Examenvragen stoffen en materialen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl
94 vragen over stoffen en materialen uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Stoffen en materialen komt in 18 van de 18 examens natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl voor, met 94 vragen (13% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 2 (10 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over stoffen en materialen
Per examen de vragen over stoffen en materialen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Practicum rendement
Opgavetekst
Albina doet een practicum om een rendement te bepalen. Ze moet water in een maatbeker verwarmen met een gasbrander.

De gasbrander werkt op butaangas.
Albina meet met een glazen maatcilinder een volume van 65 mL water af.
Vraag 23 1 punt
Geef op de uitwerkbijlage het volume water in de maatcilinder met een streepje aan.

Bekijk het antwoord

Vraag 25 3 punten
Bereken de dichtheid van het butaangas in g/cm$^3$.
Bekijk het antwoord
$\rho = 0{,}00260$ (g/cm$^3$)
2026, tijdvak 2: Heliumgas
Opgavetekst
Voor een feest vult Petra ballonnen met helium.
Dit gas haalt ze uit een tank. In de tank zit onder hoge druk samengeperst heliumgas.

Vraag 7 1 punt
Het samengeperste heliumgas in de tank heeft een massa van 0,070 kg en is geurloos en kleurloos.
→ Zet in de tabel op de uitwerkbijlage achter elke beschrijving een kruisje in de juiste kolom.
| beschrijving | wel een stofeigenschap | geen stofeigenschap |
|---|---|---|
| geurloos | ||
| kleurloos | ||
| massa |
Bekijk het antwoord
| beschrijving | wel een stofeigenschap | geen stofeigenschap |
|---|---|---|
| geurloos | x | |
| kleurloos | x | |
| massa | x |
Opmerking
Het scorepunt alleen toekennen als alle rijen juist zijn.
Vraag 8 1 punt
Welk veiligheidspictogram geeft ‘gassen onder druk’ weer?





Bekijk het antwoord
Antwoord: D
D
Petra vult de ballonnen met heliumgas. Als ze de kraan opendraait en het heliumgas uit de tank de ballon instroomt, neemt het volume van het heliumgas toe.
Vraag 9 2 punten
Leg uit of het toenemen van het volume van het heliumgas een chemische reactie of een natuurkundig proces is.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
Omdat er geen nieuwe stoffen ontstaan / het proces omkeerbaar is, is het toenemen van het volume van helium een natuurkundig proces.
- inzicht dat er geen nieuwe stoffen ontstaan / het proces omkeerbaar is (1)
- consequente conclusie (1)
Vraag 10 3 punten
Uit de tank stroomt een massa van 0,070 kg heliumgas.
→ Bereken het volume van het uitgestroomde heliumgas. Gebruik de tabel ‘Gegevens van enkele gassen en dampen’ in BINAS.
Bekijk het antwoord
V = 0,39 m³ / V = 393 dm³ / V = 393 L
- noteren van de waarde van de dichtheid van helium (0,178 (kg/m³)) (1)
- gebruik van de formule ρ = m / V (1)
- rest van de berekening juist (1)
2026, tijdvak 2: Solar vijverfontein
Opgavetekst
Bij elke verdubbeling van het geluidsvermogen neemt de geluidssterkte met 3 dB toe.
→ Bereken de geluidssterkte die de vier smartphones samen maken.
Er is een vijverfontein die zelf de elektriciteit opwekt uit zonne-energie. Dit apparaat met zonnepaneel en pomp drijft op het water. In het zonlicht komt de waterstraal hoger dan in de schaduw.

Vraag 20 1 punt
De dichtheid van water in de vijver is gelijk aan 1,0 kg/dm³. Wat is juist?
De gemiddelde dichtheid van de vijverfontein
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2026, tijdvak 2: Kroon op het werk
Opgavetekst
C D
Ries maakt vruchtensappen die hij bewaart in flessen. Met een apparaat sluit Ries de flessen met een kroonkurk af. Hij legt een kroonkurk op de fles, duwt het handvat van het apparaat naar beneden waardoor de kroonkurk op de fles gedrukt wordt. Het apparaat werkt als een hefboom.

D is het draaipunt van de hefboom.
Ries zet een fles en een nieuwe kroonkurk onder het apparaat en duwt het handvat naar beneden.
De benodigde kracht van het apparaat op de kroonkurk is 198 N. Het moment van deze kracht is dan 5,9 Nm.
Vraag 29 1 punt
Ries haalt de aluminium kroonkurk van de fles en drinkt zijn sapje. Hij levert een tas vol met gebruikte kroonkurken in bij het verzamelpunt van de gemeente.
→Wat gebeurt er daarna met de gebruikte kroonkurken? Gebruik de tabel ‘Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling’ in BINAS.
Bekijk het antwoord
(gaan naar de) metaalsmelterij / (worden) hergebruikt / recycling
2025, tijdvak 1: Biogas
Vraag 2 1 punt
Het biogas ontstaat in deze biogas-centrale bij een temperatuur van 302 K. Noteer deze temperatuur in °C.
Bekijk het antwoord
- Noteert de temperatuur als T = 29 °C. (1p)
2025, tijdvak 1: Suppen op een supboard
Opgavetekst
Bron 1
| ρ (kg/dm3) | Kunststof |
|---|---|
| 0,94 | PE (polyetheen) |
| 0,90 | PP (polypropeen) |
| 1,0 | PS (polystyreen) |
| 1,3 | PVC (polyvinylchloride) |
Vraag 5 3 punten
De massa van de kunststof van het supboard is 11,2 kg. Het volume van de kunststof is 8,5 dm3. Je ziet een tabel met de dichtheid van verschillende kunststoffen. Bereken de dichtheid van het materiaal van het supboard en noteer van welke kunststof het is gemaakt.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$. (1p)
- Rest van de berekening juist: $\rho = 1{,}3$ kg/dm3. (1p)
- Noteert de juiste kunststof: PVC (polyvinylchloride). (1p)
Het derde scorepunt alleen toekennen als er een dichtheid is berekend. Berekent de kandidaat een dichtheid die niet overeenkomt met een waarde uit de tabel en concludeert daaruit dat de kunststof onbekend is: maximaal 2 punten. Berekent de kandidaat een dichtheid van 0,76 kg/dm3 en concludeert daaruit PP (polypropeen): maximaal 1 punt.
Vraag 6 2 punten
Lynn pompt het supboard op. Het volume van het supboard neemt daardoor toe. Het opgepompte board drijft op het water. Op de uitwerkbijlage staan drie zinnen over het supboard na het oppompen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Zin 1: De lucht in het opgepompte supboard heeft wel / geen massa. Zin 2: Het opgepompte supboard heeft een grotere / kleinere dichtheid dan het lege supboard. Zin 3: Het opgepompte supboard drijft, omdat de dichtheid van het opgepompte supboard groter is dan / even groot is als / kleiner is dan de dichtheid van water.
Bekijk het antwoord
- Zin 1: wel (de lucht in het opgepompte supboard heeft massa). (1p)
- Zin 2: kleinere dichtheid; zin 3: kleiner is dan (beide juist). (1p)
Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.
2025, tijdvak 2: Stoomreiniger
Vraag 20 2 punten
De druk in het vat van de stoomreiniger is 350 kPa. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het kookpunt van water bij een druk van 350 kPa. Noteer dit kookpunt in °C en in K. Gebruik hiervoor de gegevens uit de tabel of het diagram. Zin 1: Bij een druk van 350 kPa is het kookpunt van water ___ °C. Zin 2: Dit is een temperatuur van ___ K.
Bekijk het antwoord
- Zin 1: kookpunt tussen 137 °C en 141 °C (1p)
- Zin 2: temperatuur tussen 410 K en 414 K (1p)
Het eerste scorepunt ook toekennen als het in overeenstemming is met de getekende grafiek. Het tweede scorepunt alleen toekennen als het antwoord consequent is met het antwoord van zin 1.
Vraag 21 1 punt
Het tapijt wordt gereinigd met zeer hete stoom. Dit gasvormige water koelt af tot kamertemperatuur. Dit gaat gepaard met een faseovergang. Wat is juist? Het gasvormige water gaat
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2025, tijdvak 2: Koepeltent
Vraag 38 4 punten
Er worden stalen kabels gebruikt om de koepeltent op zijn plaats te houden. Deze kabels hebben een totale lengte van 7500 m en een oppervlakte van de doorsnede van 0,60 cm². Bereken de massa van de stalen kabels. Bereken eerst het volume van de kabels.
Bekijk het antwoord
- Noteren van de dichtheid van staal (7,80 g/cm³) (1p)
- Berekenen of noteren van het volume (4,5 · 10⁵ cm³ / 450 dm³) (1p)
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Rest van de berekening juist: m = 3,5 · 10³ kg (3510 kg) (1p)
Als de kandidaat in plaats van het volume de oppervlakte of de lengte van de kabel in de formule gebruikt, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
2024, tijdvak 1: Latte macchiato
Opgavetekst
Latte macchiato
Karin maakt latte macchiato. Dit kopje koffie bestaat uit drie lagen: warme melk, warme koffie en melkschuim (melk met luchtbelletjes). Karin maakt de warme melk en het melkschuim met een melkopschuimer. In de melkopschuimer zitten een verwarmingselement en een elektromotor. Het verwarmingselement warmt de melk op. De elektromotor laat de melk draaien om de melk op te schuimen. Als de melk voldoende is opgewarmd schakelt de melkopschuimer automatisch uit.
Vraag 1 1 punt
Als de melk met melkschuim in een glas wordt gegoten en daarna de koffie, ontstaan de drie lagen. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de lagen van de latte macchiato. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Zin 1: De dichtheid van melk is groter of kleiner dan de dichtheid van koffie. Zin 2: De dichtheid van melkschuim is groter of kleiner dan de dichtheid van melk.
Bekijk het antwoord
- Zin 1: groter. Zin 2: kleiner. Beide keuzes zijn juist. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn: zin 1 groter, zin 2 kleiner.
2024, tijdvak 1: Practicum telefoon
Opgavetekst
Practicum telefoon
Milan bepaalt tijdens een practicum de massa van zijn telefoon. Hij doet dit met massablokjes van 50,0 gram en een hefboom. Het volume van een massablokje is 5,9 cm3. Milan hangt de hefboom in een statief. Punt D is het draaipunt. De hefboom is in evenwicht. Het moment van de massablokjes is 0,40 Nm.
Vraag 21 3 punten
Milan bepaalt tijdens een practicum de massa van zijn telefoon met massablokjes van 50,0 gram en een hefboom. Het volume van een massablokje is 5,9 cm3. Bereken de dichtheid en noteer van welk materiaal het massablokje gemaakt kan zijn.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$. (1p)
- Rest van de berekening juist: ρ = 8,5 g/cm3. (1p)
- Noteren van het materiaal bij de berekende dichtheid: messing. (1p)
Het derde scorepunt alleen toekennen als een dichtheid is berekend.
2024, tijdvak 1: Citroenaccu
Opgavetekst
Citroenaccu
Een monteur probeert met 1000 halve citroenen de motor van een auto te starten. Door citroenen met metalen plaatjes en draden te verbinden ontstaat er een citroenaccu als spanningsbron. Er zijn in totaal 50 rijen met 20 halve citroenen.
Vraag 29 1 punt
De monteur ruimt na afloop de citroenen op. Noteer bij welk soort afval de citroenen horen. Gebruik de tabel 'Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling' in BINAS.
Bekijk het antwoord
- Groente-, fruit- en tuinafval (gft). Volgens de aanvulling op het correctievoorschrift is ook goed: klein chemisch afval (KCA). (1p)
2024, tijdvak 1: Petroleum
Opgavetekst
Petroleum
Daan vult een petroleumlamp met petroleum. Daan schenkt een volume van 350 cm3 petroleum in de petroleumlamp. Daan steekt de lont van de lamp aan. De petroleum verdampt voordat het verbrandt.
Pictogram A

Veiligheidspictogram: een vlam boven een cirkel (oxiderend).
Pictogram B

Veiligheidspictogram: een uitroepteken.
Pictogram C

Veiligheidspictogram: een vlam (ontvlambaar).
Pictogram D

Veiligheidspictogram: een doodskop met gekruiste botten (giftig).
Pictogram E

Veiligheidspictogram: corrosie, een ets op een hand en een materiaal (bijtend).
Vraag 40 2 punten
Op de uitwerkbijlage staat een zin over petroleum. Noteer in deze zin het kookpunt van petroleum in K en in °C. De zin is: Het kookpunt van petroleum is ___ K, dit is ___ °C.
Bekijk het antwoord
- (T =) 423 K. (1p)
- (T =) 150 °C. (1p)
Noteert de leerling een onjuiste waarde voor de temperatuur in K maar rekent hij die juist om naar °C, dan voor deze vraag 1 scorepunt toekennen.
2024, tijdvak 2: Goudblok
Vraag 1 2 punten
In Taiwan ligt het grootste blok van zuiver goud ter wereld. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal zinnen over eigenschappen van het goudblok. Zet een kruisje achter elke zin die over een stofeigenschap gaat.
Het goudblok heeft een grote massa.
Het goudblok heeft een hoog smeltpunt.
Het goudblok is corrosiebestendig.
Het goudblok is vast bij kamertemperatuur.
Bekijk het antwoord
- Kruisjes juist: bij 'Het goudblok heeft een hoog smeltpunt', 'Het goudblok is corrosiebestendig' en 'Het goudblok is vast bij kamertemperatuur', geen kruisje bij 'Het goudblok heeft een grote massa' (2p)
Puntentabel: vier rijen juist 2 punten; drie rijen juist 1 punt; twee of minder rijen juist 0 punten. Juist is een kruisje bij de zinnen over een hoog smeltpunt, corrosiebestendigheid en vast zijn bij kamertemperatuur, en geen kruisje bij de zin over de grote massa.
Vraag 2 2 punten
Op de uitwerkbijlage staat een tabel over het smeltpunt van goud. Noteer in de tabel het smeltpunt van goud in K en in °C.
Bekijk het antwoord
- Noteert het smeltpunt van goud in K: 1337 K (1p)
- Noteert het smeltpunt van goud in °C: 1064 °C (1p)
Als de kandidaat een onjuiste waarde voor de temperatuur in K noteert maar deze juist omrekent naar °C, voor deze vraag 1 scorepunt toekennen.
Vraag 3 2 punten
Het gesmolten goud wordt in een vorm gegoten. Het goud koelt af en stolt. Het goudblok koelt daarna af tot kamertemperatuur. Op de uitwerkbijlage staat een tabel over het afkoelen van het goudblok. Zet in de tabel in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
Rijen: de massa van het goudblok; het volume van het goudblok; de dichtheid van het goudblok.
Kolommen: blijft gelijk, neemt toe, neemt af.
Bekijk het antwoord
- Eerste rij juist: kruisje bij 'blijft gelijk' voor de massa van het goudblok (1p)
- Tweede en derde rij juist: kruisje bij 'neemt af' voor het volume van het goudblok en bij 'neemt toe' voor de dichtheid van het goudblok (1p)
Vraag 4 3 punten
Het goudblok heeft een massa van 220 kg. Bereken het volume van het goudblok bij kamertemperatuur.
Bekijk het antwoord
- Noteert de waarde van de dichtheid van goud: 19,30 g/cm³ (1p)
- Gebruikt de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Rest van de berekening juist: V = 11,4 dm³ (11 399 cm³) (1p)
2024, tijdvak 2: Kitten
Opgavetekst
Veiligheidsinformatie kitkoker
Irriterend voor de ogen.
Irriterend voor de huid.
Vraag 18 1 punt
Omar kit de ruimte tussen zijn raamkozijn en de vensterbank. Om de kit uit de koker te drukken gebruikt Omar een kitpistool. Voordat Omar gaat kitten leest hij de veiligheidsinformatie op de kitkoker. Je ziet een deel van de informatie: Irriterend voor de ogen. Irriterend voor de huid.
Noteer een voorzorgsmaatregel die Omar hoort te nemen tijdens het kitten volgens dit deel van de informatie.
Bekijk het antwoord
- Noemt een voorzorgsmaatregel tijdens het kitten, bijvoorbeeld handschoenen dragen, veiligheidsbril dragen of beschermende kleding dragen (1p)
Mondmasker of mondkapje dragen levert ook het scorepunt op.
Bron 4

Vijf veiligheidspictogrammen naast elkaar, met de letters A tot en met E eronder. A: een explosie-achtig symbool van een bom. B: een uitroepteken in een ruit. C: een hand en een materiaal dat wordt aangetast. D: een doodshoofd met gekruiste botten. E: een vlam boven een cirkel.
Vraag 19 1 punt
Welk veiligheidspictogram hoort bij de omschrijving 'irriterend'?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2023, tijdvak 1: Heup-airbag
Vraag 2 1 punt
Voor het opblazen van de airbag wordt $CO_2$ gebruikt. Dit gas zit onder hoge druk in een gasflesje. Het gasflesje gaat open bij een val. Het gas zet uit en blaast de airbag op.
Op de uitwerkbijlage staat een zin over het uitzetten van het gas. Omcirkel in de zin de juiste mogelijkheden:
Het uitzetten van het gas is een chemische reactie / natuurkundig proces, omdat er wel / geen nieuwe stoffen ontstaan.
Bekijk het antwoord
- Omcirkelt natuurkundig proces en geen (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.
2023, tijdvak 1: Vat veilig verplaatsen
Vraag 5 3 punten
Het vat is gevuld met een volume van 60 dm³ vloeistof. De massa van deze vloeistof is 48 kg.
Bereken de dichtheid van de vloeistof en noteer welke vloeistof er in dit vat zit. Gebruik BINAS.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Rest van de berekening juist: ρ = 0,80 kg/dm³ (0,80 g/cm³) (1p)
- Noteert de juiste stof bij de berekende dichtheid: alcohol (1p)
Het derde scorepunt alleen toekennen als een dichtheid is berekend.
2023, tijdvak 1: Practicum elektromagneet
Opgavetekst
Krachtmeter

Deel van een krachtmeter met een schaal in newton (N): hoofdstrepen met de cijfers 0, 0,1, 0,2 tot 1, en kleinere streepjes ertussen.
Opstelling van het practicum

Foto van de opstelling: een statief met een krachtmeter (newton) en daaraan een metalen blokje. Daaronder een spoel met kern. Rechts een variabele gelijkspanningsbron met regelknoppen, links twee multimeters en kabels.
Vraag 28 1 punt
Merte zet de spanningsbron aan. De spoel wordt magnetisch, waardoor het blokje verder naar de spoel toe beweegt.
Van welk materiaal kan het blokje gemaakt zijn?
Bekijk het antwoord
Antwoord: F
2023, tijdvak 1: Knoopcel-batterijen
Vraag 34 1 punt
Piet plaatst een nieuwe knoopcel in zijn horloge. Een knoopcel is een batterij in de vorm van een knoop. In de knoopcel zit kwik verwerkt. De oude knoopcel is leeg.
Bij welk soort afval hoort deze knoopcel? Gebruik BINAS.
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 35 2 punten
De lege knoopcellen worden in een fabriek verwerkt. De knoopcellen worden eerst vermalen. Daarna worden de vermalen knoopcellen verhit tot boven het kookpunt van kwik. Het vloeibare kwik gaat daarbij over in de gasvorm.
Noteer op de uitwerkbijlage het kookpunt van kwik in K en °C.
Bekijk het antwoord
- T = 630 K (1p)
- T = 357 °C (1p)
Geeft de kandidaat een onjuiste waarde in K maar rekent die juist om naar °C, dan 1 scorepunt voor de vraag (correctievoorschrift).
Vraag 36 1 punt
Het gasvormige kwik wordt opgevangen en koelt af naar kamertemperatuur.
Van welke faseovergang is er sprake bij het afkoelen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Bron 19

Foto van een werknemer met een helm met gelaatsscherm, werkkleding en handschoenen. De werknemer houdt een klembord vast.
Vraag 37 1 punt
De werknemers in de fabriek gieten het opgevangen kwik in vaten. De werknemers nemen voorzorgsmaatregelen. Je ziet een afbeelding van een werknemer met speciale kleding, handschoenen en een gelaatsscherm.
Tegen welk gevaar bij het overgieten van kwik zijn de werknemers met deze voorzorgsmaatregelen niet beschermd? Gebruik de tabel 'Gevaarlijke chemicaliën' in BINAS.
Bekijk het antwoord
- Noemt het gevaar van inademen van kwik(damp) (1p)
Ook goed rekenen: 'giftig voor inwendig gebruik' en 'explosie(gevaar)' (correctievoorschrift).
Vraag 38 1 punt
Het opgevangen kwik wordt hergebruikt bij de productie van spaarlampen.
Noteer de naam van deze vorm van afvalverwerking.
Bekijk het antwoord
- Noemt recyclen (of recycling) (1p)
Opnieuw gebruiken en terugwinnen rekenen we fout (correctievoorschrift).
2023, tijdvak 1: Geurverspreider
Opgavetekst
Veiligheidspictogrammen

Tabel met zes veiligheidspictogrammen in de bovenste rij, van links naar rechts: een uitroepteken; een vlam; een doodskop met gekruiste botten; een vlam boven een cirkel; corrosie (vloeistof op een hand en op een plaat); een dode boom en een vis (milieugevaar). De onderste rij van de tabel is leeg.
Vraag 39 2 punten
Onverdunde geurstof kan gevaarlijk zijn. Op de veiligheidskaart van de onverdunde geurstof staan de volgende twee zinnen: Gevaarlijk voor in het water levende organismen. Irriterend voor de huid en ogen.
Op de veiligheidskaart van de geurstof staan de twee bijbehorende veiligheidspictogrammen. Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje onder de twee juiste veiligheidspictogrammen.
Bekijk het antwoord
- Kruisje onder het pictogram voor gevaarlijk voor in het water levende organismen (milieugevaar) (1p)
- Kruisje onder het pictogram voor irriterend (uitroepteken) (1p)
Een kruisje onder het eerste pictogram (het uitroepteken, irriterend) en een kruisje onder het zesde pictogram (de dode boom en vis, gevaarlijk voor in het water levende organismen). Geen kruisjes onder de andere vier pictogrammen.
Per juist kruisje 1 scorepunt. Voor elk extra kruisje 1 scorepunt in mindering, tot een maximum van 2 scorepunten aftrek.
2023, tijdvak 2: Ledlamp
Opgavetekst
Ledlamp

Foto van een ronde lamp met vier leds, van voren gezien. De rand van de lamp is zilverkleurig.
Koelkastdeur met lamp

Foto van een koelkastdeur met de lamp aan de deur bevestigd.
Vraag 9 1 punt
Ria heeft een lamp met vier leds. De lamp werkt op batterijen. Aan de achterkant van de lamp zit een magneet. Ria bevestigt de lamp aan de deur van haar koelkast. Welke metalen worden door een magneet aangetrokken?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2023, tijdvak 2: Betonplaten
Opgavetekst
Betonplaten

Foto van een hijskraan die een betonplaat met kabels optilt.
Bron 30

Foto van betonplaten die op een bouwplaats in de vloer worden gelegd, met wapeningsstaal erin.
Vraag 41 3 punten
De betonplaat is versterkt met staal. Het staal heeft een volume van 3,6 dm³. Bereken de massa van dit staal.
Bekijk het antwoord
- Noteren van de waarde van de dichtheid van staal (7,80 g/cm³) (1p)
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Rest van de berekening juist (m = 28 kg) (1p)
2022, tijdvak 1: Rijksdaalder
Vraag 1 2 punten
Anna krijgt van haar opa een munt. Het is een ongebruikte rijksdaalder uit 1966. Volgens de opa van Anna is de munt van zuiver zilver. Anna bekijkt de munt. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal waarnemingen van Anna. Zet een kruisje achter een waarneming als het een stofeigenschap is.
Waarnemingen:
- De munt heeft een ronde vorm.
- De munt heeft een kleine massa.
- De munt heeft een grijze kleur.
- De munt is vast bij kamertemperatuur.
Bekijk het antwoord
- Zet een kruisje bij de grijze kleur en bij de vaste toestand bij kamertemperatuur, en geen kruisje bij de ronde vorm en de kleine massa (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: vier rijen juist 2 punten; drie rijen juist 1 punt; twee of minder rijen juist 0 punten. Juist is een kruisje bij 'De munt heeft een grijze kleur' en bij 'De munt is vast bij kamertemperatuur'; geen kruisje bij ronde vorm en kleine massa.
Vraag 2 2 punten
Anna stelt voor om het smeltpunt van de munt te bepalen. Dit kan ze dan vergelijken met de waarde in BINAS. Noteer het smeltpunt van zilver in K en in °C.
Bekijk het antwoord
- Noteert de waarde van het smeltpunt in K (1234 K) (1p)
- Noteert de waarde van de temperatuur in °C (961 °C) (1p)
Als de kandidaat een foutief smeltpunt in K noteert maar dit juist omrekent naar °C, hiervoor 1 scorepunt toekennen. Als de kandidaat het smeltpunt eerst in °C en daarna in K noteert, dit goed rekenen. Antwoord: (het smeltpunt =) 1234 K = 961 °C.
Bron 1

Foto van een deel van een gevulde maatcilinder van 100 mL (merk FORTUNA, W-GERMANY, 20 °C). Op de schaal staan de getallen 60, 80 en 100 (mL). Het waterniveau ligt tussen de streepjes 60 en 80.
Vraag 3 1 punt
Anna vult eerst een maatcilinder voor een deel met water. Je ziet een afbeelding van een deel van de gevulde maatcilinder. Noteer het volume aan water in de maatcilinder.
Bekijk het antwoord
- Noteert het volume aan water als 78 mL (of 78 cm3) (1p)
Vraag 4 3 punten
Anna's docent legt uit dat dit geen goed idee is en dat ze beter de dichtheid van de munt kan bepalen. Hiervoor meet ze het volume en de massa van de munt. Van de rijksdaalders uit 1966 vindt Anna op internet dat haar munt een volume moet hebben van 1,45 cm3. Met een weegschaal meet ze een massa van 15,0 g. Bereken de dichtheid en noteer of de munt van zuiver zilver is.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule ρ = m / V (1p)
- Rest van de berekening juist: ρ = 10,3 g/cm3 (1p)
- Consequente conclusie: de munt is niet van zuiver zilver (1p)
Het correctievoorschrift gebruikt voor zuiver zilver een dichtheid van 10,5 g/cm3 (BINAS); de berekende dichtheid is 10,3 g/cm3, dus de munt is niet van zuiver zilver. Het derde scorepunt alleen toekennen als een dichtheid is berekend. Als een kandidaat bij de juist berekende dichtheid concludeert dat de munt van zuiver zilver is, dit goed rekenen.
2022, tijdvak 1: Bijverwarming
Vraag 5 1 punt
Als het koud is kun je een elektrische kachel op netspanning als bijverwarming gebruiken. De buitenkant van de kachel is van staal. Het staal is geverfd. Het staal is geverfd om het tegen corrosie te beschermen. Roesten is een vorm van corrosie. Wat is corrosie?
Bekijk het antwoord
- Noemt het inzicht dat een metaal (door zuurstof onder invloed van water in de omgeving) wordt aangetast (1p)
Vraag 7 1 punt
De pootjes en de handvatten van de kachel zijn van stevig kunststof gemaakt. Wat is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2022, tijdvak 2: Afkoelen van kaarsvet
Opgavetekst
Bron 2
| blijft gelijk | neemt toe | neemt af | |
|---|---|---|---|
| de massa | |||
| het volume | |||
| de dichtheid |
Vraag 1 2 punten
Tijdens een practicum laten Jolanda en Mahera gesmolten kaarsvet afkoelen in een reageerbuis. Op de uitwerkbijlage staat een tabel over het kaarsvet terwijl het afkoelt. Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
Bekijk het antwoord
- Eerste rij juist: de massa blijft gelijk (kruisje bij blijft gelijk) (1p)
- Tweede en derde rij juist: het volume neemt af en de dichtheid neemt toe (1p)
Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide rijen (het volume en de dichtheid) juist zijn. Het juiste antwoord: de massa blijft gelijk, het volume neemt af, de dichtheid neemt toe.
Bron 1

Lijndiagram van de temperatuur T (°C) tegen de tijd t (min) van het afkoelende kaarsvet. Horizontale as: t (min) van 0 tot 20. Verticale as: T (°C), met een onderbreking onder de 35 °C.
| t (min) | T (°C) |
|---|---|
| 0 | 63 |
| 2 | 55 |
| 4 | 52 |
| 6 | 52 |
| 9 | 52 |
| 12 | 45 |
| 16 | 40 |
| 20 | 38 |
Vraag 2 2 punten
Dit kaarsvet is een zuivere stof. Noteer het smeltpunt van deze zuivere stof in °C en noteer de naam van deze stof.
Bekijk het antwoord
- Noteert het smeltpunt in °C: 52 °C (1p)
- Noemt de juiste zuivere stof: paraffine (1p)
Vraag 3 1 punt
Wat is juist over de temperatuurdaling tussen 12 en 16 min?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 4 1 punt
Welke fase(n) heeft dit kaarsvet op t = 6 min?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 5 1 punt
Wat is juist over het stollen van kaarsvet?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 6 1 punt
Mahera vraagt zich af of het stolpunt van kaarsvet anders is als zij de proef uitvoert bij een hogere omgevingstemperatuur. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het stolpunt van kaarsvet. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. Zin 1: Een stolpunt is [wel een / geen] stofeigenschap. Zin 2: Het stolpunt verandert [wel / niet] door een hogere omgevingstemperatuur.
Bekijk het antwoord
- Beide keuzes juist: zin 1 wel een, zin 2 niet (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.
2022, tijdvak 2: Vloerverwarming
Opgavetekst
Bron 12
| materiaal | geleider | isolator |
|---|---|---|
| grafiet | ||
| koper | ||
| kunststof |
Vraag 30 2 punten
Een kamer kun je comfortabel verwarmen met elektrische vloerverwarming. De vloerverwarming bestaat uit matjes met koperen strips en banen van grafiet, tussen kunststof folie en afgedekt met laminaat. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met de materialen van de vloerverwarming. Zet achter elk materiaal één kruisje in de juiste kolom.
Bekijk het antwoord
- Per materiaal een kruisje in de juiste kolom: grafiet geleider, koper geleider, kunststof isolator (2p)
Drie rijen juist: 2 punten. Twee rijen juist: 1 punt. Een of geen rij juist: 0 punten. Het juiste antwoord: grafiet en koper zijn geleiders, kunststof is een isolator.
2022, tijdvak 2: Afgedankte loodaccu's
Opgavetekst
Bron 10

Vijf veiligheidspictogrammen, van links naar rechts gelabeld A tot en met E. A: dode boom en vis. B: ontploffende bom. C: hand en een materiaal waarop een vloeistof druppelt. D: persoon met een ster op de borst. E: doodshoofd met gekruiste botten.
Vraag 35 1 punt
Accuzuur bevat bijtend (corrosief) zwavelzuur. Welk veiligheidspictogram hoort daarom op een jerrycan met accuzuur te staan? De pictogrammen A tot en met E staan in de bron.
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 36 1 punt
Noteer een voorzorgsmaatregel bij het werken met accuzuur.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste voorzorgsmaatregel, bijvoorbeeld beschermende kleding dragen, (veiligheids)handschoenen dragen of een veiligheidsbril dragen (1p)
Vraag 37 3 punten
Volgens de Arbowet mag een werknemer maximaal een massa van 23 kg tillen. In een gevulde jerrycan zit 16 dm³ accuzuur. De dichtheid van accuzuur is 1,26 kg/dm³. Bereken de massa van het accuzuur en noteer of de werknemer de jerrycan met deze hoeveelheid accuzuur mag tillen. Verwaarloos hierbij de massa van de lege jerrycan.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule ρ = m / V (1p)
- Rest van de berekening juist: m = 20 kg (1p)
- Consequente conclusie: de werknemer mag de jerrycan tillen, want 20 kg is minder dan 23 kg (1p)
Het derde scorepunt alleen toekennen als er een massa is berekend.
2022, tijdvak 3: Materiaalonderzoek
Vraag 6 2 punten
Moniek onderzoekt tijdens een practicum een metalen blokje. Het blokje voelt zwaar aan en koud. Bij haar waarnemingen maakt Moniek gebruik van stofeigenschappen. Geef per eigenschap aan of het over een stofeigenschap gaat: massa, kleur, vervormbaarheid en volume.
Bekijk het antwoord
- Juist ingevuld: kleur en vervormbaarheid zijn stofeigenschappen, massa en volume niet (2p)
Puntentabel: vier rijen juist (kleur en vervormbaarheid wel, massa en volume niet) levert 2 punten; drie rijen juist levert 1 punt; twee of minder rijen juist levert 0 punten.
Vraag 7 2 punten
Het metalen blokje voelt koud aan. Ook vraagt Moniek zich af of het metalen blokje ook stroom geleidt. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. 1. Het geleiden van elektriciteit door metaal is alleen van koper / van alle metalen een stofeigenschap. 2. Het blokje voelt koud aan, omdat metaal warmte goed / slecht geleidt.
Bekijk het antwoord
- Zin 1: van alle metalen is omcirkeld (1p)
- Zin 2: goed is omcirkeld (1p)
Vraag 8 1 punt
Moniek vult een overstroomglas met water. Daarna laat ze het blokje voorzichtig in het water zakken. Het overstromende water vangt ze op. Het glaswerk waarin Moniek het water opvangt is voorzien van maatstreepjes waarmee het volume van een vloeistof bepaald kan worden. Wat is de naam van dit glaswerk?
Bekijk het antwoord
- Noemt maatglas (1p)
Maatbeker, bekerglas of maatcilinder is ook goed.
Bron 5

Maatglas met een schaalverdeling in milliliter en het opgevangen water erin. Het water staat op 5,9 mL.
Vraag 9 4 punten
Het glaswerk waarin het overstromende water wordt opgevangen was voor het onderzoek leeg. Je ziet een afbeelding van het glaswerk met het opgevangen water. Bepaal van welk metaal het blokje (50 g) gemaakt kan zijn. Bereken eerst de dichtheid van het massastukje. Noteer je conclusie.
Bekijk het antwoord
- Leest het volume van het blokje af (5,9 mL) (1p)
- Gebruikt de formule ρ = m / V (1p)
- De rest van de berekening is juist (dichtheid 8,5 g/cm³) (1p)
- Noteert een metaal dat bij de berekende dichtheid past (messing) (1p)
Het vierde scorepunt alleen toekennen als er een dichtheid is berekend.
Vraag 10 1 punt
Metalen voorwerpen zijn vaak verchroomd. Het metalen voorwerp ziet er dan mooi glimmend uit. Wat is een andere reden om metaal te verchromen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2021, tijdvak 1: Piepschuim snijden
Opgavetekst
Bron 18

Schema met drie lege vakjes van links naar rechts, met een pijl tussen het eerste en het tweede vakje en een pijl tussen het tweede en het derde vakje. Boven de eerste pijl staat batterij, boven de tweede pijl weerstandsdraad.
Vraag 18 1 punt
Volgens de fabrikant smelt de weerstandsdraad bij een temperatuur van 1907 °C. Van welk materiaal is de draad gemaakt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2021, tijdvak 1: Materiaalonderzoek
Opgavetekst
Bron 20

Foto van een glimmend metalen staafje. Het staafje is een balk met een kleine insnijding in het midden.
Bron 21
| Waarneming | |
|---|---|
| Het staafje is glimmend. | |
| Het staafje heeft de vorm van een balk. | |
| Het staafje is vast bij kamertemperatuur. | |
| Het staafje geleidt de warmte goed. |
Vraag 24 2 punten
Anna onderzoekt een glimmend metalen staafje. Je ziet een afbeelding van dit staafje. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met een aantal waarnemingen van Anna. Zet een kruisje achter een waarneming als die over een stofeigenschap gaat.
Bekijk het antwoord
- Kruisjes op de juiste plaats: achter glimmend, vast bij kamertemperatuur en geleidt de warmte goed, en geen kruisje achter de vorm van een balk (2p)
Kruisje bij: het staafje is glimmend; het staafje is vast bij kamertemperatuur; het staafje geleidt de warmte goed. Geen kruisje bij: het staafje heeft de vorm van een balk.
Indien vier rijen juist 2; indien drie rijen juist 1; indien twee of minder rijen juist 0.
Vraag 25 2 punten
Anna bepaalt de massa en het volume van het staafje. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over de meetinstrumenten die Anna hiervoor kan gebruiken. Noteer in elke zin een geschikt meetinstrument. 1. De massa kan Anna bepalen met een ……. 2. Het volume kan Anna bepalen met een …….
Bekijk het antwoord
- Zin 1: een weegschaal of balans (1p)
- Zin 2: een maatcilinder, liniaal of schuifmaat (1p)
De massa: weegschaal of balans. Het volume: maatcilinder, liniaal of schuifmaat.
2021, tijdvak 1: Kantelbrug
Vraag 31 1 punt
Een contragewicht is gemaakt door in een stalen bekisting vloeibaar beton te storten. Over het uitharden van beton na het storten staan op de uitwerkbijlage twee zinnen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid. 1. De stofeigenschappen van beton veranderen tijdens het uitharden niet / wel. 2. Het uitharden van beton is een chemische reactie / natuurkundig proces.
Bekijk het antwoord
- Beide keuzes juist: de stofeigenschappen veranderen (wel) en het uitharden is een chemische reactie (1p)
Zin 1: wel. Zin 2: chemische reactie.
Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.
Vraag 32 3 punten
Eén van de contragewichten bestaat uit 8,5 ton beton (1 ton = 1000 kg). Bereken het volume van het beton in dit contragewicht.
Bekijk het antwoord
- Noteren van de waarde van de dichtheid van beton (2,3 g/cm³) (1p)
- Gebruik van de formule ρ = m / V (1p)
- Rest van de berekening juist (V = 3,7 · 10³ dm³) (1p)
2021, tijdvak 2: Olieverdamper
Vraag 1 1 punt
Een olieverdamper verdampt geurige olie in je huis. In de olieverdamper zit een kaarsje in een aluminium bakje. Het brandende kaarsje verwarmt de olie in de olieverdamper. Noteer een materiaaleigenschap die aluminium geschikt maakt voor deze toepassing.
Bekijk het antwoord
- Noemt een materiaaleigenschap die aluminium geschikt maakt voor deze toepassing, zoals vervormbaarheid, (hoog) smeltpunt, lage dichtheid / licht metaal of niet brandbaar. (1p)
Het antwoord 'Aluminium is licht' levert geen scorepunt op.
Bron 1

Foto van de onderkant van het aluminium bakje van de olieverdamper. De bodem is niet vlak: in het midden zit een ronde verhoging, met daaromheen enkele kleine bolletjes.
Vraag 2 1 punt
Het aluminium bakje is in een bepaalde vorm geperst waardoor de onderkant niet vlak is. Je ziet een afbeelding van de onderkant van het bakje. Door deze vorm zit er een laag stilstaande lucht onder het bakje als dit op de tafel staat. Noteer de functie van deze laag lucht.
Bekijk het antwoord
- Het antwoord bevat het inzicht dat de lucht(laag) een goede (warmte)isolator is. (1p)
Vraag 3 3 punten
Het kaarsje is gemaakt van paraffine. Het kaarsje heeft een volume van 32 cm$^3$. Bereken de massa van het kaarsje.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Noteert de waarde van de dichtheid van paraffine (0,85 g/cm3) (1p)
- Rest van de berekening juist (m = 27 g) (1p)
Uitkomst m = 27 g. Een onjuist aantal significante cijfers levert geen aftrek op.
Bron 2
| blijft gelijk | neemt af | neemt toe | |
|---|---|---|---|
| De massa | |||
| Het volume | |||
| De dichtheid |
Vraag 4 2 punten
Over de veranderingen tijdens het smelten van 1 cm3 paraffine staat op de uitwerkbijlage een tabel. Zet in elke rij één kruisje in de juiste kolom.
Bekijk het antwoord
- Eerste rij juist: de massa blijft gelijk (kruisje bij blijft gelijk) (1p)
- Tweede en derde rij juist: het volume neemt toe en de dichtheid neemt af (1p)
Massa: blijft gelijk. Volume: neemt toe. Dichtheid: neemt af. Per rij één kruisje in de juiste kolom.
Het tweede scorepunt alleen toekennen als beide rijen (volume en dichtheid) juist zijn.
Vraag 5 3 punten
Op de uitwerkbijlage staan vier zinnen over smeltende paraffine. Omcirkel in de eerste en vierde zin de juiste mogelijkheid en noteer in de tweede en derde zin de juiste waarden.
- 1. Het smelten van paraffine is een [chemische reactie / natuurkundig proces].
- 2. Paraffine smelt bij een temperatuur van ___ K.
- 3. Dit is een temperatuur van ___ °C.
- 4. Het verbranden van paraffine is een [chemische reactie / natuurkundig proces].
Bekijk het antwoord
- Eerste zin: natuurkundig proces en vierde zin: chemische reactie (beide juist) (1p)
- Tweede zin: 325 K (1p)
- Derde zin: 52 °C (1p)
Eerste zin: natuurkundig proces. Tweede zin: 325 K. Derde zin: 52 °C. Vierde zin: chemische reactie.
Het eerste scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn (eerste zin natuurkundig proces en vierde zin chemische reactie). Als de kandidaat een onjuiste waarde in K noteert maar juist omrekent naar °C, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
2021, tijdvak 2: Vaatwasser
Opgavetekst
Bron 18

Twee doorsneden van het reservoir met het drijvertje. Situatie 1 (links): zout water met een dichtheid van 1,1 g/cm3, het drijvertje is zichtbaar in het venster. Situatie 2 (rechts): water met een dichtheid van 1,0 g/cm3, het drijvertje is helemaal weggezakt en niet meer zichtbaar.
Vraag 33 1 punt
Emily heeft een vaatwasser. In de bodem van de vaatwasser zit een reservoir met zout water. Dit zoute water voorkomt kalkaanslag. De vuldop van het reservoir bevat een venster met daaronder een drijvertje. Bij een reservoir dat nog voldoende zout water bevat, zie je het drijvertje (situatie 1). Als het zoute water is weggespoeld, zakt het drijvertje helemaal in de vloeistof weg en zie je het drijvertje niet meer (situatie 2). Wat is juist over de dichtheid van het drijvertje?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2021, tijdvak 3: Drijvende olielamp
Opgavetekst
Drijvende olielamp
Lees de advertentie.
Een drijflamp die op zijn plaats blijft zonder om te slaan.
Een romantisch, brandend eiland in uw vijver of zwembad.
Van dubbelwandig aluminium.
Met kiel en anker.
Deze olielamp is gemaakt van gepolijst aluminium.
Het ijzeren anker is voorzien van een laagje zink.
Vraag 9 1 punt
Het ijzeren anker is voorzien van een laagje zink. Noteer een reden dat het ijzeren anker van een laagje zink is voorzien.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat zink roest(vorming) voorkomt (1p)
Vraag 10 3 punten
Het brandstofreservoir van de lamp wordt met petroleum gevuld. Het reservoir heeft een inhoud van 0,40 liter. Bereken hoeveel gram petroleum er in het reservoir past.
Bekijk het antwoord
- Rekent het volume om naar cm³ (0,40 liter = 400 cm³) (1p)
- Gebruikt de formule ρ = m / V (1p)
- Rest van de berekening juist: m = 316 g (1p)
De massa van 316 g volgt uit de dichtheid van petroleum uit BINAS (0,79 g/cm³) bij een volume van 400 cm³.
Vraag 14 1 punt
Bij het opruimen wordt een plastic fles met een rest petroleum weggegooid. Bij welk afval hoort de fles met inhoud?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2021, tijdvak 3: IJzig koud
Vraag 20 2 punten
In de uitwerkbijlage staan drie zinnen. Maak de eerste zin compleet en omcirkel in de derde zin de juiste mogelijkheid. De toestand van water heet ook wel de ___ van water. Het ijslaagje is door rijpen ontstaan. Het vaste, gasvormige of vloeibare water in de lucht heeft zich als ijs op de ruit afgezet.
Bekijk het antwoord
- Vult de eerste zin aan met fase (1p)
- Kiest in de derde zin gasvormige (1p)
Vraag 21 1 punt
Wat is juist over rijpen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2019, tijdvak 1: Speelmomentje
Vraag 10 1 punt
In een speeltuin staat een bijzondere wip. Op deze wip kan een kind in zijn eentje wipwappen. De wip bestaat uit een balk met links van het draaipunt D een bak met stenen en rechts een rek waar een kind aan kan hangen. Het materiaal van de balk is homogeen. Wat betekent homogeen?
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat het materiaal overal even dicht is, of dat de massa gelijkmatig verdeeld is, of dat het overal van dezelfde samenstelling is (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: de dichtheid is overal gelijk; de massa is gelijkmatig verdeeld; het materiaal is overal van dezelfde samenstelling.
Vraag 11 4 punten
De bak is gevuld met stenen. De totale massa van de stenen is 32 kg. Het volume van de stenen in de bak is 1,2 · 10⁴ cm³. Bereken de dichtheid van deze stenen en noteer uit welke stof deze steensoort bestaat. Gebruik de tabel ‘Gegevens van enkele vaste stoffen’ in BINAS.
Bekijk het antwoord
- Rekent de massa om naar gram: 32 kg = 32 000 g (1p)
- Gebruikt de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- De rest van de berekening is juist: ρ = 2,7 g/cm³ (1p)
- Noteert de stof die bij de berekende dichtheid hoort: graniet (1p)
Het vierde scorepunt alleen toekennen als een dichtheid is berekend. Noemt de kandidaat aluminium als stof, dan dit fout rekenen.
2019, tijdvak 1: Motorkraan
Vraag 21 1 punt
De constructie van de kraan is gemaakt van staal. Het staal is geverfd om roesten te voorkomen. Noteer nog een manier om staal tegen roesten te beschermen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een manier om staal tegen roest te beschermen, zoals invetten, inoliën, verchromen, verzinken of galvaniseren (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: invetten of inoliën; verchromen, verzinken of galvaniseren. Antwoordt de kandidaat ‘van RVS maken’, dan fout rekenen.
2019, tijdvak 1: Aanrecht
Opgavetekst
Bron 15

Foto van een showroom met keukens en aanrechtbladen.
A

Pictogram met een doodskop en gekruiste beenderen.
B

Pictogram met een vlam.
C

Pictogram met een uitroepteken.
D

Pictogram met een vloeistof die druppelt op een hand en op een metalen oppervlak.
E

Pictogram met een vlam boven een cirkel.
Vraag 27 1 punt
Jorike vraagt de verkoper met welk schoonmaakmiddel ze de metalen spoelbak moet schoonmaken. Volgens de verkoper mag het middel niet corrosief zijn. Welk van de volgende pictogrammen geeft aan dat een stof corrosief is?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2019, tijdvak 1: Code rood in China
Opgavetekst
Code rood in China
Steenkoolverbranding in China heeft geleid tot een code rood voor luchtvervuiling. De waarschuwing geldt voor drie dagen in de hoofdstad Beijing. De luchtvervuiling wordt mede veroorzaakt door grote hoeveelheden fijnstof.
Bron: KNMI
Vraag 41 1 punt
Lees het krantenartikel. Fijnstof bestaat uit schadelijke stofdeeltjes met een afmeting die kleiner zijn dan 2,5 micrometer. Welke lengte komt overeen met 2,5 micrometer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: E
2019, tijdvak 2: Gesmolten asfalt
Opgavetekst
Vliegtuig glijdt van startbaan

Een vliegtuig is van de startbaan gegleden toen de wielen wegzakten in het asfalt. Door een hittegolf was het asfalt gesmolten. De passagiers konden het toestel ongedeerd verlaten. Naast de tekst staat een foto van de staart en de motoren van een vliegtuig op het vliegveld.
Vraag 4 2 punten
De beschadiging van het asfalt wordt gerepareerd. Hiervoor wordt vloeibaar asfalt gebruikt. Er wordt een volume van 0,90 m³ asfalt gebruikt. De dichtheid van dit asfalt is 2,3 kg/dm³. Bereken de massa van het gebruikte asfalt.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Rest van de berekening juist: m = 2,1 · 10³ kg (2070 kg) (1p)
Beide uitkomsten, 2,1 · 10³ kg en 2070 kg, zijn goed.
Vraag 6 2 punten
Bij het afkoelen tot een vaste stof verdampt er onder andere water uit het asfalt. Leg uit of verdampen een chemische reactie of een natuurkundig proces is.
Bekijk het antwoord
- Inzicht: bij verdampen is er sprake van een faseovergang, er ontstaan geen nieuwe stoffen (1p)
- Juiste conclusie: verdampen is een natuurkundig proces (1p)
Bron 2
| stof | kans op |
|---|---|
| asfaltrook | hoofdpijn, irritaties van ogen en luchtwegen, huid-aandoeningen (roodheid, prikkeling) |
| 'grof stof' | irritatie van ogen en luchtwegen |
| organische oplosmiddelen (reiniging) | duizeligheid, irritatie van de huid |
A

Veiligheidspictogram met de letter A.
B

Veiligheidspictogram met de letter B.
C

Veiligheidspictogram met de letter C.
D

Veiligheidspictogram met de letter D.
E

Veiligheidspictogram met de letter E.
Vraag 7 1 punt
Je ziet een tabel over stoffen die vrijkomen bij het werken met asfalt. Welk veiligheidspictogram hoort bij deze tabel? Kies het pictogram met de juiste letter (A tot en met E).
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
2019, tijdvak 2: Koffiecups
Vraag 39 2 punten
Na inzameling kunnen gebruikte cups en inhoud (koffiedik) van elkaar gescheiden worden. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met vier soorten afval waarin cups en inhoud verzameld worden. Zet in de tabel in elke rij één kruisje in de kolom bij het juiste afval. Gebruik de tabel 'Klein chemisch afval, groente-, fruit- en tuinafval en recycling' in BINAS.
Kolommen: KCA, GFT, metaal, restafval. Rijen: aluminium cup, plastic cup, biologisch afbreekbare cup, koffiedik.
Bekijk het antwoord
- Vier rijen juist: aluminium cup metaal; plastic cup restafval; biologisch afbreekbare cup GFT; koffiedik GFT (2p)
Puntentabel: vier rijen juist geeft 2 punten, drie rijen juist geeft 1 punt, twee of minder rijen juist geeft 0 punten.
Vraag 40 1 punt
Aluminium cups worden gemalen en verwerkt tot nieuwe cups. Hoe heet het opnieuw gebruiken van materialen?
Bekijk het antwoord
- Recycling (of hergebruik) (1p)
Vraag 41 1 punt
Plastic wordt slecht afgebroken door het milieu. Noteer de tijd die het milieu minstens nodig heeft om plastic af te breken. Gebruik BINAS.
Bekijk het antwoord
- Minstens 1000 jaar (of meer dan 1000 jaar) (1p)
Vraag 42 1 punt
Koffiedik wordt verwerkt tot meststoffen voor planten. Wat is de naam van deze soort afvalverwerking?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Elektrische motor
Opgavetekst
Bron 1

Zwart-witfoto van een motor met een rijder erop, op een weg.
Vraag 1 1 punt
De meeste frames van motoren worden van staal gemaakt. Het frame van deze motor is gemaakt van carbonfiber: koolstofvezels die gecombineerd zijn met (kunststof)hars. Carbonfiber heeft een kleinere dichtheid dan staal. Hierdoor is de massa van het frame kleiner. Noteer nog een materiaaleigenschap van carbonfiber die het geschikt maakt als materiaal voor het frame.
Bekijk het antwoord
- Noemt een materiaaleigenschap van carbonfiber die het geschikt maakt als frame, zoals sterk, bestand tegen corrosie of gemakkelijk te vormen (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: sterk / bestand tegen duw- en/of trekkrachten; bestand tegen corrosie / wordt weinig aangetast; gemakkelijk te vormen.
Vraag 2 3 punten
Het volume van het frame van carbonfiber is 6,0 dm³. De dichtheid van carbonfiber is 1,78 kg/dm³. De massa van een stalen frame is 46,8 kg. Bereken de massa van een carbonfiber frame en noteer het massaverschil met een stalen frame.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de formule $\rho = m / V$ en noemt dat de massa wordt berekend (1p)
- Rest van de berekening juist: de massa van het carbonfiber frame is 6,0 · 1,78 kg (1p)
- Noteert het massaverschil met een stalen frame: 36 kg (1p)
Het verschil in massa is 36 kg. Het scorepunt voor de formule krijgt de leerling als de grootheid massa wordt genoemd bij de formule ρ = m / V.
2018, tijdvak 1: Koken op gas
Bron 13

Afbeelding van een gasfles met een ventiel bovenaan. Op de fles staan stippellijnen om de fase van het propaan per deel in te vullen.
Vraag 33 1 punt
Bij deze druk en bij kamertemperatuur is een deel van het propaan in de fles vloeibaar. Je ziet op de uitwerkbijlage een afbeelding van de gasfles. Noteer naast de afbeelding de fase van het propaan in elk deel van de fles.
Bekijk het antwoord
- Boven in de fles: gas(vormig); onder in de fles: vloeibaar (1p)
Boven in de fles is het propaan gas (gasvormig), onder in de fles is het propaan vloeibaar.
Het scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden juist zijn. Als de kandidaat vloeistof noteert in plaats van vloeibaar, dit niet fout rekenen.
Vraag 34 1 punt
Door het openen van de gaskraan neemt de hoeveelheid propaan in de gasfles af. Je ziet op de uitwerkbijlage een zin over het propaan in de gasfles. Omcirkel in die zin de juiste mogelijkheid: Als je de gaskraan opendraait ... het propaan in de fles.
Bekijk het antwoord
Antwoord: E
2018, tijdvak 2: Gelsluis
Vraag 23 1 punt
De gel kent een aantal eigenschappen waardoor hij geschikt is voor deze toepassing. Over de eigenschappen staan op de uitwerkbijlage twee zinnen. Omcirkel in elke zin de juiste mogelijkheid.
De gel moet niet / wel goed oplosbaar zijn in water.
De dichtheid van de gel moet groter / kleiner zijn dan de dichtheid van water.
Bekijk het antwoord
- Omcirkelt 'niet' in de eerste zin en 'groter' in de tweede zin (1p)
Het scorepunt alleen toekennen als beide keuzes juist zijn.
Vraag 24 1 punt
De gel heeft een dichtheid van 1,1 ton/m³ (1,1 g/cm³). Het volume van de gel in de sluis is 4,5 · 10⁶ m³. Wat is de massa van deze hoeveelheid gel?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2018, tijdvak 2: Kwaliteit van verf
Vraag 30 2 punten
Verf is een vloeistof met daarin fijn verdeelde vaste stof. Na het aanbrengen van een verflaag verdampt de vloeistof. Op de uitwerkbijlage staan twee zinnen over het verdampen van de vloeistof. Maak de eerste zin compleet en omcirkel in de tweede zin de juiste mogelijkheid.
Bij het verdampen gaat een stof over van de ___ fase in de ___ fase.
Deze faseovergang is een chemische reactie / natuurkundig proces.
Bekijk het antwoord
- Vult in: 'vloeibare' en 'gas' (in die volgorde) (1p)
- Omcirkelt 'natuurkundig proces' in de tweede zin (1p)
Het eerste scorepunt alleen toekennen als beide antwoorden in de eerste zin juist zijn.
Bron 13

Twee verfblikken naast elkaar. Links het A-merk, rechts het huismerk. Onder de blikken: bij het A-merk inhoud 0,75 dm3 en massa 975 gram; bij het huismerk inhoud 0,75 dm3 en massa 885 gram.
Vraag 31 1 punt
De hoeveelheid vaste stof in verf kan per merk verschillen. Je ziet twee verfblikken met hun inhoud en massa. Wat is juist over de dichtheid van het huismerk? De dichtheid van het huismerk is
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 32 3 punten
Het huismerk verf heeft een inhoud van 0,75 dm³ en een massa van 885 gram. Bereken de dichtheid van het huismerk verf in g/cm³.
Bekijk het antwoord
- Gebruik van de formule $\rho = \frac{m}{V}$ (1p)
- Juist omrekenen van het volume: 0,75 dm³ is 750 cm³ (1p)
- Rest van de berekening juist: de dichtheid is 1,18 g/cm³ (1p)
Veiligheidskaart van terpentine (deel)
FYSISCHE / CHEMISCHE GEVAREN
Ontvlambaar. Het product kan dampen vrijgeven die gemakkelijk ontvlambare mengsels vormen.
GEVAREN VOOR DE GEZONDHEID
Schadelijk: kan longschade veroorzaken na verslikken. Dampen kunnen slaperigheid en duizeligheid veroorzaken. Overmatige blootstelling kan leiden tot irritatie van ogen, huid en ademhalingswegen.
Kan op lange termijn schadelijke effecten veroorzaken.
GEVAREN VOOR HET MILIEU
Vergiftig voor in het water levende organismen.
Bron 15

Acht veiligheidspictogrammen in twee rijen van vier, elk met een lege cel eronder voor een kruisje. Bovenrij van links naar rechts: corrosief, milieu (dode boom en vis), gezondheidsgevaar (figuur met een ster op de borst) en oxiderend (vlam boven een cirkel). Onderrij van links naar rechts: giftig (doodskop), ontvlambaar (vlam), gascilinder (gas onder druk) en uitroepteken.
Vraag 33 2 punten
Je ziet een deel van de veiligheidskaart van terpentine. Zet in de tabel op de uitwerkbijlage een kruisje bij de vier veiligheidspictogrammen die op deze veiligheidskaart van toepassing zijn. De pictogrammen staan in twee rijen van vier, elk met een vakje eronder voor een kruisje.
Bekijk het antwoord
- Kruisjes bij de vier juiste pictogrammen: vlam (ontvlambaar), uitroepteken (schadelijk), gezondheidsgevaar en milieu (2p)
Vier juiste kruisjes: 2 punten; drie juist: 1 punt; twee of minder juist: 0 punten. Voor elk extra kruisje 1 punt aftrekken, met een maximum van 2 punten aftrek. De juiste pictogrammen volgens de veiligheidskaart zijn: vlam (ontvlambaar), uitroepteken (schadelijk), gezondheidsgevaar (longschade en langetermijneffecten) en milieu (vergiftig voor in water levende organismen).
Hoe vaak stoffen en materialen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 23, 25 | 2 | 5% |
| 2026, tijdvak 2 | 7-10, 20, 29 | 6 | 16% |
| 2025, tijdvak 1 | 2, 5-6 | 3 | 8% |
| 2025, tijdvak 2 | 20-21, 38 | 3 | 8% |
| 2024, tijdvak 1 | 1, 21, 29, 40 | 4 | 10% |
| 2024, tijdvak 2 | 1-4, 18-19 | 6 | 16% |
| 2023, tijdvak 1 | 2, 5, 28, 34-39 | 9 | 20% |
| 2023, tijdvak 2 | 9, 41 | 2 | 5% |
| 2022, tijdvak 1 | 1-5, 7 | 6 | 15% |
| 2022, tijdvak 2 | 1-6, 30, 35-37 | 10 | 23% |
| 2022, tijdvak 3 | 6-10 | 5 | 12% |
| 2021, tijdvak 1 | 18, 24-25, 31-32 | 5 | 12% |
| 2021, tijdvak 2 | 1-5, 33 | 6 | 14% |
| 2021, tijdvak 3 | 9-10, 14, 20-21 | 5 | 12% |
| 2019, tijdvak 1 | 10-11, 21, 27, 41 | 5 | 12% |
| 2019, tijdvak 2 | 4, 6-7, 39-42 | 7 | 17% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-2, 33-34 | 4 | 9% |
| 2018, tijdvak 2 | 23-24, 30-33 | 6 | 14% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl staat een vraag over stoffen en materialen, samen 94 vragen (13% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 2: 10 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over stoffen en materialen, daarvoor 14%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met stoffen en materialen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over stoffen en materialen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over stoffen en materialen
Andere onderwerpen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl
Stoffen en materialen op andere niveaus
- Examenvragen stoffen en materialen natuur- en scheikunde I vmbo-bb
- Examenvragen stoffen en materialen natuur- en scheikunde I vmbo-kb
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op natuurkunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt stoffen en materialen voor in het eindexamen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 94 vragen over stoffen en materialen, 13% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen natuur- en scheikunde I vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over stoffen en materialen?
In het examen van 2022, tijdvak 2, met 10 vragen: 1-6, 30, 35-37.
Hoe oefen ik examenvragen over stoffen en materialen?
Op deze pagina staan alle vragen over stoffen en materialen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.