Examenvragen tijd van wereldoorlogen geschiedenis vwo

59 vragen over tijd van wereldoorlogen uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Tijd van wereldoorlogen komt in 18 van de 18 examens geschiedenis vwo voor, met 59 vragen (14% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 2 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over tijd van wereldoorlogen

Per examen de vragen over tijd van wereldoorlogen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Moderne tijd

In 1889 werd in Nederland de Arbeidswet ingevoerd. Hierin werd bepaald dat de werktijd in fabrieken voor jongeren en vrouwen werd ingekort. De werktijd voor volwassen mannen werd niet ingeperkt. De feministe Wilhelmina Drucker verzette zich tegen deze Arbeidswet omdat ze vond dat de verdere emancipatie van vrouwen erdoor werd gehinderd. Ze richtte in 1889 de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht op, mede geïnspireerd door de aanname van de Arbeidswet.

Vraag 14 2 punten

Licht de reactie van Drucker toe door:

  • een argument te geven voor het standpunt dat de Arbeidswet de verdere emancipatie van vrouwen hinderde, en
  • te beredeneren waarom de aanname van deze Arbeidswet volgens Drucker duidelijk maakte dat er vrouwenkiesrecht moest komen.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Door de verkorte arbeidstijd zouden vrouwen minder in staat zijn in hun eigen onderhoud te voorzien / meer afhankelijk zijn van het inkomen van hun man (zodat de Arbeidswet de verder emancipatie van vrouwen hinderde).
  • In 1889 hadden alleen mannen kiesrecht en volgens Drucker bewees de aanname van de Arbeidswet dat mannen wetten aannamen die de verdere emancipatie van vrouwen hinderden / was vrouwenkiesrecht nodig om ervoor te zorgen dat er wetten zouden worden aangenomen die de emancipatie van de vrouw wel zouden bevorderen (zodat er vrouwenkiesrecht moest komen).

Opmerking

Als bij het antwoord op de eerste deelvraag wordt ingegaan op de ontstane ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, wordt geen scorepunt toegekend (omdat beantwoord moet worden op welke wijze de Arbeidswet de verdere emancipatie van vrouwen hinderde).

Vraag 14 in het hele examen

Gebruik bron 8.

Met deze foto kan de Duitse overheid een propagandaboodschap overbrengen.

Vraag 16 3 punten

Licht dit toe door:

  • aan te geven welke boodschap met deze foto kan worden overgebracht, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
  • zonder bron aan te geven welk politiek doel de Duitsers nastreven met de stichting van scholen.

Foto van een door Duitsers gestichte school in Qingdao met Chinese leerlingen en een Duitse leraar, met een scheikundeopdracht in het Duits op het schoolbord. Bekijk in Bijlage, pagina 6

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De boodschap die overgebracht kan worden is dat de Duitsers bijdragen aan de modernisering van China / dat de Duitse cultuur superieur is aan de Chinese cultuur / dat de Duitsers controle hebben over (een deel van) China,
  • door de foto van (een van de volgende): Chinese kinderen die onderwezen worden door een Duitse leraar. Chinese kinderen die onderwezen worden in het Duits. De scheikundige/rekenkundige instructie op het schoolbord.
  • Het politieke doel dat hiermee nagestreefd wordt, is de legitimering van de Duitse kolonisatie (door te laten zien dat Chinezen ervan profiteren) / het versterken van de controle over de kolonie door het opleiden van Chinezen (die kunnen worden ingezet voor het Duitse bestuur).

Opmerking

Alleen als het antwoord bij de eerste deelvraag een juiste boodschap bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 16 in het hele examen

In 1943 werd de Japanse film De Opiumoorlog vertoond in Chinese bioscopen. In de film moest de Britse admiraal Charles Elliot in de Chinese havenplaats Kanton de opiumhandel beschermen. De Chinese ambtenaar Lin Zexu verbrandde een voorraad opium, waarna de Britten als straf de stad bombardeerden. De film eindigde met de waarschuwing van Lin Zexu dat de Britten op een dag zouden boeten voor hun gedrag.

Vraag 19 2 punten

Geef aan welk doel de Japanners wilden bereiken met het vertonen van juist deze film, waarbij je in je antwoord ingaat op de politieke situatie in China in 1943.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

In 1943 hield Japan grote delen van China bezet / was er oorlog tussen Japan en China, waardoor Japan met deze film (waarin wordt aangekondigd dat de Britten zullen worden gestraft / over de wreedheden van de Britten) wilde bereiken dat Chinezen de Japanse bezetting zouden accepteren / de Chinezen wilde overtuigen dat de Japanse bezetting beter was dan die van de Britten / de Chinezen wilde overtuigen mee te strijden tegen de geallieerden.

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 7

In 1830 schrijft de Oostenrijkse minister Klemens von Metternich aan de Oostenrijkse ambassadeur in Den Haag:

Het is bovendien te hopen dat het verlichte deel van de Belgische natie, rekening houdend met de voor- en nadelen van een scheiding, zelf de [Nederlandse] regering zal helpen bij haar pogingen om de afscheiding zo min mogelijk schadelijk te maken voor de soevereiniteit. En om deze te beperken tot regelingen met betrekking tot het interne bestuur, de vrijheid van eredienst¹⁾ en misschien tot een nauwkeurigere verdeling van de nationale vertegenwoordiging. Het is te verwachten dat elke concessie die buiten deze zaken om wordt gedaan, de vijandigheid tussen de verschillende volken van het koninkrijk niet zal wegnemen, maar juist zal leiden tot een totale scheiding – een gebeurtenis waar Frankrijk met ongeduld naar uitkijkt.

noot 1 Von Metternich bedoelt vrijheid van godsdienst.

Gebruik bron 7.

Von Metternich streeft continuïteit en verandering na ten opzichte van de uitgangspunten van het Congres van Wenen.

bron 9

In januari 1919 schrijft de Duitse ondernemer Oskar Münsterberg in zijn dagboek:

Rijk en arm, oud en jong, mannen en vrouwen stonden in lange rijen, vaak urenlang, om de nieuwe plicht te vervullen: het kiezen van de eerste nationale vergadering van de nieuwe republiek. Alles verliep rustig en zakelijk. De straten leken wit, vol met folders en de muren van de huizen waren kleurrijk vol met opgeplakte posters. Verder was er geen luide, opdringerige, vervelende reclame zoals in Amerika en Engeland. Alles is zakelijk en ordelijk. Iedereen beschouwt de verkiezingen als zijn plicht en gaat op tijd naar het gewenste stembureau. Hoe snel drong het democratische idee door tot alle klassen en bereikte de democratische stemplicht alle kringen. Ik heb zelf voor het eerst in mijn leven gestemd. Tot nu toe, onder de oude regering, wist ik dat mijn stem toch geen invloed had. De Rijksdag was een podium voor sprekers maar zonder macht.

Gebruik bron 9.

Een bewering:

Oskar Münsterberg geeft een gekleurd beeld weer van de start van de Republiek van Weimar.

Vraag 14 2 punten

Ondersteun deze bewering door:

  • met een verwijzing naar de bron aan te geven welk beeld dit is, en
  • voor een groepering in de Duitse samenleving van 1919 uit te leggen waarom die het niet eens zou zijn met deze beschrijving.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Münsterberg geeft het beeld weer dat bij de start van de Republiek van Weimar het democratische idee doordringt tot alle klassen / de Duitsers allen achter (de parlementaire democratie van) de Republiek staan. (1)
  • De conservatieve elite / de legerleiding/soldaten / de aanhangers van extreemlinkse/communistische / extreemrechtse groepen zijn het niet eens met deze beschrijving, omdat zij de regering van Weimar de schuld geven van de wapenstilstand/de Duitse overgave / het neerslaan van de Spartakusopstand (zodat zij het niet eens zijn met het geschetste beeld dat alle Duitsers de parlementaire democratie omarmen). (1)

Opmerking

Alleen als het antwoord bij de tweede deelvraag een juiste combinatie bevat van groepering en een uitleg waarom deze groepering het niet eens is met de beschrijving, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 14 in het hele examen

In 1920 kondigde de nieuwe communistische regering van Rusland aan dat zij de 'ongelijke verdragen' met China wilde beëindigen.

Vraag 16 2 punten

Geef aan:

  • dat het beëindigen van de 'ongelijke verdragen' paste bij de communistische ideologie, en
  • welk doel de Russische regering in China wilde bereiken met het beëindigen van deze verdragen.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Het beëindigen van de 'ongelijke verdragen' paste bij de communistische afkeer van het (modern) imperialisme / van uitbuiting van (de arbeiders van) een land door een ander land. (1)
  • Met het beëindigen van de 'ongelijke verdragen' wilde de Russische regering bereiken dat er onder de Chinezen meer steun voor het communisme/de communistische partij zou komen / dat de communistische beweging zou gaan groeien. (1)

Vraag 16 in het hele examen

bron 11

Eind december 1944 publiceert het Bozner Tagblatt de toespraak van Franz Hofer, een belangrijke nationaalsocialistische leider. Hij zegt:

De vijand probeerde tevergeefs de grenzen van het Rijk te overschrijden en Duitsland onderuit te halen. Onze vijanden stuitten op een verdediging die gedreven werd door een fanatieke strijdlust die de vijand niet alleen onverbiddelijk tegenhield, maar hen ook de zwaarste verliezen toebracht. We kregen de bevestiging dat, daar waar een paar vierkante kilometer Duits grondgebied tijdelijk in handen van de vijand viel, deze vijanden geen moment aarzelen om hun blinde haat in de meest brute vorm te uiten. Ze hebben maar één doel: de totale vernietiging van het Duitse volk. (…) We weten dat er in deze historische strijd om te overleven maar één ding is: vechten en nog meer vechten tot de dood erop volgt. Het woord "overgave" is uit ons vocabulaire geschrapt. Voor een stam met zo'n trotse militaire traditie als de onze is vechten geen gebod, maar een vanzelfsprekendheid.

Gebruik bron 11.

Je doet onderzoek naar:

1 de geallieerde opmars in 1944, en 2 de Duitse verdediging tegen de geallieerde opmars. Je wilt de bron gebruiken voor het tweede onderzoeksgebied.

Vraag 18 3 punten

Onderbouw je besluit door:

  • aan te geven waarom je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de informatie van de bron voor je onderzoek naar de geallieerde opmars, en
  • met twee verschillende verwijzingen naar de bron aan te tonen dat Hofer hiermee de Duitsers wil motiveren zich te verdedigen tegen de geallieerde opmars.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Franz Hofer ziet als nationaalsocialistische leider de geallieerden als vijanden, zodat zijn beschrijving van (het geallieerde gedrag bij/het weinige succes tijdens) de opmars waarschijnlijk overdreven is / hij een vijandbeeld wil scheppen (zodat de informatie niet betrouwbaar is voor het onderzoeksgebied). (1)
  • Hofer wil de Duitsers motiveren zich te verdedigen tegen de geallieerde opmars door te zeggen dat (twee van de volgende): (2)

− de verdediging/strijdlust van de Duitsers de geallieerden tegenhoudt.

− de geallieerden uit zijn op de vernietiging van de Duitsers / bruut zijn.

− de Duitse stam militaristisch is / vechten vanzelfsprekend vindt.

Opmerking

Bij de tweede deelvraag wordt per juist antwoord 1 scorepunt toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Geschiedenis vwo 2025 tijdvak 1

Opgavetekst

Bron 1

In 203 arresteren de Romeinse autoriteiten in Noord-Afrika de christen Perpetua. In de gevangenis schrijft Perpetua in haar dagboek:

Toen we aan het middagmaal zaten, werden we weggesleurd voor verhoor. (...) Toen was ik aan de beurt. En onmiddellijk verscheen daar mijn vader met mijn zoontje en zei: "Breng nu toch een offer, heb medelijden met je kind!" Procurator¹ Hilarianus (...) zei: "Heb medelijden met de witte haren van je vader, heb medelijden met je kleine kind! Breng het offer voor het heil van de keizers!" En ik zei: "Dat doe ik niet!" "Ben jij een christen?" vroeg Hilarianus. En ik antwoordde: "Ja, ik ben een christen!" En terwijl mijn vader daar zo stond om mij omlaag te halen, gaf Hilarianus bevel hem weg te duwen, en hij kreeg ervan langs met de stok. Ik had verdriet om mijn vaders lot alsof ik er zelf van langs kreeg: zo verdrietig was ik om zijn ellendige oude dag. Toen sprak Hilarianus over ons allen het vonnis en veroordeelde ons tot de wilde dieren. In blije stemming gingen we naar de gevangenis.

noot 1 Dit is een Romeinse gerechtsdienaar.

Bron 2

De Frankische koning Karel de Grote (748-814) wil de Saksische volken onderwerpen. In de Kronieken van het Frankische Rijk, die aan het hof van Karel de Grote worden geschreven, staat bij het jaar 776:

Ze [de Saksen] begonnen te vechten en katapulten in te zetten om zo met geweld de vesting Syburg¹ te kunnen innemen. (...) Toen de Saksen hadden gezien dat het allemaal niet hielp, hebben ze ook nog takkenbossen aangevoerd om de gracht te vullen om definitief met geweld de vesting te veroveren. Maar Gods macht is – terecht – sterker geweest dan die van hen, en op een dag toen ze de strijd hadden voorbereid tegen de christenen die in de vesting zaten, verscheen helder en duidelijk Gods glorie boven de kerk die onderaan de vesting staat. En veel mensen zowel binnen als buiten de vesting zagen dat; en van hen zijn er nog vele getuigen onder ons. En die zeggen dat ze twee rode schilden zagen opvlammen en bewegen boven die kerk. En toen de heidenen die buiten stonden, dat teken hadden gezien, waren ze meteen in paniek en begonnen ze doodsbang te vluchten naar hun kamp; in de paniek vluchtte de grote massa Saksen en daarbij trapten ze elkaar dood.

noot 1 een Frankische vesting in het westen van Duitsland

Bron 3

In 1312 schrijven bisschoppen tijdens een concilie¹ in de Franse stad Vienne:

Uit betrouwbare bron is vernomen dat sommige begijnen (...) er meningen op na houden die tegengesteld zijn aan het katholieke geloof als het aankomt op geloofsideeën en sacramenten van de kerk. Deze begijnen trekken vele eenvoudige lieden aan en verleiden hen tot allerlei fouten. Ze vormen een gevaar voor zielen onder de mantel van heiligheid. We hebben vaak kritische berichten over hun leer gekregen en beschouwen ze terecht met argwaan. Met instemming van het heilige concilie, verbieden we voor eeuwig hun manier van leven en verwijderen hen volkomen uit de kerk van God. (...) Verder hebben wij met dit verbod op geen enkele manier de intentie om welke gelovige vrouw, of ze nu de geloften hebben afgelegd of niet, te verbieden eerbaar te leven in hun hofjes, als zij een leven willen leiden van boetedoening en dienstbaarheid aan de Heer.

noot 1 Een concilie is een vergadering waarin beslissingen worden genomen over de geloofsleer en de organisatie van de kerk.

Bron 4

De Rotterdamse stadssecretaris¹ Jan Allertsz. houdt een boek bij met aanwijzingen voor zijn opvolgers. Hij schrijft over het bezoek van de Bourgondische hertog Karel de Stoute in 1468:

Toen hij in Holland was, hield Karel audiëntie in de Grote Zaal te Den Haag. (...) Daar gaf Karel zijn dienaren alle ambten waar ze hem om vroegen. Ook al hadden de betrokken steden het privilege die ambten zelf in te vullen, toch schonk Karel ze weg. Het kostte steden veel geld om dit aan te vechten, maar niet alle steden konden dat. (...) Ook werden, terwijl Karel in Den Haag was, alle baljuwschappen, schoutenambten, klerkenfuncties, dijkgraafschappen en alle andere ambten verpacht. Zijn rentmeesters organiseerden dit. De kandidaat die het meeste bood, was het eerst aan de beurt. Of hij geschikt of ongeschikt was, deed er niet toe.

noot 1 Een stadssecretaris legt de besluiten van het stadsbestuur schriftelijk vast en bewaart akten en archiefstukken. Hij geeft ook juridisch en beleidsmatig advies aan het stadsbestuur.

Vroegmoderne tijd

Bron 5

Madame Palatine is getrouwd met de broer van de Franse koning Lodewijk XIV. Zij schrijft brieven aan familie over het hofleven. In 1719 schrijft zij:

Madame Béjon¹ zag een paar dagen geleden tijdens een bezoek aan de opera dat een vrouw in een dure jurk, behangen met een grote hoeveelheid juwelen, maar heel lelijk, het theater binnenkwam. Haar dochter zei: "Mama, tenzij ik me heel erg vergis, is die vrouw daar Maria, onze kokkin." "Houd je mond, mijn schat", zei de moeder, "en praat geen onzin". (...) De dame in de mooie jurk stond op en zei: "Ja, mevrouw, ik ben Maria, de kokkin; ik heb wat geld verdiend in de Rue de Quincampoix²; ik vind het leuk om goed gekleed te zijn. Ik heb een paar mooie jurken gekocht en ik heb ervoor betaald. Kunt u dat over uzelf zeggen?"

noot 1 een dame van adel

noot 2 Straat in Parijs waar wordt gehandeld in aandelen.

Bron 6

Benjamin Franklin is in Londen de vertegenwoordiger van de Amerikaanse kolonie Pennsylvania. Hij maakt in 1766 deze prent:

De prent zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 12.

Toelichting: De vrouw staat symbool voor Groot-Brittannië. Op de armen en benen staan afkortingen van namen van verschillende Britse koloniën in Noord-Amerika. Op de achtergrond zijn schepen te zien met een bezem in de mast, wat betekent dat ze te koop zijn.

Bron 7

In 1788 moet Willem Frederik van Oranje Nassau, de latere Nederlandse koning Willem I, een opstel schrijven van zijn docent. Hij schrijft in dit opstel met de titel 'Volksregering':

Hij [een vorst] moet zich alle vorstelijke deugden eigen maken, te weten: godsvrucht, rechtvaardigheid en billijkheid, dapperheid, geheimhouding, voorzichtigheid, goedheid en weldadigheid. Dat laatste zonder verkwisting, een zeer gevaarlijke ondeugd. De nadelen van een democratie of volksregering zijn dat daarbij de toestemming van een groot aantal mensen nodig is. Dat maakt het zeer moeilijk om a: geheimhouding te garanderen en b: tot verstandige besluiten te komen. Een volksregering biedt een al te grote vrijheid, die vaak in een harde slavernij verandert omdat er meestal iemand opstaat die zich meester maakt van de gedachten van het volk, en zich door zijn invloed over dat volk vervolgens tot tiran ontwikkelt.

Moderne tijd

Bron 8

De Belgische schilder Ferdinand De Braekeleer maakt in 1837 het schilderij De Spaanse Furie in Antwerpen:

Het schilderij zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 14.

Toelichting: Het schilderij verbeeldt de plundering van de stad Antwerpen in 1576. Links de Spaanse troepen, rechts de Antwerpse burgers onder leiding van Gozewijn van Varick.

Bron 9

In 1890 wil Wilhelmina Drucker toespraken houden in Friesland om de invoering van het vrouwenkiesrecht te bevorderen. De voorzitter van de Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht schrijft aan haar:

Mejuffrouw! Omdat wij heden te Leeuwarden vergadering hielden van het hoofdbestuur van de Nederlandse Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht (...) achtte ik het verstandig met deze heren eens over uw voorgenomen reis door Friesland te spreken, omdat ik uw komst op dit ogenblik, of liever in dit seizoen, althans wat het platteland betreft, als geheel nutteloos beschouw. Dit bleek ook het gevoel van de heren te zijn. Alleen te Leeuwarden zou u op een enigszins talrijk publiek kunnen rekenen. Wij zijn dus overeengekomen dat men te Leeuwarden overleg zou plegen (...), om vervolgens, bij enig uitzicht op voldoende belangstelling, u te berichten omtrent de dag van uw optreden aldaar, waarschijnlijk aanstaande zaterdagavond. (...) Gij stedelingen kunt u geen denkbeeld vormen van de bekrompenheid van de plattelandsvrouwen. Hier in Gorredijk hebben wij het nooit zover kunnen brengen dat meer dan 10 à 12 vrouwen een openbare bespreking van een maatschappelijk vraagstuk bezoeken. En die vrouwen worden als het ware met de vinger nagewezen en bekeken als zeldzame beesten in de dierentuin. Nu is het daarom juist nodig om te proberen enige belangstelling te wekken onder de vrouwen hier. En dat zou natuurlijk het best dóór de vrouw kunnen geschieden.

Bron 10

Een foto, omstreeks 1920 gemaakt in de omgeving van Berlijn:

De foto zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 17.

Toelichting: De tank is door het Duitse leger gebruikt tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Bron 11

De voormalige Britse minister-president David Lloyd George bezoekt in 1936 Duitsland en schrijft daarover in de Britse krant The Daily News:

Hitler is een geboren leider. Een charismatische, dynamische persoon die maar een doel nastreeft, een sterke wilskracht heeft en een dapper hart. Hij is niet alleen op papier maar ook in werkelijkheid de Nationale Leider. (...) Het is waar dat elke openlijke kritiek op de regering in welke vorm dan ook is verboden. Dat betekent niet dat er geen kritiek is. Ik heb de toespraken van bekende nazi's openlijk veroordeeld horen worden. Maar ik heb geen enkele kritiek op of afkeuring van Hitler gehoord. Hij is net zo immuun voor kritiek als een koning in een monarchie. Hij is meer. Hij is de George Washington van Duitsland – de man die zijn land onafhankelijk heeft gemaakt van al haar onderdrukkers. (...) Wat Hitler in Neurenberg¹ zei was waar. De Duitsers zullen elke indringer van hun eigen land tot de dood weerstaan maar ze hebben niet langer de wens om enig ander land binnen te vallen. De leiders van het moderne Duitsland weten maar al te goed dat Europa te groot is om door welke natie dan ook overlopen of vertrapt te worden, hoe krachtig haar bewapening ook mag zijn. Die les hebben ze in de oorlog geleerd.

noot 1 In september 1936 vindt de jaarlijkse Rijkspartijdag van de NSDAP plaats in Neurenberg. Hitler spreekt tijdens de partijdag een aantal malen de menigte toe.

Bron 12

Op 17 november 1959 staat in de Peking Review, een weekblad van de Chinese Communistische Partij:

Er wordt geschat dat de opbrengst van voedselgewassen ongeveer 275 miljoen ton zal zijn, dus ongeveer 10 procent hoger dan in 1958; de katoenproductie zal waarschijnlijk meer dan 10 procent hoger zijn dan vorig jaar. Deze uitstekende resultaten zijn bereikt ondanks zeer ongunstige weersomstandigheden. Droogte, onbarmhartig zware regens en wateroverlast, stormen en insectenplagen; de ernstigste natuurrampen sinds de bevrijding hebben grote delen van het platteland geteisterd. (...) Rampen op deze schaal zouden in het oude China duizenden vierkante kilometers landbouwgrond tot woestenij hebben gemaakt (...). Dankzij de volledige inzet van het volk, geleid door de Communistische Partij, en de collectieve kracht en het gecoördineerde werk van de volkscommunes, was China in staat om al deze natuurrampen het hoofd te bieden en de sprong voorwaarts in de landbouw door te zetten.

Bron 13

In het veelgelezen damestijdschrift Margriet staat in februari 1957 het fictieve verhaal 'Caro en haar Katoentje'. Hierin koopt Caro een afgeprijsde coupon (lap) gebloemde stof, wat er uiteindelijk toe leidt dat ze de man van haar dromen tegenkomt:

Het is eigenlijk heel gek, dat Caro's leven radicaal werd veranderd op het moment dat haar oog viel op dat gebloemde couponnetje. Caro, die nog nooit zelf iets had gemaakt, die meer een draagster is van model-japonnen uit de Haute Couture¹ (...). Omdat ze een flatje had gekocht, en ingericht, maakte ze een tijdelijke financiële crisis door en was op de kleintjes gaan letten. (...) "Reuzekoopje", constateerde Caro met voldoening, "van 17,78 voor 2,50." Caro kan geweldig goed rekenen, dat merkt u wel, want u of ik zouden nooit uit ons hoofd kunnen uitrekenen hoeveel 3,95 x 4,50² is. Maar Caro is een slim meisje en heeft niet voor niets een reuze-baan op een accountantskantoor.

noot 1 exclusieve op maat gemaakte kleding

noot 2 Caro ziet dat de lap stof 4,5 meter lang is en oorspronkelijk 3,95 gulden per meter kost, wat een prijs zou opleveren van 17,78 gulden. Caro kan de stof nu kopen voor 2,50 gulden.

Kenmerkende aspecten

Tijdvak 1

  • de levenswijze van jagers-verzamelaars.
  • het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
  • het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Tijdvak 2

  • de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
  • de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
  • de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
  • de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
  • de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

Tijdvak 3

  • de verspreiding van het christendom in geheel Europa.
  • het ontstaan en de verspreiding van de islam.
  • de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid.
  • het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.

Tijdvak 4

  • de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
  • de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
  • het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben.
  • de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten.
  • het begin van staatsvorming en centralisatie.

Tijdvak 5

  • het begin van de Europese overzeese expansie.
  • het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  • de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.
  • de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
  • het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Tijdvak 6

  • het streven van vorsten naar absolute macht.
  • de bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.
  • wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
  • de wetenschappelijke revolutie.

Tijdvak 7

  • rationeel optimisme en 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen.
  • voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.
  • de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

Tijdvak 8

  • de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
  • discussies over de 'sociale kwestie'.
  • de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
  • de opkomst van emancipatiebewegingen.
  • voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
  • de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

Tijdvak 9

  • de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
  • het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
  • de crisis van het wereldkapitalisme.
  • het voeren van twee wereldoorlogen.
  • racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
  • de Duitse bezetting van Nederland.
  • verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
  • vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.

Tijdvak 10

  • de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
  • de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
  • de eenwording van Europa.
  • de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
  • de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

Gebruik bron 10.

Een bewering:

De Duitse regering zal deze foto in de jaren 1920 wel willen verspreiden in geallieerde landen, maar niet in Duitsland.

Vraag 17 3 punten

Ondersteun deze bewering door:

  • met een verwijzing naar de foto aan te geven welke boodschap de Duitse regering hiermee kan overbrengen aan geallieerde landen, en
  • de reden te noemen waardoor de Duitse regering terughoudend is om deze foto te verspreiden binnen Duitsland.

Foto, omstreeks 1920 gemaakt in de omgeving van Berlijn, van een tank die door het Duitse leger in de Eerste Wereldoorlog is gebruikt. Bekijk in Bijlage, pagina 8

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • De Duitse regering kan met de foto waarop te zien is dat een tank wordt gesloopt de boodschap overbrengen dat zij zich aan (de bepalingen over de strikte beperking op het aantal zware wapens van) het Verdrag van Versailles houdt / Duitsland geen (militaire) bedreiging meer vormt.
  • De regering verspreidt de foto liever niet in Duitsland omdat de Duitse bevolking de regering kan verwijten dat Duitsland (door de sloop van tanks) weerloos wordt / zich niet meer kan verdedigen / vernederd wordt.

Vraag 17 in het hele examen

De Amerikaanse journalist Hersey schreef over zijn jeugd in de Chinese havenstad Tianjin in de jaren 1920: "Ik groeide op in een rare stad. Voor drie of vier Chinese koperen munten kon ik in een riksja [fietstaxi] van mijn huis naar Engeland rijden, naar Italië, Duitsland of Japan."

Vraag 18 2 punten

Licht dit toe door:

  • de beschreven situatie in Tianjin te verklaren vanuit afspraken die werden gemaakt na de opiumoorlogen in de negentiende eeuw, en
  • de protestbeweging te noemen die in 1919 werd opgericht uit verzet tegen situaties zoals deze.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Dat in Tianjin verschillende delen van de stad werden bebouwd door/in bezit waren van westerse landen kan worden verklaard door de afspraken (in de ongelijke verdragen) dat China over sommige (haven)steden zeggenschap moest afstaan aan westerse mogendheden.
  • De 4 Meibeweging (verzette zich tegen het (westerse) imperialisme).

Vraag 18 in het hele examen

Gebruik bron 11.

Historici trekken twee conclusies:

  • 1 Lloyd George geeft een eenzijdig beeld weer van de populariteit van Hitler in 1936.
  • 2 Lloyd George is in 1936 vooral onder de indruk van Hitler vanwege diens aanpak van de werkloosheid in Duitsland.

Vraag 19 5 punten

Onderbouw beide conclusies door:

  • uit te leggen waardoor het beeld dat Lloyd George weergeeft van de populariteit van Hitler in 1936 eenzijdig te noemen is, en
  • aan te geven welke kritiek op de Britse appeasementpolitiek Lloyd George wil wegnemen, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en
  • met behulp van een kenmerkend aspect een argument te geven voor de tweede conclusie van de historici.

Let op: je moet na het opschrijven van het kenmerkende aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Het beeld dat Lloyd George weergeeft dat er in Duitsland geen kritiek is op Hitler, is eenzijdig omdat Lloyd George de mening van Joodse burgers / van (vervolgde) politieke tegenstanders buiten beschouwing laat (die wel kritiek hadden / die geen kritiek konden leveren).
  • Lloyd George wil de kritiek wegnemen dat de appeasementpolitiek kan leiden tot een nieuwe oorlog / de agressie van Hitler niet indamt, door te schrijven dat (een van de volgende): Duitsers niet langer de wens hebben om andere landen binnen te vallen. / de leiders van het moderne Duitsland weten dat Europa te groot is om door welke natie dan ook overlopen of vertrapt te worden.
  • In de jaren 1930 is er door de 'crisis van het wereldkapitalisme' overal / ook in Groot-Brittannië sprake van werkloosheid/armoede, wat zou verklaren dat Lloyd George geïnteresseerd is in een leider die dit succesvol bestrijdt.

Opmerkingen: Alleen als het antwoord bij de tweede deelvraag een juist voorbeeld van kritiek bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron. Als het antwoord bij de derde deelvraag alleen het juiste kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend.

Vraag 19 in het hele examen

Een gegeven:

In april 1945 sloeg de Duitse bevolking wél massaal op de vlucht voor de troepen van de Sovjet-Unie, en niet voor de troepen van de Westerse geallieerden. In Oost-Duitsland werd tussen 1945 en 1989 weinig gepubliceerd over deze vlucht.

Vraag 20 3 punten

Licht dit gegeven toe door:

  • met behulp van een kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie een verklaring te geven voor de vlucht van de Duitse bevolking voor de Sovjet-troepen in 1945, en
  • te beredeneren waardoor er in Oost-Duitsland tussen 1945 en 1989 weinig werd gepubliceerd over deze vlucht.
Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Volgens de nationaalsocialistische ideologie waren communisten vijanden / was het Russische volk barbaars/minder ontwikkeld,
  • waardoor de Duitse bevolking bang was dat de Russen hen als vijand zouden bestraffen / meedogenloos zouden handelen (zodat zij op de vlucht sloeg).
  • Na 1945 behoorde Oost-Duitsland tot de communistische invloedssfeer waardoor het schrijven over de vlucht/de angst van de Duitsers voor de Sovjettroepen niet was toegestaan.

Opmerking: Alleen als bij de eerste deelvraag een juist kenmerk van de nationaalsocialistische ideologie wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan de verklaring voor de vlucht.

Vraag 20 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 18 2 punten

In 1927 publiceerde de weduwe van Sun Yat-sen een pamflet waarin ze Chiang Kaishek ervan beschuldigde dat hij het politieke programma van Sun Yat-sen had verraden. Ze beweerde dat Chiang Kaishek geen sociale revolutie nastreefde, maar alleen een wisseling van de macht wilde.
Leg uit naar aanleiding van welk politiek keerpunt in China de weduwe van Sun Yat-sen deze bewering deed.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de bewering een reactie was op de (bloedige) breuk tussen de nationalisten en de communisten, waarna de weduwe van Sun Yat-sen bang was dat het sociale aspect van de ideeën van Sun Yat-sen niet tot uitvoer zou komen, omdat de communisten werden uitgesloten. (2p)

Vraag 18 in het hele examen

Bron 10

In 1943 breken in Nederland stakingen uit tegen de Duitse bezetter. A. Stoetzer, de districtsleider van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) in Noord-Brabant, schrijft in een rapport aan Mussert, de landelijke leider van de NSB:

De stemming van het volk na het gebeurde is moeilijk te bepalen. (…) Op sommige plaatsen is de stemming zelfs meer anti-Engels geworden, omdat de bevolking in het naïeve vertrouwen geleefd had, dat men van de overkant hulp zou krijgen. Wel is men in het algemeen verontwaardigd over het feit dat van de Philipsfabrieken te Eindhoven alleen vier gewone arbeiders en een gewone kantoorbediende doodgeschoten zijn1). (…) Hoewel de stemming door een en ander niet meer anti-NSB geworden is dan die reeds was, zal de propaganda toch veel moeilijker worden. Nodig schijnt mij in ieder geval, dat vele min of meer hooggeplaatste personen, die zich bij deze gebeurtenissen bloot gegeven hebben, alsnog aangepakt worden. (…) Ook bij de politie dient nog veel verbeterd te worden. De vervanging van enkele burgemeesters moet noodzakelijk volgen.

noot 1 De Duitse bezetter schiet als strafmaatregel enkele Nederlandse stakers dood.

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 10.
Twee conclusies:
1 Stoetzer maakt zich zorgen over de maatregelen van de Duitse bezetter.
2 Stoetzer wil Nederland nazificeren.
Ondersteun beide conclusies door:
− aan te geven waarom Stoetzer zich vanuit zijn positie zorgen maakt over de maatregelen van de Duitse bezetter, en
− uit te leggen welke methode van nazificatie Stoetzer nastreeft.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan waarom Stoetzer zich zorgen maakt: hij denkt dat de ware schuldigen niet zijn aangepakt, waardoor er meer stakingen tegen het Duitse gezag zullen volgen, of hij denkt dat als de Duitse bezetter meer arbeiders straft of geen hooggeplaatste personen straft, de NSB of de Duitse bezetter minder populair wordt; dit wil hij als districtsleider van de NSB voorkomen. (1p)
  • Legt uit welke methode van nazificatie Stoetzer nastreeft: hij wil succesvol propaganda bedrijven, waardoor de bevolking kan worden geïndoctrineerd, of hij roept op politie en burgemeesters aan te pakken die zich onvoldoende inzetten voor de Duitse bezetter, zodat alleen politie en bestuurders overblijven die actief het nationaalsocialistische bestuur steunen. (2p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Gebruik bron 10 nog een keer.
Stel: je wilt onderzoek doen naar de Duitse bezetting.
Formuleer zelf een onderzoeksvraag over de Duitse bezetting waarvoor het rapport betrouwbare informatie bevat en geef aan waarom je de informatie in het rapport hiervoor betrouwbaar acht.

Bekijk het antwoord
  • Formuleert een onderzoeksvraag waarvoor het rapport betrouwbare informatie bevat, en geeft aan waarom de informatie betrouwbaar is, omdat de bron is geschreven door een ooggetuige of iemand die vanuit zijn positie over informatie beschikt. (2p)

Het antwoord moet een onderzoeksvraag bevatten én een uitleg waarom de informatie betrouwbaar is. Alleen een onderzoeksvraag zonder uitleg over de betrouwbaarheid levert geen scorepunten op. Een juist antwoord laat duidelijk worden dat de bron een nationaalsocialistisch oogpunt weergeeft of is geschreven door een ooggetuige of iemand die vanuit zijn positie over informatie beschikt. Voorbeeld: 'Welke maatregelen nam de Duitse bezetter om stakingen tegen te gaan?', omdat Stoetzer als districtsleider van de NSB over informatie over die maatregelen kan beschikken en het rapport schreef voor de leider van de NSB.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 11

Ulbricht brengt in 1953 zijn boek Zur Geschichte der deutschen Arbeiterbewegung II 1933-1946 uit. Hierin staat dat Ulbricht in december 1942 een pamflet schrijft aan de Duitse soldaten in de Sovjet-Unie:

Soldaten, landgenoten! (…)
De leiding van het Rode Leger1) verzekert u: iedereen die zich overgeeft, wordt niet langer als een vijand beschouwd. De Russische arbeiders en boeren weten dat niet jullie, maar de Duitse bewapenende miljonairs de echte boosdoeners zijn in de oorlog. Ze denken er niet aan om wraak op je te nemen. Terwijl ik deze woorden schrijf, zitten wij hier met Duitse krijgsgevangenen die zeggen dat als jullie daar zouden weten hoe menselijk het hier toegaat, jullie niet meer zouden schieten. Landgenoten! De enige poort naar jullie redding is open. (…) Stel je de vreugde voor van je dierbaren wanneer ze met Kerstmis het goede nieuws ontvangen dat je veilig bent en bij hen terug zult keren als de oorlog voorbij is.

noot 1 Dit is het leger van de Sovjet-Unie.

Vraag 22 3 punten

Gebruik bron 11.
Zowel met zijn oproep uit 1942 aan de Duitse troepen als met de publicatie hiervan in zijn boek in 1953 geeft Ulbricht een visie weer.
Licht dit toe door:
− aan te geven welke communistische visie op de Tweede Wereldoorlog Ulbricht weergeeft in 1942, en
− uit te leggen met een verwijzing naar de bron welke politieke visie Ulbricht in 1953 wil overbrengen aan de bevolking van de DDR.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat Ulbricht in 1942 de communistische visie op de oorlog weergeeft: de Duitse soldaten zijn slachtoffers van de Duitse miljonairs of kapitalisten, wat past bij de communistische visie op oorlog. (1p)
  • Legt met een verwijzing naar de bron uit dat Ulbricht in 1953 de visie wil overbrengen dat opname in het Oostblok verstandig is, doordat de Sovjet-Unie opkomt voor arbeiders en boeren tegen het (oorlogszuchtige) kapitalisme, of doordat hij door de Sovjet-Unie als bondgenoot wordt beschouwd dankzij zijn optreden tijdens de Tweede Wereldoorlog. (2p)

Vraag 22 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 8 Mannen, vrouwen en kinderen verkocht

In 1832 verschijnt in de Amerikaanse krant The Liberator een artikel met de titel "Mannen, vrouwen en kinderen verkocht":

Moeders - Vrouwen - Zusters - Ontwaakt! Wie van jullie is bereid de plek in te nemen van die Afrikaanse moeders? Kijk toe hoe haar baby van haar moederlijke boezem wordt gerukt en wordt weggedragen door schurken! Nooit zult u dit nog een keer willen zien! Echtgenoten die weg worden gerukt van hun jammerende partners, nu al gepijnigd door bloederige striemen! Geliefden die voor eeuwig van elkaar gescheiden worden en ver, ver weg zullen blijven! Harten bloeden terwijl ze stil moeten blijven! Maar ik wijs dit af. Ik richt mij tot uw harten, zusters!

https://www.digitalcommonwealth.org/book_viewer/commonwealth:8k71pg74f

Vraag 19 1 punt

Eind 1925 werd het Verdrag van Locarno getekend. Hierin erkenden Duitsland, België en Frankrijk de grenzen die in 1919 waren vastgelegd in het Verdrag van Versailles. De Duitse minister van buitenlandse zaken zette zich in het bijzonder in voor het tot stand komen van dit verdrag. Noem het buitenlands beleid van Duitsland waarbij dit verdrag aansloot.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de verzoeningspolitiek als het buitenlands beleid van Duitsland waarbij het verdrag aansloot (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Bron 11

Willy Bendorf is van 1935 tot 1945 Ortsgruppenleiter, groepsleider van de plaatselijke NSDAP in het West-Duitse dorp Quickborn. In 1947 verzamelen de geallieerden verschillende getuigenissen over hem. Hieronder staan twee van die getuigenissen:

Getuigenis 1:
Een inwoner van Quickborn rapporteert:

Alle personen die niets met de NSDAP te maken wilden hebben, zoals ik, waren voor hem tweederangs mensen. Dat had vooral tot gevolg dat hij alle mensen die niet bij de partij hoorden liet oproepen voor de Wehrmacht (noot 1). Alle partijleden werden door hem uit de wind gehouden als het ging om de dienstplicht. Ook in andere gevallen konden zij rekenen op zijn hulp en bijstand. Ik ben persoonlijk door hem beledigd en geslagen. Dit voorval vond plaats op 27 juni 1942 in Schmidts Gasthof in Quickborn. Op deze dag zat ik met andere inwoners uit Quickborn aan tafel bier te drinken. Twee tafels verderop zat Bendorf. Toen ik de bar wilde verlaten liep B. in dronken toestand op me af en zei: "Jij Jodenlummel, rotvent" en meer van dat soort dingen! Tegelijkertijd gaf hij me zonder reden twee oorvijgen.

Getuigenis 2:
Een groep dorpsgenoten uit Quickborn rapporteert:

De heer Willy Bendorf, Quickborn, Marktstr. was zoals we weten, lokale groepsleider van de voormalige NSDAP. Voor zover we het kunnen inschatten, heeft de heer Bendorf zijn werk nooit gebruikt om iemand onrecht aan te doen. Wij geloven dat hij juist probeerde op een ordelijke en fatsoenlijke manier iedereen te helpen die zijn hulp zocht. We hebben nooit gehoord dat hij om politieke redenen iemand aan de kaak stelde of anderen kwaad deed.

Noot 1: het Duitse leger

https://www.spurensuche-kreis-pinneberg.de/quelle/persilschein-fur-nsdap-ortsgruppenleiter-bendorf/ en https://www.spurensuche-kreis-pinneberg.de/spur/willy-bendorf-ortsgruppenleiter-der-nsdap/

Vraag 21 2 punten

Gebruik bron 11. Met getuigenis 1 kun je 'het in praktijk brengen van nationaalsocialisme' illustreren. Toon dit aan, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de getuigenis.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat volgens getuigenis 1 tegenstanders van het nationaalsocialisme worden benadeeld of aangevallen, of dat een leider van de NSDAP geweld gebruikt tegen een tegenstander of antisemitische scheldwoorden gebruikt, wat past bij het in de praktijk brengen van het nationaalsocialisme (1p)
  • Verwijst naar een beschrijving uit getuigenis 1 die dat illustreert: mensen die niets met de NSDAP te maken willen hebben worden als tweederangsburgers behandeld, partijleden hoeven niet in het leger, de inwoner wordt 'Jodenlummel' uitgescholden of zonder reden geslagen (1p)

Het punt voor de verwijzing naar de getuigenis (onderdeel 2) wordt alleen toegekend als het antwoord een juist voorbeeld bevat van 'het in de praktijk brengen van het nationaalsocialisme' (onderdeel 1).

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 3 punten

Gebruik bron 11 opnieuw. Er worden verschillende getuigenissen over Bendorf verzameld. Licht deze getuigenissen toe door: hiermee aan te tonen dat de geallieerden werken aan denazificatie, en te beredeneren vanuit getuigenis 1 waardoor de geallieerden kunnen twijfelen aan de betrouwbaarheid van getuigenis 2.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het verzamelen van getuigenissen laat zien dat de geallieerden willen vaststellen in welke mate Bendorf zich schuldig heeft gemaakt aan het steunen van of werken voor het nationaalsocialistische regime, of dat zij (voormalige) nazi's willen opsporen, wat past bij denazificatie (1p)
  • Beredeneert dat getuigenis 1 beweert dat Bendorf aanhangers van de NSDAP voortrekt, zodat de geallieerden kunnen denken dat de dorpsbewoners in getuigenis 2 zelf lid waren van de NSDAP of het naziregime steunden, en daardoor kunnen twijfelen aan de betrouwbaarheid van getuigenis 2 (2p)

Vraag 22 in het hele examen

Bron 12 Met bezorgdheid bekijken

Met bezorgdheid bekijken
Bron 12 https://www.loc.gov/item/2016687286/

In 1962 publiceert de Amerikaanse krant The Hartford Times deze tekening van Valtman. De titel is Met bezorgdheid bekijken:

Toelichting:
Op het bord staat 'Bouwplaats van de Europese Economische Gemeenschap (EEG)'.
De man stelt Chroesjtsjov voor, de leider van de Sovjet-Unie.
De hond stelt Ulbricht voor.

Vraag 23 4 punten

Gebruik bron 12. In 1962 publiceert de Amerikaanse krant The Hartford Times deze tekening van Valtman. Valtman geeft een mening weer over de economie in het Westen en over de politieke verhoudingen in het Oostblok. Leg voor beide onderdelen uit welke mening Valtman weergeeft, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de mening van Valtman weer dat de (Westerse) EEG een sterke economische groei doormaakt, of dat de economie van de EEG harder groeit dan die van het Oostblok (1p)
  • Ondersteunt die mening met een verwijzing naar de bron: de afbeelding van grote bedrijvigheid bij de EEG, de EEG als bouwplaats, of de titel 'Met bezorgdheid bekijken' (1p)
  • Geeft de mening van Valtman weer dat de Sovjet-Unie de landen in het Oostblok of de DDR overheerst, of dat de Sovjet-Unie de leider is (1p)
  • Ondersteunt die mening met een verwijzing naar de bron: Chroesjtsjov heeft Ulbricht als een hondje aan de lijn (1p)

Een verwijzing naar de bron (onderdeel 2 voor de Westerse economie, onderdeel 4 voor de politieke verhouding in het Oostblok) telt alleen als de mening bij het daaraan voorafgaande onderdeel juist is.

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 7

De Britse Lady Burghersh schrijft in 1814 in een brief aan haar moeder over een theaterbezoek in Dijon:
Ze voerden Richard Leeuwenhart1) uit en elk gedeelte dat in de verste verte van toepassing was op de huidige situatie werd door het publiek opgepakt en ze schreeuwden Leve Koning Lodewijk XVIII! Leve de Bourbons2)! (…) Tussen de actes ging het gordijn omhoog om een plakkaat te onthullen met Leve de bondgenoten3)! onder een fleur-de-lys4) en één van de acteurs kwam op en zong een onvergetelijke vertolking van het prachtige romantische lied O Richard, o mijn koning. Ik kan je het effect gewoonweg niet beschrijven van het begin van O Lodewijk, o mijn koning of het luidruchtige enthousiasme waarmee het werd ontvangen, iedereen stond op en wuifde met witte zakdoeken. Het ging door met O Lodewijk, o mijn koning. Het hele universum deelt mijn interesse in u.
noot 1 opera over de Engelse koning Richard
noot 2 familienaam van het Franse koningshuis
noot 3 de landen die in een coalitie vechten tegen Napoleon, waaronder Groot-Brittannië, Rusland en Pruisen
noot 4 de Franse lelie, de bloem in het familiewapen van de Bourbons

https://archive.org/details/lettersladyburg01westgoog/page/n257/mode/2up, aldaar pag. 218-219

Bron 9

Bron 9
Bron 9 https://www.asiabookroom.com/images/upload/smallerweba4kmtcatalogue-final.pdf

Poster van de Chinese nationalistische partij uit 1928:
Toelichting:
De zittende persoon is de in 1925 overleden Sun Yat-sen.
Op de stenen staat van links naar rechts: 'sociaal welzijn', 'recht op bestuur' en 'nationalisme'.
De figuren onderin stellen van links naar rechts voor: communisten, warlords (plaatselijke militaire machthebbers), imperialisten.

Vraag 17 3 punten

Gebruik bron 9.
De nationalistische partij brengt deze poster uit na een koerswijziging in 1927.
Verklaar het uitgeven van deze poster door:

  • zonder bron aan te geven welke politieke koerswijziging de nationalistische partij in 1927 bewerkstelligt, en
  • uit te leggen welke boodschap de poster weergeeft over de nationalistische partij, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de koerswijziging in 1927: de nationalisten breken met de communisten, of herstellen het centrale gezag. (1p)
  • Noemt de boodschap van de poster: de partij vereert Sun Yat-sen als ideologisch leider, of steunt en voert zijn ideeën nog altijd uit. (1p)
  • Ondersteunt de boodschap met een verwijzing naar de bron: de ideologie van Sun Yat-sen wint de strijd tegen imperialisten, communisten of warlords, of Sun Yat-sen wordt als godheid of veel groter dan de vijanden afgebeeld. (1p)

Alleen als in het antwoord op de tweede deelvraag een juiste boodschap wordt weergegeven, wordt 1 punt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

In 1931 stichtten de Japanners in de Chinese provincie Mantsjoerije de staat Mantsjoekwo. Ze stelden Puyi als keizer van Mantsjoekwo aan.
Leg uit welk politiek doel de Japanners met deze aanstelling van Puyi wilden bereiken.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de Japanners met de aanstelling van de laatste keizer van het keizerrijk China continuïteit met het verleden benadrukten, om de steun van de bevolking van Mantsjoekwo te verkrijgen of hun heerschappij in Mantsjoekwo te legitimeren. (2p)

Vraag 18 in het hele examen

Bron 10

Op 23 mei 1943 schrijft de negentienjarige Elly Herschel vanuit vernietigingskamp Sobibor (in het door Duitsland bezette Polen) aan haar ouders in doorgangskamp Westerbork (Nederland):
Lieve ouders, Ik ben hier in een werkkamp, en werk in de wasserij. Met mij gaat alles goed. Het eten is hier goed. Er zijn hier Nederlanders, Fransen, Polen en Russen. Ik heb ook veel vrienden. Lieve ouders, schrijf snel terug, groeten en kussen, jullie dochter Elly L. Herschel. Groeten aan alle vrienden.

https://www.oorlogsbronnen.nl/artikel/post-uit-het-oosten-jules-schelvis-ontkomt-aan-de-dood-sobibor

Vraag 20 2 punten

Gebruik bron 10.
De brief van Elly Herschel is een voorbeeld van brieven die gevangenen in Sobibor verplicht moeten sturen naar familieleden.
Leg met een verwijzing naar de brief uit, wat de Duitse bezetter hiermee wil bereiken.

Bekijk het antwoord
  • Legt met een verwijzing naar de brief uit dat de Duitse bezetter met de verplichte brieven wil voorkomen dat er onrust of verzet ontstaat bij Joodse mensen in doorgangskampen of getto's en bij familieleden in bezet Nederland, door te laten zien dat Sobibor een werkkamp is en dat het goed gaat met de gevangene. (2p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Moderne tijd

Bron 9

Helmuth von Moltke (1848-1916) is in augustus 1914 opperbevelhebber van het Duitse leger. Zes weken na de start van de Eerste Wereldoorlog wordt hij uit zijn functie ontheven. In 1922 schrijft zijn weduwe Eliza von Moltke in een boek over haar inmiddels overleden echtgenoot:

De Vrede van Versailles waarin het artikel over schuld door de Duitse onderhandelaars is ondertekend, heeft het grootste onheil over Duitsland en de wereld gebracht. In Duitsland is ondertussen uitgebreid geschreven over de oorzaken van het verlies van de oorlog. Steeds weer wordt gewezen op de Slag bij de Marne1) en het falen van het opperbevel van het [Duitse] leger en in het bijzonder op de vermeende onbekwaamheid van Moltke. (…)
Dit soort zinnen dwingen me om dit boek uit te geven. (…) Moltkes plan om nieuwe aanvallen te beginnen, nadat het leger door de terugtocht bij de Marne meer bewegingsvrijheid had gekregen, werd onder leiding van generaal Von Falkenhayn2) niet uitgevoerd. In plaats daarvan begon de loopgravenoorlog die Moltke koste wat het kost had willen vermijden, omdat hij wist hoe groot het gevaar voor het Duitse leger zou zijn.

noot 1: De Marne is een rivier in Noord-Frankrijk.
noot 2: Generaal Von Falkenhayn volgde Von Moltke op.

https://archive.org/details/erinnerungenbrie00byumolt/page/n11

Vraag 16 3 punten

Je concludeert dat: 1 je twijfelt aan de betrouwbaarheid van deze bron voor een onderzoek naar de oorzaken van het Duitse verlies van de oorlog. 2 de bron gebruikt kan worden door tegenstanders van de dolkstootlegende.

Ondersteun beide conclusies door: aan te geven waardoor je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de bron voor het onderzoek, en uit te leggen welke redenering van Eliza von Moltke gebruikt kan worden door de tegenstanders van de dolkstootlegende.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan waardoor je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de bron voor het onderzoek: Eliza von Moltke wil de reputatie van haar echtgenoot verdedigen en ontkrachten dat het Duitse verlies aan Von Moltkes optreden bij de Marne ligt, waardoor zij de schuld misschien bij anderen legt of de rol van haar echtgenoot kleiner maakt (1p)
  • Legt uit welke redenering van Eliza von Moltke door tegenstanders van de dolkstootlegende gebruikt kan worden: zij houdt de legerleiding verantwoordelijk voor problemen op het slagveld en voor de fatale loopgravenoorlog, waarmee tegenstanders kunnen ingaan op de bewering dat de voorlopige regering zich overgaf terwijl Duitsland nog had kunnen winnen / dat de legerleiding geen schuld had (2p)

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Moderne tijd

Bron 8 Poster van het Britse Women's Army Auxiliary Corps (WAAC) uit 1918

Poster van het Britse Women's Army Auxiliary Corps (WAAC) uit 1918
Bron 8 https://artsandculture.google.com/asset/w-a-a-c-every-fit-woman-can-release-a-fit-man-join-the-women-s-army-auxiliary-corps-women-s-army-auxiliary-corps/GgE7eOVI1Sg2eA

Poster met de tekst „W.A.A.C.” boven een vrouw in uniform met de Britse vlag op de achtergrond. Onder de afbeelding de Engelse tekst: „EVERY FIT WOMAN CAN RELEASE A FIT MAN. JOIN THE WOMEN'S ARMY AUXILIARY CORPS TO-DAY FOR WORK WITH THE FORCES EITHER AT HOME OR ABROAD.”

Vertaling:
Iedere geschikte vrouw kan een geschikte man vervangen. Sluit je vandaag aan bij de Women's Army Auxiliary Corps voor werk met de troepen in het vaderland of in het buitenland.
Voor alle informatie en advies schrijf naar of bezoek het dichtstbijzijnde arbeidsbureau. Het adres is binnen verkrijgbaar.

Toelichting:
In het WAAC ondersteunen vrouwen het leger door te werken als onder andere administratieve hulp, telefoniste en chauffeur.

Vraag 19 4 punten

Gebruik bron 8.
Licht de poster toe door:
− te beredeneren dat de werkwijze van de WAAC bijdraagt aan de emancipatie van vrouwen in Groot-Brittannië, en
− twee verschillende kenmerkende aspecten van de eerste helft van de twintigste eeuw te noemen die passen bij deze poster.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat de werkwijze van de WAAC bijdraagt aan de emancipatie: door de WAAC krijgen vrouwen de kans hun talenten te laten zien en ontdekken ze de voordelen van buitenshuis werken, waarna meer vrouwen opkomen voor hun rechten en gelijkheid met mannen eisen, waardoor de samenleving meer openstaat voor gelijkheid. (2p)
  • Noemt een eerste juist kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw dat past bij de poster: de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering, de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en massaorganisatie, of het voeren van twee wereldoorlogen. (1p)
  • Noemt een tweede, ander juist kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw dat past bij de poster (zie het vorige kenmerk voor de mogelijkheden). (1p)

Per juist kenmerkend aspect 1 punt. Kenmerkende aspecten uit het correctievoorschrift: de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering (verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens), de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie, het voeren van twee wereldoorlogen.

Vraag 19 in het hele examen

Bron 9

In 1937 wordt een toespraak van de Japanse ambassadeur in de Verenigde Staten, Hiroshi Saito, gepubliceerd in het tijdschrift World Affairs. Hierin staat:

Het conflict in het Verre Oosten is helemaal niet zo eenvoudig als sommige Europeanen en Amerikanen schijnen te denken. Het probleem begon niet afgelopen juli. Het is het resultaat van de toestand van China, dat ervoor heeft gezorgd dat al meer dan een eeuw buitenlandse legers China binnenvallen en het is de oorzaak van de aanwezigheid van Britse, Franse, Italiaanse, Nederlandse en Amerikaanse troepen. Als China zijn zaken op orde zou hebben, dan hoefden deze buitenlandse machten er niet te zijn en waren Japans' huidige acties niet nodig. Als de wet en veiligheid in China zou worden gewaarborgd, als China een eendrachtige en stabiele natie zou zijn, zou het zelf 'alle buitenlanders in zee drijven', wat het doel is van vele van de anti-buitenland groepen. Wie is de hoofdschuldige van deze toestand in China? Is het Groot-Brittannië dat al decennia probeert om de Chinese regering te helpen om hun twee grootste inkomensbronnen te regelen? Is het Frankrijk, dat meer missionarissen en onderwijzers heeft gestuurd dan alle andere achtergebleven naties bij elkaar? (…) Het is voor Japanners moeilijk te begrijpen waarom veel mensen in het Westen niet inzien dat de ellende niet van buitenlandse makelij is, maar van Chinese.

https://www.facinghistory.org/resource-library/teaching-nanjing-atrocities/japanese-diplomats

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 9.
Hiroshi Saito bekritiseert de situatie in China.
Geef hiervoor een verklaring door:
− zonder bron aan te geven welke politieke samenwerking in China op dat moment plaatsvindt, en
− met een verwijzing naar de bron uit te leggen welk Japans beleid Saito in China wil rechtvaardigen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft zonder bron aan dat in 1937 de nationalisten en communisten samenwerken (tegen Japan). (1p)
  • Legt met een verwijzing naar de bron uit dat Saito wil rechtvaardigen dat Japan China is binnengevallen, Mantsjoerije in bezit heeft of een eigen regime heeft gevestigd, door te beweren dat China niet veilig is of dat hiermee de eenheid van China moet worden gewaarborgd. (2p)

Als in het antwoord op de tweede deelvraag alleen de Japanse bezetting wordt genoemd zonder rechtvaardiging van het Japanse beleid door Saito, worden geen punten toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

Bron 10

In maart 1935 publiceert de Duitse schrijver Lion Feuchtwanger een brief in een krant in Frankrijk. Hij schrijft de brief aan de hem onbekende nationaalsocialist die zijn huis in Berlijn heeft overgenomen:

Hoe bevalt mijn huis u, meneer X? Vindt u het fijn er te wonen? Heeft het zilvergrijze tapijt in de bovenste kamers geleden onder het geplunder van de SA-mannen1)? Mijn conciërge zocht bescherming in deze bovenste kamers nadat de heren besloten zich op hem uit te leven omdat ik in Amerika was op dat moment. Het tapijt is nogal delicaat en rood is een sterke kleur, die lastig te verwijderen is. (…) En ik vraag me af wat u hebt gedaan met de twee kamers die mijn bibliotheek bevatten. Ik heb gehoord, meneer X, dat boeken niet zo populair zijn in het Rijk waarin u leeft, en dat iedereen die interesse toont in boeken het risico loopt in de problemen te komen. Ikzelf bijvoorbeeld, heb het boek van uw „Führer” [Hitler] gelezen en argeloos gezegd dat zijn 140.000 woorden 140.000 beledigingen zijn voor de Duitse taal. Het resultaat van die opmerking is dat u nu in mijn huis woont.

noot 1 De SA is een paramilitaire organisatie van de NSDAP.

https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=2637

Vraag 21 4 punten

Gebruik bron 10.
Lion Feuchtwanger levert kritiek op het nationaalsocialisme.
Toon dit aan voor twee kenmerken van het nationaalsocialisme, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een kenmerk: het nationaalsocialisme gebruikt terreur of geweld. (1p)
  • Verwijst naar de bron: door te schrijven dat zijn huis is geplunderd, verwoest of ingenomen door de SA, of dat zijn conciërge in elkaar is geslagen door de SA. (1p)
  • Noemt een tweede kenmerk: het nationaalsocialisme schakelt tegenstanders uit, verbiedt kritiek of past censuur toe. (1p)
  • Verwijst naar een andere passage uit de bron: door te schrijven dat hij zijn huis is kwijtgeraakt omdat hij het boek van Hitler bekritiseerde, of dat mensen die interesse hebben in boeken gevaar lopen in Duitsland. (1p)

Alleen een juist kenmerk van het nationaalsocialisme dat past bij de beschrijving van Feuchtwanger telt. Per passende verwijzing naar de bron 1 punt. Als twee keer dezelfde verwijzing naar de bron wordt genoemd, telt alleen de eerste juiste vermelding.

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 13 4 punten

In het verdrag van Nanjing, dat Groot-Brittannië en China in 1842 sloten, stond: "Het is noodzakelijk en wenselijk dat Britse onderdanen een haven hebben waar zij naar behoefte hun schepen kunnen onderhouden als dat nodig is. Zijne Majesteit de keizer van China zal daarvoor het eiland Hongkong afstaan aan Hare Majesteit de Koningin van Groot-Brittannië."
Een bewering:
Het Verdrag van Nanjing was een gevolg van de politieke situatie in China en van het toenemende Britse imperialisme.
Leg beide delen van de bewering uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar het verdrag.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het verdrag een gevolg was van de politieke situatie, omdat de Opiumoorlog was verloren / de machtspositie van de Chinese keizer was verzwakt, waardoor de keizer een verdrag moest tekenen waarbij hij het eiland Hongkong / een haven moest afstaan. (2p)
  • Legt uit dat het verdrag een gevolg was van het toenemende imperialisme, omdat Groot-Brittannië streefde naar een afzetmarkt / naar meer koloniën / naar betere toegang tot grondstoffen, waardoor de Britten afdwongen dat China een haven of een plek afstond waar ze hun schepen konden onderhouden. (2p)

Staat bij beide deelvragen dezelfde verwijzing naar het verdrag, dan telt alleen de eerste verwijzing.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Een anekdote:
Nadat in 1937 een voorstel was gedaan om alleen kiesrecht te verlenen aan Europese vrouwen in de Nederlandse kolonie Nederlands-Indië, zei mevrouw Hoogersteger-Camman van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht: "Wij zijn ervan overtuigd dat inheemse vrouwen er volledig achter staan om op dit moment actief kiesrecht toe te kennen aan die groep die tegen minder problemen aanloopt, namelijk de Europese vrouwen."
De discussie over vrouwenkiesrecht versterkte mogelijk het streven naar onafhankelijkheid in Nederland-Indië.
Leg dit verband uit met deze anekdote.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de discussie over het vrouwenkiesrecht de rechten van Europese vrouwen boven die van niet-Europese vrouwen werden gesteld, waardoor de ontwikkeling van nationalistische/anti-Nederlandse gevoelens onder Indonesiërs werd vergroot / waardoor Indonesiërs inzagen dat zij geen rechten zouden krijgen als ze een Nederlandse kolonie bleven, wat het streven naar onafhankelijkheid mogelijk versterkte. (2p)

Alleen als in het antwoord wordt uitgelegd op welke wijze de discussie het streven naar onafhankelijkheid versterkte, worden punten toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

Bron 8

Bron 8
Bron 8 Het Volk staat op. Miljoenen grijpen naar de wapens. Jong en oud heeft als één man geantwoord op de afkondiging van de Volkssturm. Heilig is het vaderland. Verbeten is de wil om het te verdedigen. Het smeedt iedereen samen, de zestigjarigen en de zestienjarigen, de veteraan en de jongeman. Het uur van de grootste beproeving is aangebroken.

Voorpagina van het weekblad Berliner Illustrierte Zeitung van 2 november 1944 met een foto van leden van de Volkssturm:

Toelichting:
In oktober 1944 richt Hitler de Volkssturm op, een leger van Duitse mannen tussen de zestien en de zestig jaar die (nog) niet in militaire dienst zaten.

Vraag 19 4 punten

Gebruik bron 8.
Stel: je doet onderzoek naar de Tweede Wereldoorlog in Duitsland en je wilt deze bron gebruiken voor twee onderzoeksonderwerpen:
1 De bereidheid van de Duitse bevolking om hun land te verdedigen.
2 Het voeren van een totale oorlog in Duitsland.
Je concludeert dat de bron minder betrouwbare informatie bevat voor het eerste onderzoeksonderwerp en meer betrouwbare informatie voor het tweede onderzoeksonderwerp.
Leg beide conclusies uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in Duitsland de pers in handen is van de regering, die wil dat de Volkssturm een succes wordt, zodat het mogelijk is dat de foto van enthousiaste/bereidwillige jongens en mannen in scène is gezet / de jongens en mannen op deze foto gedwongen zijn toe te treden tot de Volkssturm, waardoor de bron minder betrouwbare informatie bevat voor dit onderzoeksonderwerp. (2p)
  • Legt uit dat de krant een foto publiceert van mannen die te jong of te oud zijn voor dienstplicht / van mannen die met weinig militaire uitrusting gaan vechten / met een oproep dat heel het Duitse volk moet bijdragen aan de verdediging van het vaderland, waarmee aangetoond kan worden dat de Duitse regering een totale oorlog voert waarbij ook de burgerbevolking wordt ingezet / het Duitse volk zichzelf moet opofferen, waardoor de bron meer betrouwbare informatie bevat voor dit onderzoeksonderwerp. (2p)

Een verwijzing naar de bron zonder het gegeven dat de pers in handen is van de nationaalsocialisten (eerste conclusie) of zonder een juist kenmerk van een totale oorlog (tweede conclusie) levert geen punten op. Dezelfde verwijzing die twee keer wordt gebruikt, telt alleen bij het eerste gebruik.

Vraag 19 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Moderne tijd

bron 8

bron 8
bron 8 Japanse prent uit 1861 met de titel Sumoworstelaar uit Yokohama verslaat een buitenlandse tegenstander:

Toelichting: Yokohama is een Japanse stad.
Zwart-wit prent met Japanse tekst: een sumoworstelaar werpt een Europees uitziende man tegen de grond, terwijl twee andere Europeanen aan de zijkanten verschrikt toekijken.

Vraag 17 3 punten

Deze prent wordt in grote aantallen in Japan verspreid.
Verklaar deze verspreiding door:

  • uit te leggen welke boodschap de prent moet overbrengen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de prent, en
  • met een gebeurtenis in China in die tijd te verklaren dat deze boodschap in Japan belangrijk wordt gevonden.
Bekijk het antwoord
  • De boodschap is dat Japan zich moet verzetten tegen buitenlandse invloeden, of dat het met succes kan strijden tegen buitenlandse mogendheden. (1p)
  • Verwijzing naar de prent, door af te beelden dat (een van de volgende): de Japanse worstelaar een buitenlander tegen de grond gooit; de Japanse worstelaar veel groter is dan de buitenlanders; of de Europeanen verschrikt toekijken. (1p)
  • Het verlies van de opiumoorlogen of het sluiten van ongelijke verdragen in China maakt dat het in Japan belangrijk wordt gevonden om te waarschuwen voor het gevaar van toenemende buitenlandse invloed. (1p)

Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een juiste boodschap bevat, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 19 4 punten

De Engelse politicus Winston Churchill schreef in 1938 tijdens de onderhandelingen van de Conferentie van München: „Ik heb het gevoel dat we voor schaamte zullen kiezen en dan iets later in nog ongunstiger termen dan nu oorlog zullen krijgen“.
Leg deze uitspraak van Churchill uit door:

  • de kern van de Britse politiek tijdens de Conferentie van München te noemen, en
  • daarmee de uitspraak over schaamte van Churchill te verklaren, en
  • de redenering van Churchill uit te leggen dat de Britse politiek zal leiden tot oorlog 'in nog ongunstiger termen'.
Bekijk het antwoord
  • De kern van de Britse politiek tijdens de Conferentie van München is proberen een oorlog te voorkomen door toe te geven aan de eisen van Hitler (appeasement). (1p)
  • Churchill vond dat de Engelsen voor schaamte kozen omdat ze hierbij Tsjecho-Slowakije opofferden, of omdat ze zich hierbij onderdanig gedroegen tegenover Hitler. (1p)
  • Churchill dacht dat Hitler, omdat aan zijn eisen werd voldaan, meer tijd had om zich voor te bereiden, of dat Hitler sterker zou worden door landsuitbreiding, zodat de (uiteindelijke) oorlog lastiger te winnen zou zijn voor Groot-Brittannië. (2p)

Vraag 19 in het hele examen

bron 9

Gezien de onheilspellende berichten1) is het onbegrijpelijk dat de schanddaden tegenover de Poolse bevolking alleen maar lijken toe te nemen. Ik hoor hier over de meest onvoorstelbare voorvallen. In de omgeving van Lublin en van Zamosc bij Krakau worden de boeren uit hun dorpen verdreven, mannen en vrouwen naar kampen gestuurd, de oude mensen doodgeschoten en de kinderen in transporttreinen met onbekende bestemming gestopt. (…) In Warschau wordt werkelijk op mensen gejaagd. Op straat en zelfs in kerken en privéwoningen dringt de [Duitse] politie binnen en arresteert willekeurig wie in hun handen valt.
noot 1 Wilm Hosenfeld bedoelt berichten over de verliezen die het Duitse leger lijdt in de Sovjet-Unie.

Wilm Hosenfeld, officier in het Duitse leger in de Poolse stad Warschau, schrijft op 25 januari 1943 in zijn dagboek:

Vraag 20 4 punten

Wilm Hosenfeld zendt in 1944 zijn dagboek naar zijn vrouw in Duitsland via de post van de Duitse Wehrmacht (legerafdeling). Volgens historici brengt hij daarmee zichzelf in gevaar.
Verklaar deze visie door uit te leggen:

  • dat Wilm Hosenfeld met de beschrijving het totalitaire karakter van het nationaalsocialisme afkeurt.
  • waardoor Wilm Hosenfeld gevaar loopt door het dagboek te versturen.
Bekijk het antwoord
  • Hosenfeld noemt het verdrijven, doodschieten of willekeurig arresteren van Polen een schanddaad, waarmee hij het buiten werking stellen van de rechtsstaat afkeurt, of afkeurt dat de nationaalsocialisten met terreur regeren, wat past bij het totalitaire karakter. (2p)
  • Door het nationaalsocialistische bewind of vanwege de oorlogssituatie werd censuur toegepast of werd de post gecontroleerd, waardoor Hosenfeld het gevaar liep bestraft te worden vanwege zijn kritiek op het bewind. (2p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van (bij de eerste deelvraag) een voorbeeld van de afkeuring van Hosenfeld en een kenmerk van het totalitaire karakter, en (bij de tweede deelvraag) een verwijzing naar censuur of controle en het bestraffen van kritiek, worden scorepunten toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Moderne tijd

Vraag 16 3 punten

Een gegeven: In oktober 1911 riep het Chinese keizerlijke hof de hulp in van Yuan Shikai, die daarop verschillende eisen stelde, zoals:

  • Verleen amnestie aan iedereen die wordt vastgehouden wegens politieke overtredingen.
  • Verbied dat leden van de keizerlijke familie nog langer in de regering mogen werken.
  • Laat het parlement vanaf heden alle verdragen beoordelen voordat de keizer deze goedkeurt.

Het optreden van Yuan Shikai paste bij de politieke situatie in die tijd.

Toon dit aan door:

  • te verklaren dat het keizerlijke hof Yuan Shikai om hulp vroeg vanwege zijn functie, en
  • uit te leggen dat uit de eisen van Yuan Shikai bleek dat hijzelf een politiek doel nastreefde.
Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat het keizerlijke hof Yuan Shikai om hulp vroeg vanwege zijn functie als generaal, omdat hij met zijn leger de onrust kon neerslaan of opstanden tegen de keizer kon onderdrukken (1p)
  • Legt uit dat door de eisen de macht van de keizer of de keizerlijke familie kleiner werd, doordat de macht over de regering buiten de handen van de keizer werd gelegd, waaruit bleek dat Yuan Shikai ernaar streefde zelf de macht in China in handen te krijgen (2p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 10

In 1927 schrijft Mao over de boerenopstanden in de Chinese provincie Hunan:

De belangrijkste doelwitten van de boeren zijn de lokale tirannen, de kwaadaardige adel en de wetteloze landheren, maar in het voorbijgaan maken ze ook een einde aan de patriarchale ideeën en instellingen, de corrupte ambtenaren in de steden en de slechte praktijken en gebruiken op het platteland. De aanval wordt met kracht en snelheid ingezet; zij die ervoor buigen, overleven en degenen die zich verzetten, zullen omkomen. (...) Elke revolutionaire kameraad moet weten dat de nationale revolutie een grote verandering op het platteland vereist. De revolutie van 1911 bracht deze verandering niet teweeg, vandaar dat deze mislukte.

https://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-1/mswv1_2.htm#s1

Vraag 17 3 punten

Gebruik bron 10. Mao schrijft dit rapport naar aanleiding van boerenopstanden in de provincie Hunan. Met dit rapport levert hij kritiek op de nationalistische partij vanuit een communistisch standpunt.

Licht dit toe door:

  • uit te leggen vanuit welk communistisch standpunt Mao kritiek heeft op de nationalistische partij, en
  • aan te tonen dat zijn visie hierop past bij het in de praktijk brengen van een totalitaire ideologie.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Mao kritiek heeft op de nationalistische partij omdat die oude machtsstructuren of feodale krachten niet heeft aangepakt, vanuit het communistische standpunt dat er een revolutie nodig is om verandering tot stand te brengen, dat het volk de machthebbers moet wegwerken, of dat er geen klassen in de maatschappij mogen zijn (2p)
  • Toont aan dat Mao vindt dat iedereen die de revolutie op het platteland niet steunt een vijand is, of dat mensen die niet meedoen mogen omkomen, wat past bij het in de praktijk brengen van een totalitaire ideologie, waarbij tegenstanders worden uitgeschakeld (1p)

Alleen als het antwoord op de eerste deelvraag een combinatie bevat van kritiek van Mao en een daarbij passend communistisch standpunt, worden scorepunten toegekend.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

Twee gegevens uit een historisch onderzoek naar de gevolgen van de Amerikaanse beurskrach van 1929:
1 Duitsland was het eerste land buiten de Verenigde Staten dat werd getroffen door de beurskrach.
2 De economie van de Sovjet-Unie ondervond nauwelijks gevolgen van de beurskrach.

Geef voor beide landen apart een verklaring voor het effect van de Amerikaanse beurskrach op de economie.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat de Duitse economie sterk afhankelijk was van Amerikaans kapitaal (sinds het Dawesplan), dat door de beurskrach wegviel doordat de Amerikaanse leningen werden gestopt of teruggevorderd (1p)
  • Verklaart dat de Sovjet-Unie door de communistische (plan)economie grotendeels zelfvoorzienend en geïsoleerd was van de wereldmarkt, waardoor de wereldcrisis op hun economie geen invloed had (1p)

Alleen als bij de eerste deelvraag wordt ingegaan op de afhankelijkheid van het Amerikaanse kapitaal, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 17 3 punten

In 1924 interviewde journalist George Viereck de voormalige Duitse keizer Wilhelm II. In dit interview noemde Wilhelm II het Dawesplan 'een tweede Versailles'.
Deze visie van Wilhelm II is eenzijdig.

Toon dit aan door:

  • aan te geven voor welk economisch gevolg van de invoering van het Dawesplan Wilhelm II met deze uitspraak waarschuwt en
  • een economisch argument tegen deze afwijzing van het Dawesplan te geven en
  • een politieke verklaring te geven voor het eenzijdige oordeel van Wilhelm II over de Weimarregering.
Bekijk het antwoord
  • Wilhelm II waarschuwt dat door de invoering van het Dawesplan Duitsland de herstelbetalingen (die in het Verdrag van Versailles waren vastgelegd) moest hervatten (1p)
  • Economisch argument tegen de afwijzing van het Dawesplan: het Dawesplan zorgde voor / was noodzakelijk voor het economisch herstel na de crisis / het beëindigen van de inflatie in 1923 (1p)
  • Politieke verklaring voor het eenzijdige oordeel: Wilhelm II stond (als voormalig keizer) negatief tegenover de democratische regering van Weimar / de regering die na hem aan de macht was gekomen (1p)

Alleen als bij de eerste deelvraag verwezen wordt naar het hervatten van de herstelbetalingen, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 17 in het hele examen

Bron 9 een goede manier om erachter te komen

een goede manier om erachter te komen
Bron 9 In de Amerikaanse krant The New York Tribune staat op 4 februari 1933 deze prent, met de titel 'een goede manier om erachter te komen':

Beeld: een op hol geslagen paard werpt de ruiters uit het zadel. Op het papier boven het paard staat 'THE GERMAN GOVERNMENT'. In het midden staat een klein mannetje op een trapje met het opschrift 'KANZLERSCHAFT'. Rechts staat een grote man (Von Hindenburg) met de tekstballon 'YOU SAID YOU COULD RIDE IT NOW PROVE IT!'.

Toelichting:
In het midden staat Hitler op een trapje, waarop 'kanselierschap' staat geschreven.
Rechts staat Von Hindenburg, die zegt: "Je zei dat je het kon berijden, bewijs het nu maar!"
Op het papier boven het paard staat: de Duitse regering.

Vraag 18 4 punten

Gebruik bron 9.
Op 30 januari 1933 benoemt de Duitse president Paul von Hindenburg Adolf Hitler tot rijkskanselier.

Leg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron, welke mening de maker weergeeft over:

  • de politieke situatie in de Republiek van Weimar en
  • de benoeming van Hitler als rijkskanselier.
Bekijk het antwoord
  • Verwijst naar de prent met een afbeelding van (een van de volgende) het woeste / bokkende paard, de boze blik van het paard, of de politici die uit het zadel worden geworpen (1p)
  • Geeft de mening van de maker weer dat de politieke situatie in de Republiek van Weimar instabiel is (1p)
  • Verwijst naar de prent met een afbeelding van (een van de volgende) Von Hindenburg die Hitler moet toespreken om op het paard te klimmen, Von Hindenburg die veel groter is dan Hitler, of Hitler als klein / angstig mannetje (1p)
  • Geeft de mening van de maker weer dat Hitler niet zonder Von Hindenburg kan regeren / dat Hitler niet machtig genoeg is om rijkskanselier te zijn (1p)

Alleen als de mening (bij de eerste deelvraag) of de twijfel (bij de tweede deelvraag) van de tekenaar juist wordt weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de prent.

Vraag 18 in het hele examen

Bron 10 Aan de kaak gesteld!

Op 4 maart 1934 verschijnt het volgende artikel in een regionale partijkrant van de NSDAP:

Naam: Hilda G.
Adres: Schöne Aussicht …

Ze zei zodat iedereen het kon horen dat ze ook in de toekomst bij de Jood Speyer inkopen zal doen, want "de Joden moeten toch ook aan de kost komen". Dat Duitse volksgenoten door dit standpunt naar de haaien gaan interesseert deze zonderlinge plaatsgenote blijkbaar niet. Juffrouw G. had tot eergisteren nog zitting en stemrecht in het bestuur van de lokale vakvereniging voor naaisters. Intussen is ze met spot en schande uit deze functie gezet. Jodenknechten kunnen in het nationaalsocialistische Duitsland geen leidinggevende rol spelen.

Toelichting:
In het krantenartikel wordt de volledige naam en het adres van Hilda G. gepubliceerd.

Vraag 19 4 punten

Gebruik bron 10.
Een interpretatie: Met het publiceren van dit artikel propageert de krant de vorming van de Volksgemeinschaft.

Ondersteun deze interpretatie met twee argumenten, telkens met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Argument 1: het standpunt wordt verspreid dat inkopen doen bij Joodse winkels onacceptabel is, zodat wordt gestimuleerd dat Joden buiten de samenleving worden gezet / mensen worden buitengesloten op grond van hun ras (2p)
  • Argument 2: een vrouw wordt publiekelijk te schande gezet / wordt beschreven dat het terecht is dat een vrouw uit haar functie is gezet omdat zij zich niet aanpast aan het nationaalsocialistische gedachtegoed, zodat Duitsers ontmoedigd worden kritiek te leveren / om politiek tegenstander te zijn van het nationaalsocialisme (2p)

Alleen als in het antwoord wordt uitgelegd hoe de publicatie van het artikel de vorming van de Volksgemeinschaft propageert, worden scorepunten toegekend.

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 9

Philipp Jacob Siebenpfeiffer, een van de organisatoren van een meerdaags politiek festival in de Beierse plaats Hambach in 1832, houdt daar een toespraak waarin hij zegt:

En hij zal komen die dag, de dag van de zuiverste overwinningsroes, waarop Duitsers uit de Alpen, van de Rijn, de Donau en de Elbe elkaar als broeders zullen omarmen, waarop de tolpalen, de slagbomen en alle andere formele tekenen van de scheiding, de hindernissen en de onderdrukking verdwijnen. (…) Waarop vrij verkeer over vrije straten getuigt van het vrijkomen van onze nationale krachten en energie; waarop de vorsten hun bonte hermelijnen mantels die de pretentie uitstralen dat zij plaatsbekleder zijn van God, omruilen voor mannelijke toga's van Duitse waardigheid. En de ambtenaar en de soldaat zich niet meer tooien met het bediendenjasje van de heren en meesters, maar met de tekenen van hun verbondenheid met het volk. (...) Als de vorsten hun troon daarboven in de wolken niet verlaten om gewone burgers te worden, dan zal het Duitse volk zelf, op een moment van groots enthousiasme, het werk voltooien, waarvoor hun ziekelijke verwaandheid en egoïsme terugdeinzen.

https://politische-bildung-rlp.de/fileadmin/files/downloads/Broschuere_Hambach_1832.pdf

Bron 11

Op 13 maart 1938 annexeert Hitler Oostenrijk, kort daarna zegt hij hierover in een toespraak:

Vol vertrouwen hebben eerst duizenden, toen honderdduizenden en ten slotte miljoenen mij gevolgd. Met vertrouwen in Duitsland en in dit idee hebben miljoenen van onze volksgenoten in de nieuwe Ostmark1) in het zuiden van ons Rijk hun vlaggen hooggehouden en zijn trouw gebleven aan het Rijk en aan het Duitse Volk. En heb ik vertrouwen in 10 april2). Ik ben ervan overtuigd dat voor het eerst in de geschiedenis werkelijk alle Duitsers zullen meemarcheren. (…) En op deze dag zal ik de Führer [leider] zijn van het grootste leger in de geschiedenis van deze wereld, want als ik op 10 april mijn stem uitbreng weet ik dat er 50 miljoen achter mij staan en dat ze allemaal mijn leus herkennen: Eén Volk en één Rijk – Duitsland!

  • 1) Ostmark is de naam die Oostenrijk krijgt na aansluiting bij Duitsland.
  • 2) Op 10 april vindt de volksraadpleging plaats waarin de Duitse en Oostenrijkse bevolking gevraagd wordt in te stemmen met toetreding van Oostenrijk tot het Duitse Rijk.

Max Domarus, Hitler, Reden und Proklamationen 1935-1938 (Leonberg 1988) I T, 2 Bd, 832-837

Vraag 20 2 punten

In deze toespraak spreekt Hitler zijn goedkeuring uit over de annexatie van Oostenrijk.

Verklaar deze goedkeuring door:

  • het buitenlandse politieke beleid van Hitler te noemen waar de annexatie van juist Oostenrijk bij past en
  • een nationaalsocialistisch standpunt te noemen waarmee Hitler de annexatie in deze toespraak onderbouwt.
Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de annexatie past bij het beleid van Hitler om Duitstalige gebieden aaneen te sluiten. (1p)
  • Noemt een nationaalsocialistisch standpunt waarmee Hitler de annexatie onderbouwt: het leidersbeginsel of het militarisme (Hitler wordt Führer van het grootste leger ter wereld) of het nationalisme (de annexatie brengt Duitsers samen, de leus 'Eén Volk en één Rijk'). (1p)

Als bij de eerste deelvraag wordt geantwoord dat Hitler streeft naar gebiedsuitbreiding of Lebensraum, telt dat niet.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 5 punten

Drie gebeurtenissen uit het leven van Eberhard Taubert (1907-1976), een hoge Duitse beleidsambtenaar:
1 In 1940 schreef Taubert in opdracht van Goebbels het script voor De eeuwige Jood, een documentaire over de rol van de Joden in de wereld.
2 In 1943 zette Taubert in Hilversum de Deutsche Europa Sender op, een Duitse zender die Engelstalige programma's uitzond naar Groot-Brittannië.
3 In 1958 schreef Taubert anticommunistische berichten, waarvoor de Amerikaanse regering hem betaalde.

Deze gebeurtenissen uit het leven van Eberhard Taubert kunnen worden gebruikt om verschillende kenmerkende aspecten van de twintigste eeuw te illustreren.

Licht dit toe door:

  • het kenmerkend aspect te noemen dat past bij alle drie de gebeurtenissen en vervolgens
  • voor twee van de gebeurtenissen afzonderlijk een verklaring te geven, waarbij je elke verklaring ondersteunt met een ander kenmerkend aspect.

Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het kenmerkend aspect dat bij alle drie de gebeurtenissen past: de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie. (1p)
  • Verklaart een van de gebeurtenissen met een ander kenmerkend aspect dan het eerste: het script van 1940 met racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden (de documentaire moest het uitsluiten van joden bevorderen) of het in praktijk brengen van de totalitaire ideologie van het nationaalsocialisme; de zender van 1943 met de Duitse bezetting van Nederland of het voeren van twee wereldoorlogen; of de betaling van 1958 met de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken en de dreiging van een atoomoorlog. (2p)
  • Verklaart een tweede van de gebeurtenissen met een ander kenmerkend aspect dan het eerste en dan het aspect dat bij de eerste verklaring is gebruikt, op een van de hierboven genoemde manieren. (2p)

Twee van de drie verklaringen tellen mee, elk met 2 punten. Een kenmerkend aspect telt maar één keer. Het alleen noemen van een passend kenmerkend aspect levert bij de tweede deelvraag geen punt op.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 12

De Duitse soldaat Hans S. schrijft op 28 juli 1941 vanuit de Sovjet-Unie een brief aan zijn vader in Duitsland:

Een treurig gezicht, als je zo door Rusland trekt. Ik ben van Polen al het een en ander gewend, maar dat het hier zo armoedig zou zijn, had ik niet verwacht. Veel muren van huizen staan scheef en worden gestut met planken. De daken zijn gedekt met stro, niet dicht, maar hier en daar iets, in flarden. In de stallen schijnt de maan naar binnen. Daar is alleen het geraamte nog aanwezig: vee hebben ze nauwelijks gehad. Ook met de akkers is het maar triest gesteld. Pas nu vinden we velden met haver. (…) Het land is verwaarloosd en staat naar mijn mening aan de rand van de ondergang. Mij wordt nu veel duidelijk, hoe die hongersnoden in Rusland konden ontstaan, wat me tot nu toe een raadsel was. Je zou Duitse communisten naar dit arbeidersparadijs moeten brengen, dan zouden ze voorgoed genezen zijn.

Marie Moutier, Brieven van de Wehrmacht, Duitse soldaten vertellen over hun oorlog, Amsterdam 2015, brief 26, pag. 4-5

Vraag 22 2 punten

Een bewering: Hans S. wil met zijn beschrijving van de Sovjet-Unie het binnenlandse en het buitenlandse beleid van Duitsland rechtvaardigen.

Ondersteun de bewering door afzonderlijk aan te geven welk binnenlands en welk buitenlands beleid van Duitsland hij wil rechtvaardigen met deze beschrijving.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het binnenlandse beleid: communisten in Duitsland worden gevangen genomen of berecht, zodat ze Duitsland niet kunnen verarmen. (1p)
  • Noemt het buitenlandse beleid: in het oosten wordt gestreefd naar etnische herschikking, omdat de (superieure) Duitsers het land beter kunnen besturen. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Moderne tijd

Bron 8

Bij de tewaterlating van het slagschip SMS Wittelsbach op 3 juli 1900 zegt de Duitse keizer Wilhelm II:
De oceaan leert ons dat op haar golven en op haar verste kusten er geen belangrijke beslissing meer genomen kan worden zonder Duitsland en zonder de Duitse keizer. Ik geloof niet dat wij dertig jaar geleden hebben moeten bloeden en hebben overwonnen, om ons uit te laten sluiten van belangrijke buitenlandse aangelegenheden. (…) Ik ben niet bereid dit te laten gebeuren. Het is mijn plicht en voorrecht om dit, indien nodig met extreme middelen, te voorkomen.

Michael Balfour, The Kaiser and His Times (London: Penguin, 1975), pag. 158-159.

Vraag 18 3 punten

Gebruik bron 8.

Wilhelm II legitimeert met deze toespraak de Vlootwet.

Licht dit toe door:

  • met de bron uit te leggen dat Wilhelm II de aanname van de Vlootwet legitimeert met de Frans-Duitse oorlog en
  • zonder bron aan te geven op welke wijze de Vlootwet bijdraagt aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
Bekijk het antwoord
  • Legt met de bron uit dat Wilhelm II de Vlootwet legitimeert met de Frans-Duitse oorlog: na het bloedvergieten en de overwinning van dertig jaar geleden mag Duitsland zich niet meer buitenspel laten zetten bij buitenlandse aangelegenheden, wat rechtvaardigt dat (oorlogs)schepen worden gebouwd om de positie van Duitsland veilig te stellen (2p)
  • Noemt zonder bron dat andere Europese landen zich bedreigd voelen door de toename van de Duitse vloot, of hun overzeese bezittingen willen verdedigen tegen de Duitse vloot of tegen Duitse overzeese gebiedsuitbreiding, wat bijdraagt aan het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Bron 9

Op 26 januari 1919 houdt Heinrich Laufenberg een redevoering ter herdenking van de bij de Spartakus-opstand vermoorde communistische leider Karl Liebknecht:
Er bestaat slechts één weg, en dat is de weg naar het socialisme. Er is op deze weg slechts één middel voorhanden, en dat is het beheer van de industrie door de arbeidersklasse zelf. En uit de oerbodem van de revolutie is het wapen van de arbeidersklasse ontsproten: de arbeidersraden! (…) Het radensysteem is nog niet het socialisme, maar het is de weg en het middel ernaartoe. Het is de uit de revolutie zelf voortgekomen vorm van arbeidersdemocratie, en deze arbeidersdemocratie is volstrekt tegengesteld aan de politieke democratie van de burgerlijke samenleving.

http://aaap.be/Pdf/Nationalbolschewismus-Laufenberg-Wolffheim/Laufenberg-1919-Liebknecht-Zum-Gedächtnis.pdf

Vraag 19 4 punten

Gebruik bron 9.

Leg uit dat Laufenberg zowel het economische als het politieke systeem van de Republiek van Weimar verwerpt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Laufenberg het economische systeem verwerpt: hij wil dat de arbeiders zelf de industrie beheren, waarmee hij zich keert tegen het kapitalistische systeem van de Republiek van Weimar (dat uitgaat van particulier ondernemerschap) (2p)
  • Legt uit dat Laufenberg het politieke systeem verwerpt: hij wenst een radensysteem of arbeidersdemocratie en wil af van de politieke democratie van de burgerlijke samenleving, waarmee hij zich keert tegen de parlementaire democratie van de Republiek van Weimar (2p)

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

In artikel 48 van de Duitse grondwet van de Republiek van Weimar werd vastgelegd dat de rijkspresident in tijden van onrust noodmaatregelen mocht nemen om de rust te herstellen, waarbij grondrechten tijdelijk werden uitgeschakeld. Artikel 48 droeg bij aan de ondergang van de Republiek van Weimar.

Licht dit toe door:

  • aan te geven bij welke gebeurtenis in 1933 artikel 48 werd gebruikt en
  • uit te leggen waardoor de toepassing van artikel 48 bijdroeg aan het einde van de Republiek van Weimar.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de gebeurtenis waarbij artikel 48 werd gebruikt: de Rijksdagbrand (1p)
  • Legt uit dat de toepassing van artikel 48 bijdroeg aan het einde van de Republiek: de persvrijheid, vrijheid van meningsuiting of vrijheid van samenkomst kon worden opgeschort en communisten konden worden gearresteerd, waardoor Hitler minder tegenstand kreeg bij de verkiezingen of in de Rijksdag, en de machtigingswet mogelijk werd (waarmee de Rijksdag zich buiten werking stelde) (2p)

Vraag 20 in het hele examen

Bron 10

Bron 10
Bron 10 http://www.jugend1918-1945.de/portal/Jugend/thema.aspx?root=26636&ID=22879

In de Duitse Nationalzeitung verschijnt in 1936 een verslag van een 'grenslandreis' waarbij deze foto wordt afgedrukt:

Onderschrift (in vertaling):
"De grenspalen in het oosten herinneren de jeugd aan het onrecht."

Toelichting:
Op de grenspaal staat "Versailles 28.6.1919".
De grenspaal staat bij de Duitse grens met Polen.

Vraag 21 3 punten

Gebruik bron 10.

In nazi-Duitsland worden voor de Hitlerjugend, de nationaalsocialistische jeugdorganisatie, 'grenslandreizen' georganiseerd naar de Duitse oostgrens. Op deze reizen vinden ontmoetingen plaats met Duitstalige inwoners aan de andere kant van de grens, zoals in Polen.

Geef voor drie uitgangspunten van het nationaalsocialisme aan dat 'grenslandreis' hierbij past.

Bekijk het antwoord
  • Het aanduiden van Versailles als 'onrecht' past bij het uitgangspunt dat de afspraken over de grenzen in het Verdrag van Versailles moeten worden verworpen (1p)
  • De ontmoeting met Duitstalige inwoners van Polen past bij het uitgangspunt dat er aansluiting van Duitstalige gebieden moet plaatsvinden (1p)
  • Dat de reizen voor jongeren worden georganiseerd past bij het uitgangspunt dat de jeugd genazificeerd of geïndoctrineerd moet worden om het nationaalsocialisme te steunen, of bij het totalitaire karakter van het nationaalsocialisme (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 8

In 1896 publiceert de Franse schrijfster Hubertine Auclert een artikel over de Franse kolonie Algerije:
In plaats van onderwijs voor Arabische meisjes in Algerije aan te moedigen heeft het Franse bestuur de scholen die al voor de verovering [in 1830] waren gesticht gesloten. En het liet toe dat conservatieve moslimmannen de scholen die na de verovering werden gesticht weer sloten, zodat de hoofdstad van Algerije 35 jaar geen enkele school had voor meisjes. Toen de rector van de Academie van Algiers, meneer Charles Jeanmaire, rond 1890 toch een klas begon voor jonge Arabische meisjes, bleken die meisjes zo intelligent dat het Franse bestuur gealarmeerd raakte. Het bestuur zei dat deze jonge meisjes na het behalen van hun diploma niet langer thuis in afzondering zouden willen leven.

http://chnm.gmu.edu/wwh/p/180.html

Vraag 16 4 punten

Gebruik bron 8. Auclert verschilt van mening met het Franse bestuur in Algerije over het beleid in Algerije. Licht dit verschil van mening toe door uit te leggen: met welk kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw het beleid van het Franse bestuur kan worden verklaard en met welke politiek-maatschappelijke verandering, die nagestreefd wordt door Auclert, dit beleid botst.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het Franse bestuur het ontstaan van vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme wil voorkomen, en daarom scholen voor meisjes laat sluiten of verbiedt, omdat het ervan uitgaat dat scholing onrust of kritiek van de conservatieven veroorzaakt (2p)
  • Noemt dat de sluiting van de scholen, of het onthouden van onderwijs aan meisjes, botst met het nastreven van de ontwikkeling van het feminisme, omdat onderwijs de rechten of kansen van meisjes in de maatschappij kan verbeteren (2p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

Op 22 juni 1941 zei de Britse premier Churchill na de Duitse inval in de Sovjet-Unie in een radiotoespraak: “De verschrikkelijke oorlogsmachine, die wij en de rest van de beschaafde wereld zo dwaas, zo nalatig, de nazi-gangsters hebben toegestaan praktisch uit het niets op te bouwen, kon natuurlijk niet ongebruikt blijven staan (…). Mijn gedachten gaan terug naar de jaren dat het Russische leger onze bondgenoot was tegen dezelfde dodelijke vijand.” Churchill wilde met deze toespraak een koerswijziging in het buitenlandse politieke beleid van Groot-Brittannië ondersteunen. Licht dit toe door aan te geven voor welke koerswijziging in 1941 Churchill steun wilde verkrijgen bij de Britse bevolking, en uit te leggen met welk argument Churchill de koerswijziging ondersteunde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Churchill een verbond met de Sovjet-Unie wilde sluiten (tegen Duitsland) (1p)
  • Noemt dat Churchill beweerde dat het bondgenootschap noodzakelijk was of geen grote verandering was, door te verwijzen naar de appeasementpolitiek die Hitler de mogelijkheid bood zijn leger op te bouwen, of naar het bondgenootschap met de Russen tijdens de Eerste Wereldoorlog (2p)

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 17 3 punten

Twee beweringen: 1 Groot-Brittannië maakte zich in 1871 zorgen over de politieke situatie in Europa. 2 Bismarck hield na 1871 met zijn buitenlandse politiek rekening met deze Britse zorg. Ondersteun beide beweringen door: aan te geven welke gebeurtenis de zorg in Groot-Brittannië over de politieke situatie veroorzaakte, een verklaring te geven voor de Britse zorg hierover en aan te tonen dat Bismarck met zijn politiek rekening hield met deze Britse zorg.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de eenwording van Duitsland, of de overwinning van Duitsland op Frankrijk (en het daardoor veranderde machtsevenwicht), de zorg in Groot-Brittannië veroorzaakte (1p)
  • Verklaart de Britse zorg: de Britten maakten zich zorgen omdat zij vreesden dat de Duitse hegemonie op het continent ook de Britse (koloniale) belangen zou aantasten, of zij vreesden voor een nieuwe Europese oorlog (1p)
  • Toont aan dat Bismarck met zijn politiek rekening hield met de Britse zorg: Bismarck voerde een alliantiepolitiek (of een juiste omschrijving daarvan), voerde geen koloniale politiek of streefde naar handhaving van het bestaande machtsevenwicht (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Bron 9

In 1918 schreef Rosa Luxemburg (1871-1919), leider van de Spartakusbond, in het pamflet De Russische Revolutie:

Socialistische democratie begint op het moment van de machtsovername door de socialistische partij, en zij is niets anders dan dictatuur van het proletariaat. Jawel: dictatuur! Maar die dictatuur geldt de toepassing van de democratie, niet de afschaffing ervan, door middel van een energieke, vastberaden ingreep in de verworven rechten en economische verhoudingen van de burgerlijke maatschappij – op een andere manier kan de socialistische omwenteling niet gerealiseerd worden. Deze dictatuur moet echter worden uitgeoefend door de klasse en niet door een kleine minderheid van leiders namens die klasse, dat wil zeggen: zij moet stap voor stap een gevolg zijn van de actieve bemoeienissen van de massa, zij moet direct door de massa beïnvloed worden, gecontroleerd worden door het totale openbare leven, voortkomen uit de toenemende politieke scholing van de massa.

Vraag 19 2 punten

Gebruik bron 9. Rosa Luxemburg is geïnspireerd door de ideeën van Marx. Toch verklaart de Komintern, de vereniging van alle communistische partijen onder leiding van de Sovjet-Unie, in 1925 dat sommige ideeën van Rosa Luxemburg gevaarlijk zijn. Leg met een verwijzing naar de bron uit welk idee van Rosa Luxemburg de Komintern gevaarlijk zal hebben gevonden.

Bekijk het antwoord
  • Legt met verwijzing naar de bron uit dat Rosa Luxemburg schrijft dat de dictatuur van het proletariaat moet worden uitgeoefend door de massa en niet in handen mag komen van een kleine minderheid, wat de Komintern gevaarlijk vindt omdat de Sovjet-Unie, die de dienst uitmaakt in de Komintern, een communistische partijdictatuur kent, of omdat de Komintern het leninistische idee ondersteunt dat de macht in handen moet zijn van een kleine groep beroepsrevolutionairen (2p)

Vraag 19 in het hele examen

Bron 10

Bron 10
Bron 10

Britse verkiezingsposter van de Conservatieve Partij uit 1931. De poster toont vijf mannen met hoofddeksels, onder wie een man met een tulband, boven de tekst "A United Empire! means – more Trade and Employment" en "VOTE CONSERVATIVE & Support the NATIONAL GOVERNMENT".

Vertaling:
Eén Verenigd Rijk!
betekent meer handel en werkgelegenheid
Stem conservatief en steun de nationale regering.

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 10. De Conservatieve Partij maakt met deze verkiezingsposter duidelijk dat zij zich zorgen maakt over twee ontwikkelingen. Ondersteun deze bewering door: met behulp van twee kenmerkende aspecten uit de eerste helft van de twintigste eeuw de twee ontwikkelingen te noemen waarover de Conservatieve Partij zich zorgen maakt en aan te geven welk verband de Conservatieve Partij legt tussen deze twee ontwikkelingen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het Britse rijk uit elkaar valt, wat past bij 'vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme' (1p)
  • Noemt de (groeiende) werkloosheid of de slechte economie, wat past bij 'de crisis van het wereldkapitalisme' (1p)
  • Geeft het verband dat de Conservatieve Partij legt: het behouden van eenheid in het Britse rijk zal de gevolgen van de crisis of de werkloosheid tegengaan, of het uiteenvallen van het Britse rijk zal de economische crisis verergeren (1p)

Alleen als een passend kenmerkend aspect uit de eerste helft van de twintigste eeuw wordt verbonden met een juiste ontwikkeling, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

Twee gegevens: 1 In 1933 zei Hitler tijdens de Volkstrauertag: "Du bist nichts, Dein Volk ist alles" ("Jij bent niets, jouw volk is alles"). 2 In 1934 werd de Volkstrauertag hernoemd tot Heldengedenktag (Gedenkdag voor de helden). Met deze gegevens kun je de introductie van het nationaalsocialistische gedachtegoed in Duitsland aantonen. Licht dit toe door: een kenmerk van het nationaalsocialisme te noemen dat past bij de leus "Du bist nichts, Dein Volk ist alles" en met een ander kenmerk van het nationaalsocialisme een ideologische verklaring te geven voor de hernoeming tot Heldengedenktag.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een kenmerk van het nationaalsocialisme dat past bij de leus, zoals dat het belang van de gemeenschap boven het individu wordt gesteld, het streven naar een 'Volksgemeinschaft', of het nationalisme dat stelt dat het Duitse volk boven alles gaat, ook boven het individu (1p)
  • Geeft met een ander kenmerk een ideologische verklaring voor de hernoeming tot Heldengedenktag: de hernoeming moest de Duitsers overtuigen dat sterven voor het vaderland of vechten voor je vaderland een eer was (1p)
  • Verklaart de hernoeming met de verheerlijking van geweld door de nationaalsocialisten, of met het nationalisme van de nationaalsocialisten (1p)

Als hetzelfde kenmerk van het nationaalsocialisme meer dan één keer wordt gebruikt, wordt hiervoor niet meer dan 1 scorepunt toegekend.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 11

Op 7 september 1939, vier dagen nadat Groot-Brittannië en Frankrijk de oorlog hebben verklaard aan Duitsland, zegt Stalin tegen Georgi Dimitrov, de leider van de internationale organisatie van communistische partijen:

Er is een oorlog gaande tussen twee groepen kapitalistische landen (...) om de herverdeling van de wereld, om de overheersing van de wereld! Wij zien er niets slechts in dat zij elkaar flink en stevig bevechten en elkaar verzwakken. Het zou mooi zijn als Duitsland erin zou slagen om de positie van de rijkste kapitalistische landen (vooral Engeland) te verzwakken. Zonder dat hij dat zelf begrijpt of wenst, is Hitler bezig het kapitalistische systeem op te schudden en te ondermijnen. Wij kunnen hierin manoeuvreren en één kant tegen de andere uitspelen, zodat zij elkaar zo fel mogelijk bestrijden. Het niet-aanvalsverdrag helpt Duitsland tot op zekere hoogte. De volgende keer gaan we de andere kant aansporen.

Vraag 22 4 punten

Gebruik bron 11. In augustus 1939 sluiten Duitsland en de Sovjet-Unie een niet-aanvalsverdrag. Twee gegevens: 1 Veel communisten veroordelen het sluiten van het niet-aanvalsverdrag tussen Duitsland en de Sovjet-Unie op ideologische gronden. 2 Volgens veel historici droeg de weigering van Groot-Brittannië en Frankrijk om de Sovjet-Unie uit te nodigen voor de Conferentie van München, bij aan de totstandkoming van het niet-aanvalsverdrag. Leg uit dat: Stalins uitspraak gezien kan worden als een reactie op die ideologische kritiek (zie 1) en je het verband tussen de weigering de Sovjet-Unie uit te nodigen in München en het sluiten van het niet-aanvalsverdrag door de Sovjet-Unie (zie 2) met deze bron niet kunt ondersteunen.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Stalins uitspraak een reactie is op de ideologische kritiek: volgens Stalin zal het sluiten van het niet-aanvalsverdrag de oorlog doen voortduren en daarmee alle kapitalistische landen schaden (wat een doelstelling van de communisten is), waarmee hij de kritiek afwijst dat de Sovjet-Unie de kant kiest van de grootste politieke vijand van het communisme of van het fascisme (2p)
  • Legt uit dat het verband met de weigering om de Sovjet-Unie uit te nodigen in München niet met deze bron ondersteund kan worden: de redenering dat de Sovjet-Unie het verdrag sluit uit bezorgdheid om bij de oorlog betrokken te raken, kan niet worden ondersteund omdat uit de bron blijkt dat Stalin de oorlog die Hitler voert goedkeurend bekijkt; of de redenering dat de Sovjet-Unie het verdrag sluit om Groot-Brittannië en Frankrijk te straffen, kan niet worden ondersteund omdat uit de bron blijkt dat Stalin van plan is de volgende keer de andere kant aan te sporen (2p)

Vraag 22 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 7

In 1831 verklaart de Italiaanse denker Giuseppe Mazzini over Jong Italië, een nieuwe politieke beweging die hij heeft opgericht:

Jong Italië is een broederschap van Italianen, die geloven in een wet van vooruitgang en plicht en die ervan overtuigd zijn dat Italië is voorbestemd om één staat te worden (...). Zij sluiten zich aan bij dit verbond met de vaste bedoeling om heel hun denken en doen te wijden aan dit grote doel, namelijk (het verdeelde) Italië om te vormen tot één onafhankelijke en soevereine staat van vrije en gelijke mensen.

Bron 9

Waarom willen we in de Rijksdag?

Wij willen de Rijksdag betreden om ons te wapenen met de wapens van de democratie. Als de democratie dom genoeg is ons gratis treinreizen te geven en een salaris te betalen, dan is dat haar eigen probleem. Dat maakt ons niet uit, elke manier om de revolutie te ontketenen vinden wij goed.

Onze activisten betalen 600 tot 800 mark per maand (aan reiskosten). Is het niet terecht dat de Republiek deze kosten op zich neemt? Wie van jullie vindt het een goed idee dat wij ons geld vergooien aan de Joodse Dawes-spoorlijnen (noot 1)?

Is dit het begin van een compromis? Denken jullie werkelijk dat wij, die al honderd of duizend keer voor jullie hebben gestaan om te spreken over een nieuw Duitsland, die glimlachend al meerdere keren de dood in de ogen hebben gekeken bij een rode menigte, wij die nog nooit bogen voor een bevel of terreur, denken jullie dan echt dat we onze wapens zouden neerleggen voor een reispas voor de spoorwegen?

We smeken niet om stemmen. We willen overtuiging, devotie, passie! Een stem is slechts een middel, zowel voor ons als voor jullie. We zullen marcheren in de marmeren hallen van het parlement, de revolutionaire wil van de massa met ons meebrengend. We willen niet horen bij die stapel stront, we komen eraan om die eruit te scheppen.

Noot 1: De Duitse Staatsspoorwegen worden als onderdeel van het Dawesplan in onderpand gegeven als garantie voor de Duitse schulden aan de Geallieerden.

In 1928 publiceert Josef Goebbels een essay over de komende verkiezingen voor de Rijksdag, het Duitse parlement:

Vraag 17 4 punten

Gebruik bron 9.
Een bewering: Dit essay van Goebbels laat zien op welke manier de NSDAP de Republiek van Weimar wil ondermijnen.
Ontleen twee argumenten aan de bron om deze bewering te ondersteunen en leg uit waarom Goebbels het nodig vindt dit essay te schrijven.

Bekijk het antwoord
  • Ontleent twee argumenten aan de bron die de bewering ondersteunen, bijvoorbeeld: de indruk wekken dat de Republiek van Weimar onder Joodse invloed staat / inspelen op bestaand antisemitisme / oproepen tot geweld / marcheren / zich openlijk keren tegen andere politieke groeperingen (communisten) / gebruik maken van de mogelijkheden die het democratische bestuur biedt (bijvoorbeeld door te reizen op kosten van de Republiek). (2p)
  • Legt uit waarom Goebbels het nodig vindt dit essay te schrijven: het lijkt erop dat de NSDAP door deelname aan de parlementsverkiezingen de Republiek van Weimar (en de democratische middelen die hierbij horen) aanvaardt, terwijl de nazi-ideologie zich juist (principieel) afzet tegen de Republiek van Weimar / tegen de parlementaire democratie. (2p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 1 punt

Goebbels zet zich in dit essay (zie bron 9) af tegen het Dawesplan.
Geef aan waardoor het Dawesplan voor de NSDAP een gevaar vormde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat doordat de Duitse economie onder invloed van het Dawesplan opleefde, de voedingsbodem voor radicale partijen als de NSDAP minder groot werd (waardoor hun aanhang verminderde) / dat Duitsland door de economische steun van het Dawesplan te afhankelijk werd van buitenlands kapitaal (volgens de NSDAP). (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Op 1 september 1939 tekent Adolf Hitler een geheime opdracht aan Reichsleiter Philipp Bouhler en aan zijn lijfarts dr. Karl Brand, waarin zij: "worden belast met de verantwoordelijkheid om de bevoegdheden van bepaalde met name te noemen artsen zo uit te breiden, dat zij aan mensen die ongeneeslijk (geestes)ziek zijn, na een zorgvuldige beoordeling van hun krankzinnigheid, de genadedood kunnen toekennen."
Leg uit dat dit bevel voortvloeide uit de nazi-ideologie.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in de nazi-ideologie iedereen die niet paste in de ideale Duitse samenleving (de Volksgemeinschaft of een omschrijving daarvan) daaruit diende te worden verwijderd, en dat geesteszieke mensen volgens de nazi-ideologie niet in een superieur volk pasten. (2p)

Vraag 19 in het hele examen

Bron 10

Na conflicten over antisemitische maatregelen en over de componist Paul Hindemith, wiens werk door de nazi's wordt verboden als 'ontaard', neemt de beroemde dirigent Wilhelm Furtwängler op 3 december 1934 ontslag als vicepresident van de Duitse Rijkscultuurkamer. Een Duits muziektijdschrift reageert hierop in januari 1935:

Een nieuwe muziek die vrijheid kan combineren met orde, gevoel met vorm, die echt is en zich op natuurlijke wijze heeft ontwikkeld, zal altijd weerklank vinden. Als Wilhelm Furtwängler in de toekomst zal dirigeren, zal ook hij op die weerklank kunnen rekenen, zodra hij beseft dat zijn taken in nationaalsocialistisch Duitsland een plicht en een absolute voorwaarde zijn. Artistieke prestaties kun je niet bevelen, maar ze worden bereikt door het gevoel. Maar iedereen die aan Adolf Hitler trouw zweert, kent het pad dat tot het einde toe gevolgd moet worden als we de uitdrukking willen vinden van het (zuivere) Duitse denken.

Vraag 20 3 punten

Gebruik bron 10.
Uit deze bron komt het totalitaire karakter van het naziregime naar voren.
Leg dit uit met twee verwijzingen naar de beschrijving van de rol van de kunstenaar in de bron.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de schrijver van dit artikel vindt dat Furtwängler zijn kunst ondergeschikt moet maken aan de politiek / aan het nationaalsocialisme in Duitsland, wat past bij het totalitaire karakter van het naziregime. (1p)
  • Verwijst naar de beschrijving in dit muziektijdschrift waarin de kunstenaar (twee van de volgende): zijn werk moet zien als plicht in nazi-Duitsland / trouw zweert aan Adolf Hitler / streeft naar kunst volgens zuiver Duits denken (Duitse kunst). (2p)

Alleen als een verwijzing naar de bron gecombineerd wordt met een juiste uitleg van het totalitaire karakter van het naziregime, worden scorepunten toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Gebruik bron 10.
De geallieerde bezettingsautoriteiten van Duitsland geven Furtwängler in 1945 geen toestemming om weer te gaan dirigeren. Dit leidt tot een internationaal debat tussen voor- en tegenstanders van Furtwängler.
Geef een argument voor en een argument tegen de beslissing van de geallieerde bezettingsautoriteiten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als argument voor het dirigeerverbod dat Furtwängler door het vicepresidentschap van de Rijkscultuurkamer het naziregime heeft ondersteund. (1p)
  • Noemt als argument tegen het dirigeerverbod dat Furtwängler door zijn verzet tegen antisemitische maatregelen / het opkomen voor Hindemith zich kritisch heeft opgesteld tegenover het naziregime / heeft laten zien geen overtuigd nazi te zijn. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 7

In 1814 bestijgt een jongere broer van Lodewijk XVI de Franse troon als Lodewijk XVIII. Op 4 juni van dat jaar vaardigt hij onderstaand handvest uit:

De huidige toestand van het koninkrijk vroeg om een constitutioneel handvest; we hebben het beloofd en we publiceren het. (…)

Wij moesten naar het voorbeeld van onze voorgangers op de troon de gevolgen in acht nemen van de steeds toenemende vooruitgang van de kennis, de nieuwe verhoudingen die deze vooruitgang in de samenleving heeft voortgebracht (…), en de heftige veranderingen die daaruit voortkwamen. We hebben beseft dat het verlangen van onze onderdanen naar een constitutioneel handvest uitdrukking gaf aan een reële nood. Terwijl wij toegeven aan dat verlangen, hebben wij echter alle voorzorgsmaatregelen genomen om ervoor te zorgen dat dit handvest waardig is aan ons en aan het volk waarover wij zo trots zijn te heersen. (…)

Om deze redenen gunnen en verlenen wij, uit vrije wil en door de vrije uitoefening van ons koninklijk gezag, aan onze onderdanen (…) het constitutioneel handvest dat hieronder volgt.

bron 9

bron 9
bron 9 Tekst in het affiche (in vertaling): Word wakker! en stem: het Völkischen Block. Groot-Duitse Volksgemeenschap (in het Völkischen Block) Partijkantoor: Theatinerstraat 17, telefoon 25688 Op de rondvliegende papieren staat: Wet ter bescherming van de Republiek, referendum, de Grondwet van Weimar, papiergeld-economie, noodtoestand, wensen van het volk.

Duitse verkiezingsposter uit 1924 van het Völkischen Block, met een afbeelding van de Rijksdag (het parlement). Bovenaan de kop 'Wacht auf! und wählt: den Völkischen Block'. Op het gebouw staat een grote swastika in een cirkel. Uit het gebouw komt een grote vuist die het parlement aan stukken slaat. Rondom het gebouw zijn papieren en figuren te zien.

Vraag 21 4 punten

Gebruik bron 9.
In 1923 pleegt Adolf Hitler een staatsgreep die mislukt. De NSDAP wordt verboden en daarom sluiten sommige nazi’s zich aan bij het Völkischen Block.
Ontleen aan de bron twee redenen waarom deze nationaalsocialisten zich in ideologisch opzicht thuis voelen bij het Völkischen Block.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende ideologische overeenkomsten tussen de nationaalsocialistische ideologie en de opvattingen van het Völkischen Block, die uit het affiche kunnen worden afgeleid: het antidemocratische karakter zowel van de nazi's als van het Völkischen Block, wat naar voren komt in de vuist die het parlement aan stukken slaat; het nationalistische karakter zowel van de nazi's als van het Völkischen Block, wat naar voren komt in het noemen van de Groot-Duitse Volksgemeenschap; het gebruik zowel door de nazi's als door het Völkischen Block van symbolen als de swastika in het affiche; het gewelddadige optreden zowel door de nazi's als door het Völkischen Block, wat naar voren komt in de vuist; het afwijzen van maatregelen van de Weimar-regering, wat naar voren komt in het weggooien van allerlei wetten en maatregelen. (4p)

Per juiste combinatie 2 punten.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Het Völkischen Block (zie bron 9) verdween na 1924 naar de achtergrond.
Geef hiervoor de verklaring vanuit de binnenlandse situatie van de Republiek van Weimar in die tijd.

Bekijk het antwoord
  • Er vond economisch herstel plaats (door het Dawesplan), waardoor de aanhang van radicale partijen afnam / de animo afnam voor radicale partijen als het Völkischen Block. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De Duitse verovering van Europa was vanuit de nazi-ideologie een voorwaarde voor een belangrijker doel.
Noem dit doel en geef aan wat dit betekende voor het optreden van de Duitse bezetters in West-Europa in vergelijking met hun optreden in Oost-Europa.

Bekijk het antwoord
  • Het veroveren van Lebensraum in Oost-Europa was een hoofddoel (1p)
  • waarvoor de Duitse bezetters in Oost-Europa harder / meedogenlozer optraden om ruimte te creëren voor 'Ariërs' dan in West-Europa (dat diende als rugdekking) (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Hoe vaak tijd van wereldoorlogen in het examen komt

Vragen over tijd van wereldoorlogen per centraal examen geschiedenis vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 114, 16, 19312%
2026, tijdvak 214, 16, 18313%
2025, tijdvak 117-20415%
2025, tijdvak 218, 20-22415%
2024, tijdvak 119, 21-23415%
2024, tijdvak 217-18, 20311%
2023, tijdvak 11614%
2023, tijdvak 219-21312%
2022, tijdvak 113, 18-19312%
2022, tijdvak 217, 19-20312%
2022, tijdvak 316-18312%
2021, tijdvak 117-19313%
2021, tijdvak 220-22316%
2021, tijdvak 318-21419%
2019, tijdvak 116, 2129%
2019, tijdvak 217, 19-22524%
2018, tijdvak 117-21523%
2018, tijdvak 221-23313%

In 18 van de 18 ingedeelde examens geschiedenis vwo staat een vraag over tijd van wereldoorlogen, samen 59 vragen (14% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 2: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 14% van de vragen over tijd van wereldoorlogen, daarvoor 14%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met tijd van wereldoorlogen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over tijd van wereldoorlogen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over tijd van wereldoorlogen

Andere onderwerpen geschiedenis vwo

Tijd van wereldoorlogen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt tijd van wereldoorlogen voor in het eindexamen geschiedenis vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 59 vragen over tijd van wereldoorlogen, 14% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen geschiedenis vwo stonden de meeste vragen over tijd van wereldoorlogen?

In het examen van 2019, tijdvak 2, met 5 vragen: 17, 19-22.

Hoe oefen ik examenvragen over tijd van wereldoorlogen?

Op deze pagina staan alle vragen over tijd van wereldoorlogen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.