Examenvragen reactiesnelheid scheikunde vwo

19 vragen over reactiesnelheid uit 10 centrale examens van 2018 tot en met 2025.

Kort antwoord

Reactiesnelheid komt in 10 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 19 vragen (4% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (3 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over reactiesnelheid

Per examen de vragen over reactiesnelheid, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2025, tijdvak 1: Veiligheidsglas

Opgavetekst

Gelaagd veiligheidsglas is een composiet, die is opgebouwd uit twee of meer lagen glas, met daartussen steeds een laag van een kunststof. Dit soort veiligheidsglas wordt gebruikt in auto's en als kogelwerend glas. De kunststof is vervormbaar, waardoor veiligheidsglas beter bestand is tegen breuk en er geen stukken glas loslaten als een glaslaag toch breekt. De glaslagen zorgen voor krasbestendigheid en vormvastheid. De meest gebruikte kunststof voor gelaagd glas is het willekeurig (random) copolymeer PVA-PVB. In figuur 1 is de structuurformule gegeven van de twee monomeer-eenheden in de keten van PVA-PVB. Hierbij staat VA voor vinylalcohol en VB voor vinylbutyral.

PVA-PVB wordt geproduceerd door PVA in een waterige oplossing te laten reageren met butanal. Hierbij reageren steeds twee OH-groepen van naast elkaar gelegen VA-eenheden met één molecuul butanal. Bij deze reactie wordt een willekeurig (random) copolymeer gevormd en ontstaat nog één andere stof. Op de uitwerkbijlage is deze omzetting onvolledig weergegeven.

De reactie tussen PVA en butanal vindt plaats in een batch-reactor bij een constante temperatuur. Op de uitwerkbijlage is een mogelijk verloop van de reactiesnelheid tegen de tijd weergegeven. De reactiesnelheid is hier gedefinieerd als de hoeveelheid butanal per liter mengsel die per seconde reageert.

Op t0 bevindt zich in de reactor een oplossing van PVA en butanal in water. Naarmate de reactie vordert, stijgt het percentage VB-eenheden.

Vanaf t1 begint zich een suspensie te vormen van het gevormde PVA-PVB. De vorming van de suspensie heeft invloed op de reactiesnelheid. Hierdoor is het verloop van de reactiesnelheid niet zoals dat in de grafiek is weergegeven.

Vraag 14 3 punten

Voer op de uitwerkbijlage de volgende opdrachten uit:

  • Geef met behulp van het botsende-deeltjesmodel een verklaring voor de daling van de reactiesnelheid in het gedeelte $t_0 - t_1$.
  • Schets hoe de grafiek na $t_1$ mogelijk wel verder loopt.
  • Geef een verklaring voor het geschetste verloop van de reactiesnelheid na $t_1$.

Grafiek van de reactiesnelheid tegen de tijd met een gestippelde lijn, waarin het verloop na t1 geschetst moet worden. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 4

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Tussen $t_0$ en $t_1$ daalt de reactiesnelheid omdat de concentratie butanal daalt / omdat de concentratie OH-groepen daalt / omdat de concentratie beginstoffen daalt. Hierdoor kunnen er (per seconde) minder botsingen optreden tussen de deeltjes.

Voorbeelden van een verklaring voor het geschetste verloop van de reactiesnelheid na $t_1$:

  • Na $t_1$ daalt de reactiesnelheid sterker, omdat door de vorming van het vaste polymeer de concentratie van de OH-groepen / PVA-eenheden / polymeerketens sterker daalt.
  • Na $t_1$ daalt de reactiesnelheid sterker, omdat het polymeer nu deels niet meer is opgelost, waardoor de verdelingsgraad lager is.

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Gaatjes

Vraag 12 1 punt

Bij het vullen van gaatjes wordt elke aangebrachte laag beschenen met een lampje. Daarna pas start de polymerisatie van deze laag en hardt de laag uit. Leg uit waarom de polymerisatie pas start na het beschijnen van het composietmengsel met het lampje.

Bekijk het antwoord
  • Het licht is nodig om radicalen te laten ontstaan, om de initiator te activeren, of om de activeringsenergie te overwinnen (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De geur van kater-urine

Figuur 3 Dunnelaagchromatogrammen

Dunnelaagchromatogrammen
Figuur 3

Chromatogrammen van de oplossingen a tot en met f (MBG en MBCG zonder en met cauxine, glycine en felinine), zoals in het examen.

Vraag 24 2 punten

Met behulp van dunnelaag-chromatografie is onderzocht of het enzym cauxine een rol speelt bij de omzettingen in figuur 2. Hiertoe zijn de volgende zes oplossingen bereid: a en b: MBG zonder en met cauxine; c en d: MBCG zonder en met cauxine; e: glycine; f: felinine. Na een reactietijd van 10 uur bij 38 °C (voor oplossingen a tot en met d) werd van alle oplossingen een chromatogram gemaakt. De resultaten van de experimenten zijn in figuur 3 weergegeven. Cauxine is op deze chromatogrammen niet zichtbaar. De onderzochte hypothesen zijn: Hypothese 1: cauxine is betrokken bij de omzetting van MBG tot MBCG (stap 1). Hypothese 2: cauxine is betrokken bij de omzetting van MBCG tot felinine (stap 2). Leg voor elke hypothese uit of die wordt ondersteund door de resultaten in figuur 3.

Bekijk het antwoord
  • Hypothese 1 wordt niet ondersteund, met de toelichting dat de vlek van MBG niet verandert en er geen andere vlek ontstaat, dus MBG wordt niet door cauxine omgezet (1p)
  • Hypothese 2 wordt wel ondersteund, met de toelichting dat de vlek van MBCG verandert en er een vlek ontstaat ter hoogte van de vlek van felinine (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 26 4 punten

In een vervolgexperiment is de snelheid van de hydrolyse van MBCG onderzocht in een oplossing met 7,4 g L–1 MBCG. Na een reactietijd van 5,0 minuten bleek MBCG voor 1,20·10–2 % te zijn omgezet. Bereken de gemiddelde reactiesnelheid van de omzetting van MBCG in nmol L–1 s–1 gedurende deze 5,0 minuten. − De molaire massa van MBCG is 264 g mol–1. − Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Juiste verwerking van de molaire massa: 7,4 g L−1 is 2,80·10−2 mol L−1 MBCG (1p)
  • Juiste verwerking van het percentage omgezet MBCG: 3,36·10−6 mol L−1 is omgezet (1p)
  • Omrekening naar de reactiesnelheid in nmol L−1 s−1, met 5,0 minuten = 300 s (1p)
  • De uitkomst heeft het juiste aantal significante cijfers: 11 nmol L−1 s−1 (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Battolyser

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Schematische tekening van de battolyser voor het opladen. Twee elektroden in natronloog, gescheiden door een membraan (stippellijn). Links: ijzer met ijzer(II)hydroxide, aangesloten op de min van de zonnepanelen. Rechts: nikkel met nikkel(II)hydroxide, aangesloten op de plus. In de oplossing aan beide kanten Na+ en OH-. Rechts onderaan H2O(l).

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Lijndiagram. Horizontale as: massapercentage FeO(OH) (%), van 0 tot 100. Verticale as: activeringsenergie Eact (10^3 J mol^-1), van 0 tot 80. De curve begint bij ongeveer 70 bij 0%, daalt tot een minimum van ongeveer 25 bij ongeveer 25% FeO(OH), en stijgt daarna tot ongeveer 65 bij 100%.

Vraag 9 2 punten

De reactiesnelheid van de elektrolyse van water wordt vooral bepaald door de halfreactie die aan de rechter elektrode verloopt. De reactiesnelheid verandert als in het NiO(OH)-laagje op de rechter elektrode ook FeO(OH) aanwezig is. In figuur 2 is de activeringsenergie van de reactie uitgezet tegen het massapercentage FeO(OH) in het laagje. Leg uit bij welke waarde van het massapercentage FeO(OH) de reactiesnelheid het hoogst is.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de reactiesnelheid het hoogst is als de activeringsenergie laag is. (1p)
  • Consequente conclusie: de activeringsenergie is het laagst bij 25 massa% (± 2 massa%) FeO(OH), dus daar is de reactiesnelheid het hoogst. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lignine: nuttig afval

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3 Hyeonmyeong Oh e.a., Phosphomolybdic Acid as a Catalyst for Oxidative Valorization of Biomass and Its Application as an Alternative Electron Source, ACS Catalysis, 2020, 10, 2060-2068

Lijndiagram. Verticale as: omzettingsgraad POM3- (%), van 0 tot 80. Horizontale as: t (dagen), van 0 tot 12. Experiment 1 stijgt het snelst en komt na 12 dagen op ongeveer 64%. Experiment 2 komt na 12 dagen op ongeveer 24% en experiment 3 op ongeveer 8%.

Vraag 10 2 punten

De invloed van de temperatuur op de reacties in stap 1 is onderzocht. In figuur 3 zijn de resultaten weergegeven. Leg uit, aan de hand van het botsende-deeltjes-model, welk experiment bij de hoogste temperatuur is uitgevoerd.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat verschillen in reactiesnelheid kunnen worden afgeleid uit de steilheid van de grafieken, of uit de omzettingsgraad van POM3- op gelijke momenten (1p)
  • Verband tussen temperatuur en (effectieve) botsingen, en de consequente conclusie dat experiment 1 bij de hoogste temperatuur is uitgevoerd (1p)

Moleculen in plaats van deeltjes niet aanrekenen. Experiment 1 verloopt het snelst.

Vraag 10 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Distikstoftetraoxide

Bron 16

Figuur uit het examen
Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Twee onvolledige energiediagrammen op dezelfde schaal: reactie 1 (ontsteking) en reactie 2 (verbranding). Per diagram staan de labels beginstoffen, geactiveerde toestand en producten.

Vraag 22 2 punten

Op de uitwerkbijlage zijn twee energiediagrammen onvolledig weergegeven: een voor de ontstekingsreactie (reactie 1) en een voor de uiteindelijke verbrandingsreactie (reactie 2). Beide energiediagrammen zijn op dezelfde schaal weergegeven. Maak op de uitwerkbijlage beide energiediagrammen compleet met de energieniveaus van de geactiveerde toestanden en van de reactieproducten. Je hoeft geen bijschriften te vermelden.

Bekijk het antwoord
  • In beide energiediagrammen is een exotherme reactie weergegeven (de producten liggen lager dan de beginstoffen) (1p)
  • De geactiveerde toestand van de ontstekingsreactie ligt lager dan die van de verbranding (1p)

Beide diagrammen tonen een exotherme reactie: de reactieproducten liggen lager dan de beginstoffen. De geactiveerde toestand van de ontstekingsreactie (reactie 1) ligt lager dan die van de verbranding (reactie 2).

Vraag 22 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Vonkremmers

Vraag 20 2 punten

Bij hoogspanningsschakelaars en windturbines ontstaan er soms grote vonken als de stroom wordt in- en uitgeschakeld. Deze vonken geven storingen op het elektriciteitsnet en kunnen apparatuur beschadigen. Daarom zitten de contactpunten van dergelijke schakelaars in een behuizing die gevuld is met een vonkremmend gas.
Een vonkremmend gas heeft een hoge doorslagspanning, dat is de spanning waarbij geleiding optreedt (bij bepaalde druk).
De geleiding treedt op omdat bij hoge spanning gasmoleculen (X) bij de contactpunten geïoniseerd raken volgens $X(g) + e^- \rightarrow X^+(g) + 2 e^-$.
Bij lage druk is de doorslagspanning groot.

Leg uit dat bij lage druk de doorslagspanning groot is. Gebruik hierbij begrippen uit het botsende-deeltjes-model.

Bekijk het antwoord
  • Verband gegeven tussen druk en concentratie, of tussen druk en afstand tussen de deeltjes (1p)
  • Verband gegeven tussen concentratie en aantal botsingen (1p)

Een antwoord als het volgende reken je goed: Bij lage druk is de concentratie van het gas laag. Er zullen dan minder / minder vaak botsingen van gasdeeltjes plaatsvinden met elektronen. (Waardoor de ionisatie minder / minder vaak optreedt.)

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Groene chemie met dimethylcarbonaat

Opgavetekst

Tabel

stofmolaire massa (g mol-1)
bisfenol-A228
fosgeen98,9
NaOH40,0
monomeereenheid polycarbonaat254
NaCl58,4
H2O18,0

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Totaalvergelijking van het productieproces met structuurformules: n bisfenol-A + n fosgeen (Cl-C(=O)-Cl) + 2n NaOH geeft de monomeereenheid van polycarbonaat + 2n NaCl + 2n H2O. Bisfenol-A is HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH. De molverhouding bisfenol-A : fosgeen : NaOH is dus 1 : 1 : 2.

diagram 1 en diagram 2 Energiediagrammen op de uitwerkbijlage bij vraag 3

Diagram 1 (zonder katalysator) en diagram 2 (met katalysator) staan naast elkaar, op dezelfde schaal. Beide hebben een verticale as met het label 'energie' en een pijl naar boven. Het beginniveau is in beide aangegeven met het label 'beginstoffen'. De niveaus van de geactiveerde toestand en van de reactieproducten ontbreken in beide diagrammen.

Vraag 3 3 punten

Om een zo hoog mogelijke omzettingssnelheid te bereiken, is in het onderzoek gebruikgemaakt van een katalysator voor reactie 1. Op de uitwerkbijlage is in diagram 1 het energiediagram van de vorming van DMC zonder katalysator onvolledig weergegeven. Daarnaast is in diagram 2 het energiediagram van de vorming van DMC met katalysator onvolledig weergegeven. In beide diagrammen ontbreken de energieniveaus van de geactiveerde toestand en die van de reactieproducten. Beide diagrammen zijn op dezelfde schaal weergegeven. Laat zien welke invloed de katalysator heeft op reactie 1, door op de uitwerkbijlage in beide energiediagrammen de ontbrekende energieniveaus met bijbehorende bijschriften te tekenen.

Bekijk het antwoord
  • Het niveau van de geactiveerde toestand in diagram 1 is hoger getekend dan in diagram 2, met een juist bijschrift (1p)
  • Het niveau van de reactieproducten in diagram 1 is hoger getekend dan dat van de beginstoffen en lager dan dat van de geactiveerde toestand, met een juist bijschrift (1p)
  • Het niveau van de reactieproducten in diagram 2 is op dezelfde hoogte getekend als in diagram 1, met een juist bijschrift (1p)

Diagram 1 (zonder katalysator): het niveau van de geactiveerde toestand is het hoogst. Het niveau van de reactieproducten ligt hoger dan dat van de beginstoffen (de reactie is endotherm, +0,67·10^5 J per mol DMC), maar lager dan dat van de geactiveerde toestand. Beide met bijschrift. Diagram 2 (met katalysator): het niveau van de geactiveerde toestand ligt lager dan in diagram 1. Het niveau van de reactieproducten ligt op dezelfde hoogte als in diagram 1. Beide met bijschrift.

Elk getekend energieniveau moet een bijschrift hebben. Ontbreekt een bijschrift of is het onjuist, dan dat slechts een keer aanrekenen (opmerking bij het correctievoorschrift).

Vraag 3 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Niacine

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1 picoline; niacine

Links: picoline, een pyridinering met een CH3-groep op het derde koolstofatoom van de ring, gerekend vanaf het N-atoom (3-picoline). Rechts: niacine, een pyridinering met een COOH-groep op dezelfde plek (pyridine-3-carbonzuur).

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Schema van de biosynthese van quinolinezuur binnen de cel (omkaderd). Asp (HO-C(=O)-CH2-CH(NH2)-C(=O)-OH) wordt door enzym P omgezet tot stof Y (met een C=NH-groep), dat ook tot nevenproducten reageert. Enzym Q zet stof Y om tot quinolinezuur, een pyridinering met twee COOH-groepen (op de 2- en de 3-positie). Enzym R zet quinolinezuur om tot nicotinamides. Buiten de cel wordt quinolinezuur getransporteerd (gestippelde pijl) en reageert het tot niacine + CO2.

Tabel op de uitwerkbijlage bij vraag 15

concentratie lager dan normaalconcentratie hoger dan normaalconcentratie veel hoger dan normaal
P
Q
R

Vraag 15 2 punten

Binnen de cel zijn drie enzymen (P, Q en R) betrokken bij de vorming van quinolinezuur. Figuur 2 toont deze biosynthese schematisch. Stof Y wordt door enzym Q omgezet tot quinolinezuur. Stof Y reageert echter ook snel en zonder hulp van enzymen tot allerlei nevenproducten. De snelheid van iedere enzymatische omzetting in dit proces wordt bepaald door de concentratie van het betrokken enzym. In de genetisch gemodificeerde micro-organismen waren de concentraties van de enzymen P, Q en R afwijkend. Hierbij waren er twee doelstellingen: 1 zo min mogelijk andere stoffen dan quinolinezuur produceren; 2 zo veel mogelijk quinolinezuur per tijdseenheid produceren. Bij een presentatie van het onderzoek gebruikten de onderzoekers een tabel waaruit blijkt hoe de concentratie van elk enzym moest veranderen om beide doelstellingen te realiseren. Op de uitwerkbijlage is deze tabel onvolledig weergegeven. Zet in de tabel op de uitwerkbijlage achter elk enzym een kruisje in de juiste kolom. Elke kolom moet hierbij een kruisje bevatten.

Bekijk het antwoord
  • P hoger dan normaal en Q veel hoger dan normaal (kruisjes in de juiste kolommen) (1p)
  • R lager dan normaal (kruisje in de juiste kolom) (1p)

Kruisjes in de tabel op de uitwerkbijlage: bij P in de kolom 'concentratie hoger dan normaal', bij Q in de kolom 'concentratie veel hoger dan normaal', en bij R in de kolom 'concentratie lager dan normaal'. Elke kolom bevat precies een kruisje.

Dit is de aanvulling (VW-1028-a-22-1-c-A) op vraag 15. Die vervangt de oorspronkelijke puntenverdeling (drie rijen juist 2 punten, twee rijen juist 1 punt). Nu: P hoger en Q veel hoger 1 punt; R lager 1 punt. Hele punten.

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Een pleister voor stroom

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Vorming van het polymeer: een aromatisch dianhydride (een benzeenring met twee anhydridegroepen) reageert met 4,4'-oxydianiline (H2N-C6H4-O-C6H4-NH2) tot een keten met imidegroepen (een N-atoom in een vijfring tussen twee C=O-groepen). Pijl: onder afsplitsing van 2 H2O.

Mechanisme op de uitwerkbijlage bij vraag 21

Mechanisme op de uitwerkbijlage bij vraag 21

Onvolledig mechanisme met een omkaderd deel. Bovenaan: een keten met een N-H-groep en een C=O-groep, die in een benzeenring zit naast een COOH-groep; rechts het fragment -C6H4-O-C6H4-~. Het omkaderde deel bevat de NH-groep, de naburige C=O-groep en de COOH-groep. Onderaan: een pijl met H2O naar het product, een imide (ringstructuur met twee C=O-groepen en een N-atoom).

figuur 3

figuur 3
figuur 3

Stroomsterkte I (verticale as, pijl omhoog, zonder getallen) uitgezet tegen [lactaat] (horizontale as, pijl naar rechts, zonder getallen; de oorsprong ligt linksonder). Op een raster met gelijke hokjes begint de kromme in de oorsprong, stijgt eerst vrijwel recht en vlakt daarna geleidelijk af. Bij hoge lactaatconcentraties neemt I nog maar weinig toe.

Vraag 23 1 punt

De onderzoekers hebben onderzocht hoe de stroomsterkte I afhangt van de concentratie lactaat. In figuur 3 zijn de resultaten van hun metingen vereenvoudigd weergegeven. Figuur 3 kan ook worden gelezen als een diagram waarin de reactiesnelheid van de omzetting van lactaat is uitgezet tegen de concentratie lactaat. Men zorgde ervoor dat tijdens het experiment de hoeveelheid Ag2O en enzym niet veranderde. Verklaar dat bij hogere concentraties lactaat de reactiesnelheid minder toeneemt dan bij lagere concentraties.

Bekijk het antwoord
  • Bij hogere concentraties is het enzym verzadigd: de vorming van het enzym-substraatcomplex is de beperkende factor, doordat de beschikbare plaatsen op het enzym vol zijn (of het enzym is de beperkende stap) (1p)

Een van de verklaringen is voldoende: het enzym LOx raakt verzadigd, het enzym-substraatcomplex is de beperkende factor, de beschikbare plaatsen op het enzym zijn vol, of het enzym is de beperkende stap.

Vraag 23 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Merox

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Onvolledig blokschema van het Merox-proces. Getekend zijn: de ingangen natronloog en onzuiver lpg naar reactor R1; uit R1 lpg naar boven; uit R1 natronloog met NaRS-oplossing naar reactor R2; uit R2 een stroom met een * naar rechts. Ontbreekt: de scheidingsruimte(n) en de stofstromen daarna, zoals de opdracht vraagt.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Lijngrafiek van de fractie $\frac{[C_4H_{10}S]_t}{[C_4H_{10}S]_0}$ tegen de tijd. Verticale as: de fractie, van 0 tot 1,00 (0; 0,20; 0,40; 0,60; 0,80; 1,00). Horizontale as: tijd (h), van 0 tot 10 (0; 2,0; 4,0; 6,0; 8,0; 10). De lijn begint op 1,00 bij t = 0 h, daalt eerst snel en daarna steeds minder snel. Afleesbaar bij t = 2,0 h: de fractie is 0,44.

Vraag 10 5 punten

In een onderzoek is de omzettingssnelheid van R–SH tot R–S–S–R nader onderzocht. Men onderzocht de omzetting van butaanthiol ($C_4H_{10}S$) in natronloog. Hierbij werd op verschillende tijdstippen de fractie $\frac{[C_4H_{10}S]_t}{[C_4H_{10}S]_0}$ bepaald. In figuur 2 zijn de resultaten van een meting weergegeven.
Op t = 0 bevatte het mengsel 372 massa-ppm butaanthiol. De molaire massa van butaanthiol is 90,2 g mol$^{-1}$. De dichtheid van het reactiemengsel was 0,75 kg L$^{-1}$.
Bereken met behulp van figuur 2 de gemiddelde omzettingssnelheid van butaanthiol in mol L$^{-1}$ s$^{-1}$ tussen t = 0 en t = 2,0 h.
Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • De afgelezen waarde is weergegeven in twee of drie significante cijfers, met een fractie tussen 0,42 en 0,46 op t = 2,0 h. (1p)
  • Berekening van de massa butaanthiol per liter mengsel op t = 0: $372 \cdot 10^{-6} \cdot 0{,}75 \cdot 10^{3} = 2{,}79 \cdot 10^{-1}$ g L$^{-1}$. (1p)
  • Omrekening naar de molariteit butaanthiol op t = 0: $3{,}09 \cdot 10^{-3}$ mol L$^{-1}$. (1p)
  • Omrekening naar de molariteit op t = 2,0 h: $\Delta[C_4H_{10}S] = 3{,}09 \cdot 10^{-3} \times (1{,}00 - 0{,}44) = 1{,}73 \cdot 10^{-3}$ mol L$^{-1}$, en omrekening naar de omzettingssnelheid in mol L$^{-1}$ s$^{-1}$. (1p)
  • De uitkomst van de berekening in twee significante cijfers: $2{,}4 \cdot 10^{-7}$ mol L$^{-1}$ s$^{-1}$. (1p)

De afgelezen fractie op t = 2,0 h ligt tussen 0,42 en 0,46; de afgelezen waarde mag in twee of drie significante cijfers zijn weergegeven. Als in de berekening de coëfficiënt 4 uit de totaalreactie is verwerkt, wat leidt tot de uitkomst $6{,}0 \cdot 10^{-8}$ mol L$^{-1}$ s$^{-1}$, dit niet aanrekenen.

Vraag 10 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Doerian, een delicatesse?

Opgavetekst

Figuur 1 Structuurformules van ESET en EMB

Structuurformules van ESET en EMB
Figuur 1

ESET: CH3-CH(SH)-S-CH2-CH3. De SH-groep zit aan het middelste C-atoom, naast de CH3-groep. EMB: CH3-CH2-CH(CH3)-C(=O)-O-CH2-CH3.

Figuur 3 Energiediagrammen P, Q en R

Energiediagrammen P, Q en R
Figuur 3 Met * zijn de geactiveerde toestanden aangegeven.

Drie energiediagrammen, P, Q en R, elk met op de verticale as de energie. Links staan de beginstoffen van stap 2, rechts de producten van stap 3. Elk diagram heeft twee toppen met een sterretje (de geactiveerde toestanden) en een dal met het tussenproduct X ertussen.

Vraag 22 2 punten

Van de weergegeven omzettingen in figuur 2 is stap 2 de snelheidsbepalende stap. Van stap 2 en 3 zijn drie mogelijke energiediagrammen weergegeven in figuur 3. Leg uit welk van de diagrammen (P, Q of R) in overeenstemming is met de gegevens over de relatieve snelheden van stap 2 en stap 3 in figuur 2.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat de reactiesnelheid van stap 2 lager is dan die van stap 3, en dat stap 2 dus een hogere activeringsenergie heeft (1p)
  • Consequente conclusie: diagram R (1p)

Het juiste diagram is R.

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Lang houdbare appels

Bron 1

GroepActiviteit ACC-synthase (nmol ACC per mg enzym per uur)Activiteit ACC-oxidase (nL etheen per mg enzym per uur)Gehalte ACC (nmol ACC per g appel)
direct na pluk1,0402,1
1 gewone lucht2,61283,8
2 lucht met MCP1,2564,3
3 lucht met MCP en etheen1,8724,1

Vraag 6 2 punten

Appels werden direct na de pluk in drie groepen verdeeld en 20 uur lang onder verschillende omstandigheden bewaard: groep 1 in gewone lucht, groep 2 in lucht met MCP, groep 3 in lucht met MCP en etheen. Direct na de pluk en na afloop van de bewaarperiode werd de activiteit van beide enzymen gemeten en het ACC-gehalte bepaald. Uit deze resultaten is af te leiden dat de activiteit van beide enzymen door MCP wordt geremd. Leg uit aan de hand van gegevens uit de tabel van welk enzym de activiteit meer wordt geremd door MCP: van ACC-synthase of van ACC-oxidase.

Bekijk het antwoord
  • Vergelijkt per enzym de activiteit van groep 2 met die van groep 1, met een berekening van de vermindering (ACC-oxidase 56/128 = 0,44 keer zo groot tegen ACC-synthase 1,2/2,6 = 0,46 keer zo groot, of de remming 0,56 tegen 0,54), of met het ACC-gehalte (het gehalte in groep 2 is hoger dan in groep 1) (1p)
  • Trekt de consequente conclusie dat de activiteit van ACC-oxidase meer wordt geremd dan die van ACC-synthase, en onderbouwt dat (ook met de opmerking dat ACC zich ophoopt bij het gehalte-argument) (1p)

Fouten in de significantie hier niet aanrekenen. Bij de redenering met het ACC-gehalte zijn twee punten te verdienen: het gehalte in groep 2 is hoger dan in groep 1 (1 punt), en ACC hoopt zich op met de consequente conclusie (1 punt). Het gaat dan om de conclusie dat ACC-oxidase meer wordt geremd dan ACC-synthase.

Vraag 6 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Stikstofmono-oxide en stikstofdioxide

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Grafiek van de gehalten CO en NO in de afvalgassen van de gasturbine bij temperaturen van 1500 tot 2000 K. Horizontale as: temperatuur (K), van 1500 tot 2000. Linker verticale as: gehalte CO (volume-ppm), van 0 tot 120. Rechter verticale as: gehalte NO (volume-ppm), van 0 tot 30. De CO-lijn daalt van ongeveer 70 volume-ppm bij 1600 K naar een minimum rond 1850 K. De NO-lijn stijgt van vrijwel 0 bij 1500 K, steeds steiler, tot ongeveer 25 volume-ppm aan het eind van de lijn.

Vraag 22 2 punten

In de afvalgassen van de gasturbine van een energiecentrale is gemeten hoe de uitstoot van onder andere CO en NO afhangt van de temperatuur in de turbine. In figuur 1 zijn de resultaten van deze metingen weergegeven. Geef een verklaring voor de stijging van de lijn van NO in figuur 1. Gebruik (een) gegeven(s) uit Binas of ScienceData.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de vorming van NO een evenwicht is (Binas-tabel 51, ScienceData-tabel 9.1.h) (1p)
  • Noemt dat het evenwicht bij hogere temperatuur naar rechts verschuift omdat de vorming van NO endotherm is (Binas-tabel 57A, ScienceData-tabel 9.2.a), of omdat K groter wordt (Binas-tabel 51, ScienceData-tabel 9.1.h) (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Bron 9

ExpMeting[NO]0 (mol L–1)[O2]0 (mol L–1)s1 op t0 (mol L–1 s–1)
11.18,0·10–51,6·10–37,2·10–8
11.21,2·10–41,6·10–31,6·10–7
11.31,6·10–41,6·10–32,9·10–7
11.42,4·10–41,6·10–36,5·10–7
22.18,0·10–52,4·10–31,1·10–7
22.28,0·10–53,2·10–31,4·10–7
22.38,0·10–54,8·10–32,2·10–7
22.48,0·10–56,4·10–32,9·10–7

Vraag 26 2 punten

De vorming van stikstofdioxide uit stikstofmono-oxide en zuurstof verloopt volgens $2\,NO+O_2\rightarrow2\,NO_2$ (reactie 1). De snelheid s1 van reactie 1 is het aantal mol NO2 dat per seconde per liter reactiemengsel ontstaat. Op basis van de vergelijking van reactie 1 verwachtte men dat voor de snelheid geldt: $s_1=k_1\cdot[NO]^2\cdot[O_2]$ (snelheidsvergelijking 1). In twee experimenten zijn metingen uitgevoerd met verschillende beginconcentraties van NO en O2; de resultaten staan in de tabel. Leg uit dat snelheidsvergelijking 1 in overeenstemming is met de gegevens in de tabel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee metingen waaruit volgt dat de reactiesnelheid vier keer zo groot wordt wanneer [NO] twee keer zo groot wordt, bijvoorbeeld metingen 1.1 en 1.3, dus de reactiesnelheid is evenredig met $[NO]^2$ (1p)
  • Noemt twee metingen waaruit volgt dat de reactiesnelheid recht evenredig is met $[O_2]$, bijvoorbeeld metingen 1.1 en 2.2 (1p)

Ook goed: een berekening van k1 bij twee relevante metingen (bijvoorbeeld 1.2 en 2.1) die hetzelfde getal geven, ter vervanging van de uitleg over de evenredigheid. Dan 1 punt voor de berekening van k1 en 1 punt voor de rest van de uitleg.

Vraag 26 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Fenolproductie

Opgavetekst

Blokschema van het cumeen-proces (uitwerkbijlage)

Blokschema van het cumeen-proces (uitwerkbijlage)

Blokschema met de reactoren R1, R2 en R3, de scheidingsruimten S1 t/m S4 en de stofstromen. R1: benzeen en propeen erin, cumeen eruit. R2: cumeen en zuurstof erin; CHP en cumeen eruit. S1: CHP en cumeen naar R3, cumeen terug naar R2. R3: CHP erin, zwavelzuur als katalysator (teruggevoerd via S2); uit R3 gaat een mengsel van CHP, cumeen, fenol, propanon en zwavelzuur naar S2. S2: zwavelzuur terug naar R3, de rest naar S3. S3: propanon terug naar de instroom van R3, de rest naar S4. S4: CHP en cumeen terug naar R2, fenol en propanon eruit. Het blokschema is onvolledig: vraag 21 vraagt om de stoffen en blokken van de methode van Mitsui aan te vullen.

Vraag 16 1 punt

In R3 wordt CHP grotendeels omgezet tot fenol en propanon. Fenol en propanon ontstaan in de molverhouding 1 : 1. Hierbij wordt zwavelzuur als katalysator gebruikt. Omdat de reactie in R3 zeer exotherm is, is het belangrijk om de temperatuur in deze reactor nauwkeurig te regelen. Als de temperatuur te hoog oploopt, leidt dat tot veiligheidsrisico's. Tevens ontstaan dan ongewenste nevenproducten. Geef een mogelijke verklaring waarom de vorming van nevenproducten in R3 alleen optreedt bij een hoge temperatuur.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juiste verklaring, bijvoorbeeld: de nevenreacties hebben een hoge activeringsenergie, of de nevenproducten ontstaan in een evenwicht dat bij hoge temperatuur naar de endotherme kant verschuift, of de nevenreacties zijn endotherm, of de reactieproducten ontleden of reageren bij hoge temperatuur, of bij hoge temperatuur verlopen reacties sneller (1p)

Voorbeelden van een juiste verklaring: de reacties die tot nevenproducten leiden, hebben mogelijk een hoge activeringsenergie (dan is een hogere temperatuur nodig); de nevenproducten worden in een evenwicht gevormd dat bij lage temperatuur aan de exotherme kant ligt, of dat bij hoge temperatuur naar de endotherme kant verschuift; de reacties die tot nevenproducten leiden, zijn endotherm; bij hoge temperatuur ontleden of reageren de reactieproducten; bij hoge temperatuur verlopen reacties sneller, die anders te langzaam zijn. Eén juiste verklaring is genoeg.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 2 punten

Omdat de reactie in R3 zeer exotherm is, is het belangrijk om de temperatuur nauwkeurig te regelen. Door het grote oppervlak van de buis kan R3 goed worden gekoeld. Voordat het mengsel afkomstig uit S1 in R3 wordt gepompt, wordt nog extra propanon toegevoegd. Het toevoegen van propanon aan de instroom in R3 draagt bij aan een veilig proces in R3. Geef twee redenen waarom het toevoegen van propanon aan de instroom in R3 bijdraagt aan een veilig proces in R3.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen, elk 1 punt, bijvoorbeeld: het propanon zorgt voor koeling of neemt warmte op; het reactiemengsel wordt verdund; de reactiesnelheid daalt; het evenwicht verschuift naar de endotherme kant, waardoor warmte wordt opgenomen (2p)

Per juiste reden 1 punt; alleen de eerste twee redenen tellen mee. Voorbeelden: het toegevoegde propanon zorgt voor koeling of neemt warmte op; door het toevoegen wordt het reactiemengsel verdund, waardoor het minder opwarmt; door het toevoegen daalt de reactiesnelheid, waardoor per tijdseenheid minder warmte ontstaat; de reactie in R3 is een evenwicht, door propanon toe te voegen verschuift het evenwicht naar links, dat is de endotherme reactie, waardoor warmte wordt opgenomen. Is de reden gegeven dat door het toevoegen van propanon het massapercentage van het explosiegevaarlijke CHP wordt verlaagd, dan deze reden goed rekenen.

Vraag 17 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Fotonenboer

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Vereenvoudigde weergave van een vanadium-redoxflowbatterij met één elektrochemische cel. Links de linker opslagtank met VO²⁺ (boven) en VO₂⁺ (onder), met H⁺ en SO₄²⁻. Rechts de rechter opslagtank met V³⁺ (boven) en V²⁺ (onder), met H⁺ en SO₄²⁻. Tussen beide tanks het membraan. Pijlen geven de stroom van de oplossingen aan; de elektroden zijn aangegeven met ⊕ en ⊖.

Aanpassing VRFB

Aanpassing VRFB

Tabel op de uitwerkbijlage met vijf aanpassingen van de VRFB. Kolommen: veroorzaakt een toename van de opslagcapaciteit (J) en van de stroomsterkte (C s⁻¹).

Aanpassing VRFBOpslagcapaciteit (J)Stroomsterkte (C s⁻¹)
de concentratie vanadiumionen verhogen
meerdere elektrochemische cellen aansluiten op dezelfde tanks
de tanks vergroten
membranen gebruiken die de ionenstroom beter doorlaten
poreuze elektrodes gebruiken voor een groter contactoppervlak

Vraag 26 2 punten

Een andere boer wil een VRFB aanschaffen met een hogere opslagcapaciteit en een hogere maximale stroomsterkte dan de genoemde CellCube. In de tabel op de uitwerkbijlage staan vijf aanpassingen die de fabrikant kan doen om tegemoet te komen aan de eisen van deze boer. Uit de tabel valt onder andere op te maken dat een hogere concentratie vanadiumionen zorgt voor een toename van de opslagcapaciteit en de maximale stroomsterkte van de VRFB. Verklaar aan de hand van het botsende-deeltjes-model dat een hogere concentratie vanadiumionen zorgt voor een toename van de maximale stroomsterkte van de VRFB.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het aantal (effectieve) botsingen per seconde toeneemt als de concentratie vanadiumionen toeneemt (1p)
  • Noemt dat per seconde meer elektronen worden opgenomen of afgestaan, waardoor de maximale stroomsterkte toeneemt (1p)

Beide notities zijn nodig: er zijn per seconde meer (effectieve) botsingen op het oppervlak van de elektroden, en daardoor worden per seconde meer elektronen opgenomen of afgestaan, waardoor de maximale stroomsterkte toeneemt.

Vraag 26 in het hele examen

Hoe vaak reactiesnelheid in het examen komt

Vragen over reactiesnelheid per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2025, tijdvak 11414%
2025, tijdvak 212, 24, 26312%
2024, tijdvak 1914%
2024, tijdvak 210, 2228%
2023, tijdvak 22014%
2022, tijdvak 13, 15, 23313%
2022, tijdvak 21014%
2021, tijdvak 22214%
2019, tijdvak 26, 22, 26312%
2018, tijdvak 116-17, 26311%

In 10 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over reactiesnelheid, samen 19 vragen (4% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 3 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over reactiesnelheid, daarvoor 4%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met reactiesnelheid

Maak de 15 nieuwste examenvragen over reactiesnelheid online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over reactiesnelheid

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Reactiesnelheid op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt reactiesnelheid voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 19 vragen over reactiesnelheid, 4% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 10 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over reactiesnelheid?

In het examen van 2025, tijdvak 2, met 3 vragen: 12, 24, 26.

Hoe oefen ik examenvragen over reactiesnelheid?

Op deze pagina staan alle vragen over reactiesnelheid met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.