Examenvragen historische vaardigheden geschiedenis vwo

69 vragen over historische vaardigheden uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Historische vaardigheden komt in 18 van de 18 examens geschiedenis vwo voor, met 69 vragen (16% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 2 (7 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over historische vaardigheden

Per examen de vragen over historische vaardigheden, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Door de tijd heen

Opgavetekst

De volgende zes gebeurtenissen in de geschiedenis van de stad Danzig, het huidige Gdańsk in Polen, staan in willekeurige volgorde:

  • 1 Bij het Verdrag van Versailles werd bepaald dat Danzig geen Duitse stad meer was.
  • 2 Danzig werd in opdracht van Napoleon veroverd door maarschalk François Joseph Lefebvre, die hierop de titel 'hertog van Danzig' ontving.
  • 3 Enkele jaren na de oprichting van de Hanze trad Danzig toe tot dit Europese handelsnetwerk.
  • 4 In het Rampjaar werden onder Hollandse kooplieden in Danzig gedichten en pamfletten verspreid die tegen Johan de Witt waren gericht.
  • 5 Tijdens de Dertigjarige Oorlog moest Danzig de kant van de Zweedse koning kiezen, die tegen de Habsburgse keizer streed.
  • 6 Tijdens het Congres van Wenen werd Danzig toegekend aan het Duitse koninkrijk Pruisen.

Vraag 1 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is:

3, 5, 4, 2, 6, 1

Opmerking

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2026, tijdvak 1: De middeleeuwen

Gebruik bron 2.

Stel je doet onderzoek naar de verspreiding van het christendom in de vroege middeleeuwen. Je hebt twee onderzoeksvragen:

  • 1 Hoe verliep de bekering van koningen?
  • 2 Welke rol speelden koningen in de verspreiding van het christendom?

Je besluit dat je de bron voor een deel van je onderzoek wilt gebruiken.

Vraag 3 2 punten

Licht je besluit toe door:

  • vanuit de achtergrond van de auteur een verklaring te geven dat je de informatie uit de bron minder bruikbaar vindt voor de eerste onderzoeksvraag, en
  • aan de bron een reden te ontlenen voor missionarissen om zich in eerste instantie te richten op de bekering van de koning.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Widukind wil vanuit zijn eigen positie als monnik/christen de verspreiding van het geloof bevorderen, waardoor hij het verhaal van de bekering van Harald (waarschijnlijk) overdrijft / waardoor hij wil laten zien dat God de bekering steunt (waardoor deze bron minder bruikbaar is voor de eerste onderzoeksvraag).
  • Uit de bron blijkt dat Harald/een koning zijn onderdanen kan bevelen om alleen Christus als God te vereren / de afgoden op te geven (zodat het bekeren van Harald/een koning een effectieve methode van kerstening is).

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Moderne tijd

De volgende kroningen en inhuldigingen van vorsten staan in willekeurige volgorde:

  • 1 Bij zijn inhuldiging in de Nieuwe Kerk in Amsterdam zwoer koning Willem III der Nederlanden trouw aan de grondwet die kort daarvoor door Thorbecke was herzien.
  • 2 De kroning van de Britse koningin Elizabeth II werd wereldwijd door 277 miljoen mensen op de televisie bekeken.
  • 3 Karel van Habsburg werd in Budapest tot koning van Hongarije gekroond. Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog waren er maar weinig internationale gasten bij de plechtigheid aanwezig.
  • 4 Leopold van Saksen-Coburg legde op het Koningsplein in Brussel kort na de Belgische afscheiding de eed af als eerste koning der Belgen.
  • 5 Puyi werd tot keizer van Mantsjoekwo (Mantsjoerije) gekroond tijdens een strak geregisseerde plechtigheid.
  • 6 Tijdens de kroning van de Britse koning George III viel een grote edelsteen uit de kroon. Dit werd gezien als een voorteken voor de Amerikaanse onafhankelijkheid die vijftien jaar later werd uitgeroepen.

Vraag 13 2 punten

Zet deze kroningen en inhuldigingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is:

6, 4, 1, 3, 5, 2

Opmerking

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 13 in het hele examen

Gebruik bron 9.

Stel: je schrijft een boek over de Duitse nationaalsocialisten in de jaren 1930. Twee hoofdstukken zijn:

  • 1 De dreiging van de communisten voor de Duitse samenleving.
  • 2 De opbouw van de totalitaire staat in Duitsland.

Vraag 18 2 punten

Geef aan, telkens met een andere verwijzing naar de bron, dat de bron:

  • minder betrouwbare informatie bevat voor het eerste hoofdstuk, en
  • meer betrouwbare informatie bevat voor het tweede hoofdstuk.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De bron bevat minder betrouwbare informatie voor het eerste hoofdstuk, omdat Himmler de opening van het concentratiekamp wil legitimeren / omdat de nationaalsocialisten de communisten beschouwen als vijanden, zodat Himmler mogelijk de dreiging van de communistische politici / van het gedrag van communisten voor de veiligheid overdrijft.
  • De bron bevat meer betrouwbare informatie voor het tweede hoofdstuk, omdat Himmler een leider/beleidsmaker van de nationaalsocialisten is / omdat de nationaalsocialisten deze toespraak in de Duitse kranten laten drukken, waarmee aan te tonen valt dat de nationaalsocialisten terreur/intimidatie gebruiken om politieke tegenstanders uit de samenleving te weren (wat een kenmerk is van een totalitaire staat).

Opmerking

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg waardoor de beschrijving minder/meer betrouwbare informatie bevat en een daarbij passende verwijzing naar de bron, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Door de tijd heen

Opgavetekst

De volgende gebeurtenissen in Brugge staan in willekeurige volgorde:

1 Dankzij de burgerwacht en ingekwartierde soldaten bleef Brugge als een van de weinige steden gespaard tijdens de Beeldenstorm.

2 Door de bouw van de haven in Damme verbeterde de toegang van Brugge tot de Noordzee, wat leidde tot een betere aansluiting op de handel met de Hanzesteden.

3 Het Hotel du Commerce liet voor de aangekondigde komst van Napoleon een eretrap bouwen.

4 Kort voor de val van de jakobijnen veroverden Franse revolutionairen Vlaanderen, waarna ze in Brugge de Sint-Donaaskathedraal sloopten.

5 Stadhouder Maurits van Nassau zag af van zijn voornemen om tijdens de Opstand Brugge te veroveren op de Spaanse troepen.

6 Tijdens de Blijde Intocht van Karel V in Brugge werd hij met veel pracht en praal onthaald en toegejuicht door de bevolking.

Vraag 1 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is: 2, 6, 1, 5, 4, 3

Opmerking

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 7

In 1830 schrijft de Oostenrijkse minister Klemens von Metternich aan de Oostenrijkse ambassadeur in Den Haag:

Het is bovendien te hopen dat het verlichte deel van de Belgische natie, rekening houdend met de voor- en nadelen van een scheiding, zelf de [Nederlandse] regering zal helpen bij haar pogingen om de afscheiding zo min mogelijk schadelijk te maken voor de soevereiniteit. En om deze te beperken tot regelingen met betrekking tot het interne bestuur, de vrijheid van eredienst¹⁾ en misschien tot een nauwkeurigere verdeling van de nationale vertegenwoordiging. Het is te verwachten dat elke concessie die buiten deze zaken om wordt gedaan, de vijandigheid tussen de verschillende volken van het koninkrijk niet zal wegnemen, maar juist zal leiden tot een totale scheiding – een gebeurtenis waar Frankrijk met ongeduld naar uitkijkt.

noot 1 Von Metternich bedoelt vrijheid van godsdienst.

Gebruik bron 7.

Von Metternich streeft continuïteit en verandering na ten opzichte van de uitgangspunten van het Congres van Wenen.

De volgende gebeurtenissen over de Chinese communistische leider Zhou Enlai (1898-1976) staan in willekeurige volgorde:

1 De economische hervormingen onder Deng Xiaoping waren geïnspireerd op ideeën van Zhou Enlai.

2 Kort na de Noordelijke Veldtocht kreeg Zhou Enlai een positie in de leiding van de Chinese Communistische Partij (CCP).

3 Nadat er een einde was gekomen aan de burgeroorlog in China werd Zhou Enlai benoemd tot premier van de Republiek.

4 Tijdens de periode van toenadering tussen China en de Verenigde Staten zette Zhou Enlai zich in voor een ontmoeting tussen Mao en de Amerikaanse president Nixon.

5 Vanwege zijn betrokkenheid bij de demonstraties van de 4 Meibeweging werd Zhou Enlai veroordeeld tot een paar maanden gevangenisstraf.

6 Zhou Enlai overtuigde Chiang Kaishek om samen te werken in de strijd tegen Japan.

Vraag 17 2 punten

Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde van vroeger naar later, noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is: 5, 2, 6, 3, 4, 1

Opmerking

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 17 in het hele examen

Een geschiedenis:

In 1968 werd de Leidse Studenten Werkgroep Homofilie (LSWH) opgericht. Een oud-lid zei in 1996 tijdens een interview: "de sfeer waarin de LSWH werd opgericht, was die van taboes doorbreken, hasj roken, een gevoel dat er een renaissance plaatsvond, dat er een heel andere manier van denken groeide."

Met deze geschiedenis kun je een verband aantonen tussen de sociaal-culturele veranderingsprocessen in de jaren 1960 en de ontwikkeling van de pluriformiteit van de Nederlandse samenleving.

Vraag 24 1 punt

Geef aan welk verband dit is.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

Uit de geschiedenis blijkt dat de leden van de LSWH bij de protestgeneratie hoorden / taboes wilden doorbreken / de seksuele normen en waarden wilden veranderen (wat past bij de sociaal-culturele veranderingsprocessen), waardoor groeperingen met verschillende standpunten over seksualiteit elkaar ontmoetten / waardoor er aandacht/begrip kwam voor mensen die op hetzelfde geslacht vielen (wat de pluriformiteit in de Nederlandse samenleving bevorderde).

Opmerking

Alleen als het antwoord beide delen van de redenering bevat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 24 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Geschiedenis vwo 2025 tijdvak 1

Opgavetekst

Bron 1

In 203 arresteren de Romeinse autoriteiten in Noord-Afrika de christen Perpetua. In de gevangenis schrijft Perpetua in haar dagboek:

Toen we aan het middagmaal zaten, werden we weggesleurd voor verhoor. (...) Toen was ik aan de beurt. En onmiddellijk verscheen daar mijn vader met mijn zoontje en zei: "Breng nu toch een offer, heb medelijden met je kind!" Procurator¹ Hilarianus (...) zei: "Heb medelijden met de witte haren van je vader, heb medelijden met je kleine kind! Breng het offer voor het heil van de keizers!" En ik zei: "Dat doe ik niet!" "Ben jij een christen?" vroeg Hilarianus. En ik antwoordde: "Ja, ik ben een christen!" En terwijl mijn vader daar zo stond om mij omlaag te halen, gaf Hilarianus bevel hem weg te duwen, en hij kreeg ervan langs met de stok. Ik had verdriet om mijn vaders lot alsof ik er zelf van langs kreeg: zo verdrietig was ik om zijn ellendige oude dag. Toen sprak Hilarianus over ons allen het vonnis en veroordeelde ons tot de wilde dieren. In blije stemming gingen we naar de gevangenis.

noot 1 Dit is een Romeinse gerechtsdienaar.

Bron 2

De Frankische koning Karel de Grote (748-814) wil de Saksische volken onderwerpen. In de Kronieken van het Frankische Rijk, die aan het hof van Karel de Grote worden geschreven, staat bij het jaar 776:

Ze [de Saksen] begonnen te vechten en katapulten in te zetten om zo met geweld de vesting Syburg¹ te kunnen innemen. (...) Toen de Saksen hadden gezien dat het allemaal niet hielp, hebben ze ook nog takkenbossen aangevoerd om de gracht te vullen om definitief met geweld de vesting te veroveren. Maar Gods macht is – terecht – sterker geweest dan die van hen, en op een dag toen ze de strijd hadden voorbereid tegen de christenen die in de vesting zaten, verscheen helder en duidelijk Gods glorie boven de kerk die onderaan de vesting staat. En veel mensen zowel binnen als buiten de vesting zagen dat; en van hen zijn er nog vele getuigen onder ons. En die zeggen dat ze twee rode schilden zagen opvlammen en bewegen boven die kerk. En toen de heidenen die buiten stonden, dat teken hadden gezien, waren ze meteen in paniek en begonnen ze doodsbang te vluchten naar hun kamp; in de paniek vluchtte de grote massa Saksen en daarbij trapten ze elkaar dood.

noot 1 een Frankische vesting in het westen van Duitsland

Bron 3

In 1312 schrijven bisschoppen tijdens een concilie¹ in de Franse stad Vienne:

Uit betrouwbare bron is vernomen dat sommige begijnen (...) er meningen op na houden die tegengesteld zijn aan het katholieke geloof als het aankomt op geloofsideeën en sacramenten van de kerk. Deze begijnen trekken vele eenvoudige lieden aan en verleiden hen tot allerlei fouten. Ze vormen een gevaar voor zielen onder de mantel van heiligheid. We hebben vaak kritische berichten over hun leer gekregen en beschouwen ze terecht met argwaan. Met instemming van het heilige concilie, verbieden we voor eeuwig hun manier van leven en verwijderen hen volkomen uit de kerk van God. (...) Verder hebben wij met dit verbod op geen enkele manier de intentie om welke gelovige vrouw, of ze nu de geloften hebben afgelegd of niet, te verbieden eerbaar te leven in hun hofjes, als zij een leven willen leiden van boetedoening en dienstbaarheid aan de Heer.

noot 1 Een concilie is een vergadering waarin beslissingen worden genomen over de geloofsleer en de organisatie van de kerk.

Bron 4

De Rotterdamse stadssecretaris¹ Jan Allertsz. houdt een boek bij met aanwijzingen voor zijn opvolgers. Hij schrijft over het bezoek van de Bourgondische hertog Karel de Stoute in 1468:

Toen hij in Holland was, hield Karel audiëntie in de Grote Zaal te Den Haag. (...) Daar gaf Karel zijn dienaren alle ambten waar ze hem om vroegen. Ook al hadden de betrokken steden het privilege die ambten zelf in te vullen, toch schonk Karel ze weg. Het kostte steden veel geld om dit aan te vechten, maar niet alle steden konden dat. (...) Ook werden, terwijl Karel in Den Haag was, alle baljuwschappen, schoutenambten, klerkenfuncties, dijkgraafschappen en alle andere ambten verpacht. Zijn rentmeesters organiseerden dit. De kandidaat die het meeste bood, was het eerst aan de beurt. Of hij geschikt of ongeschikt was, deed er niet toe.

noot 1 Een stadssecretaris legt de besluiten van het stadsbestuur schriftelijk vast en bewaart akten en archiefstukken. Hij geeft ook juridisch en beleidsmatig advies aan het stadsbestuur.

Vroegmoderne tijd

Bron 5

Madame Palatine is getrouwd met de broer van de Franse koning Lodewijk XIV. Zij schrijft brieven aan familie over het hofleven. In 1719 schrijft zij:

Madame Béjon¹ zag een paar dagen geleden tijdens een bezoek aan de opera dat een vrouw in een dure jurk, behangen met een grote hoeveelheid juwelen, maar heel lelijk, het theater binnenkwam. Haar dochter zei: "Mama, tenzij ik me heel erg vergis, is die vrouw daar Maria, onze kokkin." "Houd je mond, mijn schat", zei de moeder, "en praat geen onzin". (...) De dame in de mooie jurk stond op en zei: "Ja, mevrouw, ik ben Maria, de kokkin; ik heb wat geld verdiend in de Rue de Quincampoix²; ik vind het leuk om goed gekleed te zijn. Ik heb een paar mooie jurken gekocht en ik heb ervoor betaald. Kunt u dat over uzelf zeggen?"

noot 1 een dame van adel

noot 2 Straat in Parijs waar wordt gehandeld in aandelen.

Bron 6

Benjamin Franklin is in Londen de vertegenwoordiger van de Amerikaanse kolonie Pennsylvania. Hij maakt in 1766 deze prent:

De prent zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 12.

Toelichting: De vrouw staat symbool voor Groot-Brittannië. Op de armen en benen staan afkortingen van namen van verschillende Britse koloniën in Noord-Amerika. Op de achtergrond zijn schepen te zien met een bezem in de mast, wat betekent dat ze te koop zijn.

Bron 7

In 1788 moet Willem Frederik van Oranje Nassau, de latere Nederlandse koning Willem I, een opstel schrijven van zijn docent. Hij schrijft in dit opstel met de titel 'Volksregering':

Hij [een vorst] moet zich alle vorstelijke deugden eigen maken, te weten: godsvrucht, rechtvaardigheid en billijkheid, dapperheid, geheimhouding, voorzichtigheid, goedheid en weldadigheid. Dat laatste zonder verkwisting, een zeer gevaarlijke ondeugd. De nadelen van een democratie of volksregering zijn dat daarbij de toestemming van een groot aantal mensen nodig is. Dat maakt het zeer moeilijk om a: geheimhouding te garanderen en b: tot verstandige besluiten te komen. Een volksregering biedt een al te grote vrijheid, die vaak in een harde slavernij verandert omdat er meestal iemand opstaat die zich meester maakt van de gedachten van het volk, en zich door zijn invloed over dat volk vervolgens tot tiran ontwikkelt.

Moderne tijd

Bron 8

De Belgische schilder Ferdinand De Braekeleer maakt in 1837 het schilderij De Spaanse Furie in Antwerpen:

Het schilderij zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 14.

Toelichting: Het schilderij verbeeldt de plundering van de stad Antwerpen in 1576. Links de Spaanse troepen, rechts de Antwerpse burgers onder leiding van Gozewijn van Varick.

Bron 9

In 1890 wil Wilhelmina Drucker toespraken houden in Friesland om de invoering van het vrouwenkiesrecht te bevorderen. De voorzitter van de Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht schrijft aan haar:

Mejuffrouw! Omdat wij heden te Leeuwarden vergadering hielden van het hoofdbestuur van de Nederlandse Bond voor Algemeen Kies- en Stemrecht (...) achtte ik het verstandig met deze heren eens over uw voorgenomen reis door Friesland te spreken, omdat ik uw komst op dit ogenblik, of liever in dit seizoen, althans wat het platteland betreft, als geheel nutteloos beschouw. Dit bleek ook het gevoel van de heren te zijn. Alleen te Leeuwarden zou u op een enigszins talrijk publiek kunnen rekenen. Wij zijn dus overeengekomen dat men te Leeuwarden overleg zou plegen (...), om vervolgens, bij enig uitzicht op voldoende belangstelling, u te berichten omtrent de dag van uw optreden aldaar, waarschijnlijk aanstaande zaterdagavond. (...) Gij stedelingen kunt u geen denkbeeld vormen van de bekrompenheid van de plattelandsvrouwen. Hier in Gorredijk hebben wij het nooit zover kunnen brengen dat meer dan 10 à 12 vrouwen een openbare bespreking van een maatschappelijk vraagstuk bezoeken. En die vrouwen worden als het ware met de vinger nagewezen en bekeken als zeldzame beesten in de dierentuin. Nu is het daarom juist nodig om te proberen enige belangstelling te wekken onder de vrouwen hier. En dat zou natuurlijk het best dóór de vrouw kunnen geschieden.

Bron 10

Een foto, omstreeks 1920 gemaakt in de omgeving van Berlijn:

De foto zelf is niet overgenomen; zie de figure-verwijzing bij vraag 17.

Toelichting: De tank is door het Duitse leger gebruikt tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Bron 11

De voormalige Britse minister-president David Lloyd George bezoekt in 1936 Duitsland en schrijft daarover in de Britse krant The Daily News:

Hitler is een geboren leider. Een charismatische, dynamische persoon die maar een doel nastreeft, een sterke wilskracht heeft en een dapper hart. Hij is niet alleen op papier maar ook in werkelijkheid de Nationale Leider. (...) Het is waar dat elke openlijke kritiek op de regering in welke vorm dan ook is verboden. Dat betekent niet dat er geen kritiek is. Ik heb de toespraken van bekende nazi's openlijk veroordeeld horen worden. Maar ik heb geen enkele kritiek op of afkeuring van Hitler gehoord. Hij is net zo immuun voor kritiek als een koning in een monarchie. Hij is meer. Hij is de George Washington van Duitsland – de man die zijn land onafhankelijk heeft gemaakt van al haar onderdrukkers. (...) Wat Hitler in Neurenberg¹ zei was waar. De Duitsers zullen elke indringer van hun eigen land tot de dood weerstaan maar ze hebben niet langer de wens om enig ander land binnen te vallen. De leiders van het moderne Duitsland weten maar al te goed dat Europa te groot is om door welke natie dan ook overlopen of vertrapt te worden, hoe krachtig haar bewapening ook mag zijn. Die les hebben ze in de oorlog geleerd.

noot 1 In september 1936 vindt de jaarlijkse Rijkspartijdag van de NSDAP plaats in Neurenberg. Hitler spreekt tijdens de partijdag een aantal malen de menigte toe.

Bron 12

Op 17 november 1959 staat in de Peking Review, een weekblad van de Chinese Communistische Partij:

Er wordt geschat dat de opbrengst van voedselgewassen ongeveer 275 miljoen ton zal zijn, dus ongeveer 10 procent hoger dan in 1958; de katoenproductie zal waarschijnlijk meer dan 10 procent hoger zijn dan vorig jaar. Deze uitstekende resultaten zijn bereikt ondanks zeer ongunstige weersomstandigheden. Droogte, onbarmhartig zware regens en wateroverlast, stormen en insectenplagen; de ernstigste natuurrampen sinds de bevrijding hebben grote delen van het platteland geteisterd. (...) Rampen op deze schaal zouden in het oude China duizenden vierkante kilometers landbouwgrond tot woestenij hebben gemaakt (...). Dankzij de volledige inzet van het volk, geleid door de Communistische Partij, en de collectieve kracht en het gecoördineerde werk van de volkscommunes, was China in staat om al deze natuurrampen het hoofd te bieden en de sprong voorwaarts in de landbouw door te zetten.

Bron 13

In het veelgelezen damestijdschrift Margriet staat in februari 1957 het fictieve verhaal 'Caro en haar Katoentje'. Hierin koopt Caro een afgeprijsde coupon (lap) gebloemde stof, wat er uiteindelijk toe leidt dat ze de man van haar dromen tegenkomt:

Het is eigenlijk heel gek, dat Caro's leven radicaal werd veranderd op het moment dat haar oog viel op dat gebloemde couponnetje. Caro, die nog nooit zelf iets had gemaakt, die meer een draagster is van model-japonnen uit de Haute Couture¹ (...). Omdat ze een flatje had gekocht, en ingericht, maakte ze een tijdelijke financiële crisis door en was op de kleintjes gaan letten. (...) "Reuzekoopje", constateerde Caro met voldoening, "van 17,78 voor 2,50." Caro kan geweldig goed rekenen, dat merkt u wel, want u of ik zouden nooit uit ons hoofd kunnen uitrekenen hoeveel 3,95 x 4,50² is. Maar Caro is een slim meisje en heeft niet voor niets een reuze-baan op een accountantskantoor.

noot 1 exclusieve op maat gemaakte kleding

noot 2 Caro ziet dat de lap stof 4,5 meter lang is en oorspronkelijk 3,95 gulden per meter kost, wat een prijs zou opleveren van 17,78 gulden. Caro kan de stof nu kopen voor 2,50 gulden.

Kenmerkende aspecten

Tijdvak 1

  • de levenswijze van jagers-verzamelaars.
  • het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen.
  • het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Tijdvak 2

  • de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
  • de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
  • de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
  • de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
  • de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.

Tijdvak 3

  • de verspreiding van het christendom in geheel Europa.
  • het ontstaan en de verspreiding van de islam.
  • de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid.
  • het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.

Tijdvak 4

  • de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving.
  • de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
  • het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben.
  • de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten.
  • het begin van staatsvorming en centralisatie.

Tijdvak 5

  • het begin van de Europese overzeese expansie.
  • het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
  • de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid.
  • de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
  • het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.

Tijdvak 6

  • het streven van vorsten naar absolute macht.
  • de bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.
  • wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
  • de wetenschappelijke revolutie.

Tijdvak 7

  • rationeel optimisme en 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen.
  • voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
  • uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.
  • de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

Tijdvak 8

  • de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
  • discussies over de 'sociale kwestie'.
  • de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
  • de opkomst van emancipatiebewegingen.
  • voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces.
  • de opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme.

Tijdvak 9

  • de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
  • het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
  • de crisis van het wereldkapitalisme.
  • het voeren van twee wereldoorlogen.
  • racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
  • de Duitse bezetting van Nederland.
  • verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
  • vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.

Tijdvak 10

  • de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
  • de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
  • de eenwording van Europa.
  • de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
  • de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.

Door de tijd heen

De volgende gebeurtenissen, waarbij beelden en afbeeldingen werden vernield en verboden, staan in willekeurige volgorde:

  • 1 Amerikaanse kolonisten smolten meteen na het uitroepen van de onafhankelijkheid een standbeeld van koning George III om tot kogels.
  • 2 De Spaanse ontdekkingsreiziger Cortés liet na de verovering van Mexico Azteekse godenbeelden uit tempels verwijderen.
  • 3 Een Byzantijnse keizer verbood in zijn Rijk de verering van afbeeldingen, om inwoners tevreden te houden die zich hadden bekeerd tot de opkomende islam.
  • 4 Het bestuur in Frankrijk dat de privileges voor standen afschafte, beval alle beelden die 'sporen van feodalisme bevatten' te vernietigen.
  • 5 Kort na het uitbreken van de Dertigjarige Oorlog vernielden calvinisten alle heiligenbeelden in de Sint-Vituskathedraal in Praag.
  • 6 Taiping-rebellen verwijderden boeddhistische afbeeldingen van de porseleinen pagode van Nanking en braken de 80 meter hoge toren af.

Vraag 1 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is: 3, 2, 5, 1, 4, 6

Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

Gebruik bron 2.

Stel: je wilt deze bron gebruiken voor twee verschillende onderzoeksgebieden:

  • 1 de oorzaak van de Frankische overwinning bij Syburg.
  • 2 de kerstening van Europa.

Vraag 5 4 punten

Geef aan, waarna je je antwoord telkens ondersteunt met een andere verwijzing naar de bron:

  • waardoor je de informatie in de bron als minder betrouwbaar beschouwt voor het eerste onderzoeksgebied, en
  • welke conclusie je met behulp van deze bron kunt trekken over de kerstening van Europa op dat moment.
Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • De bron bevat minder betrouwbare informatie over de oorzaak van de overwinning bij Syburg omdat de auteur, die verbonden is aan het hof, de kant van Karel de Grote kiest / de Frankische legitimatie van de oorlog weergeeft,
  • wat blijkt uit de bron waarin de auteur (een van de volgende): beweert dat God terecht de Franken steunt. / de overwinning toeschrijft aan goddelijke interventie.
  • Je kunt de conclusie trekken dat de kerstening van Europa nog niet/gedeeltelijk is voltooid, omdat uit de bron is af te leiden dat de Saksen nog niet zijn bekeerd tot het christendom / het hof van Karel de Grote wel is gekerstend.
  • of: Je kunt de conclusie trekken dat kerstening op dat moment onderdeel is van conflicten, omdat uit de bron blijkt dat christenen de strijd ook interpreteren als strijd van God tegen heidenen.

Opmerking: Alleen als het antwoord (bij de eerste deelvraag) een juiste uitleg bevat over de mindere betrouwbaarheid van de informatie en (bij de tweede deelvraag) een juiste conclusie bevat over kerstening, wordt telkens 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 5 in het hele examen

In 1241 liet de gravin van Vlaanderen de bepaling vastleggen dat in het bestuur van de stad Brugge: "geen enkele handwerker [ambachtsman] mag worden verkozen, tenzij hij zich sinds één jaar en één dag van alle handwerk heeft onthouden". Volgens een historicus droeg deze bepaling bij aan het oplopen van een conflict onder de poorters van Brugge.

Vraag 6 2 punten

Leg de redenering van de historicus uit.

Bekijk het antwoord

Kern van een juist antwoord is: Volgens de historicus droeg de bepaling bij aan het oplopende conflict tussen de ambachtslieden/handwerkers en de patriciërs over inspraak in het stadsbestuur / over de macht van de patriciërs in het stadsbestuur omdat handwerkers/ambachtslieden (die het zich niet konden veroorloven één jaar en één dag niet te werken) door deze bepaling niet in het bestuur konden worden verkozen.

Vraag 6 in het hele examen

De volgende gebeurtenissen, die plaatsvonden in de Chinese stad Xi'an, staan in willekeurige volgorde:

  • 1 De taoïstische 'Tempel van de Acht Onsterfelijken' in Xi'an werd tijdens de Culturele Revolutie ernstig beschadigd.
  • 2 Het keizerlijk hof vluchtte tijdens de Bokseropstand naar Xi'an.
  • 3 Muitende generaals gijzelden de leider van de Chinese nationalistische beweging bij Xi'an totdat hij beloofde samen te werken met de communistische troepen.
  • 4 Studenten demonstreerden in Xi'an om steun te betuigen aan de studentendemonstraties op het Plein van de Hemelse Vrede.
  • 5 Tijdens de opstand van de Nian braken er in Xi'an ernstige rellen uit onder voor- en tegenstanders van deze opstand.
  • 6 Vlak voor de troonsafstand van Puyi werd in Xi'an het fort van de Qing-dynastie bestormd.

Vraag 15 2 punten

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord

De juiste volgorde is: 5, 2, 6, 3, 1, 4

Opmerking: Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 15 in het hele examen

Gebruik bron 12.

Twee onderzoeksonderwerpen over de Volksrepubliek China in de jaren 1950:

  • 1 Het succes van de Grote Sprong Voorwaarts.
  • 2 De legitimatie van de machtspositie van de Chinese Communistische Partij (CCP).

Vraag 22 2 punten

Leg uit met een verwijzing naar de bron voor welk onderzoeksonderwerp de informatie uit de bron het meest betrouwbaar is.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is: De informatie is het meest betrouwbaar voor het tweede onderzoeksonderwerp omdat de bron het eigen weekblad van de CCP betreft, zodat de informatie betrouwbaar is om te onderzoeken op welke wijze de partij haar macht probeert te legitimeren, zoals door het opnemen van de bewering dat het Chinese volk zonder de leiding van de CCP aan rampen ten onder zal gaan / dat er in China onder de leiding van de CCP successen worden behaald.

of: De informatie is het meest betrouwbaar voor het tweede onderzoeksonderwerp omdat de CCP in het eigen weekblad het succes van hun beleid / de Grote Sprong Voorwaarts wil benadrukken / geen zaken zal opnemen die kritiek op de Partij zouden kunnen oproepen, zodat je twijfelt aan de betrouwbaarheid van de beschreven successen van de Grote Sprong Voorwaarts.

Vraag 22 in het hele examen

Gebruik bron 13.

Stel: je doet onderzoek naar de voortschrijdende emancipatie van vrouwen in Nederland eind jaren 1950. Je besluit dat je met dit verhaal die emancipatie niet kunt illusteren vanwege het beeld dat het verhaal weergeeft van vrouwen.

Vraag 26 2 punten

Geef een argument voor je besluit, waarna je je antwoord ondersteunt met een verwijzing naar het verhaal.

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist antwoord is:

  • Het verhaal geeft het beeld dat de lezeressen van de Margriet onnozel zijn / neemt zelfstandige vrouwen als Caro niet serieus (zodat het niet de emancipatie van vrouwen kan illustreren),
  • omdat in het verhaal (een van de volgende): wordt beweerd dat de dames die het blad lezen moeite zouden hebben met een (eenvoudige) rekensom. / duidelijk wordt gemaakt dat werken bij een accountantskantoor bijzonder is voor een vrouw. / 'de radicale verandering in Caro's leven' de ontmoeting met de man van haar dromen is.

Opmerking: Alleen als het antwoord een juist argument bevat voor het niet illustreren van de emancipatie van vrouwen, wordt 1 scorepunt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 26 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende gegevens over strijdbare vrouwen staan in willekeurige volgorde. Zet deze gegevens in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. Koningin Kubaba herenigde volgens legendes Soemerië, een van de weinige landen waar op dat moment al graan werd verbouwd.
  • 2. Aspasia, de minnares van de Atheense politicus Perikles, was volgens de komedieschrijver Aristofanes schuldig aan het uitbreken van een oorlog tussen de steden Athene en Sparta.
  • 3. Radegundis, de koningin van de Franken, had zo'n hekel aan haar man dat ze een van de eerste kloosters in Frankrijk stichtte om zich daarin te kunnen terugtrekken.
  • 4. Onder leiding van Trijn van Leemput vernietigde een groep Utrechters de dwangburcht Vredenburg nadat de troepen van Filips II de stad hadden verlaten.
  • 5. Tijdens de Gouden Eeuw dienden zestig Hollandse soldaten in het leger van de Angolese koningin Nzinga, die jonge soldaten met een krijgsdans voorbereidde op gevechten.
  • 6. De inheems-Amerikaanse leider Lozen vluchtte voor het leger van de Verenigde Staten van Amerika, nadat ze met haar volk uit het reservaat vertrok dat aan hen was toegewezen.

De gegevens staan in het examen genummerd 1 t/m 6. De juiste volgorde van die nummers is 3, 1, 5, 4, 6, 2. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De middeleeuwen

Vraag 5 2 punten

In 1302 klaagden Italiaanse kooplieden bij de hoogste rechtbank in Parijs over plaatselijke belastinginners die in sommige plattelandsstreken in Frankrijk meer dan de gebruikelijke belasting eisten over het vervoer van laken uit Vlaanderen. Het gerechtshof vonniste dat de belastinginners genoegen moesten nemen met het oude bedrag.
Met deze geschiedenis kun je verschillende kenmerkende aspecten uit de late middeleeuwen illustreren.
Toon dit aan voor twee kenmerkende aspecten.
Let op: je moet na het opschrijven van een kenmerkend aspect een uitleg geven.

Bekijk het antwoord
  • Toont aan het kenmerkende aspect 'de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving' met een uitleg: er is sprake van buitenlandse kooplieden in Frankrijk, of van de verkoop van laken uit Vlaanderen. (1p)
  • Toont aan het kenmerkende aspect 'het begin van staatsvorming (en centralisatie)' met een uitleg: er is sprake van een gerechtshof in Parijs dat klachten behandelt over grote delen van Frankrijk, dat zeggenschap heeft over verschillende streken. (1p)

Als het antwoord alleen een juist kenmerkend aspect bevat zonder uitleg, wordt geen scorepunt toegekend. Voor een antwoord dat ingaat op het kenmerkend aspect 'de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden', wordt geen scorepunt toegekend, omdat deze geschiedenis over het platteland van Frankrijk gaat.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

In de Sint-Bavokerk in Haarlem deelden vanaf 1475 burgers, die hiervoor werden aangesteld door het stadsbestuur, wekelijks brood uit aan de armen van de stad. Als dank voor het ontvangen van brood moesten de armen bidden voor het zielenheil van de burgers die deze hulp betaalden.
Deze geschiedenis toont aan dat in Haarlem in 1475:
− het stadsbestuur uitging van het idee van bonum commune, en
− een verandering had plaatsgevonden in de armenzorg.
Toon aan dat beide beweringen juist zijn, telkens met een verwijzing naar deze geschiedenis.

Bekijk het antwoord
  • Toont aan dat het stadsbestuur uitging van bonum commune: het stadsbestuur bevorderde door het aanstellen van de burgers die brood uitdeelden het welzijn van de armen in de stad, met een verwijzing naar deze geschiedenis. (1p)
  • Toont aan dat er een verandering in de armenzorg was: in Haarlem werd de armenhulp geregeld door burgers en het stadsbestuur en niet (hoofdzakelijk) door de geestelijkheid, zoals in eerdere eeuwen meestal het geval was, met een verwijzing naar deze geschiedenis. (1p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg en een verwijzing naar deze geschiedenis, wordt telkens 1 scorepunt toegekend.

Vraag 7 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 12 2 punten

De volgende gebeurtenissen, waarbij broers een rol hebben gespeeld, staan in willekeurige volgorde. Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. Gwijde en Rudolf de Nesle sneuvelden tijdens de Guldensporenslag nadat ze van hun paarden waren getrokken.
  • 2. Simon en Adriaan Borluut kwamen samen met andere Gentse patriciërs in opstand tegen de belastingpolitiek van Karel V.
  • 3. Lodewijk en Hendrik van Nassau, broers van Willem van Oranje, sneuvelden tijdens de Slag op de Mookerheide tegen het Spaanse leger.
  • 4. Johan en Cornelis de Witt werden vermoord omdat zij vonden dat er geen stadhouder mocht worden gekozen.
  • 5. De vijf gebroeders Butler vochten allen onder leiding van George Washington.
  • 6. Door het verzamelen publiceren van sprookjes en volksverhalen droegen Jacob en Wilhelm Grimm bij aan de verspreiding van de Romantiek in Duitsland.

De gebeurtenissen staan in het examen genummerd 1 t/m 6. De juiste volgorde van die nummers is 3, 6, 5, 4, 1, 2. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende koningen die een bijnaam hadden, staan in willekeurige volgorde. Zet de koningen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Koning Harald, die 'Blauwtand' werd genoemd vanwege een rotte tand, verenigde de volken in zijn Deense rijk en bekeerde zich tot het christendom.
  • 2. De Franse koning Filips IV, die 'de Schone' werd genoemd vanwege zijn knappe uiterlijk, raakte twee jaar na de Guldensporenslag tijdens een veldslag met Vlaamse legers zwaargewond.
  • 3. De Portugese koning Manuel I werd 'de Gelukkige' genoemd. Hij financierde onder andere de reis van Vasco da Gama, die als eerste Europeaan een zeeroute naar India ontdekte.
  • 4. Frederik I werd 'de Winterkoning' genoemd omdat hij na een nederlaag tijdens de Dertigjarige Oorlog al na één winter moest vertrekken uit zijn koninkrijk Bohemen.
  • 5. Koning Lodewijk XVI werd 'Meneer Veto' genoemd omdat hij de meeste voorstellen van het Franse parlement afwees.
  • 6. Joseph Bonaparte, de oudere broer van Napoleon, werd koning van Spanje. De Spanjaarden noemden hem 'Joseph het Drankorgel'.

Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 8 Mannen, vrouwen en kinderen verkocht

In 1832 verschijnt in de Amerikaanse krant The Liberator een artikel met de titel "Mannen, vrouwen en kinderen verkocht":

Moeders - Vrouwen - Zusters - Ontwaakt! Wie van jullie is bereid de plek in te nemen van die Afrikaanse moeders? Kijk toe hoe haar baby van haar moederlijke boezem wordt gerukt en wordt weggedragen door schurken! Nooit zult u dit nog een keer willen zien! Echtgenoten die weg worden gerukt van hun jammerende partners, nu al gepijnigd door bloederige striemen! Geliefden die voor eeuwig van elkaar gescheiden worden en ver, ver weg zullen blijven! Harten bloeden terwijl ze stil moeten blijven! Maar ik wijs dit af. Ik richt mij tot uw harten, zusters!

https://www.digitalcommonwealth.org/book_viewer/commonwealth:8k71pg74f

Vraag 13 4 punten

Gebruik bron 8. Twee conclusies: 1. The Liberator wil de abolitionistische beweging versterken. 2. De auteur gaat uit van het burgerlijk gezinsideaal. Geef voor elke conclusie een argument, telkens met een verschillende verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij de eerste conclusie een juist argument: The Liberator wil de lezer of Amerikaanse vrouwen overtuigen dat slavernij afgeschaft moet worden, of aanmoedigt in verzet te komen tegen slavernij (1p)
  • Verwijst bij de eerste conclusie naar de bron: het artikel vraagt de lezer of zij de plek van de Afrikaanse moeder zou willen innemen, of beschrijft het verdriet of de gruwel van slavernij (het wegnemen van baby's, het jammeren van geliefden, de bloederige striemen) (1p)
  • Geeft bij de tweede conclusie een juist argument: de auteur gaat uit van het burgerlijk gezinsideaal, waarbij vrouwen hun moederrol op zich nemen en het gezin als kern wordt gezien (1p)
  • Verwijst bij de tweede conclusie naar de bron: het artikel wijst af dat slaafgemaakte moeders en kinderen worden gescheiden of dat gezinnen uit elkaar worden gerukt (1p)

Een verwijzing naar de bron telt alleen als het argument erbij juist is: bij de eerste conclusie over het versterken van de abolitionistische beweging, bij de tweede over het burgerlijk gezinsideaal. Dezelfde verwijzing naar de bron telt maar één keer; de verwijzingen bij onderdeel 2 en 4 moeten dus verschillend zijn.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 20 2 punten

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Chinese keizer Puyi staan in willekeurige volgorde. Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Puyi moest zijn paleis verlaten op bevel van de plaatselijke militaire bevelhebber Feng, die daarna Sun Yat-sen naar Peking haalde.
  • 2. Nadat tijdens de Grote Noordelijke Veldtocht de tombe van Cixi werd verwoest, ontstak Puyi in grote woede en deed uitgebreid zijn beklag.
  • 3. Puyi werd door Japan benoemd als keizer van Mantsjoerije.
  • 4. Sovjettroepen namen Puyi gevangen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog.
  • 5. Mao liet Puyi in een gevangenis heropvoeden tot een communistische modelburger van de pas opgerichte Volksrepubliek China.
  • 6. Tijdens de Culturele Revolutie werden bezittingen van Puyi, zoals zijn sofa en bureau, in beslag genomen.

Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende vrouwen, die kleren aantrokken die in hun tijd door mannen werden gedragen, staan in willekeurige volgorde.
Zet deze vrouwen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Maeyken Blomme droeg de kleren van een matroos om met haar geliefde mee te varen op een schip van de VOC.
  • 2. Francina Broese Gunningh, die mannenkleren aantrok om veilig door Frankrijk te kunnen reizen, werd ingelijfd bij het leger van Napoleon.
  • 3. Amelia Jenks Bloomer woonde de eerste Amerikaanse bijeenkomst van de vrouwenrechtenbeweging bij. De lange wijde broek die zij droeg kreeg de naam 'Bloomer'.
  • 4. De oorlogscorrespondente Dorothy Lawrence droeg een soldatenuniform om niet op te vallen in de loopgraven in Frankrijk.
  • 5. De actrice Marlene Dietrich had, gekleed in rokkostuum, succes in de filmzalen van de Weimarrepubliek.
  • 6. De Nederlands-Joodse dirigent Frieda Belinfante droeg mannenkleren tijdens haar verzetswerk en als onderduiker.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend. Volledig juist (6, 5, 1, 4, 2, 3) is 2 punten.

Vraag 1 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Vroegmoderne tijd

Bron 5

In 1764 schrijft de Noord-Amerikaanse politicus Richard Bland in een pamflet:
Als dan de mensen van deze kolonie vrijgeboren zijn en recht hebben op de(zelfde) vrijheden en privileges als de Engelse onderdanen dan moeten zij noodzakelijkerwijs een grondwet hebben. Om precies te zijn: moeten ze een wetgevende macht hebben die gedeeltelijk bestaat uit de vertegenwoordigers van het volk, die wetten kunnen uitvaardigen voor het INTERNE bestuur van de kolonie die geschikt zijn voor de verschillende omstandigheden en gelegenheden [in de kolonie]; en zonder zo'n vertegenwoordiging, durf ik te zeggen, kan er geen wet worden gemaakt.

B. Bailyn ed, Pamphlets of the American Revolution, 1750-1776, vol. 1, Harvard 1965, pag. 319-320

Vraag 10 4 punten

Gebruik bron 5.
Twee conclusies:
1 Richard Bland gaat uit van een verlicht idee van Locke.
2 De boodschap van het pamflet Common Sense komt overeen met de boodschap van het pamflet van Bland.
Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Richard Bland uitgaat van het verlichte idee van natuurlijke rechten, het sociale contract van Locke. (1p)
  • Ondersteunt conclusie 1 met een verwijzing naar de bron, bijvoorbeeld: alle mensen zijn vrijgeboren / alle mensen hebben recht op vrijheden en privileges / wetten die zonder invloed van de kolonisten worden gemaakt zijn niet rechtmatig. (1p)
  • Noemt dat de boodschap van Common Sense is dat de inwoners van de kolonie recht hebben op een vorm van zelfbestuur, wat overeenkomt met de boodschap van het pamflet van Bland. (1p)
  • Ondersteunt conclusie 2 met een verwijzing naar de bron, bijvoorbeeld: de wetgevende macht moet met vertegenwoordigers van het volk worden ingesteld / er kunnen in de kolonie alleen wetten worden gemaakt met Noord-Amerikaanse vertegenwoordiging. (1p)

Alleen als het antwoord een juist voorbeeld bevat van een verlicht idee van Locke en de juiste boodschap uit Common Sense, wordt 1 punt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron. Als dezelfde verwijzing naar de bron tweemaal wordt gebruikt, telt alleen het eerste juiste gebruik.

Vraag 10 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 12 2 punten

De volgende gebeurtenissen uit het leven van de Fransman Gilbert du Motier markies de La Fayette (1757-1834) staan in willekeurige volgorde.
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Een jaar na de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring werd La Fayette officier in het leger van George Washington.
  • 2. Vanwege de acute financiële crisis in Frankrijk adviseerde La Fayette Lodewijk XVI om de Staten-Generaal bijeen te roepen.
  • 3. La Fayette schreef mee aan de Franse Verklaring van de rechten van de mens en de burger.
  • 4. Nadat La Fayette zich had uitgesproken tegen de tweede revolutie in Frankrijk, vluchtte hij naar de Zuidelijke Nederlanden.
  • 5. Na de nederlaag bij de Slag bij Waterloo riep La Fayette Napoleon op om af te treden als keizer.
  • 6. Na de afscheiding van België werd bij de zoektocht naar een nieuwe vorst voorgesteld om La Fayette tot groothertog te benoemen.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend. Volledig juist (1, 6, 2, 5, 4, 3) is 2 punten.

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 7

De Britse Lady Burghersh schrijft in 1814 in een brief aan haar moeder over een theaterbezoek in Dijon:
Ze voerden Richard Leeuwenhart1) uit en elk gedeelte dat in de verste verte van toepassing was op de huidige situatie werd door het publiek opgepakt en ze schreeuwden Leve Koning Lodewijk XVIII! Leve de Bourbons2)! (…) Tussen de actes ging het gordijn omhoog om een plakkaat te onthullen met Leve de bondgenoten3)! onder een fleur-de-lys4) en één van de acteurs kwam op en zong een onvergetelijke vertolking van het prachtige romantische lied O Richard, o mijn koning. Ik kan je het effect gewoonweg niet beschrijven van het begin van O Lodewijk, o mijn koning of het luidruchtige enthousiasme waarmee het werd ontvangen, iedereen stond op en wuifde met witte zakdoeken. Het ging door met O Lodewijk, o mijn koning. Het hele universum deelt mijn interesse in u.
noot 1 opera over de Engelse koning Richard
noot 2 familienaam van het Franse koningshuis
noot 3 de landen die in een coalitie vechten tegen Napoleon, waaronder Groot-Brittannië, Rusland en Pruisen
noot 4 de Franse lelie, de bloem in het familiewapen van de Bourbons

https://archive.org/details/lettersladyburg01westgoog/page/n257/mode/2up, aldaar pag. 218-219

Vraag 19 2 punten

Twee gegevens over De Beetse, een kamp in Groningen:
1 De Beetse werd in 1935 gebouwd als werkverschaffingskamp om de woeste gronden in de omgeving te ontginnen.
2 In 1944 werden in De Beetse enkele honderden Nederlandse mannen gehuisvest die verplicht werden bij boeren de oogst binnen te halen.
Noem voor elk gegeven een verschillend kenmerkend aspect van de eerste helft van de twintigste eeuw dat je hiermee kunt illustreren.
Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Bij gegeven 1 noemt het kenmerkend aspect 'de crisis van het wereldkapitalisme' (of een juiste omschrijving daarvan). (1p)
  • Bij gegeven 2 noemt een van de kenmerkende aspecten: 'de bezetting van Nederland', 'de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering' of 'het voeren van twee wereldoorlogen'. (1p)

Elk kenmerkend aspect telt maar één keer: bij gegeven 2 mag niet hetzelfde aspect worden genoemd als bij gegeven 1.

Vraag 19 in het hele examen

Bron 11

In 1950 wordt in bioscopen in de BRD de film City out of Darkness (Stad verlost uit de duisternis) getoond. De film wordt gefinancierd vanuit het Marshallplan. Gesproken tekst bij de film is:
Berlijn heeft weer licht, stabiel en betrouwbaar, na jaren waarin duisternis het dagelijks leven van de stad kenmerkte. Maar Berlijn herinnert zich de maanden na de oorlog, voordat de lichten weer aangingen, en de jaren erna toen de elektriciteit uit de Sovjetzone kwam en elk moment afgesloten kon worden. (…) Een tijd lang functioneerde Berlijn niet als een stad, maar als een bewoonde ruïne. De grote energiecentrale, die Berlijn vroeger van stroom voorzag, was verdwenen. Gedemonteerd door het Rode Leger1). Ze demonteerden de turbines, dynamo's, generatoren en transformators en brachten die naar Rusland en de communistische satellietstaten. (…) Maar nu hoeft het vrije Berlijn niet meer bang te zijn voor stroomafsluiting door de Sovjets. De Energiecentrale West genereert genoeg stroom voor alle huishoudens en industrie. De tijd van ontberingen en onzekerheid is nu voorbij. Er is weer licht in het vrije Berlijn.
noot 1 het leger van de Sovjet-Unie

https://www.bpb.de/mediathek/video/206886/city-out-of-darkness/ minuut 0.30-2.00 en 8.32-9.00

Vraag 21 4 punten

Gebruik bron 11.
Twee conclusies:
1 De Sovjet-Unie en de westerse geallieerden hebben een verschil van opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland.
2 Het Marshallplan wordt ingezet om de Trumandoctrine te ondersteunen.
Ondersteun beide conclusies, telkens met een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij conclusie 1 dat uit de film blijkt dat de Sovjet-Unie de Duitse industrie ontmantelt of de Duitse economie benadeelt, terwijl de westerse geallieerden de Duitse economie willen ondersteunen. (1p)
  • Ondersteunt conclusie 1 met een verwijzing naar de bron: het Rode Leger neemt Duits materiaal mee naar Rusland of de satellietstaten, terwijl de Amerikanen een nieuwe energiecentrale laten bouwen of Marshallhulp geven. (1p)
  • Noemt bij conclusie 2 dat het Marshallplan wordt gebruikt om de Trumandoctrine te ondersteunen, omdat daarmee de propagandafilm wordt gefinancierd die het communisme moet tegengaan, of omdat daarmee een energiecentrale wordt gebouwd die de welvaart moet vergroten. (1p)
  • Ondersteunt conclusie 2 met een verwijzing naar de film: de film noemt de heerschappij van de communisten een tijd van ontberingen en onzekerheid, of noemt Berlijn zonder communisme het vrije Berlijn, of wijst erop dat er door de Amerikaanse energiecentrale weer licht is. (1p)

Alleen als het antwoord een juiste uitleg bevat over het verschil van opvatting over het beleid in het naoorlogs Duitsland (conclusie 1) en over de ondersteuning van de Trumandoctrine (conclusie 2), wordt telkens 1 punt toegekend aan een daarbij passende verwijzing naar de bron.

Vraag 21 in het hele examen

Bron 13

In 1964 schreef Ulrike Meinhof:
De bevolking van de Bondsrepubliek laat hun eigen leven en hun geschiedenis voorbijgaan, zonder dat ze goed op de hoogte zijn. Ze zijn verblind, gedesoriënteerd, niet in staat te kiezen tussen wasmiddelen als Pril of Sunil. Ze weten alles van babyvoeding en huishoudelijke apparaten maar niets van niet-aanvalsverdragen en kernwapenvrije zones.

Armin Grünbacher, The making of the German democracy. West-Germany during the Adenauer era, 1945-65, Manchester 2010, pag. 299-300

Vraag 23 2 punten

Gebruik bron 13.
Er bestaat onder jongeren in de Bondsrepubliek in de jaren 1960 sympathie voor de ideeën van Meinhof.
Leg deze sympathie uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Meinhof de bevolking verwijt geïnteresseerd te zijn in producten en apparaten maar niet in niet-aanvalsverdragen en kernwapenvrije zones, wat goed wordt ontvangen door de groeiende groep jongeren die kritiek heeft op de kapitalistische samenleving of consumptiemaatschappij. (2p)

Vraag 23 in het hele examen

Bron 14

Bron 14
Bron 14 http://proxy.handle.net/10648/ac4ff8da-d0b4-102d-bcf8-003048976d84

In 1974 werd het Nederlands elftal tweede op het wereldkampioenschap voetbal. Enkele dagen later ontving minister-president Joop den Uyl het elftal, waarbij deze foto werd gemaakt:
Toelichting:
Van links naar rechts zijn te zien keeper Piet Schrijvers, minister-president Joop den Uyl, Wil Hulsbosch (de echtgenote van bondscoach Rinus Michels) en bondscoach Rinus Michels.

Vraag 27 2 punten

Gebruik bron 14.
Met deze foto kan je een sociaal-culturele verandering uit de tweede helft van de twintigste eeuw illustreren.
Leg uit welke verandering dit is.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat op de foto de minister-president samen met leden van het Nederlands elftal de polonaise loopt, er geen formele afstand is tussen de minister-president en het elftal, waaruit blijkt dat de gezagsverhoudingen zijn veranderd. (2p)

Vraag 27 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende gebeurtenissen in het leven van slaafgemaakten staan in willekeurige volgorde. Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Caius Paternus verleende de slaafgemaakte Iustina de vrijheid om daarna met haar te trouwen in de Romeinse provincie Gallia Transalpina.
  • 2. Na zijn vlucht uit Ierland keerde de voormalige slaafgemaakte veehoeder Patrick terug, om de Ierse bevolking tot het christendom te bekeren.
  • 3. In het archief van Francesco Datini, een koopman tijdens de bloei van de Italiaanse stadstaat Prato, bevond zich een document waarin een slavin voor 50 florijnen werd verzekerd tegen ongelukken maar niet tegen vluchtpogingen.
  • 4. Kort na de ontdekking van Amerika nam Pedro de las Casas de slaafgemaakte jongen Juanico mee als cadeau voor zijn zoon Bartolomé.
  • 5. Aan het einde van de Gouden Eeuw wilden Algerijnse kapers de opvarenden van een Zeeuws schip op een slavenmarkt in Tunis verkopen.
  • 6. Dutty Boukman voerde kort na het begin van de Franse Revolutie een voodoo-ritueel uit waarmee hij de slaafgemaakten in de Franse kolonie Saint-Domingue opriep de wapens op te nemen.

Juiste volgorde van vroeger naar later (de nummers uit het examen): 2, 6, 4, 5, 1, 3. Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

2023, tijdvak 1: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

Bron 2
Bron 2 https://dl.wdl.org/595.png

Een zilveren denarius (munt) uit omstreeks 812, met een afbeelding van keizer Karel de Grote:

Toelichting: Op de voorkant van de munt staat een portret van Karel de Grote met de Latijnse tekst Karolus Imp(erator) Aug(ustus): Karel, de verheven keizer. Op de achterkant van de munt staat een kerk met de tekst Xpictiana Religio: christelijke religie.

Bron 4

Aan het begin van de dertiende eeuw schrijft bisschop Jakob van Vitry over begijnen:

Wanneer een jonge vrouw de wens uitdrukt om haar maagdelijkheid te bewaren, dan zoeken en vinden haar ouders vlug een rijke jongeman die haar kan huwen. Ze moet die man verachten en verwerpen! (…) Helaas, vele leiders van de wereld, te weten wereldlijke prelaten1) en andere kwaadaardige lieden, proberen vaak dat meisje te vernietigen door te beletten dat ze haar vroom doel bereikt. En die lieden zeggen dan spottend: "Oh kijk eens daar! Zij wil een beguina2) zijn, want zo noemen ze die vrouwen in Vlaanderen en Brabant; of papelarda2), zo noemen ze hen in Frankrijk; of bizoke2), hun naam in Italië; of coquennune2), hun naam in Duitsland. Met dat soort van spot- en lasternamen proberen voorgenoemde lieden de maagden, die zich voorgenomen hebben de zuiverheid te bewaren, van hun heilige besluit af te brengen.

noot 1: Dit zijn geestelijken die gehoorzaamheid hebben beloofd aan een bisschop of paus.
noot 2: Dit zijn namen die 'een kletskous' of 'een vrouw die gebedjes mompelt' omschrijven.

https://www.begijnhofbreda.nl/wp-content/uploads/2016/12/Binnenwerk_congres-2.pdf

Vraag 6 3 punten

Stel: een onderzoek naar de beweging van de begijnen heeft twee onderzoeksgebieden: 1 De verspreiding van de beweging van de begijnen in Europa. 2 De motieven van vrouwen om toe te treden tot de beweging van de begijnen.

De bron wordt alleen gebruikt voor de eerste deelvraag.

Verklaar dit door: aan te geven dat je de bron kunt gebruiken voor het eerste onderzoeksgebied, en uit te leggen dat de bron minder betrouwbare informatie bevat voor het tweede onderzoeksgebied.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat de bron gebruikt kan worden voor de verspreiding van de begijnen, omdat de bron verschillende (spot)namen voor begijnen in Europa noemt, waaruit blijkt dat de beweging zich heeft verspreid (1p)
  • Legt uit dat de bron minder betrouwbare informatie geeft over de motieven van vrouwen: Jakob van Vitry is een voorstander van de beweging en wil de begijnen binnen de kerk houden, waardoor zijn beeld van hun motieven (dat al deze meisjes zeer vroom zijn en hun maagdelijkheid willen behouden) wellicht eenzijdig is, en hij geen oog heeft voor kritiek op begijnen (2p)

Alleen als het antwoord op de tweede deelvraag ingaat op de eenzijdigheid van het beeld dat Jakob van Vitry schetst, worden scorepunten toegekend.

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 12 2 punten

De volgende gebeurtenissen, die te maken hebben met Nederlandse wegen, staan in willekeurige volgorde. Zet de gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Nadat Atrecht een lokale marktfunctie kreeg, ontstond een steeds fijner netwerk van wegen tussen Atrecht en haar verzorgingsgebied.
  • 2. In Gelderland ontstonden 'Hanzewegen', toen handelaren tussen verschillende Hanzesteden begonnen te reizen.
  • 3. Op de wegen rondom 's-Hertogenbosch werd tijdens de regering van koning Philips II alleen tol betaald door koopmannen die van buiten 's-Hertogenbosch kwamen.
  • 4. Bij de aanleg van een weg tussen Amersfoort en Utrecht werden aan weerszijden percelen aangewezen waarop regenten hun nieuwe buitenhuizen lieten aanleggen.
  • 5. Keizer Napoleon Bonaparte besloot dat in Nederland een netwerk van verharde wegen moest worden aangelegd. De eerste 28 rijkswegen zouden naar Parijs worden doorgetrokken.
  • 6. De pachters van tolwegen klaagden dat hun opbrengsten daalden na de aanleg van de eerste spoorlijnen.

Juiste volgorde van vroeger naar later (de nummers uit het examen): 5, 3, 6, 1, 4, 2. Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 12 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Moderne tijd

Bron 10

Op 14 september 1938 krijgt de Duitse pers deze instructie voor de berichtgeving over spanningen tussen de Tsjecho-Slowaakse bevolking en de Sudeten-Duitsers (een Duitstalige minderheid in Tsjecho-Slowakije):

In de Tsjecho-Slowaakse kwestie moet op dezelfde manier te werk worden gegaan als vanmorgen: in een opmaak met grote letters en in de scherpste bewoordingen. Breng het bericht over de dertien dodelijke slachtoffers bij de Sudeten-Duitsers en de vier doden aan de Tsjechische kant groot naar buiten. Het medeleven van de gehele Duitse Volksgemeinschaft moet uitgesproken worden. (…) In de hoofdartikelen kan het idee van een referendum worden behandeld en wel als volgt: na al deze onlusten is het nauwelijks voorstelbaar dat een vreedzaam samenleven van bevolkingsgroepen in één staat mogelijk is.

Karen Peter ed., NS-Presseanweisungen der Vorkriegszeit. Edition und Dokumentation Bd.6/III: 1938. Quellentexte September bis Dezember, Müchen 1999 pag. 842

Vraag 17 4 punten

Twee beweringen: 1 De instructie van de Duitse regering aan de pers past bij een totalitaire samenleving. 2 Met de instructie wil de Duitse regering de bevolking van Duitsland voorbereiden op een mogelijke oorlog.

Leg beide beweringen uit met telkens een andere verwijzing naar de bron.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat precieze instructies over inhoud, vorm en toon van de berichtgeving de vrijheid van meningsuiting wegnemen en de regering propaganda laat voeren, wat past bij een totalitaire samenleving, met een verwijzing naar de bron (2p)
  • Legt uit dat de regering de bevolking wil voorbereiden op een mogelijke oorlog, door te benadrukken dat de Sudeten-Duitsers slachtoffer zijn en dat het nauwelijks voorstelbaar is dat zij onderdeel blijven van Tsjecho-Slowakije, met een andere verwijzing naar de bron, zoals dat een oorlog mogelijk nodig is om de Sudeten-Duitsers te beschermen of het Sudetenland bij Duitsland in te lijven (2p)

Scorepunten worden telkens alleen toegekend bij een uitleg die een passende verwijzing naar de bron bevat. Als bij beide beweringen dezelfde verwijzing naar de bron wordt gebruikt, telt alleen de eerste juiste verwijzing.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 21 4 punten

In september 1965 geeft de Nederlandse regering voor het eerst toestemming aan de CPN voor zendtijd op radio en televisie. Volgens sommige historici kan het besluit om de CPN zendtijd te geven (zie vraag 20) worden verklaard vanuit: 1 de detente. 2 de verandering in het denken over autoriteit in de jaren 1960.

Leg voor beide de redenering van de historici uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat tijdens de detente het wantrouwen ten opzichte van communistische ideeën of de angst voor een communistische overname verminderde, zodat het uitzenden door de CPN niet langer als gevaarlijk werd beschouwd (2p)
  • Legt uit dat mensen in de jaren 1960 zich steeds meer gingen afzetten tegen autoriteiten en andere ideeën kregen over de reikwijdte van het gezag van de overheid, waardoor het verbieden van zendtijd voor politieke partijen minder werd geaccepteerd (2p)

Alleen als het antwoord telkens een combinatie bevat van een juiste uitleg van de invloed van de detente (eerste deelvraag) of de verandering in het denken over autoriteit (tweede deelvraag) en een verklaring voor het besluit om de CPN zendtijd te geven, worden telkens scorepunten toegekend.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 25 3 punten

Drie gebeurtenissen bij de Siegessäule (de overwinningszuil), een monument in Berlijn: 1 In september 1873 marcheerden Duitse troepen triomfantelijk langs de Siegessäule, waarin kanonnen waren verwerkt die zij buit hadden gemaakt. 2 In mei 1945 hesen Poolse troepen na de overwinning in de Slag om Berlijn hun vlag in de top van de Siegessäule. 3 In juni 1979 werd de Siegessäule opgenomen in de route van een parade waarin aandacht werd gevraagd voor de rechten van homoseksuelen.

Noem bij elke gebeurtenis het kenmerkende aspect van die tijd dat hierbij past.

Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Bij gebeurtenis 1: de opkomst van de politiek-maatschappelijke stroming nationalisme (1p)
  • Bij gebeurtenis 2: het voeren van twee wereldoorlogen (1p)
  • Bij gebeurtenis 3: ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen, zoals de toenemende westerse welvaart vanaf de jaren zestig, of de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen (1p)

Bij gebeurtenis 2 telt de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog niet, omdat Poolse troepen in mei 1945 daar niet aan bijdroegen. Een kenmerkend aspect telt maar één keer.

Vraag 25 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende gegevens over haardracht staan in willekeurige volgorde. Zet deze gegevens over haarmodes in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Vrouwen in prehistorisch Europa droegen hun haar vaak in lange vlechten, soms versierd met kralen of schelpen.
  • 2. Rijke Romeinse vrouwen lieten pruiken maken van het haar van hun Germaanse slaafgemaakten.
  • 3. De koningen van de Franken, die regeerden in de tijd dat het christendom opkwam in Europa, lieten hun haar nooit knippen.
  • 4. De monnik Bernardus van Clairvaux keurde het dragen van lang haar door kruisridders af, omdat dit nadelig zou zijn bij het vechten.
  • 5. Om aan het schoonheidsideaal van een hoog voorhoofd te voldoen epileerden vrouwen tijdens de Renaissance hun haargrens.
  • 6. De regenten in de Nederlandse Republiek begonnen naar voorbeeld van het Franse hof pruiken te dragen.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Vroegmoderne tijd

Bron 4

In 1641 schrijft René Descartes:

Maar zie wat er gebeurt als ik het stukje [bijenwas] bij het vuur houd: de smaak is verdwenen, de geur vervlogen, de kleur veranderd. Van de vorm is niets over en de omvang is toegenomen. Het stukje is vloeibaar geworden en door de hitte bijna niet meer te hanteren. Als je ertegen aantikt, maakt het geen geluid meer. Is dit na deze verandering nog steeds dezelfde bijenwas? We moeten toegeven dat het dezelfde bijenwas is, niemand zal iets anders beweren. Wat was er voor mij dan zo kenmerkend aan dit stukje bijenwas? Die kenmerken kunnen in ieder geval niet door mijn zintuigen onder de aandacht zijn gebracht, want smaak, geur, zicht, gevoel en gehoor zijn nu allemaal veranderd. En toch blijft het hetzelfde stukje bijenwas.

Rene Descartes, Meditations on First Philosophy in Focus, Londen en New York 1993, pag. 55

Vraag 10 2 punten

Gebruik bron 4.
Uit deze beschrijving blijkt het rationalisme van Descartes.
Leg dit uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Descartes met de beschrijving aantoont dat empirisch onderzoek of observeren niet voldoende is om natuurwetten te doorgronden, zodat een wetenschapper zijn verstand of rede moet gebruiken om de resultaten te interpreteren, en verwijst daarbij naar de beschrijving. (2p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg over de ondersteuning van het rationalisme en een verwijzing naar de beschrijving. Als in het antwoord alleen wordt ingegaan op empirisme of waarneming, worden geen punten toegekend.

Vraag 10 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Moderne tijd

Bron 7

In 1838 publiceert de Britse schrijver Charles Dickens Oliver Twist, een roman over een weesjongen die te werk wordt gesteld. Een fragment hieruit:

De kamer waarin de jongens hun voedsel kregen was een grote stenen hal, met een koperen ketel aan het eind, waaruit de meester (…), geassisteerd door een of twee vrouwen, de pap serveerde tijdens etenstijd. Iedere jongen kreeg één portie en niet meer. (…) De kommen hoefden nooit afgewassen te worden. De jongens polijsten ze met hun lepels tot ze weer glansden; en als ze dit hadden gedaan, (…) staarden ze naar de ketel en (…) likten ijverig aan hun vingers. Jongens hebben over het algemeen een goede eetlust. Oliver Twist en zijn metgezellen leden drie maanden de pijn van een langzame hongerdood.

Toelichting:
Charles Dickens gebruikt voor het schrijven van deze roman ervaringen uit zijn eigen jeugd. Nadat zijn vader schulden had gemaakt werd de twaalfjarige Charles te werk gesteld, een gebeurtenis waarop Dickens met afschuw terugkeek.

https://www.fulltextarchive.com/pdfs/Oliver-Twist.pdf, aldaar pag. 21

Vraag 15 4 punten

Gebruik bron 7.
Oliver Twist wordt meteen na publicatie een bestseller.
Twee onderzoeksgebieden van een studie naar armoede in Groot-Brittannië in de negentiende eeuw:
1 De leefomstandigheden van kinderen in de werkhuizen.
2 De groeiende aandacht voor de sociale kwestie in Groot-Brittannië.
De onderzoeker concludeert dat de bron minder bruikbaar is voor het eerste onderzoeksgebied en meer bruikbaar voor het tweede onderzoeksgebied.
Leg voor beide conclusies apart deze redenering uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit waarom de bron minder bruikbaar is voor het eerste onderzoeksgebied: Oliver Twist is een roman waarin de auteur de vrijheid heeft omstandigheden anders weer te geven dan de werkelijkheid, en Dickens heeft zelf slechte ervaringen met het werkhuizensysteem, waardoor hij de omstandigheden wellicht overdrijft om zijn kritiek weer te geven. (2p)
  • Legt uit waarom de bron meer bruikbaar is voor het tweede onderzoeksgebied: dat Oliver Twist een bestseller wordt laat zien dat een breed publiek geïnteresseerd is in de slechte omstandigheden, waardoor meer mensen zich bewust worden van de noodzaak de slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders aan te pakken en de discussie over de sociale kwestie gevoed wordt. (2p)

Vraag 15 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 17 2 punten

De volgende protesten van vrouwen staan in willekeurige volgorde. Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. In het Rampjaar protesteerden vrouwen uit Venhuizen tegen de mobilisatie van hun mannen door met hooivorken te zwaaien en op pannen te slaan voor de woningen van de legerkapiteins.
  • 2. Uit ontevredenheid over de hoge broodprijzen marcheerde een gewapende groep Parijse vrouwen naar het paleis van koning Lodewijk XVI in Versailles.
  • 3. De Chinese Wu Shuqing voerde een leger van vrouwen aan tijdens de revolutie die een eind maakte aan de Qing-dynastie.
  • 4. Gertrud Bäumer, voorzitter van de Bond van Duitse Vrouwenverenigingen, riep de vrouwelijke Rijksdagleden op om tegen de ondertekening van het Verdrag van Versailles te stemmen.
  • 5. In Berlijn protesteerden honderden vrouwen tegen de gevangenneming en dreigende deportatie van hun Joodse echtgenoten naar een concentratiekamp.
  • 6. Op televisie werd getoond dat leden van de actiegroep 'Dolle Mina' mannen nafloten uit protest tegen straatintimidatie.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 17 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 18 2 punten

In 1893 liet keizerin-weduwe Cixi tijdens de restauratie van het zomerpaleis vlakbij Peking een paviljoen herbouwen zodat het gebouw op een stoomboot leek. Het paviljoen dat niet kon varen, werd door Cixi betaald met geld dat bedoeld was voor het versterken van de Chinese marine.
Volgens sommige historici was dit een voorbeeld van de handelswijze van Cixi die bijdroeg aan de ondergang van de keizerlijke dynastie.
Ondersteun de visie van de historici met twee argumenten.

Bekijk het antwoord
  • Eerste argument: door het herbouwen van dit paviljoen werd de kritiek versterkt dat de keizerlijke dynastie alleen aan de eigen belangen dacht en niet aan de belangen van de Chinese bevolking, waardoor de bevolking de keizerlijke familie niet langer steunde. (1p)
  • Tweede argument: door het geld dat bedoeld was voor de marine voor het herbouwen van dit paviljoen te gebruiken, was China minder in staat zich te verdedigen tegen buitenlandse invloeden. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende vorstinnen staan in willekeurige volgorde. Zet ze in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. Farao Hatsjepsoet breidde het internationale handelsnetwerk van Egypte uit om de aanvoer van grondstoffen naar de vroeg-stedelijke gemeenschap Thebe te garanderen.
  • 2. De Keltische koningin Boudica voerde Britse stammen aan in een opstand tegen de Romeinen.
  • 3. De Berberse koningin Dihya streed in Numidië tegen de islamitische legers die kort na de dood van de profeet Mohammed hun religie in Noord-Afrika wilden verspreiden.
  • 4. Hertogin Johanna van Brabant moest toezeggingen doen aan de burgers in haar hertogdom, waardoor Brabantse steden meer zelfstandigheid kregen.
  • 5. Samen met haar echtgenoot, de Spaanse koning Philips II, vervolgde de Engelse koningin Maria Tudor de protestanten in Engeland.
  • 6. Keizerin Meisho van Japan liet bij haar paleis een tuin aanleggen met grasvelden en grachten, onder invloed van de Hollandse stijl van tuinaanleg die kort tevoren via de VOC in haar land bekend was geworden.

Volledige juiste volgorde (in het examen 3, 2, 1, 4, 6, 5): 2 punten. Staat er één foutief geplaatst item en ontstaat door het weglaten daarvan een verder complete en foutloze reeks: 1 punt.

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 16 2 punten

De volgende zes gebeurtenissen uit de geschiedenis van China staan in willekeurige volgorde. Zet deze zes gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. De Bokseropstand brak uit.
  • 2. De 4 Meibeweging ontstond.
  • 3. De modernisering van landbouw en industrie naar het voorbeeld van de Sovjet-Unie ging van start.
  • 4. De Volksrepubliek kreeg een eigen vertegenwoordiging in de Verenigde Naties.
  • 5. De Vier Moderniseringen werden ingevoerd.
  • 6. Op en rond het plein van de Hemelse Vrede eisten demonstranten liberaliseringen.

Volledige juiste volgorde (in het examen 1, 5, 2, 4, 3, 6): 2 punten. Staat er één foutief geplaatst item en ontstaat door het weglaten daarvan een verder complete en foutloze reeks: 1 punt.

Vraag 16 in het hele examen

Bron 7

De volgende bronfragmenten zijn ooggetuigenverslagen van gebeurtenissen uit de Chinese geschiedenis en staan in willekeurige volgorde:

fragment a
De studentencomités stemden er gisteren mee in om de regering per telegram te laten weten dat er aanstaande maandag gestaakt zou worden als hun vier eisen niet werden ingewilligd (…): weigeren om het vredesverdrag te ondertekenen, bestraffen van de corrupte verraders die geheime verdragen met Japan hebben gesloten, etc.

fragment b
Het is zonder enige twijfel realiteit en een feit dat internationaal wordt erkend dat er maar één China is in deze wereld en dat Taiwan een onderdeel is geweest van China's territorium sinds mensenheugenis. (…) Vandaag erkennen meer dan 160 landen ter wereld dat Taiwan een onderdeel is van het grondgebied van China.

fragment c
In maart werden er op alle straathoeken al affiches aangebracht: "Verdrijf de vreemdelingen! Dood alle christenen!" Toen ze steeds dichter bij Peking kwamen en in de wijde omgeving christelijke dorpen verwoestten, missionarissen vermoordden en begonnen de spoorwegen te vernielen, liet men legereenheden komen om de ambassades te beschermen.

fragment d
Om 9 uur 's avonds stonden we op, staken onze rechterhand omhoog en legden een eed af: Voor het bevorderen van de democratie in ons land (…). Maar aan de oost- en westkant van de Chan'anboulevard vloeiden stromen bloed. De slagers, de soldaten van het Zevenentwintigste Leger richtten tanks, machinegeweren en bajonetten (…) op de mensen die zelfs maar een slogan durfden te roepen.

fragment e
Vandaag de dag zijn er bijna geen vergaderingen meer en mensen werken veel harder op het hun toegewezen land dan toen zij nog voor het collectief werkten. (…) Zij hebben meer vrijheid en hoeven niet iedere dag naar het land. Zij hebben meer zeggenschap en kunnen hun geld uitgeven aan huwelijken en begrafenissen als ze dat willen.

Vraag 17 2 punten

Gebruik bron 7 en de gebeurtenissen van vraag 16.
De vijf fragmenten van bron 7 horen bij gebeurtenissen van vraag 16.
Maak de juiste combinaties van bronfragment en gebeurtenis door achter elke letter van het bronfragment het cijfer van de gebeurtenis die erbij past te noteren. Noteer alleen letters en cijfers.
Let op: er blijft één gebeurtenis over.

Bekijk het antwoord
  • Fragment a: De 4 Meibeweging ontstond.
  • Fragment b: De Volksrepubliek kreeg een eigen vertegenwoordiging in de Verenigde Naties.
  • Fragment c: De Bokseropstand brak uit.
  • Fragment d: Op en rond het plein van de Hemelse Vrede eisten demonstranten liberaliseringen.
  • Fragment e: De Vier Moderniseringen werden ingevoerd.

Vijf juiste combinaties: 2 punten. Vier juiste combinaties: 1 punt. Minder dan vier: 0 punten. De juiste combinaties in het examen zijn a-5, b-4, c-1, d-6, e-3. De gebeurtenis die bij geen fragment hoort is 2 (De modernisering van landbouw en industrie naar het voorbeeld van de Sovjet-Unie ging van start); die staat daarom niet in de koppelingen.

Vraag 17 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende denkbeelden over Spanje staan in willekeurige volgorde.
Zet deze denkbeelden over Spanje in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. 4. Ten tijde van de kruistochten werd in Europa beweerd dat koningen in Spanje streden voor behoud van het ware geloof.
  • 2. 6. Toen de Spaanse ontdekkingsreizigers Midden-Amerika veroverden, vergeleken de daar wonende Azteken de Spanjaarden met uitgehongerde zwijnen op jacht naar goud.
  • 3. 5. Tijdens de strijd tegen de troepen van de Habsburgers werden in het gewest Holland geschriften verspreid waarin de Spanjaarden werden neergezet als een bloeddorstig, onbetrouwbaar en hebzuchtig volk.
  • 4. 2. In zijn boek Wealth of Nations beweerde Adam Smith dat Spanje het armste land in Europa was, waarbij zelfs de Spaanse koloniën armer waren dan die van andere Europese landen.
  • 5. 3. Na de verovering van Spanje gaf Napoleon de opdracht om teksten te verzamelen waarin het culturele verval en de decadentie van de Spanjaarden tot uiting kwamen.
  • 6. 1. In de werken van 'de Tachtigers', een Nederlandse literaire stroming, werd Spanje genoemd als een land waarin socialistische toekomstverwachtingen verkend konden worden.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 18 2 punten

De volgende vrouwen, die een rol speelden in de Chinese geschiedenis, staan in willekeurige volgorde.
Zet deze vrouwen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. 5. Na de moord op haar man leidde Su Sanniang een rebellenleger van 2000 soldaten en sloot zich hiermee aan bij de Taipingopstand.
  • 2. 4. Keizerin-weduwe Cixi steunde de Bokseropstand in de hoop dat er een einde zou komen aan de westerse invloeden in China.
  • 3. 3. In naam van keizer Puyi ondertekende keizerin-weduwe Longyu de abdicatie, waarmee een einde kwam aan de Qing-dynastie.
  • 4. 6. Xie Qunying sloot zich als een van de eerste vrouwelijke soldaten aan bij het nationale revolutionaire leger om deel te nemen aan de Noordelijke Veldtocht.
  • 5. 2. De verantwoording voor de zuivering van de Communistische Partij tijdens de Culturele Revolutie lag bij Jiang Qing, de derde vrouw van Mao.
  • 6. 1. Chen Muhua was voorzitster van de commissie die moest toezien op de naleving van de eenkindpolitiek, waarmee de Communistische Partij de Vier Moderniseringen wilde ondersteunen.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

bron 11

bron 11
bron 11 Omstreeks 1955 is bij het Indische restaurant Bali in Amsterdam deze kaart van Jan Lavies te verkrijgen:

Zwart-wit illustratie: een groep bedienden in witte jasjes staat rond een gedekte tafel met glazen en schalen, met palmbladeren op de achtergrond. Onderaan staan de naam Bali en AMSTERDAM; rechts van de groep staat de signatuur Jan Lavies.

Vraag 23 2 punten

Een bewering: Het Indische restaurant Bali gebruikt met deze kaart het koloniale verleden van Nederland om reclame te maken.
Leg deze bewering uit.

Bekijk het antwoord
  • Met de afbeelding van een Nederlander die wordt bediend door vele Indonesiërs, of die een groots banket krijgt geserveerd, maakt het restaurant reclame door (toekomstige) gasten te herinneren aan de koloniale periode in Nederlands-Indië als een aantrekkelijke tijd, of door het koloniale verleden te presenteren als een aantrekkelijk beeld van wat gasten mogen verwachten. (2p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg van de bewering en een passende verwijzing naar de bron, worden scorepunten toegekend.

Vraag 23 in het hele examen

bron 12

De politiek die berust op de ideeën van Mao Zedong heeft geleid tot een ernstige terugval in de economie van de Chinese Volksrepubliek. Men hoeft er maar op te wijzen dat als resultaat van deze politiek de industrie- en landbouwproductie in China sterk teruggelopen is. (…)
Ook de speculaties van de Chinese leiding ten opzichte van de nationale bevrijdingsbewegingen gingen niet in vervulling. De grote tegenslagen van de Chinese politiek in de nationale bevrijdingsbewegingen en van die politici die deze politiek blindelings volgden, hebben de verhoudingen met de vooruitstrevende krachten in de jonge nationale staten en in de revolutionaire democratische partijen ernstig geschaad. (…) In de landen van Azië, Afrika en Latijns-Amerika heeft het prestige van de leiders van de CPC1) een ernstige knauw gekregen.
noot 1 de Communistische Partij van China

In 1966 publiceert de Pravda, de officiële krant van de Communistische Partij in de Sovjet-Unie, een artikel waarin staat:

Vraag 24 4 punten

Stel: Je doet onderzoek naar de communistische invloedssfeer in de tweede helft van de jaren 1960 en je hebt twee onderzoeksgebieden:
1 de verhouding tussen China en de Sovjet-Unie.
2 de positie van China in de communistische invloedssfeer.
Leg uit dat je de bron meer betrouwbaar vindt voor het eerste onderzoeksgebied en minder betrouwbaar voor het tweede onderzoeksgebied.

Bekijk het antwoord
  • De bron is meer betrouwbaar voor het eerste onderzoeksgebied: er wordt openlijk in de officiële krant van de Communistische Partij geschreven over de twijfel aan de Chinese economie of politiek, waarmee blijkt dat de relatie tussen China en de Sovjet-Unie na de breuk (na 1962) is verslechterd. (2p)
  • De bron is minder betrouwbaar voor het tweede onderzoeksgebied: de Pravda wil de breuk met China rechtvaardigen of het beleid van de Sovjet-Unie ten aanzien van China ondersteunen, waardoor het artikel de poging van China om banden aan te knopen met Azië, Afrika en Latijns-Amerika, of het prestige van China, negatief weergeeft. (2p)

Eerste subcriterium: de bron is meer betrouwbaar voor het eerste onderzoeksgebied, omdat er openlijk in de officiële krant van de Communistische Partij wordt geschreven over de twijfel aan de Chinese economie of politiek, en het prestige van China een knauw heeft gekregen. Tweede subcriterium: de bron is minder betrouwbaar voor het tweede onderzoeksgebied, omdat de Pravda de breuk met China wil rechtvaardigen of het beleid van de Sovjet-Unie wil ondersteunen, waardoor het prestige van China negatief wordt weergegeven.

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende zes voorbeelden van Europese samenwerking staan in willekeurige volgorde. Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Ridders uit verschillende Europese landen sloten zich aan bij de legers van Karel Martel, de vorst die probeerde de opmars van islamitische legers in West-Europa te stoppen.
  • 2. Kooplieden en steden uit verschillende Europese landen sloten zich aan bij de Hanze.
  • 3. Met het sluiten van het 'Drievoudige Verbond' gingen Engeland, Frankrijk en de opstandige Nederlandse gewesten samen de strijd aan tegen de macht van de Spaanse koning.
  • 4. Meteen na het rampjaar sloten de Republiek, Spanje, de Rooms-Duitse keizer en de hertog van Lotharingen, samen de 'Liga van Den Haag', een anti-Frans bondgenootschap.
  • 5. Vier jaar na het uitbreken van de Franse revolutie sloten Europese mogendheden een bondgenootschap om samen het Franse republicanisme te bestrijden.
  • 6. Heersers van verschillende landen maakten tijdens het Congres van Wenen afspraken over de machtsverdeling in Europa.

Juiste volgorde van vroeger naar later (de nummers uit het examen): 5, 2, 4, 3, 6, 1. Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 1 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Prehistorie en oudheid

Opgavetekst

Bron 1

De Griekse filosoof Aristoteles (384 v.Chr. - 322 v.Chr.) schreef in zijn boek Politika over het verlenen van burgerschap:

Dit is ingewikkelder in het geval van diegenen die na een revolutie het burgerschap kregen, zoals in het Athene van Kleisthenes na de verdrijving van de tirannen, want hij [Kleisthenes] verleende veel metoiken1), zowel vreemdelingen als slaven, het burgerschap. De vraag in zulke gevallen is niet wie burger is, maar of die persoon burger zou moeten zijn.

noot 1 inwoners zonder burgerschap

E. Robinson, Ancient Greek Domcracy, reading and souces, Oxford 2004, pag. 92

Vraag 3 2 punten

Door de eeuwen heen verdedigden auteurs, die 'apologeten' werden genoemd, het christelijke geloof.

Twee gegevens:
1 Justinus de Martelaar schreef een boek, gericht aan de Romeinse keizer, waarin hij het christendom verdedigde tegen de beschuldiging dat christenen zich schuldig maakten aan atheïsme en kannibalisme.
2 In de Doctrina Jacobi nuper Baptizati uit de zevende eeuw werd geschreven dat in het Midden-Oosten "een profeet" was verschenen die ten onrechte beweerde dat hij de sleutel tot het paradijs bezat.

Het past bij de positie van het christelijke geloof in die tijd dat de apologeten het noodzakelijk vonden hun verdediging te schrijven.

Toon dit aan voor elk gegeven, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een passend kenmerkend aspect. Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Geeft bij gegeven 1 aan dat Justinus het christendom verdedigde tegen beschuldigingen die voortkwamen uit onbegrip over de nieuwe godsdienst of het monotheïsme, wat past bij het kenmerkend aspect 'de ontwikkeling van het christendom en jodendom als de eerste monotheïstische godsdiensten' (1p)
  • Geeft bij gegeven 2 aan dat de auteur van de Doctrina Jacobi wilde voorkomen dat het christelijke geloof in het Midden-Oosten minder invloed zou krijgen door de opkomst van de islam of beïnvloed zou worden door de islam, wat past bij het kenmerkend aspect 'het ontstaan en de verspreiding van de islam' (1p)

Alleen als bij een juist kenmerkend aspect een juiste uitleg over de noodzaak van de verdediging wordt gegeven, wordt telkens 1 punt toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

2022, tijdvak 3: De middeleeuwen

Opgavetekst

Bron 2

In 1098, tijdens de Eerste Kruistocht, veroveren de kruisvaarders de stad Antiochië op de Turken. Vervolgens belegeren de Turken Antiochië drie weken. De Franse priester Petrus Tudebodus nam deel aan de Eerste Kruistocht en schreef in een verslag hierover:

De Turken vielen vervolgens aan en maakten met hun pijlen vele slachtoffers. (…) De tweede Turkse strijdmacht rukte nu ook op en begon onze mannen te omsingelen en te verwonden met projectielen en pijlen. Op dat moment kwam er een enorm leger op witte paarden en met wapperende witte banieren vanuit de bergen gereden. Onze manschappen waren erg verward toen ze dit leger zagen, tot ze beseften dat dit de voorspelde hulp van Christus was (…). De aanvoerders van deze hemelse troepen waren Sint Joris en de heiligen Demetrius en Theodorus. Let wel, wat hier staat is geloofwaardig, want vele christenen hebben dit met hun eigen ogen gezien. (…) De Turken en andere heidenen schreeuwden het uit en onze mannen, onder aanroepen van de Enige en Ware God, gaven hun paarden de sporen richting de vijand. Zo gingen ze in de naam van Jezus Christus en van het Heilige Graf de strijd aan en met Gods hulp verpletterden de christenen de ongelovigen.

https://www.deremilitari.org/RESOURCES/SOURCES/tudebode.htm

Vraag 4 4 punten

Stel: je doet onderzoek naar de strijd om Antiochië tijdens de Eerste Kruistocht. Je hebt twee onderzoeksgebieden:
1 Het verloop van de strijd om Antiochië.
2 De legitimatie voor de strijd tegen de Turken.

Leg uit dat bron 2:

  • minder bruikbare informatie bevat voor je eerste onderzoeksgebied en
  • meer bruikbare informatie bevat voor je tweede onderzoeksgebied.
Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat bron 2 minder bruikbare informatie bevat over het verloop van de strijd, omdat de auteur een geestelijke is die gelooft in de godsdienstige onderbouwing van de kruistochten, zodat hij overdrijft met het beschrijven van (de hulp van) een hemels leger of heiligen / een gekleurd of eenzijdig beeld geeft van de gebeurtenissen tijdens de strijd (2p)
  • Legt uit dat bron 2 meer bruikbare informatie bevat over de legitimatie voor de strijd, omdat de auteur de lezer wil overtuigen van het gelijk van de kruisvaarders, zodat hij met de beschrijving van de Turken als heidenen of ongelovigen en van de hulp van een hemels leger of heiligen de strijd legitimeert als een heilige oorlog tegen de islam / een terechte strijd om het christendom te verspreiden (2p)

Alleen als het antwoord een combinatie bevat van een juiste uitleg van (bij de eerste deelvraag) de mindere bruikbaarheid en van (bij de tweede deelvraag) de betere bruikbaarheid van de informatie en een passende verwijzing naar de bron, worden telkens 2 scorepunten toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

Bron 4

In 1404 schrijft Leonardo Bruni, een hoge ambtenaar in dienst van de Italiaanse stad Florence, een boek over die stad:

Zoals men gewoonlijk ook doet wanneer men een individueel persoon tot onderwerp heeft, zo willen we de oorsprong van het Florentijnse volk onderzoeken en nagaan van welke voorvaderen de Florentijnen afstammen en wat zij thuis en elders in ieder tijdperk hebben volbracht. (…) Het luisterrijke Florence is als Romeinse kolonie gesticht in de tijd dat de heerschappij van het Romeinse volk op haar hoogtepunt was. (…) De Caesars, Antoniussen, Tiberiussen, en Nero's1), deze vijanden en vernietigers van de Romeinse Republiek, hadden de vrijheid nog niet teniet gedaan. De vrijheid was nog heilig en ongeschonden (…). Hieruit komt, naar ik meen, het verschijnsel voort dat in deze stad meer dan in andere steden valt te bespeuren: dat de Florentijnen het allermeest hun vrijheid koesteren en tirannen zeer vijandig gezind zijn.

noot 1 Bruni bedoelt Romeinse heersers.

https://www.york.ac.uk/teaching/history/pjpg/bruni.pdf

Vraag 7 4 punten

Gebruik bron 4. Twee conclusies over het boek van Leonardo Bruni:
1 Bruni keurt een politieke ontwikkeling uit de late middeleeuwen af.
2 Bruni loopt vooruit op een culturele ontwikkeling in de tijd van de renaissance.

Leg beide conclusies uit, waarbij je je antwoord telkens ondersteunt met een verschillend kenmerkend aspect. Let op: je mag een kenmerkend aspect maar één keer gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Bruni 'het begin van staatsvorming en centralisatie' afkeurt, wat blijkt uit zijn afkeer tegen tirannen of koningen die de macht van burgers of van de stad Florence willen inperken (2p)
  • Legt uit dat Bruni vooruitloopt op 'de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid', wat blijkt uit de vergelijking van de Romeinse Republiek en de Florentijnse burgers of Florence / of dat het werk van Bruni past bij 'de hernieuwde wetenschappelijke belangstelling', wat blijkt uit zijn onderzoek naar de oorsprong van het Florentijnse volk (2p)

Als een antwoord alleen een juist kenmerkend aspect bevat zonder juiste verwijzing naar het werk van Bruni, worden geen scorepunten toegekend.

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Moderne tijd

Vraag 19 2 punten

De volgende slogans die in China zijn gebruikt om Chinese burgers te activeren, staan in willekeurige volgorde. Zet deze slogans in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. De leiders van de Nian-opstand riepen op 'De rijken te vermoorden en de armen te helpen'.
  • 2. De boksers riepen 'Steun de Qing, vernietig de vreemdeling'.
  • 3. Vlak na de start van de Japanse bezetting van Mantsjoerije riep Chiang Kaishek op tot 'Eerst binnenlandse samenwerking, dan verzet naar buiten toe'.
  • 4. Bij de Grote Sprong Voorwaarts werden Chinese burgers opgeroepen om in actie te komen met de slogan 'Durf na te denken, durf te handelen'.
  • 5. 'Vernietig de oude vier' was de slogan waarmee Rode gardisten werden opgeroepen om alle oude gebruiken, cultuur, gewoontes en ideeën aan te vallen.
  • 6. Met de slogan 'Vernietig de bende van vier' werd opgeroepen om de weduwe van Mao en drie van haar handlangers hun macht af te nemen.

Juiste volgorde van vroeger naar later (de nummers uit het examen): 3, 2, 6, 1, 5, 4. Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat: 1 punt. Anders 0 punten.

Vraag 19 in het hele examen

Bron 13

Bron 13
Bron 13 Foto uit 1959 van de officiële overhandiging van de eerste DAF 600, een auto die gemakkelijk te bedienen is door de automatische versnellingsbak, aan Truus Beliën-Smolders: https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/fotocollectie/a9903ca4-d0b4-102d-bcf8-003048976d84

Foto van een lichte auto waarin een vrouw achter het stuur zit. Een man in een donker pak en met een bril reikt door het open raam en geeft haar een hand. Op de achtergrond staan toeschouwers in een grote hal.

Toelichting:
Truus Beliën-Smolders is de eerste vrouwelijke burgemeester in Nederland. De man is Hub van Doorne, directeur van DAF.

Vraag 22 2 punten

Gebruik bron 13. Een bewering: De directie van DAF sluit aan bij een sociale verandering in die tijd om reclame te maken.

Leg deze bewering uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat DAF met de officiële overhandiging van de auto aan de eerste vrouwelijke burgemeester aansluit bij de verandering dat vrouwen zelfstandiger werden, een eigen carrière kregen of mobieler werden, waardoor mogelijk meer vrouwen een DAF zouden kopen of consumenten zouden inzien dat ook vrouwen een auto kunnen kopen voor zichzelf (2p)

Alleen als in het antwoord wordt ingegaan op een sociale verandering en niet op een economische, worden scorepunten toegekend.

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende bouwwerken zijn opgenomen op de werelderfgoedlijst van UNESCO en staan in willekeurige volgorde:
1 De binnenstad van de Franse stad Provins kreeg zijn huidige vorm toen in de stad een jaarmarkt werd gevestigd tijdens de herleving van de agrarisch-urbane samenleving in West-Europa.
2 De familie De Medici liet in Toscane villa's bouwen en tuinen aanleggen die door de vernieuwende bouwstijl beschouwd werden als typisch renaissancistisch.
3 De grachtengordel in Amsterdam werd aangelegd tijdens de economische bloeitijd van de Republiek.
4 De haven van Delos was een belangrijk handelscentrum in de mediterrane wereld tijdens de bloei van de Griekse stadstaten.
5 De moskee van Kairouan werd gebouwd kort nadat de eerste aanhangers van de islam begonnen met de verspreiding van hun geloof.
6 De Valongokade in Rio de Janeiro werd gebouwd als aankomstplaats voor de slavenschepen die uit Afrika aankwamen.

Zet deze bouwwerken in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • Zet de bouwwerken in de juiste volgorde, van vroeger naar later: 4, 5, 1, 2, 3, 6 (2p)

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Moderne tijd

Vraag 13 2 punten

De volgende gebeurtenissen rondom de Duitse familie Krupp, eigenaar van staal- en wapenfabrieken, staan in willekeurige volgorde:
1 Alfred Krupp leverde tijdens de Frans-Duitse oorlog moderne kanonnen aan de Duitse troepen.
2 Alfried Krupp zette gevangenen uit Duitse concentratiekampen in als dwangarbeiders in zijn wapenfabrieken.
3 Friedrich Krupp wilde de beloning binnenhalen die Napoleon uitloofde aan diegene die smeltkroesstaal kon maken.
4 Gustav Krupp schond de voorschriften van het Verdrag van Versailles door de wapenproductie niet volledig stop te zetten.
5 Met het kanon 'Dikke Bertha', dat volgens sommigen vernoemd was naar Bertha Krupp, konden de Duitsers wel Franse forten neerhalen maar niet de Franse loopgraven vernietigen.
6 Na aanname van de Vlootwet nam Friedrich Alfred Krupp een werf over voor de bouw van marineschepen.

Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • Zet de gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later: 3, 1, 6, 5, 4, 2 (2p)

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 13 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende beschrijvingen van het spelen van spelletjes staan in willekeurige volgorde. Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. In de Griekse stadsstaat Sparta werd het spel episkyros, waarbij twee teams een bal naar elkaar toe schopten of gooiden, erg gewelddadig gespeeld.
  • 2. Soldaten die de grenzen van het uitgestrekte Romeinse Rijk verdedigden, speelden graag het ludus latrunculorum, een militair-strategisch bordspel voor twee spelers.
  • 3. De jonge monniken van de eerste kloosters in Noordwest-Europa moesten bij een spel kegels omverwerpen die de duivel voorstelden.
  • 4. In Brussel, dat door de opkomende handel en nijverheid aan het groeien was, verbood het stadsbestuur het kolven. De houten ballen die met een stok werden weggeslagen, veroorzaakten te veel schade.
  • 5. De Spanjaard Diego Durán, die naar het recent ontdekte Amerika verhuisde, schreef dat bij het Azteekse balspel ullamaliztli spelers soms gewond raakten door de drie kilo wegende bal die ze met heupen en billen over de middellijn moesten krijgen.
  • 6. Nederlandse schilders beeldden in de Gouden Eeuw spelers van het bordspel triktrak af als symbool voor spilzucht en zedeloosheid.

Het correctievoorschrift geeft de juiste volgorde van de nummers uit de opgave: 4, 6, 1, 3, 2, 5. Als door het weglaten van een foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Moderne tijd

Opgavetekst

Bron 9

Philipp Jacob Siebenpfeiffer, een van de organisatoren van een meerdaags politiek festival in de Beierse plaats Hambach in 1832, houdt daar een toespraak waarin hij zegt:

En hij zal komen die dag, de dag van de zuiverste overwinningsroes, waarop Duitsers uit de Alpen, van de Rijn, de Donau en de Elbe elkaar als broeders zullen omarmen, waarop de tolpalen, de slagbomen en alle andere formele tekenen van de scheiding, de hindernissen en de onderdrukking verdwijnen. (…) Waarop vrij verkeer over vrije straten getuigt van het vrijkomen van onze nationale krachten en energie; waarop de vorsten hun bonte hermelijnen mantels die de pretentie uitstralen dat zij plaatsbekleder zijn van God, omruilen voor mannelijke toga's van Duitse waardigheid. En de ambtenaar en de soldaat zich niet meer tooien met het bediendenjasje van de heren en meesters, maar met de tekenen van hun verbondenheid met het volk. (...) Als de vorsten hun troon daarboven in de wolken niet verlaten om gewone burgers te worden, dan zal het Duitse volk zelf, op een moment van groots enthousiasme, het werk voltooien, waarvoor hun ziekelijke verwaandheid en egoïsme terugdeinzen.

https://politische-bildung-rlp.de/fileadmin/files/downloads/Broschuere_Hambach_1832.pdf

Vraag 16 2 punten

De volgende studentenprotesten uit de negentiende en twintigste eeuw staan in willekeurige volgorde. Zet deze studentenprotesten in de juiste volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. Studenten uit heel Duitsland kwamen bij elkaar op het kasteel Wartburg om te protesteren tegen het opheffen van de burgerrechten tijdens de Restauratie.
  • 2. Berlijnse studenten gooiden rotte eieren naar leden van de regering uit onvrede over de strenge bepalingen in het Verdrag van Versailles.
  • 3. Leidse studenten gingen in staking toen de hoogleraar Cleveringa werd gearresteerd vanwege zijn protest tegen het ontslag van alle Joodse hoogleraren van de universiteit.
  • 4. Studenten werden tijdens een demonstratie in Boedapest beschoten door de geheime politie, waarna in Hongarije een grote anti-Russische opstand uitbrak.
  • 5. Vier studenten van Kent State University in Ohio werden doodgeschoten tijdens een demonstratie tegen de Amerikaanse deelname aan de oorlog in Vietnam.
  • 6. Chinese studenten die beïnvloed waren door de hervormingen van Gorbatsjov in de Sovjet-Unie eisten op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking meer vrijheid en democratie.

Het correctievoorschrift geeft de juiste volgorde van de nummers uit de opgave: 4, 1, 3, 5, 6, 2. Als door het weglaten van een foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Stel: je doet een onderzoek naar de motieven van Wilhelm II voor het ontslaan van Bismarck.

Leg uit dat je door de aard van deze bron de informatie hieruit als betrouwbaar kunt beschouwen voor je onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de informatie betrouwbaar is, omdat het een persoonlijke brief van keizer Wilhelm II aan zijn moeder is, die niet met het oog op publicatie is geschreven, zodat hij waarschijnlijk de waarheid schrijft over zijn gedachten over het ontslag van Bismarck. (2p)

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende werken van schrijvers die kritisch commentaar leverden op ontwikkelingen in hun eigen tijd, staan in willekeurige volgorde. Zet deze werken in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. François Rabelais: Gargantua en Pantagruel
  • 2. Jan Zoet: 't Grote visnet
  • 3. Voltaire: Candide
  • 4. Nicolaas Beets: Camera Obscura
  • 5. Kurt Tucholsky: Hepp hepp hurra!
  • 6. Giovannino Guareschi: Don Camillo in Rusland

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend. Een andere afwijking levert 0 punten op.

Vraag 1 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Vroegmoderne tijd

Vraag 11 2 punten

Aan het einde van de zestiende eeuw kampte het Spaanse leger met een tekort aan rekruten, waarna aan Spaanse soldaten die in de Nederlanden vochten werd gevraagd hun herinneringen op papier te zetten.

Stel: je doet onderzoek naar het gedrag van de Spaanse soldaten tijdens de Nederlandse Opstand en je wilt deze verslagen gebruiken als bron.

Geef een argument vóór de betrouwbaarheid en een argument tegen de betrouwbaarheid van juist deze verslagen als bron voor je onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Argument vóór de betrouwbaarheid: de legerleiding vraagt om verslagen van soldaten die daadwerkelijk in de Nederlanden hebben gevochten, zodat de verslagen zijn geschreven door ooggetuigen (1p)
  • Argument tegen de betrouwbaarheid: de legerleiding geeft de opdracht om de herinneringen op papier te zetten om rekruten aan te trekken, zodat de soldaten de Nederlanders mogelijk negatiever beschrijven of alleen positieve verhalen over het gedrag van Spaanse soldaten vertellen (1p)

Een argument telt alleen met uitleg: bij het argument vóór wat de bron betrouwbaar maakt, bij het argument tegen wat de bron onbetrouwbaar maakt.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 14 2 punten

De volgende gebeurtenissen komen uit het leven van Emmanuel Joseph Sieyès, een Franse revolutionair. Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Sieyès publiceert het pamflet 'Wat is de derde stand?' als bijdrage aan het publieke debat over de Staten-Generaal
  • 2. Sieyès draagt bij aan de opstelling van de Verklaring van de Rechten van de Mens
  • 3. Sieyès stemt tijdens het proces tegen 'burger Capet' voor de doodstraf
  • 4. Sieyès treedt toe tot het gematigde revolutionaire bewind dat na de val van Robespierre Frankrijk bestuurt
  • 5. Sieyès wordt aan de kant gezet kort nadat hij betrokken was bij de staatsgreep die generaal Napoleon Bonaparte aan de macht bracht
  • 6. Sieyès wordt in de tijd van de Restauratie uit Frankrijk verbannen en vertrekt naar Brussel

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend. Een andere afwijking levert 0 punten op.

Vraag 14 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

In de loop van de geschiedenis hebben verschillende heersers bijnamen gekregen. De volgende heersers staan in willekeurige volgorde. Zet deze heersers in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. De Romeinse keizer Gaius (bijnaam Caligula)
  • 2. De Frankische koning Lodewijk I (bijnaam de Vrome)
  • 3. De Engelse koning Richard I (bijnaam Leeuwenhart)
  • 4. De Engelse koningin Maria I (bijnaam Bloody Mary)
  • 5. De Franse koningin Marie-Antoinette (bijnaam Madame Déficit)
  • 6. De Nederlandse koning Willem II (bijnaam Held van Waterloo)

Opmerking uit het correctievoorschrift: als door het weglaten van één foutief geplaatst item een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Vroegmoderne tijd

Opgavetekst

bron 2

In 1500 neemt Pero Vaz de Caminha deel aan de Portugese expeditie waarbij Brazilië wordt ontdekt. Hij schrijft in een brief aan koning Manuel I van Portugal over de eerste contacten met de oorspronkelijke bevolking:
Ze hebben steil haar, dat hoog opgeknipt is, en van de oren naar beneden is hun hoofd helemaal kaalgeschoren. Een van hen droeg van slaap tot slaap op het achterhoofd een soort gele pruik met vogelveren van een centimeter of vijf lang, heel dik en dicht op elkaar, die de nek en de oren bedekte. De pruik was veer voor veer op het haar geplakt, in een zachte massa zoals bijenwas, maar dat was het niet. Op deze manier kregen ze die pruik zeer rond, dik en gelijkmatig. (...)
Het lijkt zo'n onwetend volk dat het zich, naar het mij toeschijnt, snel zou laten kerstenen, omdat het lijkt alsof ze geen enkel geloof hebben. (…) ik twijfel er dan ook niet aan dat ze christenen zullen worden en ons heilige geloof zullen aanhangen, als Zijne Majesteit dat toestaat, maar het staat vast dat dit volk goed en van een grote eenvoud is en onmiddellijk iedere godsdienst zou aanvaarden die men hun zou willen geven.

Emir Rodríguez Monegal, De ontdekking van Amerika, persoonlijke verslagen van Columbus, Cortés en vele anderen, Utrecht 1984, pag. 22 (alinea 1) en 27 (alinea 2)

Vraag 14 2 punten

Hieronder staan zes gebeurtenissen uit het leven van de Franse politicus Bertrand Barère (1755-1841). Zet deze gebeurtenissen in de juiste volgorde, van vroeger naar later.

Bekijk het antwoord
  • 1. Als afgevaardigde van Bigorre (Zuidwest-Frankrijk) stelde Barère veranderingen voor in de Staten-Generaal, die na 175 jaar weer bijeen werden geroepen. Hij streefde hierbij naar een constitutionele monarchie.
  • 2. Barère trad op als voorzitter van het parlement, dat oordeelde in het proces tegen 'burger Capet'.
  • 3. Barère noemde Robespierre een 'pygmee die niet op een voetstuk moet worden gezet' en speelde een belangrijke rol in de val van het schrikbewind.
  • 4. Tijdens het keizerrijk werd Barère aangesteld als informant voor Napoleon.
  • 5. Tijdens de Restauratie werd Barère verbannen uit Frankrijk.
  • 6. Na een revolutie in Frankrijk en de Belgische Opstand diende Barère de Franse liberale koning Louis Philippe.

Opmerking uit het correctievoorschrift: als door het weglaten van één foutief geplaatst item een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 14 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Moderne tijd

Opgavetekst

bron 8

In 1896 publiceert de Franse schrijfster Hubertine Auclert een artikel over de Franse kolonie Algerije:
In plaats van onderwijs voor Arabische meisjes in Algerije aan te moedigen heeft het Franse bestuur de scholen die al voor de verovering [in 1830] waren gesticht gesloten. En het liet toe dat conservatieve moslimmannen de scholen die na de verovering werden gesticht weer sloten, zodat de hoofdstad van Algerije 35 jaar geen enkele school had voor meisjes. Toen de rector van de Academie van Algiers, meneer Charles Jeanmaire, rond 1890 toch een klas begon voor jonge Arabische meisjes, bleken die meisjes zo intelligent dat het Franse bestuur gealarmeerd raakte. Het bestuur zei dat deze jonge meisjes na het behalen van hun diploma niet langer thuis in afzondering zouden willen leven.

http://chnm.gmu.edu/wwh/p/180.html

bron 10

In de Völkischer Beobachter, de partijkrant van de NSDAP, van 17 mei 1933 wordt de arrestatie beschreven van socialistische partijleiders in de deelstaat Baden:
Vóór de gevangenis had zich een reusachtige menigte verzameld, die de gearresteerden ontving met boe-geroep, gefluit en scheldwoorden. De eerste politievrachtwagen, waarop de gearresteerden met ontbloot hoofd zaten, werd voorafgegaan door twee rijen SS'ers1) die de straat vrijmaakten. Achter die eerste politieauto volgde een tweede met SA'ers1). Daarnaast liepen aan twee kanten en aan het einde SA-mensen mee. De wagens reden stapvoets door een dichte mensenmassa, die op veel plaatsen acht rijen dik was. Zonder onderbreking klonk langs de hele weg gefluit en boe-geroep. (...) Het gedrang van het publiek was zo groot dat het straatverkeer geheel werd lamgelegd. Onderweg werden verscheidene schreeuwers van het Rot-Front2) meteen op straat gearresteerd en in de tweede politiewagen meegevoerd.
noot 1 De SS en SA zijn paramilitaire organisaties van de nazi’s.
noot 2 Rot-Front is een paramilitaire organisatie van de Duitse communistische partij.

Helma Kaden (ed.), Dokumente des Verbrechens, Aus Akten des Dritten Reiches 1933-1945, deel 2, Berlijn 1993, pag. 52-53

Vraag 20 4 punten

Gebruik bron 10. Stel: je doet onderzoek naar de politieke ontwikkelingen in Duitsland tijdens de eerste maanden van het naziregime en je hebt twee onderzoeksvragen: 1 Hoe groot is de steun van de Duitse bevolking voor de politieke veranderingen in Duitsland? 2 Verandert Duitsland na het aantreden van het naziregime in een totalitaire staat? Je vindt de Völkischer Beobachter over het algemeen een onbetrouwbare bron, maar je besluit dat je het fragment toch kunt gebruiken. Leg uit, telkens met een verwijzing naar de bron, dat de bron voor de eerste onderzoeksvraag minder betrouwbare informatie bevat en dat er meer betrouwbare informatie uit de bron is af te leiden voor de tweede onderzoeksvraag.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de Völkischer Beobachter de partijkrant van de nazi's is, die de steun van de bevolking voor de NSDAP wil laten zien of de aanhang van de NSDAP wil vergroten, zodat het beeld van de joelende, reusachtige of dichte massa waarschijnlijk overdreven is, waardoor de bron minder betrouwbare informatie bevat voor de eerste onderzoeksvraag (2p)
  • Noemt dat er openlijk of trots wordt beschreven dat socialistische leiders of protesterende communisten worden gearresteerd, waarmee blijkt dat de politieke vrijheid in Duitsland na het aantreden van het naziregime in het gedrang komt, waardoor de bron meer betrouwbare informatie bevat voor de tweede onderzoeksvraag (2p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende gebeurtenissen en ontwikkelingen rondom sport, spel en lichaamsbeweging staan in willekeurige volgorde. Zet deze gebeurtenissen en ontwikkelingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. In de eerste stedelijke gemeenschappen werden polowedstrijden georganiseerd om de strijders te bekwamen in paardrijden en vechten tegelijkertijd.
  • 2. De winnaar van de eerste Olympische Spelen, waarbij atleten uit rivaliserende Griekse stadsstaten het tegen elkaar opnamen, was Koroibos uit de stadsstaat Elis.
  • 3. De Romeinse dichter Juvenalis introduceerde het gezegde mens sana in corpere sano (een gezonde geest in een gezond lichaam). Hij schreef dat zijn medeburgers lui waren en liever toekeken hoe anderen zich in het zweet werkten.
  • 4. Ten tijde van de kruistochten werd schaak in Europa geïntroduceerd. Deze denksport was gebaseerd op een spel dat werd gespeeld door vorsten in het Midden-Oosten.
  • 5. Tijdens de bloeitijd van de Republiek introduceerden Nederlandse kooplieden het balspel 'kolven' in Amerika, waar de naam werd verbasterd tot 'golf'.
  • 6. Rousseau schreef een boek waarin hij pleitte voor een opvoeding met voldoende beweging voor kinderen.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Prehistorie en oudheid

Opgavetekst

Bron 1

De Atheense jurist Demosthenes (384 – 322 voor Christus) beschrijft een wet:

Als een niet-Atheense man met een burgervrouw samenwoont, op welke manier dan ook, dan mag elke Athener die dat wil (hiertegen) een klacht indienen bij de thesmothetai1). Als de aangeklaagde wordt veroordeeld dan zullen hijzelf en zijn bezittingen worden verkocht en een derde deel zal worden gegeven aan de aanklager. (…) Aanklachten kunnen worden gedaan bij de thesmothetai door diegenen die daar het recht toe hebben.

noot 1 juridische beambten die verantwoordelijk waren voor het vastleggen van wetten in Athene

Bron 2

De Romeinse schrijver Tacitus beschrijft in zijn boek Historiae hoe in het jaar 70 de Romeinse generaal Cerialis een vergadering van Galliërs toespreekt nadat hun opstand is neergeslagen:

Romeinse generaals zijn jullie land en dat van andere Galliërs niet vanwege hebzucht binnengetrokken, maar omdat ze uitgenodigd werden door jullie voorvaderen die genoeg hadden van alle interne conflicten (…). We hebben onze stellingen langs de Rijn niet ingenomen om Rome te beschermen maar om Germaanse vorsten als Ariovistus ervan te weerhouden de macht in Gallië te grijpen (…). Heel Gallië was ten prooi gevallen aan burgeroorlogen, uitgelokt door koningen, die duurden tot jullie onze wetten accepteerden. En hoewel we constant zijn uitgedaagd, hebben we als veroveraars alleen om zo veel belasting gevraagd als we nodig hebben om de vrede te bewaren. Harmonie tussen landen kan alleen worden veiliggesteld door legers, legers kunnen niet in stand worden gehouden zonder geld en geld kan alleen door belasting worden verkregen.

Vraag 3 2 punten

Gebruik bron 2. Stel: je doet onderzoek naar de uitbreiding van het Romeinse Rijk in Gallië en je hebt twee onderzoeksonderwerpen: 1 de oorzaken voor uitbreiding van het Romeinse Rijk in Gallië 2 de Romeinse legitimering van hun imperialisme. Je vindt de speech van Cerialis en besluit hem te gebruiken voor een van je onderzoeksonderwerpen. Leg uit voor welk onderzoeksonderwerp de bron de meest bruikbare informatie bevat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt onderzoeksonderwerp 2 als onderwerp waarvoor de bron de meest bruikbare informatie bevat, omdat Cerialis met de speech de noodzaak of de rechtvaardigheid van het Romeinse optreden in Gallië benadrukt (om het Romeinse ingrijpen te legitimeren), of de propaganda over de Pax Romana ondersteunt (2p)

Vraag 3 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Moderne tijd

Vraag 16 2 punten

De volgende gebeurtenissen hebben te maken met cartografie. Zet deze gebeurtenissen in chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Battista Agnese maakte op verzoek van keizer Karel V een wereldkaart waarop de eerste zeereis om de wereld was afgebeeld.
  • 2. Filips II gaf, meteen nadat hij landsheer werd van de Nederlanden, opdracht aan Jacob van Deventer om van 220 steden in de Nederlanden plattegronden te maken.
  • 3. Floris Balthasars ontving honderd gulden van de Staten-Generaal voor het in kaart brengen van de ligging van het Spaanse leger tijdens het Spaanse beleg van Zaltbommel.
  • 4. De absolute koning Lodewijk XIV zou hebben verzucht dat de nieuwe landmeetmethodes die Philippe de La Hire gebruikte voor een kaart van Frankrijk, meer grond hadden gekost dan Lodewijk had kunnen verliezen in een oorlog.
  • 5. De Engelse admiraliteit gaf opdracht om de Franse soldaten uit het leger van Napoleon te verhinderen delen van Australië te verkennen die nog niet in kaart waren gebracht.
  • 6. Tijdens de Tiendaagse Veldtocht onder leiding van kroonprins Willem werd een kaart gemaakt van de troepenbewegingen van het Nederlandse leger en van de opstandige Belgen.

Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 scorepunt toegekend.

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende historische beschrijvingen hebben te maken met schandalen en staan in willekeurige volgorde. Zet deze beschrijvingen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Nr. 2: Het volk van Rome was in de ban van de affaire die Julius Caesar had met de Egyptische koningin Cleopatra. Hij werd ervan beschuldigd dat hij niet langer aan het belang van het Romeinse Rijk dacht maar alleen aan haar schoonheid.
  • 2. Nr. 5: Een vazal van de Karolingische koning Pepijn de Korte, Gangulphus, ontdekte na zijn thuiskomst van een missie om de Friezen tot het christendom te bekeren, dat zijn vrouw hem bedroog met een priester.
  • 3. Nr. 1: Tot woede van paus Gregorius VII besloot keizer Hendrik IV een eigen kandidaat tot bisschop te benoemen. Voor straf moest Hendrik IV uiteindelijk op blote voeten in de sneeuw om vergeving smeken bij de paus.
  • 4. Nr. 4: De fresco's die Michelangelo aanbracht in de Sixtijnse kapel wekten na de onthulling verontwaardiging op. Michelangelo had naast Bijbelse figuren ook veel spaarzaam geklede figuren geschilderd, waarvoor hij had teruggegrepen op de klassieke oudheid.
  • 5. Nr. 6: In een anoniem pamflet werd de schrijver Rousseau na de publicatie van zijn boek Émile ou de l'éducation, waarin de ideale opvoeding van kinderen werd beschreven, ervan beschuldigd dat hij zijn eigen kinderen te vondeling zou hebben gelegd.
  • 6. Nr. 3: De Britse feministe Annie Besant werd gearresteerd vanwege haar uitgave van een Amerikaans pamflet over anticonceptie. Haar rechtszaak trok veel bezoekers die wilden weten of ze inderdaad veroordeeld zou worden wegens obsceniteit.

Juiste volgorde van de nummers: 2, 5, 1, 4, 6, 3. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 punt toegekend.

Vraag 1 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Vroegmoderne tijd

Vraag 7 2 punten

De onderstaande voorbeelden van verzet in de Nederlanden tegen de politiek van de koning van Spanje staan in willekeurige volgorde. Zet deze voorbeelden van verzet in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Nr. 3: Een groep edelen verzocht aan landvoogdes Margaretha de kettervervolging te matigen.
  • 2. Nr. 6: Vertegenwoordigers van Hollandse steden kwamen bijeen in Dordrecht en herstelden Willem van Oranje in zijn functie als stadhouder.
  • 3. Nr. 4: De Staten-Generaal sloten de Unie van Brussel, waarin zij de Pacificatie van Gent onderschreven.
  • 4. Nr. 5: Vertegenwoordigers van Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Friesland en enkele grote Vlaamse en Brabantse steden ondertekenden de Unie van Utrecht.
  • 5. Nr. 1: De Staten-Generaal besloten tijdens een vergadering in Den Haag Filips II niet langer te erkennen als hun landsheer.
  • 6. Nr. 2: De Staten-Generaal staakten hun zoektocht naar een nieuwe landsheer.

Juiste volgorde van de nummers: 3, 6, 4, 5, 1, 2. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete en foutloze reeks ontstaat, wordt 1 punt toegekend.

Vraag 7 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Door de tijd heen

Vraag 1 2 punten

De volgende gebeurtenissen hebben te maken met de geschiedenis van de Groningse Der Aa-kerk en staan in willekeurige volgorde.
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. In de tijd dat missionarissen het christendom in Noord-Nederland verspreidden, stond op de plek waar later de Der Aa-kerk verrees een kleine houten kapel.
  • 2. Otto III, bisschop van Utrecht, bevestigde de rechten van de kerk, die vooral werd bezocht door schippers en kooplui van de door handel opbloeiende stad.
  • 3. Nadat het leger van stadhouder Maurits Groningen veroverde, werden de altaren in de kerk ontmanteld om de kerk geschikt te maken voor protestantse kerkdiensten.
  • 4. Toen de Franse revolutionaire legers de Republiek binnentrokken, gebruikten ze de Der Aa-kerk als opslagplaats voor hooi en levensmiddelen en als paardenstal.
  • 5. De kerk werd gebruikt als doorgangshuis voor onderduikers, zonder dat de Duitse bezetters dat merkten.
  • 6. Ook in Groningen viel de groeiende welvaart samen met ontkerkelijking, waardoor de Der Aa-kerk in verval raakte.

Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het weglaten van één foutief geplaatst nummer een verder complete, foutloze reeks ontstaat: 1 punt.

Vraag 1 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Vroegmoderne tijd

Vraag 14 2 punten

De onderstaande gebeurtenissen uit de politieke carrière van Johan van Oldenbarnevelt staan in willekeurige volgorde.
Zet deze gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde, van vroeger naar later. Noteer alleen de nummers.

Bekijk het antwoord
  • 1. Johan van Oldenbarnevelt onderhandelde als secretaris van de afvaardiging van de Staten van Holland over de totstandkoming van de Unie van Utrecht.
  • 2. Johan van Oldenbarnevelt zette zich in voor de benoeming van Maurits tot stadhouder van Holland en Zeeland na de moord op Willem van Oranje.
  • 3. Johan van Oldenbarnevelt sloot het Drievoudig Verbond met Engeland en Frankrijk, die daarmee de soevereiniteit van de Republiek erkenden.
  • 4. Johan van Oldenbarnevelt nam het initiatief tot oprichting van de VOC.
  • 5. Johan van Oldenbarnevelt onderhandelde over vrede met Spanje, wat leidde tot het Twaalfjarig Bestand.
  • 6. Johan van Oldenbarnevelt werd veroordeeld wegens hoogverraad.

Volledig juiste volgorde: 2 punten. Als door het wegstrepen van één foutief geplaatst nummer een verder complete, foutloze reeks ontstaat: 1 punt.

Vraag 14 in het hele examen

Hoe vaak historische vaardigheden in het examen komt

Vragen over historische vaardigheden per centraal examen geschiedenis vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11, 3, 13, 18416%
2026, tijdvak 21, 17, 24313%
2025, tijdvak 11, 5-6, 15, 22, 26623%
2025, tijdvak 21, 5, 7, 12415%
2024, tijdvak 11, 13, 20312%
2024, tijdvak 21, 10, 12, 19, 21, 23, 27726%
2023, tijdvak 11, 6, 12, 17, 21, 25624%
2023, tijdvak 21, 10, 15, 17-18519%
2022, tijdvak 11, 16-17312%
2022, tijdvak 21, 18, 23-24415%
2022, tijdvak 31, 3-4, 7, 19, 22624%
2021, tijdvak 11, 1328%
2021, tijdvak 21, 16, 19316%
2021, tijdvak 31, 11, 14314%
2019, tijdvak 11, 14, 20313%
2019, tijdvak 21, 3, 16314%
2018, tijdvak 11, 729%
2018, tijdvak 21, 1429%

In 18 van de 18 ingedeelde examens geschiedenis vwo staat een vraag over historische vaardigheden, samen 69 vragen (16% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 2: 7 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 17% van de vragen over historische vaardigheden, daarvoor 15%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met historische vaardigheden

Maak de 15 nieuwste examenvragen over historische vaardigheden online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over historische vaardigheden

Andere onderwerpen geschiedenis vwo

Historische vaardigheden op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen geschiedenis vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker geschiedenis per vraagtype nakijkt, lees je op geschiedenis toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op geschiedenis oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt historische vaardigheden voor in het eindexamen geschiedenis vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 69 vragen over historische vaardigheden, 16% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen geschiedenis vwo stonden de meeste vragen over historische vaardigheden?

In het examen van 2024, tijdvak 2, met 7 vragen: 1, 10, 12, 19, 21, 23, 27.

Hoe oefen ik examenvragen over historische vaardigheden?

Op deze pagina staan alle vragen over historische vaardigheden met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.