschappij wordt geaccepteerd, zodat het zuidoosten van Spanje een wingewest kan worden of zodat de genoemde belastingen worden betaald. (2p)

Alleen als bij de tweede deelvraag wordt uitgelegd hoe de continuïteit bijdraagt aan het accepteren van de heerschappij, worden scorepunten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

Een anekdote:
In 1146 kreeg abt Bernardus van Clairvaux van paus Eugenius III de opdracht een preek te houden. Hij moest daarin zeggen: "haast u om voor uw zonden te boeten door de ongelovigen te verslaan. (…) Christelijke strijders, Jezus die zijn leven voor u gaf, vraagt nu het uwe ervoor terug. Deze strijd is u waardig, de strijd waarin het glorieus is te veroveren en voordelig om te sterven."
Een conclusie: de paus wilde met deze preek een doelstelling van de katholieke kerk in de late middeleeuwen ondersteunen.

Leg deze conclusie uit met een passend gegeven uit de preek.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de paus met deze preek de expansie van het christendom naar buiten wil steunen of steun wil krijgen voor een kruistocht, met een passend gegeven uit de preek, bijvoorbeeld dat een ridder van Christus voor zijn zonden kan boeten door ongelovigen te verslaan, of dat Christus wil dat de ridders gaan strijden. (2p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Twee fasen in de bouw van de stadsmuren van Maastricht:
1 In 1229 werd begonnen met de bouw van de eerste stenen ommuring van de stad.
2 Rond 1375 werden nieuwe stadsmuren gebouwd, waarmee de oppervlakte van de stad verviervoudigde.

Beide fasen van de bouw waren noodzakelijk door de 'opkomst van handel en ambacht'.

Toon dit voor beide fasen aan met een verschillend argument.

Bekijk het antwoord
  • Fase 1 (1229): door de opkomst van handel en ambacht waren muren nodig om de ontstane markten, winkels, toegestroomde handelaren of ambachtslieden te beschermen. (1p)
  • Fase 2 (rond 1375): door de opkomst van handel en ambacht waren nieuwe muren nodig om de stad uit te breiden, omdat de groeiende handel en werkgelegenheid de stad aantrekkelijker maakten als vestigingsplaats, of omdat het aantal winkels of werkplaatsen steeg. (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 3: De middeleeuwen

Vraag 4 4 punten

In 989 wilde hertog Richard I van Normandië dat zijn zoon Robert de Deen tot aartsbisschop van Rouen (in Frankrijk) werd benoemd. De geestelijken gingen hiermee akkoord op voorwaarde dat Richard I een kerkelijk huwelijk zou sluiten met zijn vrouw, de moeder van Robert.

Sommige historici beweren dat deze anekdote:
1 aantoont dat de kerstening in Normandië in de tiende eeuw nog niet was voltooid en
2 een voorloper was van 'het conflict over het primaat' uit de late middeleeuwen.

Leg beide beweringen uit, waarbij je je antwoord ondersteunt met een hierbij passende verwijzing naar de anekdote.

Bekijk het antwoord
  • Legt de eerste bewering uit: Richard I had zijn huwelijk nog niet in de kerk gesloten of zou een kerkelijk huwelijk sluiten om politieke redenen, waaruit blijkt dat in Normandië nog niet alle christelijke regels werden nageleefd, waardoor de kerstening nog niet was voltooid (2p)
  • Legt de tweede bewering uit met een verwijzing naar de anekdote, een van de volgende: de hertog wilde dat zijn zoon tot aartsbisschop werd benoemd, waardoor de wereldlijke macht haar invloed op de geestelijke macht kon uitbreiden; of de geestelijkheid dwong af dat een wereldlijk huwelijk in de kerk moest worden gesloten, waardoor de geestelijke macht haar invloed op de wereldlijke macht kon uitbreiden (2p)

De tweede bewering telt alleen mee als wordt uitgelegd welke macht haar aanspraak op het primaat bevestigt.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Prehistorie en oudheid

Opgavetekst

bron 1

De Romeinse geschiedschrijver Tacitus schreef rond 98 een boek over de Germanen.
Hij schrijft:
Als er bij de eigen stam door langdurige vrede en stilstand niets te beleven is, gaan de meeste jongeren van adel op eigen initiatief naar de stammen die dan in een oorlog verwikkeld zijn. Germanen houden namelijk niet van rust. Om een groot gevolg te onderhouden zijn geweld en oorlog nodig. Want mannen doen een beroep op de gulheid van hun leider voor dat mooie oorlogspaard of die bloedige, zegevierende werpspies. Eenvoudig toebereide maar overvloedige maaltijden krijgen ze bij wijze van soldij. De bron voor die gulheid is gelegen in oorlog en roof. Germanen zijn er moeilijker toe te bewegen land te beploegen of de oogst af te wachten dan de vijand uit te dagen en wonden te verdienen. Want ze vinden het een blijk van slapheid en laksheid om met zweet te verwerven wat je door bloed kunt krijgen.

V. Hunink, Tacitus, Leven van Agricola en De Germanen, Amsterdam 2000, pag. 49

Vraag 3 3 punten

Gebruik bron 1. In de vroege middeleeuwen vindt in Europa een politieke verandering plaats. Je kunt concluderen dat deze verandering aansluit bij Germaanse gebruiken uit de oudheid. Ondersteun deze conclusie door: de politieke verandering in de vroege middeleeuwen te noemen en met een verwijzing naar de bron toe te lichten dat hierbij wordt aangesloten bij traditionele Germaanse gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in de vroege middeleeuwen feodale verhoudingen in het bestuur ontstaan, in plaats van het Romeinse bestuur (1p)
  • Noemt dat de feodale heren hun vazallen in natura of in land betalen voor hun trouw of krijgsdienst (1p)
  • Licht met een verwijzing naar de bron toe dat hierbij wordt aangesloten bij het Germaanse gebruik krijgers te belonen met een oorlogspaard, werpspies of maaltijden (1p)

Er wordt alleen 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de bron als een feodaal gebruik juist wordt weergegeven.

Vraag 3 in het hele examen

2019, tijdvak 1: De middeleeuwen

Vraag 4 4 punten

Clovis, de koning van de Franken, werd in 496 gedoopt in de kathedraal van Reims (Frankrijk) door bisschop Remigius. Zowel in de vroege als in de late middeleeuwen werd deze doop door de rooms-katholieke kerk met afbeeldingen in herinnering gebracht. Hiermee kon de kerk haar positie versterken. Toon dit voor zowel de vroege als de late middeleeuwen aan, telkens met een kenmerkend aspect uit die tijd.

Bekijk het antwoord
  • Vroege middeleeuwen: noemt dat de kerk succesvoller werd bij de verspreiding van het christendom, omdat de bekering van de koning bescherming gaf aan missionarissen, of omdat de bekering van de koning zijn onderdanen stimuleerde zich ook te laten dopen (2p)
  • Late middeleeuwen: noemt dat de kerk bij de vraag of de wereldlijke of de geestelijke macht het primaat heeft, kon beweren dat zij machtiger was dan de koning, omdat de bisschop de koning doopte (2p)

Alleen voor de combinatie van een juiste verklaring voor het versterken van de positie van de kerk met een daarbij passend kenmerkend aspect van de vroege of van de late middeleeuwen worden scorepunten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 3

Een mededeling van een Frankische koning uit 811:

Redenen waarom mannen hun militaire verplichtingen1) niet nakomen:

Arme mannen beklagen zich erover dat zij worden beroofd van hun eigendom. Deze klachten richten zich zowel tegen bisschoppen, abten en hun zaakwaarnemers als tegen graven en hun plaatsvervangers. Ze zeggen ook dat als iemand weigert de grond die hij in eigendom heeft af te staan aan een bisschop, abt, graaf of diens plaatsvervanger, deze laatsten naar een manier zoeken om die arme man te schaden. Ze dwingen hem bij iedere gelegenheid in het leger te gaan, totdat hij zo erg verarmd is dat hij zijn grond overdraagt of verkoopt, of hij nu wil of niet.

noot 1 In het Frankische koninkrijk konden vrije mannen worden opgeroepen om tijdelijk in het koninklijk leger te dienen.

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 3. Volgens sommige historici blijkt uit de bron een oorzaak van de toename van de horigheid in de vroege middeleeuwen in West-Europa. Geef aan welke oorzaak dat is en leg vervolgens uit waardoor de koning deze toename van de horigheid zorgwekkend vindt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat mannen die grond in eigendom hebben bewust verarmd worden (door oneerlijke maatregelen), zodat zij hun grond moeten afstaan en horigen worden (1p)
  • Legt uit dat de koning dit zorgwekkend vindt, omdat hierdoor het aantal vrije mannen dat dienstplicht kan vervullen afneemt, of omdat minder mannen hun militaire verplichting aan de koning nakomen, zodat de macht van de koning onder druk komt te staan (2p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 2 punten

In de late middeleeuwen vond het begin van staatsvorming en centralisatie plaats en werden steden in toenemende mate zelfstandig. Aan deze twee ontwikkelingen lag een onderlinge afhankelijkheid van landsheren en steden ten grondslag. Leg deze onderlinge afhankelijkheid uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de landsheer voor zijn politiek van staatsvorming en centralisatie de politieke of economische steun van de steden nodig had, terwijl de steden voor het krijgen van privileges of stadsrechten (die nodig waren voor de groei van zelfstandigheid) medewerking van de landsheer nodig hadden of de landsheer moesten betalen (2p)

Vraag 5 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

In zijn Kerkgeschiedenis van het Engelse volk, voltooid omstreeks 731, schrijft de monnik Beda over de oorlog die in 654 uitbreekt tussen de heersers van twee Angelsaksische koninkrijken in Engeland, Oswiu van Bernicia en Penda van Mercia:

Rond die tijd werd koning Oswiu blootgesteld aan de woeste en onstuitbare aanvallen van Penda, de koning van Mercia, die Oswiu's broer had gedood. Uiteindelijk zag Oswiu zich gedwongen hem een enorm deel uit de koninklijke schatkist te beloven in ruil voor vrede. De voorwaarde was dat Penda terug zou keren naar huis en zou ophouden Oswiu's koninkrijk te verwoesten. Maar de heidense koning wilde dit aanbod niet accepteren, want hij was vastbesloten het hele volk, van hoog tot laag, uit te roeien. Oswiu deed een beroep op Gods genade en hulp, nu hij zag dat niets anders hem en zijn volk kon redden van deze barbaarse en meedogenloze vijand. (…) Aldus maakte hij zich met zijn kleine leger gereed voor de strijd. Er wordt verteld dat het leger van de heidenen wel dertigmaal groter was. (…) De slag begon en de heidenen werden op de vlucht gedreven en vernietigd. De dertig aanvoerders die aan de zijde van Penda vochten, verloren vrijwel allemaal het leven.

Vraag 4 4 punten

Gebruik bron 2.
Stel: je schrijft een werkstuk over de geschiedenis van Angelsaksisch Engeland. Je wilt deze bron gebruiken in twee hoofdstukken: één over het verloop van de machtsstrijd tussen Bernicia en Mercia, en één over het mens- en wereldbeeld van een monnik in een Angelsaksisch klooster.
Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron, voor welk hoofdstuk de bron minder bruikbare informatie bevat en voor welk hoofdstuk de bron beter bruikbare informatie bevat.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de bron minder bruikbare informatie bevat voor het hoofdstuk over het verloop van de machtsstrijd tussen Bernicia en Mercia, omdat de beschrijving van het verloop van de veldslag onwaarschijnlijk is / moeilijk te verifiëren is, wat bijvoorbeeld blijkt uit de beschrijving van de dertigvoudige overmacht van heidenen die door de christenen wordt verslagen. (2p)
  • Legt uit dat de bron beter bruikbare informatie bevat voor het hoofdstuk over het mens- en wereldbeeld van een monnik in een Angelsaksisch klooster, wat bijvoorbeeld blijkt uit de beschrijving van de rol die God volgens deze monnik speelt in het leven van de mensen / wat bijvoorbeeld blijkt uit de weergave van het doel van de geschiedschrijving in die tijd waarin de opvatting van de auteur naar voren komt. (2p)

Zonder een juiste verwijzing naar de bron worden geen scorepunten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

2018, tijdvak 2: De middeleeuwen

Opgavetekst

bron 2

Op 2 maart 1127 wordt de Vlaamse graaf Karel de Goede in Brugge vermoord. In datzelfde jaar schrijft de klerk Galbert van Brugge hierover:

Toen in het leven van de glorieuze vorst het martelaarschap zijn intrede deed, betekende dat een groot verdriet voor alle bewoners der aarde (…). En wonderlijk genoeg, hoewel de graaf in de burcht van Brugge werd vermoord op woensdag, namelijk in de ochtend van die dag, trof het bericht van zijn rampzalige dood de inwoners van de stad Londen in Engeland de tweede dag daarna, ongeveer tussen zes en zeven uur in de ochtend. En tegen de avond van diezelfde dag wekte het bericht beroering bij de mensen van Laon, die ver van ons in Frankrijk wonen; zoals we vernamen van onze studenten die toentertijd in Laon studeerden. Zo zijn we ook ingelicht door onze kooplieden die op dezelfde dag voor handelszaken te Londen waren. Te paard dan wel per schip had niemand de afstanden tussen voornoemde plaatsen en tijden zo snel kunnen overbruggen. (…)

Wij nu, inwoners van Vlaanderen die, zijn leven indachtig, de dood van de graaf, zulk een groot vorst, bewenen. Wij bezweren, manen en bidden u: smeekt (…) voor zijn ziel de heerlijkheid van het eeuwige leven af en de altijddurende zaligheid in het gezelschap der heiligen.

Vraag 4 3 punten

Gebruik bron 2.
Galberts beschrijving past bij de middeleeuwen.
Toon dit aan door:
− het doel te noemen dat Galbert met zijn beschrijving heeft en
− de reden te geven waarom Galbert vertelt over de snelheid waarmee het nieuws over de moord zich verspreidt en
− aan te geven waardoor dit past bij de middeleeuwen.

Bekijk het antwoord
  • Galbert schrijft om de mensen aan te sporen te bidden voor de ziel van Karel / het martelaarschap van Karel te verkondigen (1p)
  • Galbert vertelt over de (volgens hem onmogelijke) snelheid waarmee het nieuws zich verspreidt om te suggereren dat de dood van Karel is omgeven met wonderen / dat God door middel van wonderen ingrijpt in het dagelijks leven (1p)
  • wat past in het middeleeuwse mens- en wereldbeeld waarin religieuze / bovennatuurlijke verklaringen een hoofdrol spelen / er minder / nog geen sprake is van empirisch onderzoek (1p)

Vraag 4 in het hele examen

bron 3

Din Ya'qub is een Arabische geneesheer uit de twaalfde eeuw die in Jeruzalem voor christenen werkt en in Damascus voor moslims. Zijn leerling Ibn Abi Usaybi'a schrijft over hem:

Ya'qub was een excellente en succesvolle beoefenaar van de geneeskunde. Eerst maakte hij altijd een grondige studie van de ziekte om dan een behandeling te beginnen in overeenstemming met de regels van Galenus1), terwijl hij ook gebruikmaakte van zijn eigen ervaring. Hij bestudeerde nauwkeurig de symptomen van de ziekte. Wanneer hij een patiënt bezocht vroeg hij naar elk klein symptoom en elke kleine klacht en hield hij rekening met elk symptoom dat zou kunnen wijzen op de aard van de ziekte. Zijn behandeling was bijgevolg onnavolgbaar.

noot 1 Galenus is een beroemde Grieks-Romeinse arts die leefde in de tweede-derde eeuw.

Vraag 6 2 punten

Gebruik bron 3.
Een bewering:
Artsen in de Renaissance zouden zich herkennen in de werkwijze van Ya’qub.
Ontleen aan de bron twee argumenten om deze bewering te ondersteunen.

Bekijk het antwoord
  • maakt Ya’qub gebruik van geneeskundige kennis uit de oudheid (Galenus) en (1p)
  • benadert Ya’qub de ziekte op wetenschappelijke / empirische wijze (door onderzoek te doen) (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Hoe vaak tijd van monniken en ridders in het examen komt

Vragen over tijd van monniken en ridders per centraal examen geschiedenis vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 1914%
2026, tijdvak 2414%
2024, tijdvak 1414%
2024, tijdvak 2414%
2023, tijdvak 14-528%
2023, tijdvak 2414%
2022, tijdvak 1414%
2022, tijdvak 2414%
2021, tijdvak 14-528%
2021, tijdvak 24-6316%
2021, tijdvak 3415%
2019, tijdvak 13-429%
2019, tijdvak 24-5210%
2018, tijdvak 1415%
2018, tijdvak 24, 629%

In 15 van de 18 ingedeelde examens geschiedenis vwo staat een vraag over tijd van monniken en ridders, samen 22 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 2: 3 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 3% van de vragen over tijd van monniken en ridders, daarvoor 6%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met tijd van monniken en ridders

Maak de 15 nieuwste examenvragen over tijd van monniken en ridders online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over tijd van monniken en ridders

Andere onderwerpen geschiedenis vwo

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt tijd van monniken en ridders voor in het eindexamen geschiedenis vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 22 vragen over tijd van monniken en ridders, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 15 van die examens.

In welk examen geschiedenis vwo stonden de meeste vragen over tijd van monniken en ridders?

In het examen van 2021, tijdvak 2, met 3 vragen: 4-6.

Hoe oefen ik examenvragen over tijd van monniken en ridders?

Op deze pagina staan alle vragen over tijd van monniken en ridders met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.