Examenvragen Koude Oorlog geschiedenis vwo

54 vragen over Koude Oorlog uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Koude Oorlog komt in 18 van de 18 examens geschiedenis vwo voor, met 54 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 3 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over Koude Oorlog

Per examen de vragen over Koude Oorlog, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Moderne tijd

In 1952 werd in West-Berlijn een opvangkamp geopend voor Oost-Duitsers die de DDR verlieten. In 1953 bleek het opvangkamp te klein voor het aantal vluchtelingen. Na 1961 meldden zich in het opvangkamp nog nauwelijks Oost-Duitsers aan.

Vraag 21 2 punten

Verklaar, telkens met een gebeurtenis uit dat jaar, waarom:

  • in 1953 veel Oost-Duitsers zich aanmeldden bij het opvangkamp en
  • na 1961 het aantal aanmeldingen voor het opvangkamp sterk terugliep.

Let op: je moet na het opschrijven van een gebeurtenis uit 1953 en 1961, telkens een verklaring geven.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

  • Na de (mislukte) opstand in de DDR in 1953 vluchtten DDR-burgers uit angst voor het gewelddadig neerslaan van de opstand / werden de politieke en economische vrijheden in de DDR ingeperkt / nam de strenge controle door de Staatssicherheitsdienst toe (waardoor veel burgers uit DDR naar West-Berlijn vertrokken).
  • Door de bouw van de Berlijnse Muur in 1961 werd Oost-Berlijn/de DDR afgesloten van West-Berlijn / konden er nauwelijks nog Oost-Duitsers naar het Westen vertrekken.

Opmerking

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een verwijzing naar de opstand in 1953/de bouw van de Berlijnse Muur in 1961 en een daarbij passende verklaring, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.

Vraag 21 in het hele examen

Gebruik bron 11.

Een bewering:

Enerzijds wil de regering van de DDR met dit pamflet een propagandaboodschap weergeven, maar anderzijds kan dit pamflet ook gebruikt worden in de propaganda van de regering van de BRD.

Vraag 22 4 punten

Noem apart voor de DDR en voor de BRD een propagandaboodschap die de regering kan overbrengen met dit pamflet. Ondersteun telkens je antwoord met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De regering van de DDR kan met dit pamflet de boodschap overbrengen dat het voor burgers aantrekkelijker is te leven in de DDR / dat het leven in het Westen niet aantrekkelijk is: door in het pamflet te schrijven dat (een van de volgende): etalages met mooie dingen/elegante mensen/chique auto's geen paradijs maken. het Westen misbruik maakt van arbeiders/vluchtelingen om de lonen laag te houden. de mensen die terugkomen allemaal de weg naar een zinvol, eerlijk en mooi leven hebben teruggevonden. de regering van de Duitse Democratische Republiek helpt bij de opbouw van een zeker bestaan.
  • De regering van de BRD kan dit pamflet gebruiken om aan te tonen dat de regering van de DDR haar burgers ophitst / bezig is de ideologische kloof tussen BRD en DDR te vergroten, omdat in het pamflet staat dat (een van de volgende): West-Duitse politici gebruikmaken van de wanhoop van vluchtelingen om lonen laag te houden. arbeiders uit de DDR moeten oppassen dat ze niet worden misbruikt door de BRD.

of

De regering van de BRD kan dit pamflet gebruiken in haar propaganda om aan te tonen dat de regering van de DDR wanhopig is door het vertrek van de burgers, omdat de regering van de DDR met een pamflet DDR-burgers overhaalt terug te keren / hulp aanbiedt om een zeker bestaan op te bouwen in de DDR.

Opmerkingen

  • Alleen als het antwoord een juiste propagandaboodschap bevat van de BRD en de DDR, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.
  • Als het antwoord bij beide propagandaboodschappen dezelfde verwijzing naar de bron bevat, wordt alleen 1 scorepunt toegekend aan de eerste verwijzing.

Vraag 22 in het hele examen

Gebruik bron 12.

Peng Duhai schrijft deze brief in 1959. In 1966 wordt hij gearresteerd.

Vraag 23 3 punten

Licht beide gebeurtenissen toe door:

  • de campagne die in 1959 in China werd gevoerd te noemen waarover Peng Duhai schrijft, en
  • aan te geven dat deze brief kan hebben bijgedragen aan de arrestatie van Peng Duhai, waarbij je in je antwoord ingaat op de politieke situatie in China in 1966.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Peng Duhai schrijft over (de problemen tijdens) de Grote Sprong Voorwaarts.
  • In 1966 begint de Culturele Revolutie / de periode waarin Mao wordt verheerlijkt / de periode waarin politieke tegenstanders worden weggezuiverd,
  • zodat de brief waarin Peng Duhai kritiek levert op de Grote Sprong Voorwaarts / aan Mao schrijft dat er niet goed is nagedacht, kan hebben bijgedragen aan zijn arrestatie.

Opmerking

Alleen als bij het antwoord op de tweede deelvraag de Culturele Revolutie/de Mao-verering/zuivering van politieke tegenstanders wordt genoemd, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende uitleg over de arrestatie van Peng Duhai.

Vraag 23 in het hele examen

Enkele jaren na 1976 werden de memoires van Peng Duhai (zie bron 12) in China uitgeven, waarbij deze brief als bijlage werd toegevoegd.

Vraag 24 2 punten

Licht deze publicatie toe door:

  • te beredeneren dat de leiding van de Chinese Communistische Partij met publicaties als deze brief hun positie wilde versterken, en
  • aan te geven welke verwachting over het beleid van Deng Xiaoping door publicaties als deze ten onrechte werd gewekt.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Door het publiceren van de brief wilde de leiding van de CCP (na de dood van Mao) een einde maken aan de persoonsverheerlijking van Mao / de Culturele Revolutie / laten zien dat zij wilde moderniseren (waarmee de positie werd versterkt).
  • Door het publiceren van een brief met kritiek op het beleid van Mao werd ten onrechte de verwachting gewekt dat er ruimte was voor kritiek op de CCP / op de huidige leiding van de CCP (terwijl politieke modernisering niet tot het beleid van Deng Xiaoping hoorde).

Vraag 24 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 7

In 1830 schrijft de Oostenrijkse minister Klemens von Metternich aan de Oostenrijkse ambassadeur in Den Haag:

Het is bovendien te hopen dat het verlichte deel van de Belgische natie, rekening houdend met de voor- en nadelen van een scheiding, zelf de [Nederlandse] regering zal helpen bij haar pogingen om de afscheiding zo min mogelijk schadelijk te maken voor de soevereiniteit. En om deze te beperken tot regelingen met betrekking tot het interne bestuur, de vrijheid van eredienst¹⁾ en misschien tot een nauwkeurigere verdeling van de nationale vertegenwoordiging. Het is te verwachten dat elke concessie die buiten deze zaken om wordt gedaan, de vijandigheid tussen de verschillende volken van het koninkrijk niet zal wegnemen, maar juist zal leiden tot een totale scheiding – een gebeurtenis waar Frankrijk met ongeduld naar uitkijkt.

noot 1 Von Metternich bedoelt vrijheid van godsdienst.

Gebruik bron 7.

Von Metternich streeft continuïteit en verandering na ten opzichte van de uitgangspunten van het Congres van Wenen.

bron 12

Tussen 1950 en 1953 zijn het communistische Noord-Korea en het kapitalistische Zuid-Korea met elkaar in oorlog. In 1951 schrijft Matthew Ridgway, generaal van de Amerikaanse troepen die op dat moment in Korea strijden, aan zijn soldaten:

In de korte periode waarin ik hier de leiding heb, hoor ik uit verschillende bronnen, voornamelijk van de leden van gevechtseenheden, de vragen: "Waarom zijn we hier?" en "Waar vechten we voor?". Hieronder staan de antwoorden op die vragen. (…) Voor mij is het duidelijk. Het is geen kwestie van dit Koreaanse dorp of die Koreaanse stad. (…) Dit is allang niet meer een strijd voor de vrijheid van onze Koreaanse bondgenoten en het voortbestaan van hun land. Het is een strijd geworden, en dat zal het blijven, voor ons eigen voortbestaan als onafhankelijk natie. De offers die we hebben gebracht en nog moeten brengen, brengen we niet alleen voor anderen, maar ter verdediging van onszelf.

Gebruik bron 12.

Een bewering:

Uit de bron blijkt dat Ridgway zijn soldaten voorlicht.

Vraag 20 3 punten

Leg deze bewering uit door:

  • aan te tonen bij welk kenmerkend aspect de visie van Ridgway past, en
  • het Amerikaanse beleid te noemen dat Ridgway verdedigt, en
  • met behulp van een gebeurtenis in Azië in 1949 te verklaren waarom de Verenigde Staten besluiten in Korea te vechten.

Let op:

  • je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.
  • je moet na het opschrijven van een gebeurtenis in 1949 een uitleg geven.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De visie van Ridgway past bij 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog' omdat hij ervan uitgaat dat vechten tegen de communisten (het ene ideologische blok) nodig is om de eigen vrijheid/Amerika (het andere ideologische blok) te beschermen. (1)
  • Ridgway verdedigt hiermee de Trumandoctrine/containmentpolitiek (die bedoeld is om verdere expansie van het communisme te voorkomen). (1)
  • In 1949 wordt China communistisch / roept Mao de Volksrepubliek China uit, waardoor de Verenigde Staten gemotiveerd zijn te voorkomen dat Zuid-Korea communistisch wordt / waardoor de Amerikanen bezorgd zijn dat Zuid-Korea door het Chinese voorbeeld ook voor het communisme zal kiezen. (1)

Opmerkingen: − Als het antwoord bij de eerste deelvraag alleen een kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend. − Alleen als het antwoord bij de derde deelvraag een combinatie bevat van een juiste gebeurtenis en een uitleg voor het besluit van de Verenigde Staten om in Zuid-Korea te gaan vechten, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 20 in het hele examen

In 1953 riep het West-Duitse parlement 17 juni uit tot "Dag van de Duitse Eenheid". De parlementsleden wilden hiermee zorgen wegnemen over prioriteiten in de buitenlandse politiek van Adenauer.

Vraag 21 1 punt

Verklaar het uitroepen van de "Dag van de Duitse Eenheid" door aan te geven welke prioriteit Adenauer begin jaren 1950 had in zijn buitenlandse politieke beleid.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is:

Adenauer had in zijn buitenlandse politieke beleid de prioriteit om snel te integreren in het Westen/de Westbindung waardoor volgens het West-Duitse parlement het ideaal van de hereniging van de beide Duitslanden te weinig aan bod kwam.

Vraag 21 in het hele examen

Drie gegevens:

1 Vanaf de jaren 1970 werd het makkelijker om te reizen tussen de DDR en de BRD.

2 DDR-burgers die een reis naar de BRD maakten, ontvingen van de BRD een geldbedrag om vrij te besteden in het Westen: het welkomstgeld.

3 Na de val van de muur besloot de regering van de BRD het welkomstgeld nog enkele maanden uit te betalen. Bijna alle Oost-Duitsers maakten er gebruik van.

Vraag 23 3 punten

Geef aan:

  • waardoor het in de jaren 1970 makkelijker werd om te reizen tussen de DDR en de BRD, en
  • welk ideologisch doel de regering van de BRD wilde bereiken met het beschikbaar stellen van het welkomstgeld, en
  • welk politiek proces de regering van de BRD met het doorbetalen van het welkomstgeld wilde bevorderen.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Reizen werd makkelijker door de toenadering tussen de DDR en de BRD / de Ostpolitik / de detente / de wederzijdse erkenning van de DDR en de BRD. (1)
  • De regering van de BRD wilde met het geven van welkomstgeld bereiken dat de burgers van de DDR een positief beeld van de BRD/het westen/kapitalisme kregen / zich aangetrokken voelden tot het westen. (1)
  • Met het doorbetalen van het welkomstgeld wilde de regering van de BRD de Duitse hereniging bevorderen (omdat dit ervoor zou zorgen dat Oost-Duitsers positief tegenover de hereniging met de BRD zouden staan). (1)

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Geschiedenis vwo 2025 tijdvak 1

Opgavetekst

Bron 1

In 203 arresteren de Romeinse autoriteiten in Noord-Afrika de christen Perpetua. In de gevangenis schrijft Perpetua in haar dagboek:

Toen we aan het middagmaal zaten, werden we weggesleurd voor verhoor. (...) Toen was ik aan de beurt. En onmiddellijk verscheen daar mijn vader met mijn zoontje en zei: "Breng nu toch een offer, heb medelijden met je kind!" Procurator¹ Hilarianus (...) zei: "Heb medelijden met de witte haren van je vader, heb medelijden met je kleine kind! Breng het offer voor het heil van de keizers!" En ik zei: "Dat doe ik niet!" "Ben jij een christen?" vroeg Hilarianus. En ik antwoordde: "Ja, ik ben een christen!" En terwijl mijn vader daar zo stond om mij omlaag te halen, gaf Hilarianus bevel hem weg te duwen, en hij kreeg ervan langs met de stok. Ik had verdriet om mijn vaders lot alsof ik er zelf van langs kreeg: zo verdrietig was ik om zijn ellendige oude dag. Toen sprak Hilarianus over ons allen het vonnis en veroordeelde ons tot de wilde dieren. In blije stemming gingen we naar de gevangenis.

noot 1 Dit is een Romeinse gerechtsdienaar.

Bron 2

De Frankische koning Karel de Grote (748-814) wil de Saksische volken onderwerpen. In de Kronieken van het Frankische Rijk, die aan het hof van Karel de Grote worden geschreven, staat bij het jaar 776:

Ze [de Saksen] begonnen te vechten en katapulten in te zetten om zo met geweld de vesting Syburg¹ te kunnen innemen. (...) Toen de Saksen hadden gezien dat het allemaal niet hielp, hebben ze ook nog takkenbossen aangevoerd om de gracht te vullen om definitief met geweld de vesting te veroveren. Maar Gods macht is – terecht – sterker geweest dan die van hen, en op een dag toen ze de strijd hadden voorbereid tegen de christenen die in de vesting zaten, verscheen helder en duidelijk Gods glorie boven de kerk die onderaan de vesting staat. En veel mensen zowel binnen als buiten de vesting zagen dat; en van hen zijn er nog vele getuigen onder ons. En die zeggen dat ze twee rode schilden zagen opvlammen en bewegen boven die kerk. En toen de heidenen die buiten stonden, dat teken hadden gezien, waren ze meteen in paniek en begonnen ze doodsbang te vluchten naar hun kamp; in de paniek vluchtte de grote massa Saksen en daarbij trapten ze elkaar dood.

noot 1 een Frankische vesting in het westen van Duitsland

Bron 3

In 1312 schrijven bisschoppen tijdens een concilie¹ in de Franse stad Vienne:

Uit betrouwbare bron is vernomen dat sommige begijnen (...) er meningen op na houden die tegengesteld zijn aan het katholieke geloof als het aankomt op geloofsideeën en sacramenten van de kerk. Deze begijnen trekken vele eenvoudige lieden aan en verleiden hen tot allerlei fouten. Ze vormen een gevaar voor zielen onder de mantel van heiligheid. We hebben vaak kritische berichten over hun leer gekregen en beschouwen ze terecht met argwaan. Met instemming van het heilige concilie, verbieden we voor eeuwig hun manier van leven en verwijderen hen volkomen uit de kerk van God. (...) Verder hebben wij met dit verbod op geen enkele manier de intentie om welke gelovige vrouw, of ze nu de geloften hebben afgelegd of niet, te verbieden eerbaar te leven in hun hofjes, als zij een leven willen leiden van boetedoening en dienstbaarheid aan de Heer.

noot 1 Een concilie is een vergadering waarin beslissingen worden genomen over de geloofsleer en de organisatie van de kerk.

Bron 4

De Rotterdamse stadssecretaris¹ Jan Allertsz. houdt een boek bij met aanwijzingen voor zijn opvolgers. Hij schrijft over het bezoek van de Bourgondische hertog Karel de Stoute in 1468:

Toen hij in Holland was, hield Karel audiëntie in de Grote Zaal te Den Haag. (...) Daar gaf Karel zijn dienaren alle ambten waar ze hem om vroegen. Ook al hadden de betrokken steden het privilege die ambten zelf in te vullen, toch schonk Karel ze weg. Het kostte steden veel geld om dit aan te vechten, maar niet alle steden konden dat. (...) Ook werden, terwijl Karel in Den Haag was, alle baljuwschappen, schoutenambten, klerkenfuncties, dijkgraafschappen en alle andere ambten verpacht. Zijn rentmeesters organiseerden dit. De kandidaat die het meeste bood, was het eerst aan de beurt. Of hij geschikt of ongeschikt was, deed er niet toe.

noot 1 Een stadssecretaris legt de besluiten van het stadsbestuur schriftelijk vast en bewaart akten en archiefstukken. Hij geeft ook juridisch en beleidsmatig advies aan het stadsbestuur.

Vroegmoderne tijd

Bron 5

Madame Palatine is getrouwd met de broer van de Franse koning Lodewijk XIV. Zij schrijft brieven aan familie over het hofleven. In 1719 schrijft zij:

Madame Béjon¹ zag een paar dagen geleden tijdens een bezoek aan de opera dat een vrouw in een dure jurk, behangen met een grote hoeveelheid juwelen, maar heel lelijk, het theater binnenkwam. Haar dochter zei: "Mama, tenzij ik me heel erg vergis, is die vrouw daar Maria, onze kokkin." "Houd je mond, mijn schat", zei de moeder, "en praat geen onzin". (...) De dame in de mooie jurk stond op en zei: "Ja, mevrouw, ik ben Maria, de kokkin; ik heb wat geld verdiend in de Rue de Quincampoix²; ik vind het leuk om goed gekleed te zijn. Ik heb een paar mooie jurken gekocht en ik heb ervoor betaald. Kunt u dat over uzelf zeggen?"

noot 1 een dame van adel

noot 2 Straat in Parijs waar wordt gehandeld in aandelen.

Bron 6

Benjamin Franklin is in Londen de vertegenwoordiger van de Amerikaanse kolonie Pennsylvania. Hij maakt in 1766 deze prent:

De prent zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 12.

Toelichting: De vrouw staat symbool voor Groot-Brittannië. Op de armen en benen staan afkortingen van namen van verschillende Britse koloniën in Noord-Amerika. Op de achtergrond zijn schepen te zien met een bezem in de mast, wat betekent dat ze te koop zijn.

Bron 7

In 1788 moet Willem Frederik van Oranje Nassau, de latere Nederlandse koning Willem I, een opstel schrijven van zijn docent. Hij schrijft in dit opstel met de titel 'Volksregering':

Hij [een vorst] moet zich alle vorstelijke deugden eigen maken, te weten: godsvrucht, rechtvaardigheid en billijkheid, dapperheid, geheimhouding, voorzichtigheid, goedheid en weldadigheid. Dat laatste zonder verkwisting, een zeer gevaarlijke ondeugd. De nadelen van een democratie of volksregering zijn dat daarbij de toestemming van een groot aantal mensen nodig is. Dat maakt het zeer moeilijk om a: geheimhouding te garanderen en b: tot verstandige besluiten te komen. Een volksregering biedt een al te grote vrijheid, die vaak in een harde slavernij verandert omdat er meestal iemand opstaat die zich meester maakt van de gedachten van het volk, en zich door zijn invloed over dat volk vervolgens tot tiran ontwikkelt.

Moderne tijd

Bron 8

De Belgische schilder Ferdinand De Braekeleer maakt in 1837 het schilderij De Spaanse Furie in Antwerpen:

Het schilderij zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 14.

Toelichting: Het schilderij verbeeldt de plundering van de stad Antwerpen in 1576. Links de Spaanse troepen, rechts de Antwerpse burgers onder leiding van Gozewijn van Varick.

Bron 9

In 1890 wil Wilhelmina Drucker toespraken houden in Friesland om de invoering van het vrouwenkiesrecht te bevorderen. De voorzitter van de Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht schrijft aan haar:

Mejuffrouw! Omdat wij heden te Leeuwarden vergadering hielden van het hoofdbestuur van de Nederlandse Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht (...) achtte ik het verstandig met deze heren eens over uw voorgenomen reis door Friesland te spreken, omdat ik uw komst op dit ogenblik, of liever in dit seizoen, althans wat het platteland betreft, als geheel nutteloos beschouw. Dit bleek ook het gevoel van de heren te zijn. Alleen te Leeuwarden zou u op een enigszins talrijk publiek kunnen rekenen. Wij zijn dus overeengekomen dat men te Leeuwarden overleg zou plegen (...), om vervolgens, bij enig uitzicht op voldoende belangstelling, u te berichten omtrent de dag van uw optreden aldaar, waarschijnlijk aanstaande zaterdagavond. (...) Gij stedelingen kunt u geen denkbeeld vormen van de bekrompenheid van de plattelandsvrouwen. Hier in Gorredijk hebben wij het nooit zover kunnen brengen dat meer dan 10 à 12 vrouwen een openbare bespreking van een maatschappelijk vraagstuk bezoeken. En die vrouwen worden als het ware met de vinger nagewezen en bekeken als zeldzame beesten in de dierentuin. Nu is het daarom juist nodig om te proberen enige belangstelling te wekken onder de vrouwen hier. En dat zou natuurlijk het best dóór de vrouw kunnen geschieden.

Bron 10

Een foto, omstreeks 1920 gemaakt in de omgeving van Berlijn:

De foto zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 17.

Toelichting: De tank is door het Duitse leger gebruikt tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Bron 11

De voormalige Britse minister-president David Lloyd George bezoekt in 1936 Duitsland en schrijft daarover in de Britse krant The Daily News:

Hitler is een geboren leider. Een charismatische, dynamische persoon die maar een doel nastreeft, een sterke wilskracht heeft en een dapper hart. Hij is niet alleen op papier maar ook in werkelijkheid de Nationale Leider. (...) Het is waar dat elke openlijke kritiek op de regering in welke vorm dan ook is verboden. Dat betekent niet dat er geen kritiek is. Ik heb de toespraken van bekende nazi's openlijk veroordeeld horen worden. Maar ik heb geen enkele kritiek op of afkeuring van Hitler gehoord. Hij is net zo immuun voor kritiek als een koning in een monarchie. Hij is meer. Hij is de George Washington van Duitsland – de man die zijn land onafhankelijk heeft gemaakt van al haar onderdrukkers. (...) Wat Hitler in Neurenberg¹ zei was waar. De Duitsers zullen elke indringer van hun eigen land tot de dood weerstaan maar ze hebben niet langer de wens om enig ander land binnen te vallen. De leiders van het moderne Duitsland weten maar al te goed dat Europa te groot is om door welke natie dan ook overlopen of vertrapt te worden, hoe krachtig haar bewapening ook mag zijn. Die les hebben ze in de oorlog geleerd.

noot 1 In september 1936 vindt de jaarlijkse Rijkspartijdag van de NSDAP plaats in Neurenberg. Hitler spreekt tijdens de partijdag een aantal malen de menigte toe.

Bron 12

Op 17 november 1959 staat in de Peking Review, een weekblad van de Chinese Communistische Partij:

Er wordt geschat dat de opbrengst van voedselgewassen ongeveer 275 miljoen ton zal zijn, dus ongeveer 10 procent hoger dan in 1958; de katoenproductie zal waarschijnlijk meer dan 10 procent hoger zijn dan vorig jaar. Deze uitstekende resultaten zijn bereikt ondanks zeer ongunstige weersomstandigheden. Droogte, onbarmhartig zware regens en wateroverlast, stormen en insectenplagen; de ernstigste natuurrampen sinds de bevrijding hebben grote delen van het platteland geteisterd. (...) Rampen op deze schaal zouden in het oude China duizenden vierkante kilometers landbouwgrond tot woestenij hebben gemaakt (...). Dankzij de volledige inzet van het volk, geleid door de Communistische Partij, en de collectieve kracht en het gecoördineerde werk van de volkscommunes, was China in staat om al deze natuurrampen het hoofd te bieden en de sprong voorwaarts in de landbouw door te zetten.

Bron 13

In het veelgelezen damestijdschrift Margriet staat in februari 1957 het fictieve verhaal 'Caro en haar Katoentje'. Hierin koopt Caro een afgeprijsde coupon (lap) gebloemde stof, wat er uiteindelijk toe leidt dat ze de man van haar dromen tegenkomt:

Het is eigenlijk heel gek, dat Caro's leven radicaal werd veranderd op het moment dat haar oog viel op dat gebloemde couponnetje. Caro, die nog nooit zelf iets had gemaakt, die meer een draagster is van model-japonnen uit de Haute Couture¹ (...). Omdat ze een flatje had gekocht, en ingericht, maakte ze een tijdelijke financiële crisis door en was op de kleintjes gaan letten. (...) "Reuzekoopje", constateerde Caro met voldoening, "van 17,78 voor 2,50." Caro kan geweldig goed rekenen, dat merkt u wel, want u of ik zouden nooit uit ons hoofd kunnen uitrekenen hoeveel 3,95 x 4,50² is. Maar Caro is een slim meisje en heeft niet voor niets een reuze-baan op een accountantskantoor.

noot 1 exclusieve op maat gemaakte kleding

noot 2 Caro ziet dat de lap stof 4,5 meter lang is en oorspronkelijk 3,95 gulden per meter kost, wat een prijs zou opleveren van 17,78 gulden. Caro kan de stof nu kopen voor 2,50 gulden.

Kenmerkende aspecten

Tijdvak 1

  • de levenswijze van jagers-verzamelaars.
  • het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
  • het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Tijdvak 2

  • de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
  • de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
  • de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
  • de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
  • de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

Tijdvak 3

  • de verspreiding van het christendom in geheel Europa.
  • het ontstaan en de verspreiding van de islam.
  • de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid.
  • het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.

Tijdvak 4

  • de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
  • de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
  • het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben.
  • de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten.
  • het begin van staatsvorming en centralisatie.

Tijdvak 5

  • het begin van de Europese overzeese expansie.
  • het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  • de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.
  • de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
  • het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Tijdvak 6

  • het streven van vorsten naar absolute macht.
  • de bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.
  • wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
  • de wetenschappelijke revolutie.

Tijdvak 7

  • rationeel optimisme en 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen.
  • voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.
  • de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

Tijdvak 8

  • de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
  • discussies over de 'sociale kwestie'.
  • de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
  • de opkomst van emancipatiebewegingen.
  • voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
  • de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

Tijdvak 9

  • de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
  • het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
  • de crisis van het wereldkapitalisme.
  • het voeren van twee wereldoorlogen.
  • racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
  • de Duitse bezetting van Nederland.
  • verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
  • vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.

Tijdvak 10

  • de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
  • de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
  • de eenwording van Europa.
  • de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
  • de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

Een geschiedenis:

In 1662 stichtte de Chinese generaal Zheng Chenggong een koninkrijk in Taiwan en streed van daaruit tegen de Qing-keizer in China. Chiang Kaishek liet zich na 1949 in propagandaboodschappen vaak vergelijken met Zheng Chenggong.

Vraag 21 2 punten

Geef aan:

  • welke politieke boodschap Chiang Kaishek wilde overbrengen met de vergelijking met Zheng Chenggong, en
  • welke beslissing van de Verenigde Naties in 1949 Chiang Kaishek sterkte in de gedachte dat hij 'de nieuwe Zheng Chenggong' was.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Chiang Kaishek wilde de politieke boodschap overbrengen dat hij vanaf Taiwan (waar hij heen was gevlucht) China wilde veroveren/heroveren / de CCP zou bestrijden (net zoals Zheng Chenggong de vijand in China bestreed).
  • De Verenigde Naties erkenden in 1949 Chiang Kaishek als wettige vertegenwoordiger van heel China.

Vraag 21 in het hele examen

Vanaf de jaren 1960 besloot de CCP de Peking Review (zie bron 12) in grotere oplages in verschillende wereldtalen uit te brengen.

Vraag 23 2 punten

Leg uit dat dit besluit van de CCP een gevolg was van de veranderde internationale positie van de Volksrepubliek China.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is: Na de breuk met de Sovjet-Unie / door het internationale isolement probeerde de Chinese regering haar positie te verbeteren/haar invloed uit te breiden door via de positieve artikelen in de Peking Review het begrip voor de Volksrepubliek China te vergroten in het buitenland.

Opmerking: Alleen als in het antwoord wordt ingegaan op de breuk met de Sovjet-Unie / het internationale isolement en de daaruit voortkomende poging de positie te verbeteren, worden scorepunten toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

Op 1 augustus 1961 sprak Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie, met Ulbricht over het plan om de Berlijnse Muur te bouwen. Chroesjstjov stelde voor: "We moeten een gezamenlijk persbericht publiceren waarin de DDR wordt gevraagd de grens te sluiten in het belang van de socialistische landen."

Vraag 24 3 punten

Licht dit gesprek toe door:

  • uit te leggen welk probleem, dat kon ontstaan door het bouwen van de Berlijnse Muur, Chroesjtsjov wilde voorkomen met zijn voorstel, en
  • aan te geven welk intern probleem van de DDR de bouw van de Muur daadwerkelijk moest oplossen.

Aanvulling: geen aanvulling in dit bestand.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Chroesjtsjov wilde voorkomen dat Ulbricht de aanhang onder zijn volk verloor / voorkomen dat de beslissing binnen het Oostblok zou worden betwist, door te laten merken dat de Sovjet-Unie de bouw van de Muur steunde (zodat de (burgers van) Oostbloklanden geen kritiek durfden te geven). (2 scorepunten)
  • of: Chroesjtsjov wilde voorkomen dat de Westerse geallieerden zich gingen verzetten tegen de bouw van de Muur, omdat duidelijk was dat ze dan een conflict riskeerden met (niet alleen de DDR maar ook met) het Oostblok / de Sovjet-Unie. (2 scorepunten)
  • De bouw van de Muur moest de vlucht van DDR-burgers naar het Westen stoppen / moest verhinderen dat de DDR-burgers in aanraking kwamen met Westerse invloeden. (1 scorepunt)

Vraag 24 in het hele examen

In 1979 ondertekende de Oost-Duitse scholier Peer G. de verklaring: "Ik verplicht mij om op vrijwillige basis met het MfS [Staatssicherheitsdienst] samen te werken. Ik ben bereid om het MfS van alle zaken die zich tegen de veiligheid van de staat richten in schriftelijke en mondelinge vorm op de hoogte te brengen".

Bij het openbaar maken van de archieven van de Staatssicherheitsdienst in 1990:

  • 1 werd op de verklaring genoteerd dat Peer in 1979 in ruil voor deze verklaring geen celstraf kreeg wegens vandalisme.
  • 2 werden de persoonsgegevens van Peer, zoals achternaam en geboortedatum, onleesbaar gemaakt.

Vraag 25 3 punten

Verklaar beide gegevens door:

  • met het eerste gegeven uit te leggen welke boodschap de Duitse regering in 1990 wilde geven over de werkwijze van de Staatssicherheitsdienst, en
  • aan te geven welke onrust in de samenleving de Duitse regering wilde voorkomen door het onleesbaar maken van persoonsgegevens.
Bekijk het antwoord

Met de notitie op de verklaring wilde de Duitse regering de boodschap geven dat de Staatssicherheitsdienst gebruikmaakte van terreur / van chantage, door duidelijk te maken dat Peer onder druk was gezet om te spioneren. (2 scorepunten)

De Duitse regering wilde voorkomen dat er onrust ontstond onder Duitse burgers die erachter kwamen dat zij werden bespioneerd door familie/vrienden. (1 scorepunt)

of: De Duitse regering wilde voorkomen dat er onrust ontstond onder de burgers die hadden gespioneerd en zich zorgen maakten over hun positie/reputatie. (1 scorepunt)

Vraag 25 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Moderne tijd

Bron 12

Op 1 augustus 1961 zegt Ulbricht tijdens een gesprek met Chroesjtsjov, de leider van de Sovjet-Unie:

Toen we het plan opzetten, rekenden we op de hulp van de volksdemocratieën. We hebben gereedschap om metaal te bewerken verkocht aan de Tsjechen, en die zouden ons daarvoor volgens het contract 8000 ton staal leveren in 1960. Maar dat hebben ze niet gedaan. De Polen en Bulgaren handelen op dezelfde manier. De Bulgaren staan nu voor 60 miljoen bij ons in het krijt; dat betekent dat we hen nu krediet verstrekken. (…) Er is geen samenwerking tussen de socialistische landen, en de vraag wie nieuwe machines kan maken op basis van westerse ontwerpen zal niet worden opgelost. Zo kochten de Roemenen van de Amerikanen een machine voor het drogen van plastic. Als we vier van dergelijke machines zouden hebben, zouden we de productie van plastic kunnen verdubbelen. Maar de Comecon houdt zich niet bezig met deze kwestie en dupliceert de ontwerpen van dergelijke nieuwe machines niet. (…) Momenteel werkt iedereen alleen voor zichzelf, met als gevolg dat we sterk afhankelijk worden van het Westen. De Comecon moet hier controle over krijgen en samenwerken.

Vraag 23 4 punten

Gebruik bron 12.
Ulbricht levert kritiek.
Licht deze kritiek toe door:
− zonder bron aan te geven welk communistisch economisch beleid de DDR in navolging van de Sovjet-Unie invoert, en
− met bron aan te tonen dat de kritiek van Ulbricht is beïnvloed door de Koude Oorlog, en
− met bron uit te leggen waardoor Chroesjtsjov deze uitspraak van Ulbricht kan opvatten als kritiek op het beleid van de Sovjet-Unie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zonder bron dat de DDR in navolging van de Sovjet-Unie een planeconomie invoert. (1p)
  • Toont met bron aan dat Ulbricht zich zorgen maakt om de afhankelijkheid van het Westen, omdat het Oostblok technologie moet kopen van het Westen, wat hij onwenselijk vindt vanwege de Koude Oorlog. (1p)
  • Legt met bron uit dat Chroesjtsjov de uitspraak dat de socialistische landen niet samenwerken kan opvatten als kritiek op het leiderschap van de Sovjet-Unie, die voor eenheid zou moeten zorgen en de andere regeringen in het Oostblok in de gaten zou moeten houden; of dat Chroesjtsjov de uitspraak over de Comecon kan opvatten als kritiek, omdat de Comecon door de Sovjet-Unie is opgericht om de economie in het Oostblok te versterken. (2p)

Vraag 23 in het hele examen

Bron 13

Dr. Li Zhizui is tussen 1954 en 1976 de lijfarts van Mao. Hij schrijft in zijn dagboek over een gesprek met Mao in de jaren 1960:

“Tijdens de burgeroorlog tussen nationalisten en communisten bood Stalin geen hulp, en weigerde aan de communistische strijdkrachten zelfs maar een geweer of kogel te geven, zelfs geen scheet”, zei Mao. (…) “Tijdens de Koreaanse oorlog1), toen het Amerikaanse leger de grens tussen China en Korea bereikte bij de Yalu-rivier, zei ik Stalin dat we onze troepen ernaartoe moesten sturen om te vechten,” zei Mao. “Maar Stalin zei nee. Hij dacht dat dat het begin van een derde wereldoorlog zou zijn.”

noot 1 In Korea vechten tussen 1950 en 1953 Noord-Koreaanse communistische troepen tegen troepen van Zuid-Korea en van de Verenigde Naties.

Vraag 24 4 punten

Gebruik bron 13.
Twee gegevens:
1 Volgens historici geven de beschrijvingen van dr. Li Zhizui een betrouwbaar beeld van Mao en zijn ideeën.
2 Dr. Li Zhizui verbrandt zijn dagboeken in 1966, waarna hij ze in de jaren 1970 weer herschrijft.
Leg uit:
− dat het beeld dat Mao volgens dr. Li Zhizui weergeeft van Stalin past bij de buitenlandse politiek van China in de jaren 1960, en
− dat dr. Li Zhizui besluit zijn dagboeken te verbranden vanwege de binnenlandse politiek in China in de jaren 1960.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Mao het beeld geeft dat Stalin een slechte bondgenoot is, die niet wil helpen, wat past bij de verslechterde relatie tussen de landen in de jaren 1960 (zodat Mao de eerdere samenwerking wil ontkennen of minder wil doen lijken). (2p)
  • Legt uit dat Li Zhizui zijn dagboeken verbrandt vanwege de Culturele Revolutie, waarin het gevaarlijk is dagboeken te hebben die als kritisch over Mao kunnen worden gezien, of die Mao niet verheerlijken, of waarin schrijvers als intellectueel worden vervolgd. (2p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

In 1988 besloot Gorbatsjov zes tankdivisies en 50.000 soldaten van het Sovjetleger terug te trekken uit de DDR, Tsjecho-Slowakije en Hongarije.
Geef aan:
− op welke wijze deze beslissing het beleid van perestrojka ondersteunde, en
− door welke beleidsmaatregel van Gorbatsjov het terugtrekken van tanks en troepen mogelijk werd.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan op welke wijze de beslissing perestrojka ondersteunde: door het terugtrekken werden de overheidskosten beperkt, wat het beleid van perestrojka ondersteunde (de economie moest verbeteren), of de Westerse landen waren blij met de terugtrekking en gaven medewerking of economische steun, die Gorbatsjov nodig had voor perestrojka. (1p)
  • Noemt de beleidsmaatregel die het terugtrekken mogelijk maakte: het loslaten van de Brezjnevdoctrine (of een juiste omschrijving daarvan), waardoor het niet meer nodig was in Oost-Europa het communisme te beschermen of anticommunistische opstanden neer te slaan, zodat het leger zich kon terugtrekken. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 8 Mannen, vrouwen en kinderen verkocht

In 1832 verschijnt in de Amerikaanse krant The Liberator een artikel met de titel "Mannen, vrouwen en kinderen verkocht":

Moeders - Vrouwen - Zusters - Ontwaakt! Wie van jullie is bereid de plek in te nemen van die Afrikaanse moeders? Kijk toe hoe haar baby van haar moederlijke boezem wordt gerukt en wordt weggedragen door schurken! Nooit zult u dit nog een keer willen zien! Echtgenoten die weg worden gerukt van hun jammerende partners, nu al gepijnigd door bloederige striemen! Geliefden die voor eeuwig van elkaar gescheiden worden en ver, ver weg zullen blijven! Harten bloeden terwijl ze stil moeten blijven! Maar ik wijs dit af. Ik richt mij tot uw harten, zusters!

https://www.digitalcommonwealth.org/book_viewer/commonwealth:8k71pg74f

Bron 13

In december 1970 tekent Brandt het 'Verdrag van Warschau' met Polen. Hij spreekt vanuit de Poolse hoofdstad via de televisie zijn West-Duitse landgenoten toe:

Groot leed trof ons volk, vooral onze Oost-Duitse landgenoten. (…) degenen die hun geboortegrond hebben moeten verlaten, hebben de bitterste prijs voor de oorlog betaald. Ik wil van spookverhalen niets weten, niet van Duitse en ook niet van Poolse: de geschiedenis van de Duitse oostelijke gebieden kan niet willekeurig worden herschreven. Onze Poolse gesprekspartners weten wat ik aan hen ook in hun eigen land nog eens met alle duidelijkheid zou willen zeggen: dit verdrag betekent niet dat wij onrecht erkennen of gewelddadigheden rechtvaardigen. Het betekent niet dat wij verdrijvingen achteraf wettigen.

https://www.willy-brandt-biografie.de/wp-content/uploads/2017/08/Fernsehansprache_Willy_Brandt_Warschau_1970.pdf

Vraag 24 4 punten

Gebruik bron 13. Willy Brandt wil de West-Duitse bevolking overtuigen dat zijn Ostpolitik juist is. Leg uit, telkens met een andere verwijzing naar de bron: welke angst over de Ostpolitik Brandt onder de bevolking in de BRD wil wegnemen, en welke doelgroep in de BRD Brandt in dit fragment in het bijzonder toespreekt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de angst die Brandt wil wegnemen: dat de BRD vanwege de goede betrekkingen met het Oostblok de belangen van haar eigen burgers uit het oog verliest, of dat te veel wordt toegegeven aan Oost-Europese landen (1p)
  • Verwijst naar de bron: Brandt benadrukt dat het verdrag niet betekent dat de geschiedenis van de Duitse gebieden wordt herschreven of dat West-Duitsers onrecht toestaan (1p)
  • Noemt de doelgroep die Brandt in het bijzonder toespreekt: de Heimatvertriebenen (1p)
  • Verwijst naar de bron: Brandt zegt dat de Duitsers die hun geboortegrond moesten verlaten 'de bitterste prijs' hebben betaald, of dat de verdrijvingen niet worden erkend als wettig (1p)

De verwijzing bij onderdeel 2 telt alleen als onderdeel 1 een juist voorbeeld van de angst bevat, en de verwijzing bij onderdeel 4 alleen als onderdeel 3 de Heimatvertriebenen noemt. Bevatten beide deelvragen dezelfde verwijzing naar de bron, dan telt die alleen bij de eerste.

Vraag 24 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 7

De Britse Lady Burghersh schrijft in 1814 in een brief aan haar moeder over een theaterbezoek in Dijon:
Ze voerden Richard Leeuwenhart1) uit en elk gedeelte dat in de verste verte van toepassing was op de huidige situatie werd door het publiek opgepakt en ze schreeuwden Leve Koning Lodewijk XVIII! Leve de Bourbons2)! (…) Tussen de actes ging het gordijn omhoog om een plakkaat te onthullen met Leve de bondgenoten3)! onder een fleur-de-lys4) en één van de acteurs kwam op en zong een onvergetelijke vertolking van het prachtige romantische lied O Richard, o mijn koning. Ik kan je het effect gewoonweg niet beschrijven van het begin van O Lodewijk, o mijn koning of het luidruchtige enthousiasme waarmee het werd ontvangen, iedereen stond op en wuifde met witte zakdoeken. Het ging door met O Lodewijk, o mijn koning. Het hele universum deelt mijn interesse in u.
noot 1 opera over de Engelse koning Richard
noot 2 familienaam van het Franse koningshuis
noot 3 de landen die in een coalitie vechten tegen Napoleon, waaronder Groot-Brittannië, Rusland en Pruisen
noot 4 de Franse lelie, de bloem in het familiewapen van de Bourbons

https://archive.org/details/lettersladyburg01westgoog/page/n257/mode/2up, aldaar pag. 218-219

Bron 12

Uit een rapport geschreven in opdracht van de regering van de DDR over de opstand in 1953:
Om ontspanning in de internationale verhoudingen tegen te gaan, en om van Berlijn en de DDR het beginpunt van oorlog in Europa te maken, hebben vijandige troepen, met directe steun en onder leiding van Amerikaanse instanties en vijanden van het volk, en [onder leiding van] de oorlogsstokers in Bonn1), in de periode van 16 juni tot 22 juni 1953 een poging gedaan om een fascistische staatsgreep in de DDR te organiseren. Naast de langdurige pogingen van hun instanties en contacten in de DDR en hun dagelijkse propaganda-aanvallen via radio, pamfletten en gedrukte publicaties, enz., hebben deze vijandelijke krachten hun ondermijnende activiteiten na de dood van Stalin vergroot.
noot 1 Bonn is de hoofdstad van de BRD in die tijd.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/report-sed-central-committee

Vraag 22 3 punten

Gebruik bron 12.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953. Je twijfelt over het gebruik van dit rapport als bron.
Licht dit toe door:

  • aan te geven welke politieke continuïteit de regering van de DDR met dit rapport wil suggereren, en
  • uit te leggen waardoor je de informatie in het rapport als minder betrouwbaar beschouwt voor je onderzoek.
Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat de regering de continuïteit wil suggereren dat zij het communistische verzet tegen fascisten en nazi's, voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog, voortzet. (1p)
  • Legt uit dat de regering met het rapport zichzelf vrijpleit van schuld aan de opstand: het rapport legt de schuld bij vijandelijke krachten en de propaganda uit het Westen, en noemt alleen oorzaken buiten de schuld van de regering, waardoor de informatie minder betrouwbaar is voor het onderzoek. (2p)

Alleen het noemen van het optreden tegen fascisten, zonder verwijzing naar het verzet tegen de nazi's of fascisten voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog, levert bij de eerste deelvraag geen punt op.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Twee gegevens:
1 In augustus 1970 tekende Brandt namens de BRD het 'Verdrag van Moskou' met de Sovjet-Unie. De landen beloofden hierin zich in te zetten voor de detente.
2 In december 1970 tekende Brandt namens de BRD het 'Verdrag van Warschau' met Polen. Hierin werd de grens erkend tussen Duitsland en Polen zoals die na de Tweede Wereldoorlog was vastgelegd.
Brandt zei dat hij het Verdrag van Warschau nooit had kunnen sluiten als hij niet eerst het Verdrag van Moskou had getekend.
Leg de redenering van Brandt uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Brandt zich ervan bewust was dat Polen binnen de invloedssfeer van de Sovjet-Unie viel, zodat de Poolse regering alleen met toestemming van de Sovjet-Unie een verdrag over de grens kon sluiten, en de Sovjet-Unie zich daarvoor eerst moest inzetten voor ontspanning. (2p)

Vraag 25 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 19 2 punten

In december 1963 werd het Passierscheinabkommen gesloten tussen West- en Oost-Duitse regeringen. Hierdoor kregen West-Berlijners een grenspas waarmee ze tijdens de feestdagen hun familie in Oost-Berlijn konden bezoeken.

Twee gegevens: 1 De grenspassen werden verstrekt door medewerkers van de Staatssicherheitsdienst. 2 De regering van de DDR beschouwde het Passierscheinabkommen als een internationaal verdrag, maar de regering van de BRD deelde deze visie niet.

Geef aan: met het eerste gegeven welk binnenlands politiek doel de DDR-regering wilde bereiken, en waardoor de BRD het Passierscheinabkommen niet wilde beschouwen als een internationaal verdrag.

Bekijk het antwoord
  • Noemt met het eerste gegeven het binnenlands politiek doel van de DDR-regering: de controle over de bevolking versterken, of het contact met westerse ideeën in de gaten houden (1p)
  • Noemt waardoor de BRD het Passierscheinabkommen niet als internationaal verdrag wilde beschouwen: erkenning hiervan zou betekenen dat de DDR als gelijkwaardige staat werd erkend (1p)

Vraag 19 in het hele examen

Bron 14

In februari 1967 stelt de Chinese ambassade in Oost-Berlijn foto's tentoon in vitrines aan de buitenkant van het gebouw. De Staatssicherheitsdienst schrijft hierover in een rapport aan de minister van Staatsveiligheid van de DDR:

De getoonde afbeeldingen laten Chinese studenten zien die voorlezen uit de "werken" van Mao (…) op het Rode Plein in Moskou en er zijn foto's van Sovjetmilities en burgers die ingrijpen, dus van een beginnende confrontatie. Verder zijn er in scène gezette beelden van gewonde en bloedende Chinezen te zien. Elk van die afbeeldingen is becommentarieerd met duidelijk lasterlijke anti-Sovjet-bijschriften, bijvoorbeeld:
1 "Deze burger raakte ernstig gewond door trappen op zijn borst van Sovjetagenten; zijn toestand is levensbedreigend."
2 "Slachtoffer van de fascistische bloedige daad van de Sovjetrevisionisten."
(…)
Het viel op dat na het inrichten van deze vitrines de voorbijgangers meer dan gebruikelijk aandacht besteedden aan de tentoongestelde materialen.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/209141

Vraag 23 3 punten

Kort nadat de Chinese ambassade in Oost-Berlijn de fototentoonstelling laat inrichten, haalt de Staatssicherheitsdienst deze weg.

Geef aan: welke ideologische boodschap China wil overbrengen aan de regering van de DDR met de fototentoonstelling, waarbij je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar de bron, en welke politieke boodschap de regering van de DDR overbrengt door de fototentoonstelling weg te halen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de ideologische boodschap van China: China houdt een eigen politieke koers aan, propageert dat China de ideologische leider is binnen het communistische blok, of geeft aan dat de schuld van de breuk bij de Sovjet-Unie ligt (1p)
  • Ondersteunt de ideologische boodschap met een passende verwijzing naar de bron, bijvoorbeeld teksten waaruit blijkt dat de Sovjet-Unie onschuldige burgers mishandelt, een verwijzing naar de ideologie van Mao, of de Sovjet-Unie revisionistisch of fascistisch noemen (1p)
  • Noemt de politieke boodschap van de DDR-regering: zij erkent de positie van de Sovjet-Unie als leider van het communistische blok, of kritiek op de Sovjet-Unie wordt niet getolereerd (1p)

De verwijzing naar de bron telt alleen mee als de ideologische boodschap juist is.

Vraag 23 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Moderne tijd

Bron 11

Bron 11
Bron 11 https://www.hdg.de/lemo/kapitel/geteiltes-deutschland-gruenderjahre/deutsche-frage/deutsche-an-einen-tisch.html

In 1951 laat de regering van de DDR deze poster in de DDR en BRD verspreiden:

Afbeelding: poster met de Duitse tekst „Fordert gesamtdeutsche Beratung!” Een man met een opgestoken, uitnodigende arm en vuist staat op de voorgrond. Op de achtergrond een menigte. Aan een ronde tafel zitten drie mannen; links van de tafel staan twee lege stoelen.

Vertaling:
Eis gezamenlijk Duits overleg!

Toelichting:
De mannen aan de tafel zijn vertegenwoordigers van de DDR.

Vraag 22 4 punten

Gebruik bron 11.
In 1950 start de regering van de DDR de campagne "Duitsers aan één tafel", met als doel te komen tot een verenigd Duitsland. De campagne leidt niet tot een hereniging.
Leg uit:
− met bron welke propagandaboodschap de regering van de DDR wil overbrengen aan hun eigen burgers, en
− zonder bron waarom de regering van de BRD niet meewerkt aan de campagne.

Bekijk het antwoord
  • Geeft de propagandaboodschap aan: de regering van de DDR stelt zich wel actief op voor hereniging, en de regering van de BRD wil niet samenwerken met de DDR. (1p)
  • Verwijst naar de bron: de lege stoelen voor vertegenwoordigers van de BRD, de uitnodigende hand om deel te nemen aan het overleg, of de oproep aan Duitsers om gezamenlijk overleg te eisen. (1p)
  • Geeft zonder bron aan waarom de regering van de BRD niet meewerkt: de regering van de DDR staat onder invloed van de Sovjet-Unie, zodat een samenwerking niet neutraal zou zijn of de communistische invloed op West-Duitsland zou vergroten. (2p)

Alleen als het antwoord een juiste propagandaboodschap bevat, wordt 1 punt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 22 in het hele examen

Bron 12

In 1961 zegt Peng Zhen, de burgemeester van Peking (Bejing), in een gesprek met de Roemeense ambassadeur:

De twee jaren dat je in China verbleef, waren twee moeilijke jaren. Enerzijds hebben we veel bereikt op het gebied van werk, maar we zijn ook geconfronteerd met een grote hongersnood. Zo'n hongersnood is zeldzaam in de Chinese geschiedenis, dus het is moeilijk om ermee om te gaan. (…) Momenteel wordt de leiding van sommige gemeenschappen overgenomen door landheren, rijke boeren of hun lakeien, of door generaties die vroeger lid waren van de Communistische Partij en van arme boerenafkomst waren, maar gedegenereerd zijn.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/120005

Vraag 23 3 punten

Gebruik bron 12.
Peng Zhen geeft een verklaring voor problemen in China op dat moment.
Licht dit toe door:
− aan te geven welke economische beleidsverandering voor problemen zorgt op dat moment, en
− uit te leggen met een verwijzing naar de bron welke communistische visie Peng Zhen weergeeft op de oorzaak van de problemen.

Bekijk het antwoord
  • Geeft zonder bron aan welke beleidsverandering voor problemen zorgt: de 'Grote Sprong Voorwaarts' mislukt, de nadruk ligt op snelle industrialisatie van China, waardoor de oogsten mislukken en hongersnood uitbreekt. (1p)
  • Legt met een verwijzing naar de bron uit dat Peng Zhen beweert dat de problemen zijn veroorzaakt doordat landheren of rijke boeren de macht hebben overgenomen, wat past bij het communistisch standpunt dat een land succesvol is als de boeren of arbeiders aan de macht zijn, en dat de hogere klassen de lagere klassen uitbuiten of de revolutie saboteren omdat het klassenvijanden zijn. (2p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

De Staatssicherheitsdienst legde dossiers aan van Duitse burgers. Na opheffing van deze dienst in 1990 werden de archieven voor iedereen toegankelijk. Veel West-Duitse politici waren tegen het openstellen van de archieven, omdat zij bezorgd waren dat dit voor sociale onrust zou zorgen.
Leg de redenering van de West-Duitse politici uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de West-Duitse politici bezorgd waren dat bekend zou worden welke burgers van de DDR informatie hadden doorgespeeld aan de Staatssicherheitsdienst, waarna slachtoffers met deze informanten zouden willen afrekenen, of de reputatie van de informanten en politici schade zou oplopen, wat voor sociale onrust zou zorgen. (2p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Studenten verzochten Gorbatsjov tijdens zijn bezoek aan China (zie bron 13) om het Plein van de Hemelse Vrede te bezoeken, maar Gorbatsjov weigerde.
Geef een politieke verklaring voor:
− het verzoek van de studenten, en
− de weigering van Gorbatsjov.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart het verzoek van de studenten: zij zagen Gorbatsjov als voorbeeld van een leider die hervormingen doorvoerde in een communistisch land, en hoopten dat Deng Xiaoping naar Gorbatsjov zou luisteren. (1p)
  • Verklaart de weigering van Gorbatsjov: hij wilde de politieke verhouding met China niet schaden en bezocht daarom het Plein niet, of hij wilde zich niet mengen in de binnenlandse politiek van China. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 21 2 punten

In 1952 tekende Adenauer het ‘Verdrag van Luxemburg’, waarbij overeengekomen werd dat:
1 de Joodse staat Israël meer dan drie miljard mark kreeg; een betaling die bekend werd onder de naam Wiedergutmachung (‘het weer goedmaken’).
2 Israël het grootste gedeelte van de drie miljard mark moest besteden aan de aanschaf van West-Duitse goederen zoals schepen en treinen.
Adenauer wilde de positie van de BRD in West-Europa verstevigen.
Toon voor elk van beide afspraken aan op welke wijze deze moest bijdragen aan het verstevigen van de positie van de BRD in West-Europa.

Bekijk het antwoord
  • Toont aan dat met de betaling de West-Duitsers afstand namen van het nazi-verleden, waardoor de BRD beter geaccepteerd kon worden als politieke partner/samenwerkingspartner in West-Europa. (1p)
  • Toont aan dat door het geld voornamelijk te laten besteden aan Duitse goederen het Wirtschaftswunder / de opbouw van de Duitse economie werd bevorderd, waardoor de BRD een sterkere economische partner werd in West-Europa / niet afhankelijk was van buurlanden voor de wederopbouw. (1p)

Alleen als telkens wordt aangegeven op welke wijze de afspraak de positie van de BRD in West-Europa moest verstevigen, telt elk subcriterium mee.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 10

Vladimir Semjonov, die in 1953 de hoogste commissaris is van het Sovjet Controle Comité in de DDR, schrijft in 1990 in zijn memoires:

Berichten over gewelddadige demonstraties en confrontaties bereikten ons uit Gera, Cottbus, Chemnitz, Halle, Leipzig, Dresden, Maagdenburg en andere steden in de DDR. Aan beide kanten vielen doden. (…) Om 11 uur kregen we uit Moskou de instructie om het vuur op de opstandelingen te openen, militaire standrechtbanken op te richten en twaalf raddraaiers dood te schieten. Nieuwsberichten over de executies moesten overal in de stad opgehangen worden. Omdat [bevelhebber] Sokolovski en ik echter over buitengewone volmachten beschikten, negeerden we de instructie uit Moskou en gaven [aan onze soldaten] het bevel om over de hoofden van de demonstranten heen te schieten. De eerste schoten veroorzaakten verwarring onder de opstandelingen. Ze begonnen zich naar West-Berlijn terug te trekken.

Vraag 22 4 punten

Gebruik bron 10.
Stel: je doet onderzoek naar de opstand in 1953 in de DDR. Je wilt deze beschrijving van Semjonov als bron gebruiken, maar je twijfelt aan de betrouwbaarheid ervan.
Licht je twijfel toe door telkens met een verwijzing naar de bron:
− aan te tonen dat Semjonov een communistische visie heeft op de oorzaak van de opstand en
− aan te tonen dat de beschreven instructies uit Moskou passen bij een totalitair regime en
− uit te leggen dat je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de beschrijving van zijn eigen rol die Semjonov geeft in zijn memoires uit 1990.

Bekijk het antwoord
  • Toont met een verwijzing naar de bron aan dat Semjonov een communistische visie heeft op de oorzaak van de opstand: hij gaat ervan uit dat de opstand is georganiseerd door, of wordt bijgestaan door, het (kapitalistische) westen, omdat hij beschrijft dat de opstandelingen zich terugtrekken naar West-Berlijn. (1p)
  • Toont met een verwijzing naar de bron aan dat de instructies om gericht te schieten / om mensen als afschrikwekkend voorbeeld te executeren passen bij een totalitair regime waar tegenstanders worden uitgeschakeld / een andere mening niet wordt getolereerd / de regering de burgers met geweld eronder houdt. (1p)
  • Legt uit dat je twijfelt aan Semjonovs beschrijving dat hij zijn soldaten over de hoofden van de opstandelingen liet schieten en het bevel uit Moskou negeerde, omdat hij (na de Val van de Berlijnse Muur) zijn eigen rol in het neerslaan van de opstand wil goedpraten / omdat hij voorziet dat de onderdrukking door communisten bekritiseerd zal worden / omdat hij bang is alsnog vervolgd te worden. (2p)

Vraag 22 in het hele examen

Bron 11

In 1960 schrijft Chroesjtsjov, de opvolger van Stalin, over Russische adviseurs in China:

Onze adviseurs, werkzaam in China, hebben vaak te maken met een gebrek aan vertrouwen. Hun pogingen om technische problemen te helpen oplossen worden vaak afgewezen en hun advies, dat is gebaseerd op hedendaagse wetenschappelijke kennis en technische ervaring, wordt luidkeels als achterhaald en conservatief verklaard. (…) Ze kunnen deze omgeving van wantrouwen en achterdocht niet verdragen, terwijl ze hun verantwoordelijkheden willen nakomen. Het is daarom niet verwonderlijk dat veel van deze adviseurs hebben verzocht terug te mogen keren naar hun vaderland. In het licht van dit alles zijn we tot de conclusie gekomen dat de verdere aanwezigheid van de Sovjetadviseurs in de Volksrepubliek praktisch onmogelijk is geworden.

Vraag 23 3 punten

Gebruik bron 11.
De behandeling van de Russische adviseurs zoals die uit de bron blijkt, heeft bedoelde en onbedoelde gevolgen voor China.
Toon dit aan door:
− uit te leggen welk politiek gevolg door de regering van Mao wordt nagestreefd met de beschreven behandeling van de Russische adviseurs en
− aan te geven welk Chinees economisch beleid in die tijd hieronder heeft geleden.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de Chinezen de Russische adviseurs openlijk wantrouwen, afwijzen of uitschelden, waarmee de regering van Mao streeft naar meer politieke autonomie / naar een eigen machtspositie zonder invloed van de Sovjet-Unie. (2p)
  • Geeft aan dat in China de Grote Sprong Voorwaarts / de snelle industrialisatie hieronder heeft geleden, doordat Russisch advies op wetenschappelijk/technisch gebied werd afgewezen of belachelijk gemaakt. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 22 3 punten

In 1945 werden de Verenigde Naties opgericht. In november 1949 eiste Mao de zetel van China hierin op voor de Volksrepubliek, maar deze eis werd met een ruime meerderheid verworpen door verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten.
Licht deze gebeurtenis toe door:

  • aan te geven welke boodschap Mao met zijn eis wilde overbrengen aan Chiang Kaishek, en
  • de beslissing van de Verenigde Staten om deze eis te verwerpen uit te leggen, waarbij je je antwoord ondersteunt met een kenmerkend aspect van de twintigste eeuw.
Bekijk het antwoord
  • Met het opeisen van de zetel liet Mao weten dat niet Chiang Kaishek (in Taiwan) maar hijzelf de rechtmatige leider van China was, of dat hij zijn strijd tegen Chiang Kaishek niet zou opgeven. (1p)
  • De Verenigde Staten wilden voorkomen dat met de toetreding van de Volksrepubliek tot de Verenigde Naties er een (machtig) communistisch land vertegenwoordigd zou worden, wat past bij 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog'. (2p)

Voor het alleen noemen bij de tweede deelvraag van een juist kenmerkend aspect zonder uitleg over de beslissing van de Verenigde Staten, wordt geen scorepunt toegekend.

Vraag 22 in het hele examen

bron 13

Geïnterviewden die in de eerste, gevaarlijke demonstraties meededen spraken over hun angst, hun verwachting dat het zou mislukken en zelfs van de zinloosheid van hun actie. Bijna niemand had het over het succes van de protesten in Hongarije of Polen1) (…). De meesten verwachtten 'een Chinese oplossing'.
noot 1 landen in het Oostblok waar ook demonstraties plaatsvinden in 1989

De politicoloog Laurence McFalls schrijft over een interview met leden van de protestbeweging in de DDR in 1989:

Vraag 25 2 punten

De demonstranten twijfelen over hun actie.
Licht deze twijfel toe door:

  • zonder bron aan te geven wat de protestbeweging in 1989 wilde bereiken in de DDR, en
  • met bron aan te geven welke voorspelling de demonstranten uitspraken door op dat moment te verwijzen naar 'een Chinese oplossing'.
Bekijk het antwoord
  • De protestbeweging in de DDR wilde politieke hervormingen binnen het socialistische systeem, of meer vrijheid bewerkstelligen. (1p)
  • De demonstranten gingen ervan uit dat de regering van de DDR de demonstraties met geweld zou laten neerslaan, net zoals was gebeurd met de demonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede. (1p)

Alleen als bij de tweede deelvraag wordt ingegaan op het neerslaan van de demonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 25 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Moderne tijd

Vraag 23 4 punten

Een anekdote: In 1966 publiceerde de Chinese staatskrant een artikel met daarin foto's van een zwemtocht van de 72-jarige Mao in de Yangtze-rivier. Er werd beschreven hoe Mao energiek "met ferme slagen de golven doorkliefde". Toen hij, volgens de pers, een andere zwemster passeerde die maar één zwemslag kende, pauzeerde Mao even om het meisje de rugslag te leren.

Het artikel geeft mogelijk een eenzijdig beeld weer van de zwemtocht, omdat het artikel:
1 de Culturele Revolutie moet ondersteunen.
2 in de staatskrant verschijnt.

Leg voor beide gegevens uit dat dit mogelijk leidt tot een eenzijdig beeld van de zwemtocht, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de anekdote.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat tijdens de Culturele Revolutie een cultus rondom Mao werd gecreëerd en de samenleving ingrijpend werd veranderd, wat het artikel moet ondersteunen door Mao te beschrijven als een fitte leider die ondanks zijn leeftijd nog kon zwemmen en tijdens het zwemmen de energie heeft om een meisje de rugslag te leren, met een verwijzing naar de anekdote (2p)
  • Legt uit dat de staatskrant in het totalitaire China alleen positieve informatie over Mao publiceert of de opdracht krijgt de personencultus van Mao te ondersteunen, waardoor het beeld ontstaat dat Mao golven doorkliefde of een meisje de rugslag leerde, met een andere verwijzing naar de anekdote (2p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een argument (bij de eerste deelvraag) op welke wijze het artikel de Culturele Revolutie ondersteunt en (bij de tweede deelvraag) dat de staatskrant eenzijdige informatie bevat, en een passende verwijzing naar de anekdote, worden scorepunten toegekend. Als bij beide deelvragen dezelfde verwijzing naar de anekdote wordt genoemd, worden alleen bij de eerste juiste verwijzing scorepunten toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Op 10 april 1987 publiceerde Neues Deutschland, de krant van de Communistische Partij van de DDR, een interview met Kurt Hager. Hierin zei Hager, die lid was van de regering in de DDR, over het politieke beleid in de Sovjet-Unie: "Als je buren hun woning opnieuw behangen, moet jij je dan verplicht voelen dat ook te doen?" De uitspraak van Kurt Hager werd gezien als typerend voor het politieke beleid van de regering van de DDR in 1987.

Licht deze visie toe door:

  • aan te geven bij welk politiek beleid van de regering van de DDR de uitspraak van Hager paste, en
  • uit te leggen dat dit beleid mede werd veroorzaakt door de veranderde buitenlandse politiek van de Sovjet-Unie.
Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat de uitspraak past bij het beleid van de regering van de DDR om de hervormingen van Gorbatsjov af te wijzen, waarbij de opmerking paste dat de regering niet hoefde te doen wat de buren deden (1p)
  • Legt uit dat de Sovjet-Unie aangaf de Brezjnevdoctrine los te laten, zodat de regering van de DDR bezorgd was dat zij niet op (militaire) steun kon rekenen als hervormingen zouden leiden tot opstanden of rellen tegen het communistische regime, en daarom de hervormingen afwees (2p)

Alleen als bij de tweede deelvraag een juist verband wordt gelegd tussen het loslaten van de Brezjnevdoctrine en het afwijzen van de hervormingen, worden scorepunten toegekend.

Vraag 25 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Moderne tijd

Bron 11

Uit een boek gemaakt in opdracht van de Oost-Duitse regering in 1950:

Toen de eerste meldingen over het afwerpen van coloradokevers1) op gebieden van de Duitse Democratische Republiek door Amerikaanse vliegtuigen opdoken, konden zelfs mensen die overtuigd waren van de meedogenloosheid en gewetenloosheid van de Amerikaanse oorlogsstokers, niet geloven dat dit werkelijk waar was. (…) Boeren en boerencoöperaties hebben inmiddels hun woede geuit over de laatste misdaden van de Amerikaanse gangsters in de lucht. Duitse en buitenlandse journalisten die een oriëntatiereis maakten door de Duitse Democratische Republiek, hadden op 18 juni 1950 in het dorp Schönfels bij Zwickau de gelegenheid een van de zwaarst getroffen gebieden te bezoeken. (…) De boeren verzekerden de journalisten dat de besmetting alleen veroorzaakt kon zijn door de Amerikaanse vliegtuigen die ze hadden gezien.

noot 1 Coloradokevers zijn insecten die grote schade toebrengen aan de aardappelteelt.

Vraag 20 2 punten

Gebruik bron 11.
In 1950 krijgt de regering van de pas opgerichte DDR daadwerkelijk te maken met de bedreiging van de aardappeloogst door de coloradokever.

Beredeneer welke kritiek de regering van de DDR wil weerleggen met dit boek.

Bekijk het antwoord
  • Door te beweren dat de Amerikanen de coloradokever verspreiden, wil de regering van de DDR de kritiek weerleggen dat zijzelf de bestrijding van de kever niet voldoende ter hand hebben genomen / dat de bedreiging van de aardappeloogst / tekorten door de misoogsten door introductie van de communistische (landbouw)politiek is veroorzaakt (2p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 2 punten

Twee gegevens over het beëindigen van de Praagse Lente:
1 Brezjnev besloot, mede op advies van de DDR-leider Walter Ulbricht, om de Praagse Lente te beëindigen met een militaire inval.
2 Brezjnev besloot dat juist de Oost-Duitse troepen niet mochten deelnemen aan de militaire inval.

Geef voor beide besluiten de overweging van Brezjnev weer.

Bekijk het antwoord
  • Overweging bij besluit 1: Brezjnev besloot tot een militaire inval, omdat hij wilde voorkomen dat de hervormingen van de Praagse Lente onrust zouden veroorzaken in / overgenomen zou worden door andere communistische landen (zoals de DDR) (1p)
  • Overweging bij besluit 2: Brezjnev besloot de Oost-Duitse troepen niet in te zetten, omdat dit vanwege de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog / aan de Duitse bezetting (extra) weerstand tegen de militaire inval kon oproepen onder de Tsjecho-Slowaakse bevolking (1p)

Als in het antwoord op de eerste deelvraag wordt verwezen naar de Brezjnev-doctrine, wordt geen scorepunt toegekend (omdat deze doctrine pas na de inval wordt geformuleerd).

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 4 punten

In 1973 nam het Amerikaanse Congres (parlement) de War Powers Act aan. Door deze wet werd de president verplicht te overleggen met het Congres over het inzetten van Amerikaanse troepen.

De aanname van de War Powers Act is mede veroorzaakt door:
1 het militaire verloop van de Vietnamoorlog na de Tonkin-resolutie.
2 een verandering in de publieke opinie in de Verenigde Staten.

Leg voor beide oorzaken uit wat het Congres met de aanname van de War Powers Act wilde voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • Bij 1: een president had de macht om de Verenigde Staten te betrekken bij een langdurig / ingrijpend militair conflict, omdat de Vietnamoorlog was geëscaleerd na de Tonkin-resolutie / de Verenigde Staten na de Tonkin-resolutie steeds meer troepen moesten inzetten (2p)
  • Bij 2: het Congres wilde voorkomen dat de regering de steun van de bevolking verloor, omdat in de Amerikaanse publieke opinie de kritiek toenam op het Vietnambeleid van de regering / de protestgeneratie de overhand kreeg (2p)

Alleen voor een juiste combinatie van een juiste beschrijving (bij 1) van de escalatie van de Vietnamoorlog en (bij 2) van de toenemende kritiek op de oorlog, met een juiste uitleg wat de War Powers Act moest voorkomen, worden scorepunten toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

Bron 12

Bron 12
Bron 12 In 1988 verschijnt deze postzegel in de Sovjet-Unie:

Op de postzegel staan de woorden PERESTROJKA en een korte tekst in het Russisch, naast een portret van een man met helm. Onderaan zijn kleine afbeeldingen van arbeid en industrie te zien.

Vertaling van de tekst op de postzegel:
'Perestrojka is het vertrouwen op de levendige creativiteit van de massa.'

Toelichting:
Op de postzegel zijn sectoren afgebeeld waar volgens de regering van de Sovjet-Unie innovatie moet plaatsvinden.

Vraag 24 4 punten

Gebruik bron 12.
Deze postzegel moet het beleid van Perestrojka bevorderen.

Toon dit aan door:

  • uit te leggen welke verandering in de communistische ideologie met de tekst op de postzegel wordt aangekondigd en
  • aan te geven dat deze verandering het beleid van Perestrojka kan bevorderen en ten slotte
  • aan te geven waardoor een postzegel een effectieve manier is om deze verandering te bewerkstelligen.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit welke verandering met de tekst op de postzegel wordt aangekondigd: er komt initiatief bij de bevolking / er komt ruimte voor eigen ideeën van de bevolking, wat een verandering is met het communistische beleid dat alle beslissingen van bovenaf werden opgelegd / door de regering werden bepaald (2p)
  • Geeft aan dat deze verandering het beleid van Perestrojka kan bevorderen: het ruimte geven voor eigen initiatieven bevordert het inzetten van talenten / zorgt voor nieuwe invalshoeken (wat innovatie / herstructurering van de economie kan bevorderen) (1p)
  • Geeft aan waardoor een postzegel een effectieve manier is om deze verandering te bewerkstelligen: een postzegel wordt door veel mensen / door het hele land gebruikt, zodat de hele bevolking wordt betrokken bij / op de hoogte wordt gesteld van de verandering (1p)

Alleen als bij de eerste deelvraag wordt ingegaan op het eerdere centraal bepaalde beleid, worden scorepunten toegekend.

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 9

Philipp Jacob Siebenpfeiffer, een van de organisatoren van een meerdaags politiek festival in de Beierse plaats Hambach in 1832, houdt daar een toespraak waarin hij zegt:

En hij zal komen die dag, de dag van de zuiverste overwinningsroes, waarop Duitsers uit de Alpen, van de Rijn, de Donau en de Elbe elkaar als broeders zullen omarmen, waarop de tolpalen, de slagbomen en alle andere formele tekenen van de scheiding, de hindernissen en de onderdrukking verdwijnen. (…) Waarop vrij verkeer over vrije straten getuigt van het vrijkomen van onze nationale krachten en energie; waarop de vorsten hun bonte hermelijnen mantels die de pretentie uitstralen dat zij plaatsbekleder zijn van God, omruilen voor mannelijke toga's van Duitse waardigheid. En de ambtenaar en de soldaat zich niet meer tooien met het bediendenjasje van de heren en meesters, maar met de tekenen van hun verbondenheid met het volk. (...) Als de vorsten hun troon daarboven in de wolken niet verlaten om gewone burgers te worden, dan zal het Duitse volk zelf, op een moment van groots enthousiasme, het werk voltooien, waarvoor hun ziekelijke verwaandheid en egoïsme terugdeinzen.

https://politische-bildung-rlp.de/fileadmin/files/downloads/Broschuere_Hambach_1832.pdf

Vraag 23 3 punten

Na de Slag bij Stalingrad stuurde Stalin een bericht aan Churchill en Roosevelt waarin hij deze leiders opriep om te zorgen voor een tweede front tegen Duitsland.

Geef aan welk belang Stalin had bij het tweede front en leg uit waardoor het uitblijven hiervan tot juni 1944 bijdroeg aan het ontstaan van de Koude Oorlog.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het belang van Stalin: hij wilde een tweede front om het Russische leger te ontlasten of om de Duitsers definitief terug te dringen. (1p)
  • Legt uit dat het uitblijven van het tweede front bijdroeg aan de Koude Oorlog, doordat Stalin het zag als een poging van de westerse landen om de Russische troepen uit te putten of te profiteren van de Russische inspanningen, of doordat de Sovjet-Unie de kans kreeg om Oost-Europa te bevrijden, waardoor dat in de communistische invloedssfeer terechtkwam. (2p)

Alleen als bij de tweede deelvraag wordt uitgelegd op welke manier het uitblijven van het tweede front bijdroeg aan het ontstaan van de Koude Oorlog, worden scorepunten toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

Bron 13

Op 16 augustus 1961 staat in de Amerikaanse krant The New York Times een bericht over de bouw van de Berlijnse Muur:

De regering-Kennedy deed vandaag haar best om de afsluiting van de grens tussen Oost- en West-Berlijn door Oost-Duitsland voor te stellen als een dramatische erkenning van communistisch falen. De hoogste functionarissen gaven aan dat het antwoord van de geallieerden op de communistische acties in Berlijn voorlopig hierbij zou blijven. Zolang de westerse toegangsrechten tot de verdeelde stad worden gerespecteerd, zeiden de functionarissen, zullen protesten en een krachtige propaganda de voornaamste vergeldingsmaatregelen blijven.

https://www.nytimes.com/1961/08/16/archives/reds-held-losing-washington-to-stress-east-german-move-confesses.html

Vraag 24 4 punten

Leg uit, telkens met een passende verwijzing naar de bron, dat de Amerikaanse regering de bouw van de Berlijnse Muur:

  • niet strijdig acht met de containmentpolitiek en
  • verklaart vanuit een westers standpunt over het communisme.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de Amerikaanse regering de Muur niet strijdig acht met de containmentpolitiek, omdat zij de communistische invloedssfeer respecteert zolang de westerse rechten worden gerespecteerd en alleen met propaganda reageert. (2p)
  • Verklaart de bouw van de Muur vanuit een westers standpunt: de Muur wordt gebouwd vanwege het falen van het communisme, omdat mensen niet uit vrije wil kiezen te leven in een communistisch land en de bevolking binnen de DDR gehouden moet worden. (2p)

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Moderne tijd

Bron 12 Het schaakspel en de pion

Het schaakspel en de pion
Bron 12 https://www.geheugenvannederland.nl/nl/platform/view/het-schaakspel-pion-jordaan-leendert-jurriaan

Op 1 mei 1954 verschijnt in het socialistische weekblad Vrij Nederland onderstaande prent van de tekenaar Jordaan met de titel Het schaakspel en de pion:

Opschrift vlag: Dien Bien Phu
De personen bovenaan stellen onderhandelaars in Genève voor.

Vraag 23 3 punten

Gebruik bron 12.

Op 26 april 1954 begint de Conferentie van Genève.

Jordaan geeft een mening weer over de Conferentie van Genève die past bij de politieke achtergrond van Vrij Nederland.

Toon dit aan door:

  • met een verwijzing naar de bron uit te leggen welke mening Jordaan weergeeft over de Conferentie van Genève en
  • zonder bron aan te geven dat deze mening past bij de politieke achtergrond van Vrij Nederland.
Bekijk het antwoord
  • Noemt de mening die Jordaan weergeeft: de onderhandelaars gaat het niet om het redden van soldaten maar om diplomatieke winst, de onderhandelaars gaan over lijken om te krijgen wat ze willen, of de onderhandelaars denken dat oorlog een spelletje is (1p)
  • Verwijst naar de prent met een passend element: de titel 'Het spel en de pion', de onderhandelaars die een schaakspel spelen, of de dode soldaat op de voorgrond (1p)
  • Noemt zonder bron dat een kritische mening over oorlogsonderhandelingen past bij het antimilitaristische of anti-imperialistische uitgangspunt van Vrij Nederland, of bij het uitgangspunt dat de bourgeoisie zich niet interesseert in het belang van het volk (1p)

De verwijzing naar de prent (tweede subcriterium) telt alleen mee als de weergegeven mening juist is (eerste subcriterium).

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

De regering van de DDR liet in 1956 een bioscoopfilm maken over de Duitse hervormer Thomas Müntzer (1489-1525). Müntzer was in 1524 een van de leiders van een boerenopstand tegen zware feodale belastingen, tegen het verrichten van herendiensten aan de adel en voor herverdeling van het land.

Leg uit welk marxistisch denkbeeld de regering van de DDR wilde benadrukken met de film over Müntzer.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de regering het marxistische denkbeeld van de klassenstrijd of de (wereld)revolutie wilde benadrukken, waardoor de arbeiders of de boeren de macht zouden overnemen van de heersende klasse, of dat productiemiddelen en land in handen van de gemeenschap moeten zijn, zodat land niet in handen van de bezittende klasse mag zijn (2p)

Alleen als een marxistisch denkbeeld wordt uitgelegd, telt het subcriterium mee.

Vraag 24 in het hele examen

Bron 13

Bron 13
Bron 13 https://agensir.it/quotidiano/2017/3/10/consiglio-europeo-i-27-capi-di-stato-e-di-governo-limano-la-dichiarazione-di-roma-per-il-60-dei-trattati/

Een Italiaanse poster uit 1957:
Tekst boven: Europa verenigd voor de vooruitgang en voor de vrede.
Tekst midden: Eindelijk zijn de grenzen in Europa vervaagd en zal er een enkele gemeenschap zijn met een vrije doorgang voor zowel personen, als voor goederen en vooral voor werk.
Tekst onder: Rome, 25 maart 1957. Ondertekening van de verdragen van de gemeenschappelijke markt en de Euratom.

Toelichting:
Onder de vrouwen staan de namen Luxemburg, België, Frankrijk, Italië, Duitsland en Nederland.

Vraag 25 3 punten

Gebruik bron 13.

Het tekenen van deze verdragen kan worden gezien als een reactie op ontwikkelingen in Europa in de jaren 1930, 1940 en 1950.

Geef voor de jaren 1930, 1940 en 1950 apart de redenering weer, waardoor de verdragen kunnen worden gezien als een reactie op een ontwikkeling in die tijd.

Bekijk het antwoord
  • Voor 1930: de verdragen moeten een herhaling van de economische crisis uit die jaren voorkomen, door de economie te bevorderen met een gemeenschappelijke markt (1p)
  • Voor 1940: de verdragen moeten een herhaling van een (wereld)oorlog voorkomen, door spanning weg te nemen met betere samenwerking (1p)
  • Voor 1950: de toenemende westerse welvaart vraagt om soepele regels rond (arbeids)migratie, of er wordt een front gevormd tegen het communistische blok om de dreiging van de Koude Oorlog tegen te gaan (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Twee gebeurtenissen rond de dood en begrafenis van Imre Nagy (1896-1958), die in 1956 leider was van Hongarije:
1 Op 16 juni 1958 werd Nagy wegens hoogverraad opgehangen en onder een andere naam begraven op een begraafplaats in een buitenwijk van Boedapest.
2 Op 16 juni 1989 woonden 250.000 mensen de plechtige herbegrafenis van Nagy bij, die rechtstreeks werd uitgezonden door de Hongaarse televisie.

Uit deze gebeurtenissen blijkt een verandering van de visie op Imre Nagy.

Verklaar deze verandering door voor beide gebeurtenissen aan te tonen dat ze voortkwamen uit de politieke situatie binnen het Oostblok op dat moment.

Bekijk het antwoord
  • Toont voor gebeurtenis 1 aan dat de executie wegens hoogverraad (en de begrafenis onder een andere naam) kan worden verklaard doordat Nagy als leider van de regering tijdens de Hongaarse Opstand door de Sovjet-Unie werd gezien als iemand die hun grip op de invloedssfeer in gevaar bracht, en daarom moest worden uitgeschakeld of geen martelaar mocht worden (1p)
  • Toont voor gebeurtenis 2 aan dat de herbegrafenis, of de belangstelling ervoor, kan worden verklaard vanuit de herwaardering voor hervormers als Nagy, het afwijzen van het communistische verleden of het openen van de grens tussen het Oostblok en het Westen in Hongarije (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

Drie dagen nadat Gerald Ford in 1974 werd beëdigd als de nieuwe president van de Verenigde Staten, zei hij tegen het Congres (volksvertegenwoordiging): 'Een sterke defensie is de veiligste weg naar vrede. (...) Net zoals de Amerikaanse wens voor vrede voor niemand onderdoet, zo zal ook de Amerikaanse kracht voor niemand onderdoen.'

Gerald Ford wilde het Congres geruststellen over zijn politieke koers.

Leg uit welk beleid tijdens de Koude Oorlog Ford met deze toespraak nuanceerde.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Ford het beleid van onderhandelen over wapenvermindering of het streven naar een betere relatie met de Sovjet-Unie (detente) nuanceert, door aan te geven dat een sterke defensie belangrijk is om de vrede te bewaren of dat de Verenigde Staten niet onder hoeven te doen voor andere landen (2p)

Vraag 27 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 8

In 1896 publiceert de Franse schrijfster Hubertine Auclert een artikel over de Franse kolonie Algerije:
In plaats van onderwijs voor Arabische meisjes in Algerije aan te moedigen heeft het Franse bestuur de scholen die al voor de verovering [in 1830] waren gesticht gesloten. En het liet toe dat conservatieve moslimmannen de scholen die na de verovering werden gesticht weer sloten, zodat de hoofdstad van Algerije 35 jaar geen enkele school had voor meisjes. Toen de rector van de Academie van Algiers, meneer Charles Jeanmaire, rond 1890 toch een klas begon voor jonge Arabische meisjes, bleken die meisjes zo intelligent dat het Franse bestuur gealarmeerd raakte. Het bestuur zei dat deze jonge meisjes na het behalen van hun diploma niet langer thuis in afzondering zouden willen leven.

http://chnm.gmu.edu/wwh/p/180.html

Vraag 23 3 punten

De Amerikaanse overheid greep wel in bij de Blokkade van Berlijn, maar niet tijdens de bouw van de Berlijnse Muur. Leg uit, met een verwijzing naar beide gebeurtenissen, welke continuïteit in de Amerikaanse buitenlandse politiek je met dit verschil in aanpak kunt aantonen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als continuïteit dat de Amerikaanse buitenlandse politiek bepaald werd door de containmentpolitiek (of een juiste omschrijving daarvan) (1p)
  • Legt uit dat de Amerikanen ingrepen bij de Blokkade van Berlijn, omdat de Sovjet-Unie haar macht probeerde uit te breiden (1p)
  • Legt uit dat de Amerikanen niet ingrepen bij de bouw van de Muur, omdat de bestaande situatie werd geconsolideerd (1p)

Vraag 23 in het hele examen

bron 12

Op 10 juni 1976 ontmoeten president Jaafar Numeiri van Soedan (in Afrika) en president Gerald Ford van de Verenigde Staten elkaar. Tijdens het gesprek zegt Numeiri:
Ik wil graag eerst iets vertellen over Soedan. Wij bevinden ons nu in een stabiele positie. Met de hulp van bevriende staten konden wij de burgeroorlog, die 17 jaar duurde, beëindigen. Nu willen we ons ontwikkelen en we maken een goede start daarmee. We zijn een groot land, met negen buurlanden met dezelfde problemen als de onze. Het is al een hele inspanning om met al onze buren samen te werken.
We verzoeken de Verenigde Staten ons te helpen in de ontwikkeling van ons land en van de regio. We hebben een aantal goede vrienden in de regio – Egypte en Saoedi-Arabië. We willen vrede en stabiliteit in de regio brengen en de buitenlandse invloeden uitroeien. (…) Er was een grootse communistische campagne tegen ons in de hele communistische wereld. We hebben hen zelf uitgeschakeld, maar we denken dat Afrika hun doelwit blijft. (…) We moeten samenwerken om het probleem van Eritrea [gebied in Ethiopië] aan te pakken, want dat is een manier voor de Sovjet-Unie om voet aan de grond te krijgen. Traditioneel hadden jullie goede banden met de Ethiopiërs, maar nu zijn ze begonnen hun soldaten te trainen in de Sovjet-Unie.

http://www.fordlibrarymuseum.gov/library/document/0314/1553468.pdf

Vraag 25 3 punten

Gebruik bron 12. Twee beweringen: 1 Het verzoek van Jaafar Numeiri is geïnspireerd op het Marshallplan. 2 Jaafar Numeiri onderbouwt zijn verzoek met een verwijzing naar de dominotheorie. Ondersteun beide beweringen door aan te tonen dat Numeiri met zijn verzoek zowel op economisch als op politiek terrein de doelen van het Marshallplan nastreeft, en door aan te geven welke verwijzing naar de dominotheorie Numeiri maakt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Numeiri, net als het Marshallplan, wil bereiken dat zijn land na een oorlog met steun van de Verenigde Staten economische wederopbouw kan bewerkstelligen (1p)
  • Noemt dat Numeiri de (uitbreiding van het) communisme wil stoppen (1p)
  • Noemt dat Numeiri suggereert dat de Sovjet-Unie Ethiopië de mogelijkheid biedt soldaten te trainen, om zo in meer Afrikaanse landen macht te krijgen, wat past bij de dominotheorie (1p)

Vraag 25 in het hele examen

bron 13

bron 13
bron 13 https://www.thenation.com/wp-content/uploads/2015/05/reagan_sdi_cc_img.jpg

Op 23 maart 1983 houdt de Amerikaanse president Reagan een speech op de Amerikaanse televisie om zijn SDI-project uit te leggen aan de Amerikaanse bevolking.
Toelichting:
Op het bord achter Reagan is een foto te zien van de toenmalige Sovjetbasis op Cuba.

Vraag 26 3 punten

Gebruik bron 13. Reagan laat tijdens zijn speech bewust de foto zien van de basis op Cuba. Toon dit aan door zonder bron te noemen wat de kern van het SDI-project is en met bron uit te leggen wat Reagan wil bereiken bij de Amerikaanse bevolking door deze foto te laten zien.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de kern van het SDI-project het plaatsen van een Amerikaans ruimtescherm is, dat raketten van de Sovjet-Unie moet tegenhouden (1p)
  • Legt met de foto van de basis op het nabije (communistische) Cuba uit dat de militaire dreiging van de Sovjet-Unie groot is, of dat de herinnering aan de angst voor de nucleaire dreiging tijdens de Cubacrisis wordt opgeroepen (1p)
  • Legt uit dat Reagan daarmee steun bij de Amerikaanse bevolking wil krijgen voor (de hoge kosten van) het SDI-project (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 23 2 punten

Verschillende Duitse regeringen kozen ieder een nationale vlag van Duitsland: 1871 Na de eenwording koos het Duitse keizerrijk voor een vlag met de kleuren zwart-wit-rood. In deze vlag was het zwart-wit van de Pruisische vlag opgenomen. 1919 De grondwet van de Weimarrepubliek bepaalde dat de Duitse vlag de kleuren zwart-rood-geel had. Dezelfde vlag werd in 1848 gebruikt door het Frankfurter Parlement. 1935 Een van de Neurenberger wetten bepaalde dat de partijvlag van de NSDAP, een rode vlag met op een witte cirkel het zwarte hakenkruis, de enige nationale vlag werd van Duitsland. 1949 De regering van de DDR koos de vlag met de kleuren zwart-rood-geel tot de nationale vlag. De verschillende Duitse regeringen wilden met de keuze van hun vlag een politieke boodschap uitdragen. Toon dit aan door bij de vlaggen van 1871 en 1949 elk een politieke boodschap te noemen die de vlag moest uitdragen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij de vlag van 1871 dat het Duitse keizerrijk met de kleuren van Pruisen uitdroeg dat Pruisen de machtigste Duitse (deel)staat was of een belangrijke rol had gespeeld tijdens de Duitse eenwording (1p)
  • Noemt bij de vlag van 1949 dat de DDR met de vlag van het Frankfurter Parlement of van de Weimarrepubliek uitdroeg dat het land een volksdemocratie was, of dat het zich distantieerde van het Derde Rijk of van het keizerrijk (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Gebruik bron 12. Er vindt in de jaren 1970 een verandering plaats in het Amerikaanse beleid in de Vietnamoorlog. Je kunt hiervoor een oorzaak uit de bron afleiden. Licht dit toe door: zonder bron aan te geven welke verandering in het beleid plaatsvindt en met een verwijzing naar de bron een oorzaak van deze verandering te noemen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zonder bron dat de Amerikaanse regering begin jaren 1970 op zoek gaat naar een diplomatieke oplossing voor de oorlog (driehoeksdiplomatie), of dat de Amerikaanse deelname aan de oorlog wordt stopgezet (1p)
  • Noemt met een verwijzing naar de bron dat de hippies (die een samenleving nastreven zonder geweld) een groot aandeel van de jonge, toekomstige kiezers vormen, zodat de regering hun kritiek op de deelname aan de oorlog niet wil of kan negeren (2p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 3 punten

Een anekdote: Aleksandr Didusenko, de correspondent in Praag van de Russische krant Trud (Arbeid), vroeg in 1968 aan Brezjnev wat hij mocht schrijven over de gebeurtenissen tijdens de Praagse Lente. Hem werd verteld: "Schrijf de waarheid", waarna Brezjnev daaraan toevoegde: "In één exemplaar, dat je aan mijn assistent mag sturen." Licht het antwoord van Brezjnev toe door: een binnenlandse politieke en een buitenlandse politieke reden te noemen voor zijn antwoord en met deze anekdote aan te tonen dat de Sovjet-Unie een totalitaire staat was.

Bekijk het antwoord
  • Noemt als binnenlandse politieke reden dat Brezjnev wilde voorkomen dat inwoners van de Sovjet-Unie beïnvloed raakten door de ideeën van Dubček of sympathiseerden met het opstandige Tsjecho-Slowakije (1p)
  • Noemt als buitenlandse politieke reden dat Brezjnev de relatie met het Westen of met de Oostbloklanden niet in gevaar wilde brengen met berichten over hardhandig optreden door de Sovjettroepen (1p)
  • Toont met de anekdote aan dat de Sovjet-Unie een totalitaire staat was, omdat er censuur werd toegepast of omdat Brezjnev zich met de inhoud van de krant bemoeide (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Bron 13 Omwenteling

Omwenteling
Bron 13

In 1989 verschijnt deze prent van tekenaar Herblock in de Amerikaanse krant The Washington Post, met als titel Omwenteling:

Toelichting:
De arm is van het Amerikaanse vrijheidsbeeld.

Vertaling:
Van links naar rechts: Oost-Duitsland, Tsjecho-Slowakije, Hongarije, Bulgarije, Polen, USSR (Sovjet-Unie)

Vraag 27 4 punten

Gebruik bron 13. Een interpretatie: tekenaar Herblock geeft in deze prent uit 1989 een westerse visie weer op een verandering in Oost-Europa in dat jaar. Leg deze interpretatie uit door, telkens met een verwijzing naar de bron, aan te tonen: welke verandering voor Herblock aanleiding is om deze prent te tekenen en dat Herblock een westerse visie op die verandering weergeeft.

Bekijk het antwoord
  • Noemt, met verwijzing naar de prent, dat Herblock de Oost-Europese landen als brokstukken weergeeft of dat hij de titel 'omwenteling' gebruikt (1p)
  • Verwijst naar het in opstand komen tegen het communistische regime in het Oostblok, of naar het uiteenvallen van het Oostblok (1p)
  • Verwijst naar de arm of de vlam van het (Amerikaanse) Vrijheidsbeeld, die de landen uiteen drijft (1p)
  • Geeft de westerse visie weer dat de opstanden geïnspireerd zijn op het Amerikaanse of westerse vrijheidsideaal (1p)

Alleen als de verandering en de westerse visie juist worden weergegeven, wordt 1 scorepunt toegekend aan een juiste verwijzing naar de prent.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

De volgende gegevens gaan over Joseph Luns (1911-2002), Nederlands minister van Buitenlandse zaken en secretaris-generaal van de NAVO: 1 In 1957 ondertekende Luns het Verdrag van Rome, waarin landen afspraken maakten over het vrije verkeer van goederen in West-Europa. 2 In 1962 vertelde Luns de Amerikaanse politicus Robert Kennedy dat Nederland marineschepen had gestuurd naar Nieuw-Guinea, dat deel uitmaakte van het koninkrijk der Nederlanden, om te voorkomen dat Indonesië dat gebied zou inlijven. 3 In 1979 pleitte Luns voor de modernisering van het kernwapenarsenaal van de NAVO. Kies twee gegevens uit het leven van Joseph Luns en geef telkens aan bij welk kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste eeuw dit gegeven past.

Bekijk het antwoord
  • Kiest twee gegevens uit het leven van Joseph Luns en koppelt elk gegeven aan een juist kenmerkend aspect van de tweede helft van de twintigste eeuw (2p)

Per juiste combinatie van een gegeven en een kenmerkend aspect wordt 1 punt toegekend, met een maximum van 2 punten. Juiste combinaties: gegeven 1 bij 'De eenwording van Europa'; gegeven 2 bij (het tegengaan van) 'de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld'; gegeven 3 bij 'de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken' of 'een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog'.

Vraag 28 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 7

In 1831 verklaart de Italiaanse denker Giuseppe Mazzini over Jong Italië, een nieuwe politieke beweging die hij heeft opgericht:

Jong Italië is een broederschap van Italianen, die geloven in een wet van vooruitgang en plicht en die ervan overtuigd zijn dat Italië is voorbestemd om één staat te worden (...). Zij sluiten zich aan bij dit verbond met de vaste bedoeling om heel hun denken en doen te wijden aan dit grote doel, namelijk (het verdeelde) Italië om te vormen tot één onafhankelijke en soevereine staat van vrije en gelijke mensen.

Vraag 23 2 punten

In april 1950 ontmoette Stalin in Moskou de communistische leider van Noord-Korea, Kim Il-sung. Tijdens die ontmoeting stemde Stalin in met het Noord-Koreaanse plan om Zuid-Korea te veroveren. Stalin was eerder een tegenstander van dit plan, maar noemde nu twee redenen om zijn mening te veranderen:
1 De aanzienlijke versterking van het socialistische blok in het Oosten.
2 Het oneerlijke, verraderlijke en arrogante gedrag van de Verenigde Staten in Europa.
Noem bij iedere reden een historische gebeurtenis tussen 1945 en 1950 die Stalin hierbij bedoeld kan hebben.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij reden 1 een historische gebeurtenis tussen 1945 en 1950, namelijk het communistisch worden van China / de stichting van de Volksrepubliek China. (1p)
  • Noemt bij reden 2 een historische gebeurtenis tussen 1945 en 1950, een van de volgende: de munthervorming in Duitsland / de luchtbrug naar West-Berlijn (tijdens de Sovjetblokkade) / het stichten van de BRD / de oprichting van de NAVO / (de voorwaarden tot deelname aan) het Marshallplan. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Bron 12

In juni 1961 bezoekt de sovjetpoliticus Anastas Mikojan, een vertrouweling van Chroesjtsjov, de DDR. In een persoonlijk gesprek zegt hij tegen vertegenwoordigers van de Oost-Duitse regering:

De DDR is de meest westelijke voorpost van het socialistische blok. Daarom hebben velen, zeer velen, de ogen gericht op de DDR. (…) De DDR zal moeten bewijzen dat de beweringen van de kapitalisten onjuist zijn. De DDR, Duitsland, is het land waar duidelijk zal worden dat het marxisme-leninisme juist is, dat het communisme ook voor industrielanden het hogere, betere maatschappijtype is. (…) Als het socialisme in de DDR niet overwint, als het communisme hier niet bewijst dat het superieur en levensvatbaar is, dan hebben wij niet gewonnen.

Vraag 24 3 punten

Gebruik bron 12.
Deze bron kan worden gebruikt om aan te tonen dat er in 1961 een meningsverschil bestaat tussen de regering van de DDR en de Sovjet-Unie over de oplossing van de binnenlandse problemen van de DDR.
Toon dit aan door:

  • zonder bron aan te geven welk probleem de DDR op dat moment had en
  • met bron uit te leggen waarom de Sovjet-Unie tegen de oplossing is die de DDR-regering koos.
Bekijk het antwoord
  • Noemt zonder bron dat de uitstroom van (hoogopgeleide) DDR-burgers te groot werd om de DDR levensvatbaar te houden. (1p)
  • Legt met bron uit dat voor de sovjetregering de bouw van de Berlijnse Muur (de oplossing van de DDR-regering) gezichtsverlies betekent voor het communistische systeem, omdat eruit blijkt dat de DDR-burgers alleen met repressie in hun land gehouden kunnen worden, terwijl de DDR juist moet laten zien dat het communisme het hogere / betere maatschappijtype is. (2p)

Vraag 24 in het hele examen

Bron 13

Bron 13
Bron 13 Op 22 augustus 1968 maakt de Amerikaanse tekenaar Herblock deze prent voor de Washington Post met als titel On to the past (Op naar het verleden):

Prent: van links naar rechts staande figuren. Links de Sovjetleider Brezjnev in uniform met het opschrift 'Russian invasion', met daarachter Stalin en Hitler. Op de grond een man met het opschrift 'Czechoslovakia'.

Toelichting:
Van links naar rechts zijn staande afgebeeld: de leider van de Sovjet-Unie Brezjnev met daarachter Stalin en Hitler.
Op het uniform van Brezjnev staat: Russian invasion (Russische inval).
Onder de man op de grond staat: Czechoslovakia (Tsjecho-Slowakije)

Vraag 25 2 punten

Gebruik bron 13.
Een interpretatie: Herblock suggereert in deze prent een historische parallel tussen Polen en Tsjecho-Slowakije.
Geef met een verwijzing naar de prent aan, welke historische parallel Herblock suggereert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt met een verwijzing naar de prent dat Herblock Hitler en Stalin de inval in 1968 laat toejuichen / dat de prent de titel 'op naar het verleden' heeft. (1p)
  • Noemt dat Herblock hiermee suggereert dat de invasie door het Warschaupact (in 1968) door Brezjnev overeenkomt met de Duits-Russische invasie in Polen in 1939. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 7

In 1814 bestijgt een jongere broer van Lodewijk XVI de Franse troon als Lodewijk XVIII. Op 4 juni van dat jaar vaardigt hij onderstaand handvest uit:

De huidige toestand van het koninkrijk vroeg om een constitutioneel handvest; we hebben het beloofd en we publiceren het. (…)

Wij moesten naar het voorbeeld van onze voorgangers op de troon de gevolgen in acht nemen van de steeds toenemende vooruitgang van de kennis, de nieuwe verhoudingen die deze vooruitgang in de samenleving heeft voortgebracht (…), en de heftige veranderingen die daaruit voortkwamen. We hebben beseft dat het verlangen van onze onderdanen naar een constitutioneel handvest uitdrukking gaf aan een reële nood. Terwijl wij toegeven aan dat verlangen, hebben wij echter alle voorzorgsmaatregelen genomen om ervoor te zorgen dat dit handvest waardig is aan ons en aan het volk waarover wij zo trots zijn te heersen. (…)

Om deze redenen gunnen en verlenen wij, uit vrije wil en door de vrije uitoefening van ons koninklijk gezag, aan onze onderdanen (…) het constitutioneel handvest dat hieronder volgt.

bron 11 Nu hebben we nieuw en belangrijk bewijsmateriaal gevonden

Nu hebben we nieuw en belangrijk bewijsmateriaal gevonden
bron 11 Vertaling van de tekst op de schutting: 'Joe Zilch is een rooie.' Toelichting: Joe Zilch ('Jan met de pet') is een verwijzing naar iemand van het gewone volk. De man die de zaal toespreekt is aanhanger van senator McCarthy.

Prent van tekenaar Herblock, op 8 mei 1950 verschenen in The Washington Post, met als titel 'We Now Have New And Important Evidence'. Twee mannen duwen een schutting een deur door. Op de schutting staat 'Joe Zilch is a Red'. Rechts spreekt een man een zaal met toehoorders toe.

Vraag 25 3 punten

Gebruik bron 11.
Een interpretatie:
In deze prent uit 1950 geeft Herblock een mening weer over het McCarthyisme.
Leg met twee verwijzingen naar de bron uit, welke mening Herblock hierover weergeeft.

Bekijk het antwoord
  • Herblock geeft de mening weer dat de beschuldigingen tegen (vermeende) communisten in de Verenigde Staten (voortkomend uit het McCarthyisme) niet gebaseerd zijn op deugdelijk bewijsmateriaal / iedere Amerikaan tot verdachte kunnen maken (1p)
  • Noemt twee van de volgende verwijzingen naar de prent: de uitgezaagde schutting; de tekst op een schutting als bewijsmateriaal; de verwijzing naar het gewone volk (op de schutting) (2p)

Er mogen alleen scorepunten worden toegekend voor verwijzingen naar de prent als de mening in de prent juist wordt weergegeven.

Vraag 25 in het hele examen

bron 12

In 1951 publiceert de officiële krant in de Sovjet-Unie, Pravda (Waarheid), een interview met Stalin over de Korea-oorlog:

Vraag:
Wat vindt u van de beslissing van de Verenigde Naties om de Volksrepubliek China als aanvaller te bestempelen?

Antwoord:
Ik vind dat een schandalige beslissing. De Verenigde Naties, die werden gesticht als beschermer van de vrede, zijn een oorlogsinstrument geworden, een manier om een nieuwe wereldoorlog te beginnen. Het agressieve hart van de Verenigde Naties is de agressieve NAVO met tien lidstaten en twintig Latijns-Amerikaanse landen. En de vertegenwoordigers van deze landen nemen nu de beslissingen in de Verenigde Naties over oorlog en vrede. (…)

In werkelijkheid zijn de Verenigde Naties nu niet zozeer een wereldorganisatie als een organisatie voor de Amerikanen en behandelen zij Amerikaanse agressie als aanvaardbaar. Niet alleen de Verenigde Staten en Canada zijn bezig een nieuwe oorlog te ontketenen, maar op deze weg vind je ook die twintig Latijns-Amerikaanse landen. Hun grootgrondbezitters en kooplieden verlangen naar een nieuwe oorlog ergens in Europa of Azië om hun producten te verkopen tegen opgevoerde prijzen en miljoenen te verdienen aan deze bloedige zaken.

Vraag 26 4 punten

Gebruik bron 12.
Dit interview past bij het vijandbeeld dat binnen de Sovjet-Unie van het Westen bestaat.
Ontleen aan de bron twee onderdelen van dit vijandbeeld, telkens met een verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Stalin stelt dat de Verenigde Naties in handen zijn van de Verenigde Staten en worden ingezet om wereldheerschappij te verkrijgen / als agressor moeten worden gezien in het Korea-conflict (1p)
  • wat past bij het vijandbeeld binnen de Sovjet-Unie, waarbij ervan uit wordt gegaan dat de Verenigde Staten uit zijn op wereldheerschappij / het vernietigen van de Sovjet-Unie (1p)
  • Stalin stelt dat de kapitalisten in Latijns-Amerika op oorlog uit zijn (1p)
  • wat past bij het vijandbeeld van een agressief westers kapitalisme (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Hoe vaak Koude Oorlog in het examen komt

Vragen over Koude Oorlog per centraal examen geschiedenis vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 121-24416%
2026, tijdvak 220-21, 23313%
2025, tijdvak 121, 23-25415%
2025, tijdvak 223-25311%
2024, tijdvak 12414%
2024, tijdvak 222, 2527%
2023, tijdvak 119, 2328%
2023, tijdvak 222-24, 26415%
2022, tijdvak 121-23312%
2022, tijdvak 222, 2528%
2022, tijdvak 323, 2528%
2021, tijdvak 120, 22-24417%
2021, tijdvak 223-24211%
2021, tijdvak 323-27524%
2019, tijdvak 123, 25-26313%
2019, tijdvak 223, 25-28524%
2018, tijdvak 123-25314%
2018, tijdvak 225-2629%

In 18 van de 18 ingedeelde examens geschiedenis vwo staat een vraag over Koude Oorlog, samen 54 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 3: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over Koude Oorlog, daarvoor 13%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met Koude Oorlog

Maak de 15 nieuwste examenvragen over Koude Oorlog online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over Koude Oorlog

Andere onderwerpen geschiedenis vwo

Koude Oorlog op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt Koude Oorlog voor in het eindexamen geschiedenis vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 54 vragen over Koude Oorlog, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen geschiedenis vwo stonden de meeste vragen over Koude Oorlog?

In het examen van 2021, tijdvak 3, met 5 vragen: 23-27.

Hoe oefen ik examenvragen over Koude Oorlog?

Op deze pagina staan alle vragen over Koude Oorlog met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.