Examenvragen energie natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl

118 vragen over energie uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Energie komt in 18 van de 18 examens natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl voor, met 118 vragen (16% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (10 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over energie

Per examen de vragen over energie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Duiken

Opgavetekst

Frans is duiker van beroep. Hij duikt tot een diepte van 60 m.

Twee foto's: een duiker zwemt onder water boven een koraalrif, en een duiker met duikbril maakt het oké-teken.

Tijdens zijn duik meet Frans op verschillende dieptes de watertemperatuur, de waterdruk en de lichtintensiteit.

Je ziet twee diagrammen over de temperatuur en de druk tijdens de duik.

0102030405060051015202530diepte (m)temperatuur (°C)
diagram 1
010203040506001020304050607080diepte (m)druk (N/cm²)
diagram 2

Vraag 3 2 punten

Frans duikt verder naar een diepte van 40 m.

→ Noteer op de uitwerkbijlage de temperatuur van het water op 40 m diepte in °C en in K.

temperatuur op 40 m diepte
……………… °C……………… K
Bekijk het antwoord

de juist ingevulde tabel:

temperatuur op 40 m diepte
10 °C283 K

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Boiler

Opgavetekst

Jolanda heeft een boiler aangesloten op een netspanning van 230 V. Een boiler verwarmt water en slaat het verwarmde water op in een goed geïsoleerde tank. Als de boiler met warm water gevuld is en je de kraan opent, komt er direct warm boilerwater uit de kraan.

De boiler heeft een schakelaar met twee standen: stand I 'langzaam verwarmen' en stand II 'snel verwarmen'.

Met een thermostaat wordt de maximale watertemperatuur ingesteld tussen 50 °C en 90 °C.

Bedieningspaneel van de boiler: een draaiknop voor de temperatuur met een schaal van 50 tot 90 °C en een schakelaar 'verwarmen' met stand II snel en stand I langzaam.

Je ziet het vereenvoudigde schakelschema van de boiler.

~TLegenda:~wisselspanningsbronschakelaarverwarmingselementTthermostaat

Bij 'snel verwarmen' is de schakelaar gesloten.

Vraag 7 3 punten

Voor het opwarmen van het water is een energie van 9,0 MJ nodig.

Het afgestane vermogen van de boiler is bij 'snel verwarmen' 2000 W.

→ Bereken de tijd van het opwarmen bij 'snel verwarmen'. Ga ervan uit dat het afgestane vermogen uitsluitend wordt gebruikt voor het opwarmen van het water.

Bekijk het antwoord

$t = 4{,}5 \cdot 10^3$ s / $t = 4500$ s

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Krachttraining

Opgavetekst

Casper traint zijn spieren met een apparaat met gewichten.

Trekt Casper het handvat omlaag, dan bewegen de gewichten omhoog.

Het apparaat werkt als een hefboom.

Krachttrainingsapparaat met een stang die om een draaipunt draait. Links hangt aan een kabel het handvat met punt P, op 0,82 m van het draaipunt; rechts zitten de gewichten op 0,60 m van het draaipunt.

Bij het omlaag trekken van het handvat ontstaan er krachten in de kabel en in de stang.

Vraag 11 2 punten

De gewichten bewegen 0,35 m omhoog.

→ Bereken de toename van de zwaarte-energie van de gewichten.

Bekijk het antwoord

$E_z = 2{,}8 \cdot 10^2$ J / $E_z = 280$ J

Vraag 11 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Practicum rendement

Opgavetekst

Albina doet een practicum om een rendement te bepalen. Ze moet water in een maatbeker verwarmen met een gasbrander.

Opstelling: een statief met een bekerglas water boven een gasbrander die op een butaangastank staat. Ernaast staan een maatcilinder en een doosje lucifers.

De gasbrander werkt op butaangas.

Vraag 22 1 punt

Noteer de energiesoort die is opgeslagen in butaangas.

Bekijk het antwoord

chemische (energie)

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 26 2 punten

Bereken het rendement van het verwarmen van water met de gasbrander in deze proef.

Bekijk het antwoord

($\eta$ =) 19 % / ($\eta$ =) 0,19

Opmerkingen

  • Voor het toekennen van het eerste scorepunt hoeft het woord of symbool voor rendement niet genoteerd te zijn.
  • Als de kandidaat $E_{af}$ en $E_{op}$ omdraait, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.

Vraag 26 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Elektrische eenwieler

Opgavetekst

Op een afgesloten parcours rijdt Michel op een elektrische eenwieler. Het dragen van een veiligheidshelm is daar verplicht.

Een jongen met helm staat op een elektrische eenwieler: een plank met één groot wiel in het midden.
Michel met helm
De binnenkant van een helm, bekleed met een laag vervormbaar plastic in een netvormig patroon.
binnenkant van de helm

Michel draagt een veiligheidshelm. De binnenkant van de helm is voorzien van een laag vervormbaar plastic.

Vraag 28 2 punten

De massa van Michel is 70 kg.

Michel rijdt op de eenwieler met een snelheid van 6,0 m/s.

→ Bereken de bewegingsenergie van Michel bij deze snelheid.

Bekijk het antwoord

$E_{bew} = 1{,}3 \cdot 10^3$ J / $E_{bew} = 1260$ J

Vraag 28 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Paardenkachel

Opgavetekst

Paarden worden gewassen met water. Op een manege kun je je paard na het wassen opwarmen en drogen onder een paardenkachel met 14 parallel geschakelde warmtelampen.

Afbeelding bij Paardenkachel (opgaven-p2-1.webp).
Afbeelding bij Paardenkachel (opgaven-p2-2.webp).

paard onder de paardenkachel een warmtelamp

Vraag 1 1 punt

Bij een warmtelamp is sprake van warmtetransport van de lamp naar het paard.

Wat is hierbij de belangrijkste vorm van het warmtetransport?

  1. A geleiding
  2. B straling
  3. C stroming
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 2 punten

Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het drogen van het paard na het wassen.

→ Omcirkel in de eerste zin de juiste mogelijkheden en maak de tweede zin compleet.

uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord
  • vloeibare, gasvormige (1)
  • consequent met de twee gekozen fasen in de eerste zin (1)

Opmerking

Als de kandidaat in de eerste zin twee gelijke fasen heeft omcirkeld, voor deze opgave 0 punten toekennen.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

De paardenkachel staat een tijd van 10 minuten aan.

→ Bereken de energie die door één warmtelamp in deze tijd is omgezet.

Bekijk het antwoord

E = 1,1 ∙ 10⁵ J / E = 0,029 kWh

  • juist omrekenen van de tijd (1)
  • gebruik van de formule E = P ∙ t (1)
  • rest van de berekening juist (1)

Vraag 3 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Solar vijverfontein

Opgavetekst

Bij elke verdubbeling van het geluidsvermogen neemt de geluidssterkte met 3 dB toe.

→ Bereken de geluidssterkte die de vier smartphones samen maken.

Er is een vijverfontein die zelf de elektriciteit opwekt uit zonne-energie. Dit apparaat met zonnepaneel en pomp drijft op het water. In het zonlicht komt de waterstraal hoger dan in de schaduw.

Afbeelding bij Solar vijverfontein (opgaven-p8-1.webp).

Vraag 21 3 punten

Op een bepaald moment heeft het zonlicht per m² een vermogen van 1000 W. Het zonnepaneel van de vijverfontein heeft een oppervlakte van 80 cm².

Het afgegeven vermogen van het zonnepaneel is dan 1,3 W. → Bereken het rendement van dit zonnepaneel op dit moment.

Bekijk het antwoord

(ɳ =) 16 % / (ɳ =) 0,16

  • berekenen van het totaal opgenomen vermogen (1)
  • toepassen van ɳ = P_af/P_op (· 100%) (1)
  • rest van de berekening juist (1)

Opmerkingen: − Voor het toekennen van het tweede scorepunt hoeft het woord of symbool van rendement niet genoteerd te zijn.

− Als de kandidaat voor P_op 1000 W invult, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.

Vraag 21 in het hele examen

In een minuut wordt een massa van 2,5 kg water een afstand van 40 cm omhoog gepompt.

Vraag 22 3 punten

Bereken de benodigde arbeid om deze hoeveelheid water naar deze hoogte te verplaatsen.

Bekijk het antwoord

W = 10 J

  • juist omrekenen van de afstand (1)
  • gebruik van de formule W = F ∙ s (1)
  • rest van de berekening juist (1)

Opmerkingen: − Als de kandidaat in plaats van de zwaartekracht de waarde van de massa gebruikt in de formule W = F ∙ s, voor deze opgave maximaal 2 scorepunten toekennen.

− Als de kandidaat de formule van de zwaarte-energie gebruikt, dit niet aanrekenen.

Vraag 22 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Generator op benzine

Vraag 9 2 punten

Stefan heeft een generator om zijn ijscotruck van elektriciteit te voorzien. De generator heeft een benzinemotor die een dynamo aandrijft. Op de uitwerkbijlage staat een schema over de energieomzettingen bij de generator. Maak het schema compleet met de juiste nuttige energiesoorten op de juiste plaats. Het schema bestaat uit een vak links van de benzinemotor, een vak tussen de benzinemotor en de dynamo, en een vak rechts van de dynamo.

Bekijk het antwoord
  • Vult in: chemische energie (vak links van de benzinemotor), bewegingsenergie (vak tussen de benzinemotor en de dynamo) en elektrische energie (vak rechts van de dynamo). Drie juist: 2 punten; twee juist: 1 punt; een of geen juist: 0 punten. (2p)

Noteert de kandidaat 'elektriciteit' in plaats van 'elektrische energie', dan niet aanrekenen.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Stefan vult de generator met benzine, start de generator en sluit deze ijsmachine aan op het stopcontact van de generator. De generator levert 33,0 kWh aan elektrische energie. Benzine kost € 1,95 per liter. De generator heeft 20 L benzine verbruikt. Bereken de brandstofkosten van 1 kWh opgewekte elektrische energie in euro's.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de kosten van 20 L benzine (€ 39,00) of het aantal kWh per liter benzine. (1p)
  • Rest van de berekening juist: € 1,18 per kWh. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 3 punten

De generator levert 33,0 kWh aan elektrische energie. Bereken de opgenomen energie van de generator. Gebruik de tabel 'Rendementen bij energieomzettingen' in BINAS.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de waarde van het rendement van een generator (18%). (1p)
  • Gebruikt de formule $\eta = \frac{E_{af}}{E_{op}} \cdot 100\%$. (1p)
  • Rest van de berekening juist: E_op = 183 kWh (6,6 · 10^8 J). (1p)

Berekent de kandidaat de opgenomen energie met de verbrandingswarmte van benzine uit BINAS, dan krijgt hij de drie punten voor het opzoeken van de verbrandingswarmte, het omrekenen van de verbrandingswarmte of het volume, en de rest van de berekening. Draaien van de waarden van Eaf en Eop: maximaal 2 punten.

Vraag 12 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Katapult

Vraag 25 2 punten

De massa van het kogeltje is 0,0050 kg. Het kogeltje verlaat de houder met een snelheid van 36,0 m/s. Bereken de bewegingsenergie van het kogeltje op het moment dat het de houder verlaat.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_{bew} = \frac{1}{2} \cdot m \cdot v^2$. (1p)
  • Rest van de berekening juist: E_bew = 3,2 J. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 28 3 punten

Het kogeltje gaat met een gemiddelde kracht van 640 N de schietschijf in. Na een afstand van 4,0 mm komt het kogeltje in de schietschijf tot stilstand. Bereken de arbeid in joule die deze kracht van het kogeltje op de schietschijf heeft verricht.

Bekijk het antwoord
  • Rekent de afstand juist om (0,0040 m). (1p)
  • Gebruik van de formule $W = F \cdot s$. (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 2,6 J. (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Stoomreiniger

Vraag 18 2 punten

Water op kamertemperatuur wordt opgewarmd tot het kookt. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het opwarmen en koken van dit water. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheden. Zin 1: Tijdens het opwarmen neemt het volume van het vloeibare water [toe / af]; de dichtheid van het vloeibare water neemt hierdoor [toe / af]. Zin 2: Het koken van water is een [chemische reactie / natuurkundig proces], want gasvormig water is [dezelfde stof als / een andere stof dan] vloeibaar water.

Bekijk het antwoord
  • Zin 1: volume toe en dichtheid af (1p)
  • Zin 2: natuurkundig proces en dezelfde stof als (1p)

Zin 1: 'toe' bij het volume en 'af' bij de dichtheid omcirkeld. Zin 2: 'natuurkundig proces' en 'dezelfde stof als' omcirkeld.

Elk scorepunt alleen toekennen als beide keuzes in die zin juist zijn.

Vraag 18 in het hele examen

Bron 2

Gegevens van het kookpunt van water bij verschillende druk.

druk (kPa)kookpunt (°C)
100100
250128
300134
420146
500152

Bron 10

Figuur uit het examen

Leeg assenstelsel met raster, bedoeld om het kookpunt van water uit te zetten. Horizontale as: druk in kPa, met de aanduidingen 0, 100, 200, 300, 400, 500 en 600. Verticale as: kookpunt in °C, met de aanduiding 100 en een breukteken (onderbroken as) onderaan. De verticale as is nog niet ingedeeld.

Vraag 19 3 punten

Een stoomreiniger heeft een afgesloten vat dat gevuld is met water en lucht. Het vat wordt verwarmd, de temperatuur in het vat stijgt en de druk neemt toe. Bij hogere druk stijgt het kookpunt van water. Je ziet een tabel met gegevens van het kookpunt van water bij verschillende druk. Deel in het diagram op de uitwerkbijlage de verticale as in. Zet daarna alle gegevens uit de tabel uit en teken de grafiek.

Bekijk het antwoord
  • Verticale as juist ingedeeld (1p)
  • Gegevens uit de tabel juist uitgezet (1p)
  • Vloeiende lijn door de gegevens (1p)

Verticale as ingedeeld in °C over minstens tweederde van de hoogte, met een bereik dat de waarden 100 tot 152 °C omvat. Horizontale as: druk in kPa, van 0 tot 600. De vijf meetpunten uitgezet: (100 kPa; 100 °C), (250 kPa; 128 °C), (300 kPa; 134 °C), (420 kPa; 146 °C) en (500 kPa; 152 °C), verbonden door een vloeiende lijn.

Wordt minder dan tweederde van de verticale as gebruikt, dan geen scorepunt voor de indeling. Een enkel meetpunt dat niet juist is uitgezet, niet aanrekenen. Een lijn die de kandidaat tekent in het gebied tussen 0 en 100 kPa niet beoordelen.

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 22 4 punten

De stoomreiniger heeft een opgenomen vermogen van 2300 W. De stoomreiniger wordt per maand 6,0 h gebruikt. 1 kWh kost € 0,45. Bereken de omgezette energie per maand en noteer de energiekosten per maand in euro.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van het vermogen of de tijd (2,3 kW en/of 6,0 h) (1p)
  • Gebruik van de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening voor de omgezette energie juist: E = 13,8 kWh (49,6 MJ) (1p)
  • Consequent berekenen van de energiekosten per maand: € 6,21 (1p)

Het vierde scorepunt alleen toekennen als er een hoeveelheid energie is berekend.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

De stoomreiniger heeft een opgenomen vermogen van 2300 W en een rendement van 75%. Bereken het afgestane vermogen van de stoomreiniger.

Bekijk het antwoord
  • Toepassen van $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}}$ (· 100%) (1p)
  • Rest van de berekening juist: P_af = 1,7 · 10³ W (1725 W) (1p)

Als de kandidaat de waarden van het afgestane en het opgenomen vermogen omdraait, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen. Voor het eerste scorepunt hoeft het woord rendement niet genoteerd te worden.

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Schoonspringen

Vraag 26 1 punt

Als Nuray op de duikplank staat buigt de duikplank door. Bij het doorbuigen van de duikplank is zwaarte-energie omgezet in een energie die in de doorgebogen duikplank opgeslagen is. Noteer de naam van de energiesoort die in de doorgebogen duikplank is opgeslagen.

Bekijk het antwoord
  • Veerenergie (elastische energie) (1p)

Noteert de kandidaat 'warmte' of 'vervormingsenergie', dan dit goed rekenen.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Nadat Nuray na de sprong het hoogste punt heeft bereikt, valt zij in het zwembad. Zij wordt afgeremd door het water. Haar remweg is 2,3 m. De totale arbeid die het water verricht is 6200 J. Bereken de gemiddelde kracht van het water op Nuray.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: F = 2,7 · 10³ N (2696 N) (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Heggenschaar

Vraag 31 2 punten

Op de uitwerkbijlage staat een schema van de energie-omzettingen bij de werkende heggenschaar. Het schema heeft drie vakken: één links van de accu, één tussen de accu en de elektromotor, en één rechts van de elektromotor. Noteer in het schema de juiste nuttige energiesoorten op de juiste plaatsen.

Bekijk het antwoord
  • Drie juiste energiesoorten op de juiste plaats: chemische energie (links van de accu), elektrische energie (tussen de accu en de elektromotor), bewegingsenergie (rechts van de elektromotor) (2p)

Drie juiste energiesoorten op de juiste plaats levert 2 punten op, twee juiste 1 punt, en een of geen juiste 0 punten.

Vraag 31 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Koepeltent

Vraag 39 1 punt

De stilstaande lucht in het noppenfolie voorkomt warmteverlies. Wat is juist?

  1. A Het stilstaan van lucht is een goede warmtegeleider en voorkomt warmtetransport door straling.
  2. B Het stilstaan van lucht is een goede warmtegeleider en voorkomt warmtetransport door stroming.
  3. C Het stilstaan van lucht is een goede warmte-isolator en voorkomt warmtetransport door straling.
  4. D Het stilstaan van lucht is een goede warmte-isolator en voorkomt warmtetransport door stroming.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 39 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Latte macchiato

Opgavetekst

Latte macchiato

Karin maakt latte macchiato. Dit kopje koffie bestaat uit drie lagen: warme melk, warme koffie en melkschuim (melk met luchtbelletjes). Karin maakt de warme melk en het melkschuim met een melkopschuimer. In de melkopschuimer zitten een verwarmingselement en een elektromotor. Het verwarmingselement warmt de melk op. De elektromotor laat de melk draaien om de melk op te schuimen. Als de melk voldoende is opgewarmd schakelt de melkopschuimer automatisch uit.

Energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen

Energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen

Energiestroomdiagram van de melkopschuimer. Links staat de opgenomen energie, met invulplek 1. In het midden staat de melkopschuimer. Rechts gaan drie stromen weg: nuttige energie warmte (70%), nuttige energie met invulplek 2 (20%) en niet-nuttige energie (10%).

Vraag 2 2 punten

Je ziet op de uitwerkbijlage het energiestroomdiagram van de melkopschuimer bij het inschakelen. Noteer de juiste energiesoorten bij 1 en bij 2. Het opgenomen vermogen van de melkopschuimer is 450 W.

Bekijk het antwoord
  • Bij 1: elektrische (energie). (1p)
  • Bij 2: bewegings(energie). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als de juiste energiesoorten op de juiste plaats zijn genoteerd.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

De melkopschuimer heeft een opgenomen vermogen van 450 W en is 2,5 minuut ingeschakeld. Bereken de opgenomen energie.

Bekijk het antwoord
  • Omrekenen van de tijd naar seconden (2,5 minuut is 150 s). (1p)
  • Gebruik van de formule $E = P \cdot t$ met de grootheid energie genoteerd. (1p)
  • Rest van de berekening juist: E = 6,8 · 10^4 J (ook goed: 67 500 J of 0,019 kWh). (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Het opgenomen vermogen van de melkopschuimer is 450 W. Bereken het nuttig vermogen van de melkopschuimer. Gebruik de gegevens in het energiestroomdiagram op de uitwerkbijlage bij opgave 2.

Bekijk het antwoord
  • Noteren van het rendement uit het diagram: 90%. (1p)
  • Toepassen van $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}} \cdot 100\%$. (1p)
  • Rest van de berekening juist: P_af = 405 W. (1p)

Het woord of symbool voor vermogen hoeft bij het tweede scorepunt niet genoteerd te worden. Het rendement is het nuttige deel uit het energiestroomdiagram.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Het glas met de warme latte macchiato is enkelwandig. De buitenkant van het glas wordt daardoor ook warm. Wat is de belangrijkste vorm van warmtetransport van de binnenkant naar de buitenkant van het glas?

  1. A geleiding
  2. B straling
  3. C stroming
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Citroenaccu

Opgavetekst

Citroenaccu

Een monteur probeert met 1000 halve citroenen de motor van een auto te starten. Door citroenen met metalen plaatjes en draden te verbinden ontstaat er een citroenaccu als spanningsbron. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen.

Vraag 25 1 punt

De citroenaccu is te vergelijken met een accu van een auto. Noteer de energiesoort die is opgeslagen in een accu.

Bekijk het antwoord
  • Chemische (energie). (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Drone

Opgavetekst

Drone

Een drone is een onbemand luchtvaartuig dat op afstand bestuurbaar is. Er staat een drone stil op de grond. De motoren worden gestart en de drone stijgt op. De drone versnelt eenparig met 8,0 m/s2. De massa van de drone is 1,6 kg.

Vraag 33 3 punten

De massa van de drone is 1,6 kg. Op een bepaalde hoogte heeft de drone een zwaarte-energie van 1,40 kJ. Bereken deze hoogte.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van de zwaarte-energie: 1,40 kJ = 1400 J. (1p)
  • Gebruik van de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$. (1p)
  • Rest van de berekening juist: h = 88 m. (1p)

Het correctievoorschrift rekent met g = 10 m/s². Een berekening met g = 9,8 of 9,81 m/s² (h ≈ 89 m) is ook juist.

Vraag 33 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Kastlamp

Opgavetekst

Bron 1

Figuur uit het examen

Vier schakelschema's van de kastlamp, elk met een schakelaar, een batterij (+ en -) en acht leds. Ze staan in een raster van twee bij twee: A linksboven, B rechtsboven, C linksonder, D rechtsonder. In A en B staan de leds in twee verticale kolommen van vier leds, aan weerszijden van de schakeling. In C en D staan de leds in vier horizontale rijen, elke rij met een led links en een led rechts. C en D verschillen alleen in de richting van de leds.

Bron 2

Figuur uit het examen

Schema van drie lege vakjes die met pijlen zijn verbonden: vakje 1, pijl, vakje 2, pijl, vakje 3. Onder de eerste pijl staat batterijen, onder de tweede pijl staat leds.

Vraag 6 2 punten

De kastlamp staat aan. In de kastlamp is sprake van een aantal nuttige energieomzettingen. Op de uitwerkbijlage staat een schema.
Maak het schema compleet met de juiste nuttige energiesoorten op de juiste plaats.

Bekijk het antwoord
  • Vult de drie energiesoorten op de juiste plaats in: chemisch(e) energie voor de batterijen, elektrisch(e) energie tussen de batterijen en de leds, straling(s)energie na de leds (2p)

Drie juiste energiesoorten op de juiste plaats: 2 punten; twee juiste energiesoorten op de juiste plaats: 1 punt; een of geen juiste energiesoort op de juiste plaats: 0 punten. Schrijft de kandidaat 'licht(energie)' in plaats van 'straling(s)(energie)', dan dit goed rekenen.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het rendement en de warmteproductie van leds vergeleken met gloeilampen met hetzelfde nuttige vermogen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Het rendement van leds is groter dan / kleiner dan / gelijk aan het rendement van gloeilampen.
De warmteproductie van leds is groter dan / kleiner dan / gelijk aan de warmteproductie van gloeilampen.

Bekijk het antwoord
  • Omcirkelt in beide zinnen de juiste mogelijkheid: het rendement van leds is 'groter dan' het rendement van gloeilampen, de warmteproductie van leds is 'kleiner dan' die van gloeilampen (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.

Vraag 8 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Wielrennen

Vraag 11 2 punten

Op een bepaald moment fietst Mathieu met een snelheid van 11 m/s. De massa van Mathieu met zijn racefiets is 78 kg.
Bereken de bewegingsenergie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $E_{bew} = 0{,}5 \cdot m \cdot v^2$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: E_bew = 4,7 · 10³ J (4719 J) (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Voor de eindsprint levert Mathieu in een tijd van 26 s een gemiddeld nuttig vermogen van 430 W.
Bereken de nuttig geleverde energie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: E = 1,1 · 10⁴ J (11 180 J) (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Kitten

Opgavetekst

Veiligheidsinformatie kitkoker

Irriterend voor de ogen.
Irriterend voor de huid.

Vraag 20 3 punten

Omar gebruikt het kitpistool. Knijpt Omar bij P, dan ontstaat er een kracht op Q. Q is verbonden met een schijf die de kit uit de koker perst. Omar knijpt bij P. Bij Q werkt een kracht van 613 N.
De schijf beweegt 1,5 cm naar voren.
Bereken de arbeid.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van de afstand (1p)
  • Gebruikt de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 9,2 J (9,2 Nm) (1p)

Als de kandidaat in de formule W = F · s de afstand in cm noteert, hiervoor ook het eerste scorepunt toekennen.

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Haardroger

Opgavetekst

Bron 6

Figuur uit het examen

Vereenvoudigd schakelschema van de haardroger. Bovenaan een netspanning van 230 V met schakelaar S. De elektromotor M is weergegeven met een M-symbool. Daaronder staat de keuzeschakelaar K met de standen I en II. Het verwarmingselement is weergegeven als een weerstand en zit in de tak van stand II.

Vraag 26 4 punten

De haardroger is 85 uur gebruikt. Het gemiddeld vermogen is 700 W. 1 kWh kost € 0,28.
Bereken de energie in kWh die in 85 uur is omgezet en noteer de energiekosten in euro's.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van het vermogen / de energie (1p)
  • Gebruikt de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: E = 59,5 kWh (1p)
  • Noteert de energiekosten: € 16,66 (1p)

Het vierde scorepunt alleen toekennen als er een energie is berekend.

Vraag 26 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Verhuislift

Bron 8

Figuur uit het examen

Foto van een verhuislift met een uitschuifbare ladder. De ladder draait onderaan om punt D. Bovenaan staat de kist, met het zwaartepunt Z aangegeven.

Vraag 36 2 punten

Bram gebruikt een verhuislift. Punt D is het draaipunt van de ladder en punt Z is het zwaartepunt van de kist. Op de uitwerkbijlage staat een tabel over de gevolgen van het omhoog bewegen van de kist. Zet in de tabel in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
Rijen: de zwaartekracht op de kist; de arm van de zwaartekracht op de kist; het moment van de zwaartekracht.
Kolommen: blijft gelijk, neemt toe, neemt af.

Bekijk het antwoord
  • Eerste rij juist: kruisje bij 'blijft gelijk' voor de zwaartekracht op de kist (1p)
  • Tweede en derde rij juist: kruisje bij 'neemt toe' voor de arm van de zwaartekracht en bij 'neemt toe' voor het moment van de zwaartekracht (1p)

Het tweede scorepunt alleen toekennen als rij 2 en rij 3 beide juist zijn.

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

De verhuiskist wordt in totaal 9,0 m omhoog getild. De massa van de kist met verhuisdozen is 120 kg.
Bereken de toename van de zwaarte-energie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$ (of $W = F \cdot s$) (1p)
  • Rest van de berekening juist: E_z = 10 800 J (10,8 · 10³ J) (1p)

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 3 punten

De verhuislift wordt aangedreven met een elektromotor. Het afgegeven vermogen is 1,7 kW. Gebruik de tabel 'Rendementen bij energieomzettingen' in BINAS.
Bereken het opgenomen vermogen van de elektromotor.

Bekijk het antwoord
  • Noteert het rendement van een elektromotor: 90% (1p)
  • Toepassen van $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}} \cdot 100\%$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: P_op = 1,9 kW (1p)

Voor het tweede scorepunt hoeft het woord of symbool van rendement niet genoteerd te zijn.

Vraag 38 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Formula Rossa

Vraag 12 2 punten

Tijdens het versnellen, dat 4,8 s duurt, leveren de motoren van het treintje een gemiddeld vermogen van 25 MW.

Bereken de energie die tijdens het versnellen is omgezet.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: E = 120 MJ (1,2 · 10⁸ J) (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Schema energieomzetting

Schema energieomzetting

Schema met twee vakken en een pijl ertussen. Onder de pijl staat van S naar T. Het linker vak is voor de energiesoort voor de omzetting, het rechter vak voor de energiesoort na de omzetting.

Vraag 13 2 punten

Als het treintje van S naar T rijdt, is er een energie-omzetting. Verwaarloos hierbij alle wrijvingskrachten.

Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor en na de omzetting. Het schema heeft een vak voor de pijl, de pijl zelf, en een vak na de pijl.

Bekijk het antwoord
  • Voor de pijl: bewegingsenergie (1p)
  • Na de pijl: zwaarte-energie (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Altijd licht

Vraag 18 3 punten

De Solar Sensor Light is een lamp met 10 identieke leds. In de lamp zit een lichtsensor die uit een LDR bestaat. Als het licht is, zijn de leds uitgeschakeld. Als het donker wordt, worden de leds automatisch ingeschakeld. De benodigde stroom komt van een oplaadbare accu. Overdag laadt de zonnecel de accu op.

Per dm² is het gemiddeld vermogen van zonlicht 10 W. De zonnecel heeft een oppervlak van 0,64 dm². Het gemiddeld afgegeven vermogen van de zonnecel is 1,6 W.

Bereken het rendement van deze zonnecel. Reken eerst de waarde van het opgenomen vermogen van de zonnecel uit.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de waarde van het opgenomen vermogen: 6,4 W (1p)
  • Gebruik van de formule $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}}$ (x 100%) (1p)
  • Rest van de berekening juist: η = 25% (0,25) (1p)

Draait de kandidaat de waarden van het afgegeven en het opgenomen vermogen om, dan maximaal 2 scorepunten voor de vraag. Voor het tweede scorepunt hoeft het woord of symbool voor rendement niet genoteerd te zijn.

Vraag 18 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Meteoroïde

Vraag 43 3 punten

Meteoroïden zijn voorwerpen die met grote snelheid door de ruimte bewegen. Een bepaalde meteoroïde beweegt door de ruimte met een snelheid van 1,0 · 10⁴ m/s. De bewegingsenergie van deze meteoroïde is 1000 MJ.

Bereken de massa van deze meteoroïde.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van de energie naar joule (1p)
  • Gebruik van de formule $E_{bew} = \frac{1}{2} \cdot m \cdot v^2$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: m = 20 kg (1p)

Vraag 43 in het hele examen

Vraag 45 2 punten

De meteoroïde beweegt door de dampkring en komt steeds dichter bij de aarde. Door luchtwrijving stijgt de temperatuur, waardoor delen van de meteoroïde verbranden of verdampen. De massa van de meteoroïde neemt hierdoor af.

De verandering van de hoogte en de massa hebben invloed op de zwaarte-energie van de meteoroïde. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over deze veranderingen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Verwaarloos hierbij de verandering van de valversnelling.

  • 1. Als de hoogte van de meteoroïde afneemt, dan neemt de zwaarte-energie (af / toe).
  • 2. Als de massa van de meteoroïde afneemt, dan neemt de zwaarte-energie (af / toe).
Bekijk het antwoord
  • Zin 1: af (1p)
  • Zin 2: af (1p)

Vraag 45 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Polsstokhoogspringen

Opgavetekst

Polsstokhoogspringen

Polsstokhoogspringen
eigen archief: Cito/CvTE, 2019

Reeks van zeven posities van Stan bij het polsstokhoogspringen, genummerd 1 tot en met 7. Van 1 naar 2 neemt hij een aanloop met de polsstok in zijn handen. Van 3 naar 6 zet hij zich af en beweegt hij omhoog over de lat. Positie 7 is de val naar de mat.

Vraag 2 2 punten

Stan heeft een massa van 60 kg. Hij springt over de lat en valt daarna recht naar beneden tot hij de mat raakt. Bij het raken van de mat is zijn snelheid 9,0 m/s. Bereken zijn bewegingsenergie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_{bew} = 0{,}5 \cdot m \cdot v^2$ (1p)
  • Rest van de berekening juist (E_bew = 2,4 ∙ 10³ J, of 2430 J) (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Wiel verwisselen

Vraag 22 2 punten

De auto wordt met een krik omhoog getild om de banden te verwisselen. De auto wordt 0,20 m omhoog getild. Daarvoor is er een gemiddelde kracht van 1150 N nodig. Bereken de geleverde arbeid.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist (W = 230 J) (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Drinkbak

Opgavetekst

Drinkbak

Drinkbak
shutterstock 465291380

Foto van een drinkbak in de wei met twee koeien die drinken. Op een paal boven de pomp zit een zonnepaneel.

Vraag 32 1 punt

Om de koeien in de wei drinkwater te geven, staat er een drinkbak in de wei. Uit de sloot wordt water in de drinkbak gepompt. De pomp krijgt zijn energie van een accu die wordt opgeladen door een zonnepaneel. Noteer een reden waarom deze manier van energieopwekking duurzaam is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste reden, bijvoorbeeld: er zijn geen fossiele brandstoffen nodig, of: er is geen uitstoot van verbrandingsgassen (1p)

Het antwoord 'Het is goed voor het milieu' of 'Het is goed voor de natuur' is fout.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 33 2 punten

Zonlicht heeft per m² een gemiddeld vermogen van 800 W. Zonnepanelen leveren per m² gemiddeld 128 W aan elektrisch vermogen. Bereken het rendement van zonnepanelen.

Bekijk het antwoord
  • Toepassen van $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}}$ (x 100%) (1p)
  • Rest van de berekening juist (η = 16%, of 0,16) (1p)

Voor het eerste scorepunt hoeft het woord of symbool voor rendement niet genoteerd te zijn.

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 34 3 punten

De zon beschijnt op een dag het zonnepaneel van de drinkbak gedurende 12 uur. De oppervlakte van het zonnepaneel is 0,24 m². Zonlicht heeft per m² een gemiddeld vermogen van 800 W. Bereken de energie die er die dag door het zonnepaneel is opgenomen. Noteer eerst de waarde van het opgenomen vermogen van het zonnepaneel.

Bekijk het antwoord
  • Noteren van de waarde van het opgenomen vermogen (192 W, of 0,192 kW) (1p)
  • Gebruik van de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening juist (E = 8,3 ∙ 10⁶ J, of 8,3 MJ, of 2,3 kWh) (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Welke energiesoort is er in een accu opgeslagen?

  1. A chemische energie
  2. B elektrische energie
  3. C stralingsenergie
  4. D warmte-energie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 2 punten

Een massa van 80 kg slootwater wordt 2,0 m omhoog gepompt. Bereken de minimale hoeveelheid energie die hiervoor nodig is.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$, of van de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist (E = 1,6 ∙ 10³ J) (1p)

Vraag 37 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Bijverwarming

Vraag 8 2 punten

De kachel is ingeschakeld. De lucht om de verwarmingsdraden in de kachel wordt warm. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de verwarmde lucht. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
Zin 1: De verwarmde lucht stijgt op, omdat van deze lucht [de massa afneemt / het volume toeneemt].
Zin 2: Daardoor neemt de dichtheid van deze lucht [toe / af].

Bekijk het antwoord
  • Omcirkelt in zin 1 'het volume toeneemt' en in zin 2 'af' (de dichtheid neemt af) (2p)

Juist: het volume toeneemt en de dichtheid neemt af, 2 punten. Bij achtereenvolgens omcirkeld: 'het volume, toeneemt, toe' 1 punt; 'de massa, toeneemt, toe' 1 punt; 'de massa, afneemt, af' 1 punt; alle andere combinaties 0 punten.

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 10 3 punten

De kachel werkt gedurende een tijd van 8,5 h op maximaal vermogen. Maximaal vermogen is het vermogen van beide verwarmingsdraden samen (zie het schakelschema). 1 kWh kost € 0,25. Bereken de energie die is gebruikt en noteer de kosten voor deze gebruikte hoeveelheid energie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule E = P · t (1p)
  • Rest van de berekening van de energie juist (1p)
  • Noteert de energiekosten (€ 4,25) (1p)

Antwoord: E = 17 kWh (= 6,1·10^7 J); (de energiekosten zijn) € 4,25. Het derde scorepunt alleen toekennen als er een energie is genoteerd.

Vraag 10 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Cheeta

Vraag 17 2 punten

De cheeta vertrekt vanuit stilstand. Bij het wegrennen is sprake van een energieomzetting. Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort vóór en na deze energieomzetting.
Schema: [ voor de pijl ] → bewegingsenergie + [ na de pijl ]

Bekijk het antwoord
  • Voor de pijl: chemische energie (1p)
  • Na de pijl (naast bewegingsenergie): warmte (1p)

Als de kandidaat na de pijl 'geluid' of een andere energiesoort noteert, het tweede scorepunt niet toekennen.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

De massa van de cheeta is 45 kg. Bereken de bewegingsenergie van de cheeta bij de snelheid van 30 m/s.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule Ebew = 0,5 · m · v² (1p)
  • Rest van de berekening juist: Ebew = 2,0·10^4 J (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Parachuteloze val

Opgavetekst

Bron 8

Je ziet een tabel met gegevens van de eerste 18 s van de val.

t (s)0369121518
v (m/s)0254252555555

Bron 9

Figuur uit het examen

Leeg diagram met raster op de uitwerkbijlage. De horizontale as is t (s), met de getallen 0 tot en met 18 (in stappen van 2). De verticale as is v (m/s), met de pijl naar boven; de as heeft geen getallen, de kandidaat kiest de schaal. Onderaan staat 0.

Vraag 30 2 punten

Tijdens de landing komt Luke door de remmende werking van het net na 33 m tot stilstand. De gemiddelde remkracht is 3700 N. Bereken de minimaal verrichte arbeid die nodig is om Luke tot stilstand te brengen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule W = F · s (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 1,2·10^5 J (1p)

Antwoord: W = 1,2·10^5 J.

Vraag 30 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Aan de haak

Opgavetekst

Bron 10

Figuur uit het examen

Schematische afbeelding van een betonnen plaat die aan twee kabels hangt. De kabels lopen schuin omhoog naar één punt (de haak). Links staat bij de linker kabel de letter A. Onder aan de plaat staat de pijl Fz, de zwaartekracht naar beneden. De grootte van de kracht in kabel A staat naast de afbeelding te noteren.

Vraag 32 2 punten

De plaat met een massa van 1800 kg wordt opgetild. Daarbij neemt de zwaarte-energie met 432 kJ toe. Bereken de hoogte waarover de plaat is opgetild.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule Ez = m · g · h (1p)
  • Rest van de berekening juist: h = 24,0 m (1p)

Het correctievoorschrift rekent met g = 10 N/kg; een berekening met g = 9,81 N/kg en de bijbehorende uitkomst is ook goed.

Vraag 32 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Heftruck

Opgavetekst

Bron 6

Figuur uit het examen

Schematische afbeelding van de heftruck met het pakket voor de lift. Het pakket staat links van de lift met het zwaartepunt Z. De horizontale afstand van Z tot de as van het voorwiel is 1,1 m.

Vraag 27 2 punten

Het pakket heeft een massa van 600 kg. Tijdens het optillen is de zwaarte-energie van het pakket toegenomen met 14 000 J. Bereken over welke hoogte het pakket is opgetild.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule Ez = m ∙ g ∙ h (1p)
  • Rest van de berekening juist: h = 2,3 m (1p)

Het correctievoorschrift rekent met g = 10 N/kg (h = 2,3 m); met g = 9,81 N/kg komt 2,4 m uit en dat is ook goed.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 1 punt

De lift van de heftruck werkt op een elektromotor die is aangesloten op een accu. Welke energiesoort is er opgeslagen in de accu?

Bekijk het antwoord
  • Noemt chemische energie (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Vloerverwarming

Opgavetekst

Bron 12

materiaalgeleiderisolator
grafiet
koper
kunststof

Bron 13

voornaamste vorm van warmtetransportgeleidingstralingstroming
van de vloerverwarming naar het laminaat
van het laminaat via de lucht naar het plafond

Vraag 32 2 punten

De vloerverwarming is ingeschakeld. Hierdoor wordt de kamer gelijkmatig verwarmd. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met vormen van warmtetransport. Zet in elke rij één kruisje in de kolom met de juiste vorm van warmtetransport.

Bekijk het antwoord
  • Eerste rij juist: van de vloerverwarming naar het laminaat is geleiding (1p)
  • Tweede rij juist: van het laminaat via de lucht naar het plafond is stroming (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Opladen

Opgavetekst

Bron 8

Figuur uit het examen

Deel van het schakelschema van de thuislader, op de uitwerkbijlage. Het bestaat uit twee spoelen van de transformator (de bovenste is de primaire spoel, de onderste de secundaire spoel) met daaronder een blok met het opschrift elektronica. De bovenste aansluitingen zijn nog niet compleet.

Vraag 43 1 punt

De transformator blijkt warm te worden. Welke conclusie over het rendement van de transformator is dan juist?

  1. A Het rendement is gelijk aan 100%.
  2. B Het rendement is groter dan 100%.
  3. C Het rendement is kleiner dan 100%.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 43 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Fluistersloep

Bron 11

Figuur uit het examen

Display van een accumeter met de tekst '24 V', '7:22', '1.1 kW' en 'Bat 95%'. Het vermogen dat de accu levert is 1,1 kW.

Vraag 29 2 punten

Tijdens het varen kun je op een display aflezen hoe groot het vermogen is dat de accu aan de elektromotor levert. Het rendement van de elektromotor is 88%. Bereken het nuttig vermogen van de elektromotor op dat moment.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule η = P_af / P_op · 100% (1p)
  • De rest van de berekening is juist (0,97 kW), met het vermogen van het display (1,1 kW) (1p)

Voor het eerste scorepunt hoeft het woord of symbool van de grootheid niet genoteerd te zijn.

Vraag 29 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Kleur van koffiebekers

Vraag 36 2 punten

Jan wil weten wat de invloed van de kleur van een beker is op het afkoelen van koffie. Jan vult een witte en een zwarte beker met hete koffie. Daarna meet hij hoe snel de koffie in elke beker afkoelt. Om de resultaten van beide bekers eerlijk te kunnen vergelijken moet Jan één grootheid veranderen en andere grootheden gelijk houden. Jan gebruikt twee identieke bekers. Noteer twee grootheden die hij gelijk moet houden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een grootheid die gelijk moet blijven, zoals de hoeveelheid koffie (1p)
  • Noemt een tweede grootheid die gelijk moet blijven, zoals de begintemperatuur of de omstandigheden van de omgeving (1p)

Per juist antwoord 1 punt. Ook een ander antwoord uit het correctievoorschrift telt, zoals de begintemperatuur of de omstandigheden van de omgeving.

Vraag 36 in het hele examen

Bron 14

Figuur uit het examen

Lijngrafiek met temperatuur (°C, van 0 tot 100) op de verticale as en tijd (min, van 0 tot 20) op de horizontale as. Twee lijnen: wit (doorgetrokken) en zwart (gestippeld). Beide lijnen beginnen bij 87 °C. Daarna daalt de temperatuur, het zwarte exemplaar iets sneller.

Vraag 37 1 punt

Jan ziet de volgende grafieken op het beeldscherm. Bepaal bij welke temperatuur de metingen zijn begonnen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt 87 °C (1p)

Goed rekenen: 86 °C tot en met 88 °C.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Jan ziet de volgende grafieken op het beeldscherm. Jan trekt na het doen van deze proef een conclusie. Welke conclusie kan Jan aan de hand van de resultaten trekken?

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de koffie in een zwarte beker sneller afkoelt dan in een witte beker (1p)

Vraag 38 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Ladderlift

Vraag 39 3 punten

Een ladderlift wordt gebruikt om (bouw)materiaal omhoog te brengen. Tijdens een transport brengt de ladderlift de lading met een massa van 80 kg naar een hoogte van 12,5 m. Bereken de toename van de zwaarte-energie in kJ bij het verplaatsen van deze lading.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule E_z = m · g · h (1p)
  • De rest van de berekening is juist (1p)
  • Rekent juist om naar kJ (10 kJ) (1p)

Vraag 39 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Bij(de)verwarming

Opgavetekst

Bron 7

Figuur uit het examen

Vereenvoudigd schakelschema van de verwarming. Aangesloten op 230 V staan twee parallelle takken. De bovenste tak bevat een schakelaar en verwarmingsdraad R1 = 92 Ω. De onderste tak bevat een schakelaar en verwarmingsdraad R2 = 46 Ω.

Vraag 9 1 punt

Het energiegebruik van deze kachel hangt onder andere af van het ingeschakelde vermogen. Noteer de grootheid die nog nodig is om het energiegebruik te berekenen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de grootheid tijd (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Piepschuim snijden

Opgavetekst

Bron 18

Figuur uit het examen

Schema met drie lege vakjes van links naar rechts, met een pijl tussen het eerste en het tweede vakje en een pijl tussen het tweede en het derde vakje. Boven de eerste pijl staat batterij, boven de tweede pijl weerstandsdraad.

Vraag 17 2 punten

Sam maakte de piepschuimsnijder door een batterij, een schakelaar en een weerstandsdraad in serie aan te sluiten. Sam sluit de schakelaar en de weerstandsdraad wordt heet. Over de nuttige energieomzettingen bij de batterij en bij de draad staat op de uitwerkbijlage een schema. Noteer in dit schema de juiste energiesoorten.

Bekijk het antwoord
  • Noteert in het schema de energiesoorten op de juiste plaats: chemische energie bij de batterij, elektrische energie daarna en warmte bij de weerstandsdraad (2p)

Van links naar rechts in het schema: chemische energie, elektrische energie, warmte.

Indien drie juiste energiesoorten op de juiste plaats 2; indien twee juiste energiesoorten op de juiste plaats 1; indien een of geen juiste energiesoort op de juiste plaats 0.

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Materiaalonderzoek

Opgavetekst

Bron 20

Figuur uit het examen

Foto van een glimmend metalen staafje. Het staafje is een balk met een kleine insnijding in het midden.

Bron 21

Waarneming
Het staafje is glimmend.
Het staafje heeft de vorm van een balk.
Het staafje is vast bij kamertemperatuur.
Het staafje geleidt de warmte goed.

Vraag 26 2 punten

Anna plaatst het staafje in het valtoestel en tilt het valgewicht 0,80 m omhoog. De massa van het valgewicht is 5,0 kg. De toename van de zwaarte-energie van het valgewicht is daardoor 40 J. Toon de toename van de zwaarte-energie met een berekening aan.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule Ez = m · g · h, met de grootheid zwaarte-energie genoteerd (1p)
  • Rest van de berekening juist (Ez = 40 J) (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Bron 22

Figuur uit het examen
valgewicht en wig

Tekening van het valgewicht boven het staafje, met een wig op het staafje. Een pijl geeft de beweging van het valgewicht naar beneden aan.

Vraag 27 2 punten

Anna laat het valgewicht los. Het valgewicht botst tegen een wig voor het staafje. Het staafje breekt en het valgewicht zwaait door. Bereken de snelheid waarmee het valgewicht de wig raakt. Neem aan dat alle zwaarte-energie wordt omgezet in bewegingsenergie.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule Ek = 0,5 · m · v² (1p)
  • Rest van de berekening juist (v = 4,0 m/s) (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Valtoestel in gebruik

Valtoestel in gebruik
begin van de beweging, staafje breekt, einde van de beweging

Drie tekeningen van het valtoestel. Links aan het begin van de beweging. In het midden het moment dat het staafje breekt, met een hoogte van 0,8 m aangegeven. Rechts aan het einde van de beweging, het valgewicht is doorgezwaaid.

Vraag 28 1 punt

Bekijk de drie afbeeldingen van het valtoestel in gebruik. Waaruit blijkt dat het staafje niet alle bewegingsenergie van het valgewicht heeft opgenomen?

Bekijk het antwoord
  • Het antwoord bevat het inzicht dat het valgewicht na het breken van het staafje doorzwaait (1p)

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Vóór het loslaten heeft het valgewicht een zwaarte-energie van 40 J. Na de botsing heeft het valgewicht nog 30% van deze energie over. Hoeveel energie was er nodig om dit staafje te breken?

  1. A 12 J
  2. B 15 J
  3. C 20 J
  4. D 25 J
  5. E 28 J
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 30 2 punten

De punt van de wig wordt in de loop van de tijd stomper. Vergelijk een botsing met een stompe wig met een botsing met een nieuwe wig. Omcirkel in elke zin op de uitwerkbijlage de juiste mogelijkheid. 1. Met een stompe wig is de kracht op het staafje even groot / groter / kleiner. 2. Met een stompe wig is het contactoppervlak met het staafje even groot / groter / kleiner. 3. Met een stompe wig is de druk op het staafje even groot / groter / kleiner.

Bekijk het antwoord
  • Zin 1: de kracht op het staafje is even groot (1p)
  • Zin 2 en zin 3: het contactoppervlak is groter en de druk is kleiner (alleen juist als beide keuzes juist zijn) (1p)

Zin 1: even groot. Zin 2: groter. Zin 3: kleiner.

Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide keuzes (zin 2 en zin 3) juist zijn.

Vraag 30 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Kantelbrug

Vraag 35 2 punten

Een elektromotor zorgt voor het openen van het brugdeel. De motor levert een gemiddeld vermogen van 400 W. Voor het openen is 1,8 · 10⁴ J energie nodig. Bereken de tijd die nodig is om het brugdeel te openen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule E = P · t (1p)
  • Rest van de berekening juist (t = 45 s) (1p)

Vraag 35 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Olieverdamper

Vraag 6 1 punt

Het brandende kaarsje verwarmt de olie in de olieverdamper. Noteer de letter bij de juiste combinatie van de belangrijkste vormen van warmtetransport.

  1. A Van het kaarsje naar het schaaltje: straling; van het schaaltje naar de olie: stroming
  2. B Van het kaarsje naar het schaaltje: stroming; van het schaaltje naar de olie: geleiding
  3. C Van het kaarsje naar het schaaltje: geleiding; van het schaaltje naar de olie: straling
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Fietsen

Vraag 12 4 punten

Marja fietst samen met haar vriendin langs een winkelcentrum. Ze fietsen met een constante snelheid van 4,8 m/s. Marja heeft samen met de fiets een massa van 87,5 kg. Voor een verkeerslicht remt Marja af en komt in een tijd van 2,3 s tot stilstand. De remkracht is 184 N. Bereken de verrichte arbeid tijdens het remmen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent en/of noteert de gemiddelde snelheid (2,4 m/s) (1p)
  • Berekent en/of noteert de remafstand (5,52 m) (1p)
  • Gebruik van de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 1,0 · 10^3 J (1p)

Uitkomst W = 1,0 · 10^3 J (1016 J). Een onjuist aantal significante cijfers levert geen aftrek op.

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Demonstratieproef

Opgavetekst

Bron 8

Figuur uit het examen

Drie foto's van Diederik met de kogel aan de kabel bij de stellage. (1) Diederik brengt de kogel tegen zijn kin aan en laat dan de kogel los. (2) De kogel zwaait naar de andere kant van de stellage. (3) De kogel komt terug en raakt de kin van Diederik net niet.

Vraag 20 2 punten

Diederik voert een demonstratieproef uit. Aan een stellage hangt een kogel aan een kabel. Diederik pakt de kogel en doet een paar stappen achteruit. De kogel heeft een massa van 15 kg. Bij het tegen zijn kin aanbrengen van de kogel neemt de zwaarte-energie van de kogel toe met 90 J. Bereken de toename van de hoogte van de kogel bij het optillen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: h = 0,60 m (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Diederik voert een demonstratieproef uit. Aan een stellage hangt een kogel aan een kabel. De kogel heeft een massa van 15 kg. Bij het tegen zijn kin aanbrengen van de kogel neemt de zwaarte-energie van de kogel toe met 90 J. Na het loslaten wordt de zwaarte-energie van de kogel omgezet in bewegingsenergie. Bereken de maximale snelheid van de kogel.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_k = 0{,}5 \cdot m \cdot v^2$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: v = 3,5 m/s (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 23 1 punt

Je ziet een afbeelding van de beweging van de kogel vanaf het loslaten bij P via Q naar R. Welke energiesoort(en) heeft de kogel in punt R?

  1. A alleen bewegingsenergie
  2. B alleen zwaarte-energie
  3. C zowel bewegingsenergie als zwaarte-energie
  4. D geen energie
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 23 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Vaatwasser

Opgavetekst

Bron 18

Figuur uit het examen

Twee doorsneden van het reservoir met het drijvertje. Situatie 1 (links): zout water met een dichtheid van 1,1 g/cm3, het drijvertje is zichtbaar in het venster. Situatie 2 (rechts): water met een dichtheid van 1,0 g/cm3, het drijvertje is helemaal weggezakt en niet meer zichtbaar.

Vraag 34 2 punten

Emily stelt de vaatwasser in op een eco-programma. De vaatwasser verwarmt tijdens dit programma een hoeveelheid water met een begintemperatuur van 15 °C. Als dit water 1 °C in temperatuur stijgt, neemt het 8,4 · 10^4 J energie op. Bij het verwarmen neemt het water in totaal 2,94 · 10^6 J energie op. Bereken de temperatuur van het water na het verwarmen.

Bekijk het antwoord
  • Berekent en/of noteert de temperatuurstijging (35 °C) (1p)
  • Rest van de berekening juist: de temperatuur is 50 °C (1p)

Vraag 34 in het hele examen

Vraag 36 4 punten

Het eco-programma duurt 165 minuten. 1 kWh kost € 0,25. Bereken de energie die wordt omgezet bij een wasbeurt met het eco-programma en noteer de kosten.

Bekijk het antwoord
  • Juist omrekenen van de tijd (165 min = 2,75 h) (1p)
  • Gebruik van de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: E = 0,88 kWh (1p)
  • Berekent en/of noteert de energiekosten (€ 0,22) (1p)

Het vierde scorepunt alleen toekennen als er een energie is berekend. Als de kosten berekend zijn uitgaande van E = 2,94 · 10^6 J, dus E = 0,82 kWh en € 0,20, hiervoor maximaal 3 scorepunten toekennen.

Vraag 36 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Doorzichtige verwarming

Opgavetekst

Gegevens van de verwarming

Marjolein laat een glazen designverwarming plaatsen. Gegevens van de verwarming:

GegevenWaarde
vermogen720 W
werkspanning230 V
gewicht22 kg
afmeting120 x 60 cm

Vraag 1 1 punt

In de tabel staat een natuurkundige fout. Noteer deze fout en schrijf op wat er had moeten staan.

Bekijk het antwoord
  • Noteert dat bij gewicht niet de eenheid kg hoort, en de verbetering: gewicht moet massa zijn, of (22) kg moet (220) N zijn (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als zowel de fout als de verbetering zijn genoteerd.

Vraag 1 in het hele examen

Bron 2

Figuur uit het examen

Deze verwarming werkt met behulp van een dun doorzichtig laagje metaal tussen twee glazen platen. De verwarming staat op metalen poten. Tekening van de verwarming met de pijlen 1 en 2 die warmtetransport aangeven. Labels in de tekening: glazen plaat, metaalfolie laag.

Vraag 2 2 punten

De pijlen bij 1 en 2 in de tekening stellen vormen van warmtetransport voor. Zet in de tabel op de uitwerkbijlage achter elk cijfer de juiste vorm van warmtetransport.

Bekijk het antwoord
  • Pijl 1 is stroming (1p)
  • Pijl 2 is straling (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Drijvende olielamp

Opgavetekst

Drijvende olielamp

Lees de advertentie.

Een drijflamp die op zijn plaats blijft zonder om te slaan.
Een romantisch, brandend eiland in uw vijver of zwembad.
Van dubbelwandig aluminium.
Met kiel en anker.
Deze olielamp is gemaakt van gepolijst aluminium.
Het ijzeren anker is voorzien van een laagje zink.

Vraag 11 2 punten

Bij het verbranden van petroleum is er sprake van een energieomzetting. Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoorten voor en na de energieomzetting.

Bekijk het antwoord
  • Voor de omzetting: chemische energie (1p)
  • Na de omzetting: lichtenergie en warmte (1p)

Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden na de omzetting juist zijn.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 4 punten

Met één vulling kan de lamp 7 uur branden. Hierbij wordt in totaal 10 MJ energie omgezet. Het lichtvermogen is 20 W. Bereken het rendement van deze olielamp.

Bekijk het antwoord
  • Zet de tijd om naar seconden (7 uur = 25 200 s) (1p)
  • Berekent de hoeveelheid lichtenergie in die 7 uur (20 W · 25 200 s) (1p)
  • Past $\eta = \frac{E_{af}}{E_{op}} \times 100\%$ toe (1p)
  • Rest van de berekening juist: η = 5% (0,05) (1p)

Het rendement is 5% (0,05). Ook de twee andere routes in het model zijn volledig goed: (a) de omgezette energie in kWh berekenen, de totale energie naar kWh omrekenen en het rendement toepassen; (b) de tijd naar seconden omrekenen, het totale vermogen berekenen en het rendement toepassen. Elke stap telt voor één punt. Het woord of symbool voor rendement hoeft bij de formule niet genoteerd te zijn.

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Superlift

Opgavetekst

Superlift

De Taipei 101 is een van de hoogste gebouwen ter wereld. Het gebouw heeft liften die met hoge snelheid tussen de etages bewegen. Gegevens van één lift:

GegevenWaarde
maximale hoogte382 m
maximale snelheid16,8 m/s (60 km/h)
versnelling0,98 m/s²
massa leeg1600 kg

Een lift vertrekt leeg vanaf de begane grond.

Vraag 18 2 punten

De lift bereikt een hoogte van 382 m. Toon met een berekening aan dat de toename van de zwaarte-energie 6,1 MJ is.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule E_z = m · g · h (1p)
  • Rest van de berekening juist: de toename van de zwaarte-energie is 6,1 MJ (zie aiContext) (1p)

Let op: de vraag noemt 6,1 MJ, maar met g = 9,81 N/kg komt de toename op 6,0 MJ uit (1600 · 9,81 · 382). Een juiste berekening met 9,81 N/kg die op 6,0 MJ uitkomt, is juist gerekend.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

De lift doet er 37 s over om tot een hoogte van 382 m te komen. Wat is het gemiddeld geleverde vermogen?

  1. A 6,1 MJ
  2. B 6,1 MW
  3. C 165 MJ
  4. D 165 kW
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Supersnelle bus

Opgavetekst

Gegevens van de superbus

De Technische Universiteit Delft heeft een elektrische superbus ontwikkeld. Deze energiezuinige bus moet over een speciale baan gaan rijden tussen Groningen en Amsterdam (180 km). Gegevens van de superbus:

GegevenWaarde
aandrijvingelektromotor
gemiddeld vermogen300 kW
topsnelheid250 km/h (69,4 m/s)
bereik210 km

Vraag 29 2 punten

Als de superbus op topsnelheid een noodstop moet maken, is de remafstand 200 meter. Bij een noodstop is de kracht op de superbus 114 kN. Bereken de arbeid die nodig is om van topsnelheid tot stilstand te komen.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule W = F · s (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 22,8 MJ (22 800 kJ) (1p)

Vraag 29 in het hele examen

Vraag 31 3 punten

De superbus rijdt de rit van 180 km in 45 minuten met een gemiddeld vermogen van 300 kW. Bereken de energiekosten van de superbus voor één rit. Bereken eerst hoeveel elektrische energie er tijdens een rit wordt omgezet. 1 kWh kost € 0,24.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule E = P · t (1p)
  • Rest van de berekening juist: de elektrische energie is 225 kWh (1p)
  • Berekent en noteert de energiekosten: € 54 (1p)

Het derde scorepunt alleen toekennen als er energie is berekend.

Vraag 31 in het hele examen

Superbus en streekbus

SuperbusStreekbus
massa9500 kg (23 passagiers)14 000 kg (23 passagiers)
materiaalkoolstof + versterkt glasvezelstaal + glas
aandrijvingelektromotordieselmotor

Vraag 32 2 punten

De superbus en de streekbus leggen dezelfde afstand af. De superbus doet dit met een snelheid van 240 km/h en de streekbus met 100 km/h. Het geleverde vermogen van beide motoren is gelijk. Leg uit waardoor de superbus minder energie gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juiste oorzaak, zoals een betere stroomlijning, een kleinere massa, een kortere reistijd of het hogere rendement van de elektromotor (1p)
  • Noemt het gevolg dat in overeenstemming is met die oorzaak, zoals minder luchtweerstand, een kleinere voortstuwende kracht of minder brandstof (1p)

Voor elk antwoord geldt dat het tweede scorepunt pas toegekend wordt als het gevolg in overeenstemming is met de oorzaak. Juiste combinaties van oorzaak en gevolg: de superbus is beter gestroomlijnd en heeft daardoor minder luchtweerstand; de superbus heeft een kleinere massa, daardoor is een kleinere voortstuwende kracht nodig; de superbus legt dezelfde afstand in een kortere tijd af, daardoor wordt minder brandstof gebruikt; de elektromotor heeft een hoger rendement, daardoor wordt minder brandstof gebruikt.

Vraag 32 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Motorkraan

Vraag 25 2 punten

De kracht van de motor op het punt P is 9000 N. De motor wordt 30 cm opgetakeld. Bereken de benodigde arbeid.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • De rest van de berekening is juist: W = 2700 J (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Aanrecht

Opgavetekst

Bron 15

Figuur uit het examen

Foto van een showroom met keukens en aanrechtbladen.

Vraag 26 2 punten

Jorike en Flip kopen een nieuwe keuken. In een showroom bekijken ze verschillende aanrechtbladen. Flip staat bij een eikenhouten aanrechtblad met een metalen spoelbak. Hij legt zijn linkerhand op het aanrechtblad en zijn rechterhand op de spoelbak. Noteer welk materiaal kouder aanvoelt en geef daarvan de reden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het metaal van de spoelbak als materiaal dat kouder aanvoelt (1p)
  • Geeft als reden dat metaal een betere (warmte)geleider is dan hout (1p)

Antwoordt de kandidaat ‘eikenhout, want het is een (warmte)isolator’, dan hiervoor maximaal 1 scorepunt.

Vraag 26 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Water warmer

Opgavetekst

Bron 21

Figuur uit het examen
de opstelling voor de proef

Foto van de opstelling: een dubbelwandig theeglas met water, een dompelaar en een thermometer. Bovenin staat een energiemeter en naast het glas een stopwatch.

Vraag 32 1 punt

Doede en Emiel onderzoeken tijdens de natuurkundeles het verband tussen energie en temperatuur. Doede schenkt 250 mL water in een dubbelwandig theeglas. Je ziet op de uitwerkbijlage twee zinnen over deze hoeveelheid water. Noteer in elke zin het ontbrekende getal.

Bekijk het antwoord
  • Noteert 0,25 dm³ als volume en 0,25 kg als massa (beide juist) (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide getallen juist zijn: 0,25 dm³ en 0,25 kg.

Vraag 32 in het hele examen

Vraag 34 1 punt

In de dompelaar zit een gloeispiraal. Via een laag samengeperst poeder geeft die zijn warmte af aan het metaal van de dompelaar. Door welke vorm van warmtetransport wordt het metaal van de dompelaar warm?

  1. A geleiding
  2. B straling
  3. C stroming
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 34 in het hele examen

Bron 22

E (kWh)0,0000,0050,0100,0150,0200,0250,030
T (°C)162944607285100

Vraag 35 3 punten

Doede en Emiel meten het energiegebruik en de temperatuur van het water. Emiel start de tijd en leest elke minuut op de energiemeter het energiegebruik af. Doede meet met een thermometer de temperatuur van het water. Je ziet een tabel met hun meetresultaten. Zet in het diagram op de uitwerkbijlage alle meetpunten uit en teken de grafiek.

Bekijk het antwoord
  • De verticale as is juist ingedeeld: minstens 2/3 van de as wordt gebruikt (1p)
  • Alle meetpunten zijn juist uitgezet (1p)
  • Er is een rechte lijn door of langs de meetpunten, niet door de oorsprong (1p)

Een diagram met E (kWh) op de horizontale as van 0 tot 0,030, en T (°C) op de verticale as van 0 tot 100. De meetpunten (E; T) zijn (0; 16), (0,005; 29), (0,010; 44), (0,015; 60), (0,020; 72), (0,025; 85) en (0,030; 100). Een rechte lijn door of langs de meetpunten, die bij 16 °C begint en niet door de oorsprong loopt.

Het eerste scorepunt niet toekennen als minder dan 2/3 van de verticale as is gebruikt. Het tweede scorepunt niet toekennen als de kandidaat meer dan een meetpunt onjuist plaatst. Het derde scorepunt niet toekennen als de kandidaat de lijn door de oorsprong laat lopen.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Wat is de naam van het wiskundige verband tussen temperatuur en energie?

  1. A evenredig
  2. B lineair
  3. C omgekeerd evenredig
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 1 punt

De begintemperatuur van het water is 16 °C. Wat is deze temperatuur in K?

  1. A -257 K
  2. B -289 K
  3. C 257 K
  4. D 289 K
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Noteer de reden waarom het water tijdens de proef niet warmer wordt dan 100 °C.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het water bij 100 °C kookt, en dat alle energie dan wordt gebruikt om het water te verdampen (1p)

Vraag 38 in het hele examen

Vraag 39 1 punt

De dompelaar zet 0,030 kWh (108 kJ) aan elektrische energie om bij het verwarmen tot 100 °C. Het water heeft dan 88 kJ energie opgenomen. Hoeveel procent van de energie gaat verloren?

  1. A 12%
  2. B 19%
  3. C 81%
  4. D 88%
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 39 in het hele examen

Bron 24

Figuur uit het examen

Diagram met de temperatuur (verticaal) tegen de tijd (horizontaal), met drie grafieken, genummerd 1, 2 en 3. Grafiek 1 hoort bij de eerste proef. Grafiek 2 is het steilst, grafiek 1 ligt daartussen en grafiek 3 is het vlakst.

Vraag 40 1 punt

Doede en Emiel herhalen de proef nog twee keer. Bij de tweede proef gebruiken ze een dompelaar met een groter vermogen. Bij de derde proef vullen ze het theeglas met meer water. Op de uitwerkbijlage staat het diagram met de grafieken die ze tekenen van de temperatuur tegen de tijd. Over deze grafieken staan twee zinnen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Grafiek 1 hoort bij de eerste proef. Bij een dompelaar met een groter vermogen krijgen ze grafiek (2 / 3). Bij een grotere hoeveelheid water krijgen ze grafiek (2 / 3).

Bekijk het antwoord
  • Kiest grafiek 2 bij de dompelaar met groter vermogen en grafiek 3 bij de grotere hoeveelheid water (beide juist) (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn: grafiek 2 bij het grotere vermogen en grafiek 3 bij de grotere hoeveelheid water.

Vraag 40 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Gesmolten asfalt

Opgavetekst

Vliegtuig glijdt van startbaan

Vliegtuig glijdt van startbaan
Bron: 4nieuws.nl

Een vliegtuig is van de startbaan gegleden toen de wielen wegzakten in het asfalt. Door een hittegolf was het asfalt gesmolten. De passagiers konden het toestel ongedeerd verlaten. Naast de tekst staat een foto van de staart en de motoren van een vliegtuig op het vliegveld.

Vraag 1 1 punt

Asfalt smelt vanaf 327 K. Noteer deze temperatuur in graden Celsius.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de temperatuur in graden Celsius: 54 (°C) (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 1 punt

De luchttemperatuur was lager dan deze smelttemperatuur. Door de zwarte kleur heeft asfalt toch een hogere temperatuur gekregen. Van de zon naar het asfalt is veel warmtetransport door:

  1. A geleiding
  2. B straling
  3. C stroming
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 1 punt

De luchttemperatuur was lager dan deze smelttemperatuur. Door de zwarte kleur heeft asfalt toch een hogere temperatuur gekregen. De zwarte kleur van het asfalt zorgt voor:

  1. A absorberen van energie
  2. B doorlaten van energie
  3. C reflecteren van energie
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Na het aanbrengen van het gesmolten asfalt koelt het af. Over het gevolg van het afkoelen staan op de uitwerkbijlage twee zinnen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.

  • 1. Bij het afkoelen van het asfalt neemt het volume af / toe.
  • 2. Bij het afkoelen van het asfalt neemt de dichtheid af / toe.
Bekijk het antwoord
  • Volume: af; dichtheid: toe (beide keuzes juist) (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Gedeeld geluid

Vraag 20 2 punten

In de accu is er tijdens het opladen sprake van een energieomzetting. Noteer in het schema op de uitwerkbijlage de juiste energiesoort voor en na de omzetting.
Schema: [energiesoort voor de energieomzetting] → [energiesoort na de energieomzetting] + warmte

Bekijk het antwoord
  • Voor de pijl: elektrische energie (1p)
  • Na de pijl: chemische energie (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

De adapter levert bij het opladen van de accu (5,0 V) een stroomsterkte van 0,12 A. Het opgenomen vermogen van de adapter tijdens het opladen is 2,0 W. Bereken het rendement van de adapter.

Bekijk het antwoord
  • Berekent en/of noteert de waarde van het afgegeven vermogen: 0,60 W (1p)
  • Toepassen van $\eta = \frac{P_{af}}{P_{op}}$ (× 100%) (1p)
  • Rest van de berekening juist: η = 30% (0,30) (1p)

Voor het tweede scorepunt hoeft het woord of symbool voor rendement niet genoteerd te zijn.

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Scheepslift

Opgavetekst

Bron 3

Figuur uit het examen

Afbeelding van de scheepslift halverwege de draai. Het draaipunt is D en het zwaartepunt van de rechter bak is Z. De afstand van D tot Z is 12,0 m, aangegeven op de afbeelding. De twee bakken staan op gelijke hoogte.

Vraag 10 2 punten

De constructie staat halverwege de draai, met de twee bakken op gelijke hoogte. De rechter bak beweegt vanuit deze stand een paar meter omhoog. Over de gevolgen hiervan voor een aantal grootheden staat op de uitwerkbijlage een tabel. Zet in de tabel in elke rij één kruisje in de juiste kolom. Rijen: de zwaartekracht op de bak; de arm van de bak; het moment van de bak. Kolommen: blijft gelijk; wordt groter; wordt kleiner.

Bekijk het antwoord
  • Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom: de zwaartekracht op de bak blijft gelijk, de arm van de bak wordt kleiner en het moment van de bak wordt kleiner (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie rijen juist 2 punten; twee rijen juist 1 punt; een of geen rij juist 0 punten. Juiste antwoorden: de zwaartekracht op de bak blijft gelijk; de arm van de bak wordt kleiner; het moment van de bak wordt kleiner.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 3 punten

In Schotland is een draaiende scheepslift gebouwd. De massa van elke bak met of zonder een boot is $2{,}8 \cdot 10^5$ kg. De constructie maakt een halve draai linksom, waarna de boot 24 m hoger verder kan varen. De rechter bak is bij de halve draai de boot 24 m omhooggebracht. Bereken de toename van de zwaarte-energie van de bak in MJ.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$ en noemt dat de zwaarte-energie wordt berekend (1p)
  • Rest van de berekening juist: E_z = 67 MJ (1p)
  • Rekent het resultaat om naar MJ (1p)

Antwoord: E_z = 67 MJ (6,7 · 10⁷ J).

Vraag 11 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Jacuzzi plaatsen

Opgavetekst

Bron 5

Figuur uit het examen

Foto van een hoogwerker die een jacuzzi over een huis omhoog tilt. Bovenaan de kraan zit de vaste katrol. Onder de losse katrol met haak hangt de jacuzzi. Bij A is de staalkabel tussen de vaste en de losse katrol aangegeven.

Vraag 20 2 punten

De zwaartekracht op de jacuzzi is 18 kN. De hoogwerker tilt de jacuzzi over een afstand van 8,2 m omhoog. Bereken de benodigde arbeid.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de formule $W = F \cdot s$ en noemt dat de arbeid wordt berekend (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 148 kJ (1p)

Antwoord: W = 148 kJ (148 kN·m).

Vraag 20 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Koken op gas

Vraag 36 1 punt

Propaan heeft dezelfde verbrandingsproducten als aardgas. Noteer de energiesoort die propaan heeft.

Bekijk het antwoord
  • Noteert chemische energie (1p)

Vraag 36 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Seabreacher

Opgavetekst

Bron 5

Figuur uit het examen

Zwart-witfoto van de Seabreacher tijdens het varen. Vanuit een aangrijpingspunt op de boot lopen twee pijlen: naar links de luchtweerstand (Fw,lucht) en naar rechts de stuwkracht (Fstuw). Onder de boot loopt een horizontale stippellijn.

Vraag 9 2 punten

Ashwin laat zijn boot een sprong maken. Bij de sprong is 9250 J van alle bewegingsenergie omgezet in zwaarte-energie. De massa van de boot met Ashwin is 740 kg. Bereken de maximale afstand die de boot omhoogkomt.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de formule $E_z = m \cdot g \cdot h$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: h = 1,25 m (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 13 2 punten

Bij de vaartocht is 50 L benzine verbrand, waarbij 1,65 · 10⁹ J energie vrijkomt. Bij de vaartocht is 2,97 · 10⁸ J van de totaal omgezette energie nuttig gebruikt. Bereken het rendement van de boot bij deze tocht.

Bekijk het antwoord
  • Toepassen van de formule $\eta = \frac{E_{nuttig}}{E_{opgenomen}}$ (x 100%) (1p)
  • Rest van de berekening juist: het rendement is 18% (0,18) (1p)

Voor het toekennen van het eerste scorepunt hoeft het woord of het symbool voor rendement niet genoteerd te zijn.

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Dolfijn zwemmen

Opgavetekst

Bron 6

Figuur uit het examen

Twee schema's van de energiestroom per seconde, links bij een zwemmer zonder mono-vin en rechts met mono-vin. In beide schema's gaat 1000 J naar de zwemmer (grijze balk met het opschrift zwemmer). Uit de zwemmer gaan twee pijlen weg, een bovenste en een onderste. Bij de pijlen staan geen getallen.

Vraag 14 1 punt

Een zwemmer met mono-vin kan een gemiddelde zwemsnelheid van 13 km/h halen. Dit is twee keer zo snel als een zwemmer zonder mono-vin. Je ziet het schema van de energiestroom per seconde bij een zwemmer zonder en met mono-vin. Waarom kan de zwemmer met een mono-vin sneller zwemmen dan zonder mono-vin? Omdat

  1. A de totale hoeveelheid energie groter is.
  2. B het opgenomen vermogen groter is.
  3. C het rendement groter is.
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Tijdens het zwemmen is er in het lichaam sprake van een energieomzetting. Welke energiesoort wordt er in het lichaam omgezet?

  1. A bewegingsenergie
  2. B chemische energie
  3. C elastische energie
  4. D warmte
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Op de uitwerkbijlage staat een zin over de zwemsnelheid en de bewegingsenergie. Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheden.

Als de snelheid twee keer zo groot is, dan is de bewegingsenergie twee / vier keer zo groot / klein.

Bekijk het antwoord
  • Omcirkelt 'vier' en 'groot' (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Gelsluis

Vraag 28 3 punten

De twee locomotieven werken op een dag 7,5 h. Ze leveren samen een gemiddeld vermogen van 4,2 · 10⁵ W. 1 kWh kost € 0,25. Bereken de energiekosten per dag voor het gebruik van de locomotieven.

Bekijk het antwoord
  • Toepassen van de formule $E = P \cdot t$ (1p)
  • Juist omrekenen van de eenheden (W en h naar kWh) (1p)
  • Rest van de berekening juist: de kosten zijn € 787,50 (1p)

Voor het toekennen van het eerste scorepunt hoeft de grootheid energie niet genoteerd te zijn.

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 29 1 punt

Bij de gelsluis is er een hoogteverschil tussen het binnenwater en het zeewater. Dit hoogteverschil wordt gebruikt om de benodigde elektrische energie voor de locomotieven op te wekken. Het water gaat door een turbine naast de sluis die een dynamo aandrijft. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het opwekken van de elektrische energie. Omcirkel in de eerste zin de juiste mogelijkheid en maak de tweede zin compleet.

Het opwekken van elektrische energie met een waterkrachtcentrale is niet / wel duurzaam.
Voor het opwekken van elektrische energie zitten er in de dynamo een ___ en een ___.

Bekijk het antwoord
  • Omcirkelt 'wel' in de eerste zin en vult in: 'spoel' en 'magneet' in de tweede zin (1p)

Het scorepunt alleen toekennen als zowel de keuze in de eerste zin als beide antwoorden in de tweede zin juist zijn.

Vraag 29 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Fierljeppen

Opgavetekst

Bron 21

Figuur uit het examen

Schematische tekening van het fierljeppen met zes genummerde posities: 1 de aanloop, 2 de springer in de polsstok, 3 en 4 het klimmen langs de polsstok (4 hoger dan 3), 5 de afsprong en 6 de landing aan de andere kant van het water.

Vraag 40 3 punten

Fierljeppen is een Friese volkssport. Het doel is om met een polsstok zo ver mogelijk (over water) te springen. Bij de aanloop (1) rent de springer naar zijn polsstok. Hij springt in de polsstok (2) en klimt (van 3 naar 4) omhoog. Van 3 naar 4 klimt de springer over een afstand van 240 cm omhoog. De springer heeft een massa van 72 kg. Bereken de arbeid die de klimmer dan minimaal verricht.

Bekijk het antwoord
  • Berekenen van de zwaartekracht op de springer (72 kg) (1p)
  • Gebruik van de formule $W = F \cdot s$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: W = 1728 J (1p)

Voor het toekennen van het eerste scorepunt hoeven de grootheid en de eenheid niet genoteerd te worden.

Vraag 40 in het hele examen

Hoe vaak energie in het examen komt

Vragen over energie per centraal examen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 13, 7, 11, 22, 26, 28616%
2026, tijdvak 21-3, 21-22513%
2025, tijdvak 19, 11-12, 25, 28514%
2025, tijdvak 218-19, 22-23, 26, 28, 31, 39821%
2024, tijdvak 12-4, 7, 25, 33615%
2024, tijdvak 26, 8, 11, 17, 20, 26, 36-38924%
2023, tijdvak 112-13, 18, 43, 45511%
2023, tijdvak 22, 22, 32-34, 36-37717%
2022, tijdvak 18, 10, 17, 21, 30, 32615%
2022, tijdvak 227-28, 32, 4349%
2022, tijdvak 329, 36-39512%
2021, tijdvak 19, 17, 26-30, 35819%
2021, tijdvak 26, 12, 20-21, 23, 34, 36716%
2021, tijdvak 31-2, 11-12, 18-19, 29, 31-32921%
2019, tijdvak 125-26, 32, 34-401023%
2019, tijdvak 21-3, 5, 20-21614%
2018, tijdvak 110-11, 20, 3649%
2018, tijdvak 29, 13-16, 28-29, 40819%

In 18 van de 18 ingedeelde examens natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl staat een vraag over energie, samen 118 vragen (16% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 10 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 17% van de vragen over energie, daarvoor 15%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met energie

Maak de 15 nieuwste examenvragen over energie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over energie

Andere onderwerpen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl

Energie op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt energie voor in het eindexamen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 118 vragen over energie, 16% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over energie?

In het examen van 2019, tijdvak 1, met 10 vragen: 25-26, 32, 34-40.

Hoe oefen ik examenvragen over energie?

Op deze pagina staan alle vragen over energie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.