Examenvragen bindingen scheikunde vwo

59 vragen over bindingen uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Bindingen komt in 18 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 59 vragen (13% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over bindingen

Per examen de vragen over bindingen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Bubbelbad

Opgavetekst

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden: $T = 298\ \mathrm{K}$ en $p = p_0$.

Een bubbelbad is een verwarmd zitbad voor meerdere personen. De watertemperatuur is meestal zo rond de $37\ ^\circ\mathrm{C}$. Het water in een bubbelbad moet vrij worden gehouden van micro-organismen zoals bacteriën en van zogeheten zwemmersvuil (bijvoorbeeld zweet, cosmetica). Oplossingen van onderchlorigzuur ($\mathrm{HClO}$) en natriumhypochloriet ($\mathrm{NaClO}$) zijn hiervoor effectieve middelen. Beide oplossingen bevatten een sterke oxidator die zwemmersvuil afbreekt. Het chlooratoom in $\mathrm{HClO}$ en $\mathrm{ClO^-}$ wordt ‘actief chloor’ genoemd, en kan worden beschouwd als een $\mathrm{Cl^+}$ deeltje. Dit $\mathrm{Cl^+}$ is een reactief deeltje.

Vraag 1 2 punten

Geef de lewisstructuur van $\mathrm{Cl^+}$ en leg uit dat $\mathrm{Cl^+}$ een reactief deeltje is.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

[Lewisstructuur van $\mathrm{Cl^+}$ met een ongepaard elektron en het ladingteken +, zoals in het correctievoorschrift weergegeven]

$\mathrm{Cl^+}$ heeft een elektronenpaar te weinig / $\mathrm{Cl^+}$ voldoet niet aan de oktetregel / $\mathrm{Cl^+}$ is een (bi)radicaal (en is daarom reactief).

Vraag 1 in het hele examen

Een molecuul $\mathrm{HClO}$ kan het celmembraan van micro-organismen passeren en bacteriën doden. Een celmembraan kan worden voorgesteld als een dubbellaag van fosfolipide-deeltjes (figuur 1).

Het $\mathrm{ClO^-}$-ion kan het celmembraan niet passeren.

Vraag 2 2 punten

Leg uit dat het $\mathrm{ClO^-}$-ion het celmembraan niet kan passeren. Maak eventueel gebruik van je informatieboek.

Dwarsdoorsnede van een fosfolipide-dubbellaag: twee rijen fosfolipide-deeltjes met bolletjes aan de buitenkant en staartjes naar binnen. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van goed te rekenen antwoorden zijn:

  • Het celmembraan heeft een apolaire interne omgeving (door de lange apolaire vetzuurresten). Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading en kan dit dus niet passeren / zal in het polaire water blijven.
  • Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading. Fosfolipide heeft ook een negatieve lading (aan de buitenkant) en stoot het hypochloriet-ion af.
  • Fosfolipide heeft een positieve lading (aan de buitenkant). Het hypochloriet-ion heeft een negatieve lading en wordt dus (aan de buitenkant van de cel) aangetrokken (en vastgehouden) door fosfolipide.

Vraag 2 in het hele examen

2026, tijdvak 1: De productie van propeenoxide

Opgavetekst

Propeenoxide (figuur 1) wordt onder andere gebruikt als grondstof voor de productie van koelmiddelen. Op de uitwerkbijlage bij vraag 24 is het blokschema van een veelgebruikte productiemethode van propeenoxide onvolledig weergegeven.

De productie start in reactor 1 (R1) met de reactie van 2-methylpropaan met lucht. Hierbij wordt de stof MPHO gevormd. In figuur 2 is een deel van het mechanisme van deze reactie weergegeven.

Vraag 19 2 punten

Teken de lewisstructuur van het MPO-radicaal.

Deel van het mechanisme van de reactie van 2-methylpropaan met lucht: 2-methylpropaan reageert met een radicaal R• tot een tertiair radicaal, dat met O2 reageert tot het MPO-radicaal (niet getekend) en daarna met R-H tot MPHO. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: de lewisstructuur van het MPO-radicaal $\mathrm{(H_3C)_3C{-}O{-}O{\cdot}}$ met de niet-bindende elektronen getekend (zie het correctievoorschrift voor de tekening).

Vraag 19 in het hele examen

Water, 2-MP-ol en propeenoxide afkomstig uit R2 zijn volledig mengbaar. In scheidingsruimte 2 (S2) worden deze stoffen door gefractioneerde destillatie gescheiden in drie afzonderlijke stromen. Dat propeenoxide volledig mengbaar is met water, kan onder andere worden verklaard uit de afwijkende bindingshoeken rondom het O-atoom.

Vraag 23 2 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Leg uit hoe groot de verwachte bindingshoek C-O-C in een molecuul propeenoxide is volgens de VSEPR-theorie.
  • Leg uit, met behulp van figuur 1, hoe groot de bindingshoek C-O-C in het molecuul propeenoxide is.

Structuurformule van propeenoxide (figuur 1): een driehoekige epoxidering met het O-atoom in de ring, met de C-atomen en de H-atomen en de CH3-groep getekend. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het omringingsgetal van het O-atoom is 4 / het O-atoom wordt omringd door vier elektronenparen, waardoor de verwachte bindingshoek (ongeveer) 109° is. Het O-atoom is onderdeel van een gelijkzijdige driehoek, waardoor de bindingshoek (ongeveer) 60° is.

Vraag 23 in het hele examen

2026, tijdvak 2: DNA-analyse

Opgavetekst

Voor het monitoren van infectieziekten en het ontwikkelen van vaccins wordt gebruikgemaakt van analysetechnieken. Hiermee kan de volgorde van de basenparen in het DNA van bijvoorbeeld virussen worden bepaald. In een van de stappen wordt dubbelstrengs-DNA omgezet tot enkelstrengs-DNA.

Vraag 7 2 punten

Noem de twee soorten bindingen die hierbij tussen de DNA-strengen worden verbroken.

Bekijk het antwoord
  • vanderwaalsbinding(en)/molecuulbinding(en) (1)
  • waterstofbrug(gen) (1)

Opmerking

Als in plaats van waterstofbrug(gen) dipool-dipoolbinding(en) is/zijn genoemd, dit goedrekenen.

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Polydopamine

Opgavetekst

Polydopamine is een polymeer dat hecht aan bijna alle mogelijke oppervlakken, zelfs in waterig milieu.

De synthese van het monomeer dopamine is vereenvoudigd in een blokschema weergegeven. Zie figuur 1. De structuurformules van enkele stoffen die in de synthese voorkomen, zijn onder het blokschema weergegeven.

figuur 1
figuur 1

De ringsluiting verloopt in een aantal stappen. In de eerste stap wordt de vijfring gevormd. In deze stap speelt een grensstructuur van de monomeereenheid in stof Q een belangrijke rol.

In deze grensstructuur heeft uitsluitend het koolstofatoom waaraan het stikstofatoom gaat binden een formele lading van 1+. Hierdoor kan het stikstofatoom optreden als nucleofiel deeltje. Deze grensstructuur is onvolledig weergegeven op de uitwerkbijlage.

Vraag 19 3 punten

Maak op de uitwerkbijlage de lewisstructuur van deze grensstructuur compleet:

  • Geef ook formele ladingen aan.
  • Alleen het koolstofatoom met de formele lading voldoet niet aan de octetregel.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Antwoordfiguur bij vraag 19 (cv-p17-2-19.webp).
  • formele lading van 1+ op het juiste koolstofatoom (1)
  • niet-bindende elektronenparen consequent met de getekende bindingen (1)
  • formele lading van 1− op het zuurstofatoom consequent met de getekende bindingen en met de plaatsing van niet-bindende elektronenparen, en de rest van de structuurformule juist (1)

Vraag 19 in het hele examen

Polydopamine (stof R) hecht zowel aan hydrofiele als aan hydrofobe oppervlakken.

Vraag 20 2 punten

Leg uit dat polydopamine aan hydrofiele oppervlakken hecht.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Polydopamine(moleculen) bevat(ten) OH-groepen/NH-groepen. Deze groepen vormen waterstofbruggen met (hydrofiele groepen op het oppervlak). / Deze groepen zijn polair/hydrofiel (en binden dus het oppervlak).

  • polydopamine(moleculen) bevat(ten) OH-groepen/NH-groepen (1)
  • polydopamine(moleculen) vormt/vormen waterstofbruggen / polydopamine(moleculen) is/zijn polair/hydrofiel (1)

Vraag 20 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Veiligheidsglas

Opgavetekst

Gelaagd veiligheidsglas is een composiet, die is opgebouwd uit twee of meer lagen glas, met daartussen steeds een laag van een kunststof. Dit soort veiligheidsglas wordt gebruikt in auto's en als kogelwerend glas. De kunststof is vervormbaar, waardoor veiligheidsglas beter bestand is tegen breuk en er geen stukken glas loslaten als een glaslaag toch breekt. De glaslagen zorgen voor krasbestendigheid en vormvastheid. De meest gebruikte kunststof voor gelaagd glas is het willekeurig (random) copolymeer PVA-PVB. In figuur 1 is de structuurformule gegeven van de twee monomeer-eenheden in de keten van PVA-PVB. Hierbij staat VA voor vinylalcohol en VB voor vinylbutyral.

PVA-PVB wordt geproduceerd door PVA in een waterige oplossing te laten reageren met butanal. Hierbij reageren steeds twee OH-groepen van naast elkaar gelegen VA-eenheden met één molecuul butanal. Bij deze reactie wordt een willekeurig (random) copolymeer gevormd en ontstaat nog één andere stof. Op de uitwerkbijlage is deze omzetting onvolledig weergegeven.

De batch-productie van PVA-PVB levert korrels op. Deze korrels worden verwarmd en gewalst tot een vervormbare folie. Bij een temperatuur van 70 °C wordt de folie vervolgens tussen de glaslagen aangebracht. Hierbij wordt geen lijm gebruikt omdat de folie vanzelf hecht.

Wanneer de temperatuur tijdens het aanbrengen lager is dan 70 °C, is na het afkoelen de hechting tussen het glasoppervlak en PVA-PVB minder sterk. Dit is te verklaren aan de hand van de eigenschappen van PVA-PVB bij verschillende temperaturen.

Vraag 19 2 punten

Leg uit dat het PVA-PVB slechter hecht aan het glasoppervlak bij een lagere temperatuur tijdens het aanbrengen.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Bij een lagere temperatuur kan PVA-PVB minder/niet vervormen / kunnen de ketens minder/niet bewegen, en dus minder/niet goed met het gehele glasoppervlak in contact komen / minder/niet goed de oneffenheden van het glasoppervlak opvullen. Als er minder contact(oppervlak) tussen PVA-PVB en glas is, wordt de hechting minder sterk.

Hoe groter het contactoppervlak tussen PVA-PVB en glas, hoe beter de hechting. Bij 70 °C kan het materiaal vervormen / kunnen de ketens bewegen, en dus met het gehele glasoppervlak in contact komen / de oneffenheden van het glasoppervlak opvullen. Bij lagere temperatuur kan dit niet / minder goed.

Vraag 19 in het hele examen

Van PVA-PVB bestaan vele varianten. Bij veel soorten wordt voor de verwerking nog een weekmaker toegevoegd. In de tabel zijn enkele gegevens over drie soorten PVA-PVB opgenomen.

materiaalmassapercentage PVB in PVA-PVB (%)toegevoegde massa weekmaker per 100 g PVA-PVB (g)
materiaal I7825
materiaal II60
materiaal III7817

In figuur 2 zijn enkele atomen uit de bovenste lagen van het glasoppervlak op microniveau weergegeven.

Vraag 20 2 punten

Leg uit of materiaal II beter of slechter hecht aan glas dan materiaal I. Gebruik hierbij begrippen op microniveau en geef aan welke interactie(s) hierbij een rol speelt (spelen).

Enkele atomen uit de bovenste lagen van het glasoppervlak op microniveau. Bekijk in Opgaven, pagina 9

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Moleculen van materiaal II hebben meer VA-eenheden / meer OH-groepen dan moleculen van materiaal I. Moleculen van materiaal II kunnen dus meer/sterkere waterstofbruggen vormen met OH-groepen/deeltjes aan het glasoppervlak, waardoor materiaal II beter hecht.

Moleculen van materiaal I hebben meer VB-eenheden dan moleculen van materiaal II. Bij een groter aandeel VB-eenheden zijn er meer lange zijketens, waardoor de afstand tussen moleculen van materiaal I en de OH-groepen/deeltjes aan het glasoppervlak groter is. Moleculen van materiaal I kunnen dus minder/minder sterke waterstofbruggen vormen met OH-groepen/deeltjes aan het glasoppervlak, waardoor materiaal I minder goed hecht.

Opmerking: Als glas niet is beschreven op microniveau, dit niet aanrekenen.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Leg uit of materiaal I makkelijker of moeilijker vervormbaar is dan materiaal III. Gebruik hierbij begrippen op microniveau en geef aan welke interactie(s) hierbij een rol speelt (spelen).

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De moleculen van een weekmaker zorgen voor een grotere afstand tussen de ketens. Hierdoor wordt de vanderwaalsbinding zwakker / zijn er minder waterstofbruggen / neemt de aantrekkingskracht tussen de ketens af. Als de ketens elkaar minder aantrekken, wordt het materiaal makkelijker vervormbaar. Materiaal I bevat meer moleculen weekmaker dan materiaal III, dus materiaal I is makkelijker vervormbaar.

Vraag 21 in het hele examen

2025, tijdvak 2: DCDA

Opgavetekst

Figuur 2 Blokschema van het industriële productieproces van DCDA

Blokschema van het industriële productieproces van DCDA
Figuur 2

Blokschema van het productieproces: calciumcyaanamide ($CaCN_2$), water en koolstofdioxide gaan naar reactor 1 (R1). Vervolgens gaat het mengsel naar scheidingsruimte 1 (S1), waar stof X wordt verwijderd, daarna naar reactor 2 (R2) en scheidingsruimte 2 (S2), waar DCDA uitkristalliseert.

Vraag 4 3 punten

DCDA is een dimeer van cyaanamide. In reactor 2 (R2) reageert cyaanamide door een dimerisatie-reactie tot DCDA. Bij de dimerisatie van cyaanamide treedt het stikstofatoom in de NH2-groep van cyaanamide op als nucleofiel deeltje. Cyaanamide is een amfolyt. Dat betekent dat de stof ook als base kan reageren. Als de pH te laag is, neemt de NH2-groep van cyaanamide een H+-ion op. De gevormde groep kan dan niet meer als nucleofiel deeltje reageren en daardoor kan geen dimerisatie van cyaanamide tot DCDA meer plaatsvinden. Voer de volgende opdrachten uit: − Geef de lewisstructuur van cyaanamide en van het deeltje dat ontstaat als cyaanamide een H+-ion heeft opgenomen. − Leg uit dat het stikstofatoom van de NH2-groep niet meer nucleofiel is als deze groep een H+-ion heeft opgenomen.

Bekijk het antwoord
  • De lewisstructuur van cyaanamide is juist, met de vrije elektronenparen (1p)
  • De lewisstructuur van het geconjugeerde zuur van cyaanamide (het deeltje na opname van een H+-ion op de NH2-groep) is juist (1p)
  • Legt uit dat na opname van een H+-ion op het stikstofatoom geen niet-bindend elektronenpaar meer aanwezig is, of dat het stikstofatoom dan positief geladen is (1p)

De lewisstructuur van cyaanamide (H2N–C≡N) met een vrij elektronenpaar op het stikstofatoom van de NH2-groep. De lewisstructuur van het deeltje na opname van een H+-ion: H3N+–C≡N, waarbij het stikstofatoom vier bindingen heeft, geen vrij elektronenpaar, en positief geladen is.

De uitleg dat het stikstofatoom na opname van een H+-ion vier atoombindingen heeft, is ook goed.

Vraag 4 in het hele examen

2025, tijdvak 2: De geur van kater-urine

Vraag 22 2 punten

Het fragment van het uiteinde van de aminozuurketen in ‘normale’ carboxyl-esterase kan worden weergegeven door ~DEL. Het stukje van de coderende streng van het DNA dat codeert voor de laatste drie aminozuren van cauxine, is ~ ATT GTC CCC (de aminozuren I, V en P). Leg uit of het fragment van de laatste drie aminozuureenheden in cauxine meer of minder hydrofiel is dan het fragment van de laatste drie aminozuureenheden in ‘normale’ carboxyl-esterase.

Bekijk het antwoord
  • De restgroepen van D en E (in ~DEL) bevatten carboxylgroepen, OH-groepen of andere polaire groepen die waterstofbruggen kunnen vormen (1p)
  • Consequente conclusie: het fragment van cauxine is minder hydrofiel dan het uiteinde van ‘normale’ carboxyl-esterase (1p)

Een juist antwoord dat is beredeneerd vanuit de restgroepen van ~IVP in plaats van die van ~DEL, telt goed. Een onjuist antwoord op vraag 22 dat het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 21, telt ook goed.

Vraag 22 in het hele examen

2024, tijdvak 1: DME uit koolstofdioxide

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Structuurformule van methoxymethaan (DME): CH3-O-CH3.

Vraag 3 2 punten

In scheidingsruimte 2 (S2) wordt het mengsel uit R2 gedestilleerd, zodat het DME gescheiden wordt van de rest. Het mengsel wordt in S2 gescheiden in drie fracties: DME, methanol en water. Leg uit dat DME het laagste kookpunt heeft van deze drie stoffen. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Juist verschil in interacties: tussen de moleculen methanol en water bestaan waterstofbruggen (naast vanderwaalsbindingen en dipool-dipoolbindingen), tussen de moleculen DME alleen vanderwaalsbindingen en dipool-dipoolbindingen. (1p)
  • Inzicht welke interactie de sterkste binding is: de waterstofbrug, dus DME heeft het laagste kookpunt. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Microbolletjes

Opgavetekst

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Structuurformule van het copolymeer PLGA, opgebouwd uit melkzuur- en glycolzuureenheden met esterbindingen.

Bron 7

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage, bij vraag 11.

Onvolledige vergelijking van de hydrolyse van PLGA. Links: HO, een keten van eenheden met index m en een keten met index n, en H. Daarna een plusteken en twee open plaatsen. Rechts van de pijl staan twee open plaatsen met een plusteken ertussen.

Vraag 14 3 punten

Als oplosmiddel zijn dichloormethaan en tetrachloormethaan met elkaar vergeleken. De oplosbaarheid van deze stoffen in water verschilt. Dit heeft onder andere te maken met het gegeven dat de C-Cl-binding een polaire atoombinding is. Leg uit, aan de hand van de microstructuur van beide oplosmiddelen, welk van de twee oplosmiddelen het best in water kan oplossen. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat het koolstofatoom een 4-omringing heeft, oftewel een tetraëderstructuur. (1p)
  • Inzicht dat een molecuul dichloormethaan een dipoolmolecuul is en een molecuul tetrachloormethaan niet. (1p)
  • Inzicht dat watermoleculen ook dipoolmoleculen zijn, en de consequente conclusie dat dichloormethaan beter oplost, omdat de interacties met watermoleculen sterker zijn. (1p)

Als ook begrippen op macroniveau zijn gebruikt, maximaal 1 scorepunt in mindering brengen.

Vraag 14 in het hele examen

figuur 4

figuur 4
figuur 4

Structuurformule van DCEM (het organische oplosmiddel): een ester met twee Cl-atomen aan het eerste koolstofatoom, een C=O-groep en een O-CH3-groep.

figuur 5

figuur 5
figuur 5

Onvolledig mechanisme van de ammonolyse van DCEM. Bovenaan: DCEM en NH3 (H-N-H, met het vrije elektronenpaar); een pijl naar deeltje X. Onderaan: deeltje X reageert verder tot een amide Cl-C-C(=O)-NH2 (met twee Cl-atomen aan het eerste koolstofatoom) en een alcohol HO-C-H.

Vraag 15 3 punten

Bij de ammonolyse van DCEM (figuur 4) ontstaat in de eerste stap van het mechanisme (figuur 5) uitsluitend deeltje X, dat daarna snel uiteenvalt. Teken de lewisstructuur van deeltje X. Geef hierbij (de) formele lading(en) aan.

Bekijk het antwoord
  • Het N-atoom is met een enkelvoudige binding verbonden aan het juiste C-atoom. (1p)
  • De niet-bindende elektronen zijn getekend. (1p)
  • De formele ladingen zijn juist, en de rest van de structuurformule klopt. (1p)

Deeltje X is het tussenproduct dat ontstaat als NH3 aan de C=O-groep van DCEM bindt. Het koolstofatoom van de voormalige C=O-groep heeft vier enkele bindingen: met het CHCl2-deel, met het O-atoom van de O-CH3-groep, met een O-atoom dat een negatieve formele lading heeft (met drie niet-bindende elektronenparen), en met het N-atoom. Het N-atoom heeft drie N-H-bindingen en de enkele binding met het koolstofatoom, en een positieve formele lading. De niet-bindende elektronen en de formele ladingen zijn getekend.

Vraag 15 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Creatine

Bron 13

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage, bij vraag 18.

Een glycocyamine-deeltje in het actieve centrum van GAMT, met de peptideketens van GAMT eromheen. Links boven een COO-groep van GAMT, links onder een fenolgroep (OH) van GAMT en rechts een COO-groep van GAMT. Het glycocyamine-deeltje heeft een groep met N-atomen (H2N en =NH), een CH2-groep en een COO-groep.

Bron 14

Tabel met twee rijen: interactie 1 en interactie 2. In de tweede kolom van elke rij vult de leerling de naam van de interactie in.

Uitwerkbijlage, bij vraag 18.

Vraag 18 2 punten

Op de uitwerkbijlage is weergegeven hoe een glycocyamine-deeltje in het actieve centrum van GAMT is gebonden. Bij de heersende pH hebben alle aanwezige carboxylgroepen een H+ afgestaan. Tussen dit glycocyamine-deeltje en GAMT bestaan elektrostatische interacties. Door deze interacties (bindingstypen) heeft het glycocyamine-deeltje een bepaalde ruimtelijke oriëntatie, waardoor de omzetting tot creatine mogelijk wordt. Neem aan dat vanderwaalsbindingen geen rol spelen in de oriëntatie van het glycocyamine-deeltje. Geef op de uitwerkbijlage met stippellijntjes twee interacties/bindingstypen aan tussen het glycocyamine-deeltje en GAMT. Nummer beide interacties en noteer in de tabel de naam van elke interactie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt en tekent twee van de volgende interacties: ion-dipoolbinding, waterstofbrug, dipool-dipoolbinding (per juiste interactie 1 punt). (2p)

Twee stippellijnen tussen het glycocyamine-deeltje en GAMT, genummerd 1 en 2, en in de tabel de naam van elke interactie. Juiste bindingstypen zijn twee van: ion-dipoolbinding, waterstofbrug en dipool-dipoolbinding.

Vraag 18 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lignine: nuttig afval

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Structuurformule van een deel van een lignine-molecuul. De opbouw van lignine is onregelmatig.

Vraag 7 2 punten

Cellulose is een lineair ketenpolymeer van glucose. Cellulose kan door regelmatige stapeling van de ketens kristallijne gebieden vormen. Lignine (zie figuur 1) bevindt zich tussen de ketens van cellulose in hout. Leg met behulp van figuur 1 uit of lignine ook kristallijne gebieden kan vormen.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de structuur uit figuur 1 onregelmatig is (een eigenschap op microniveau) (1p)
  • Consequente conclusie: lignine kan geen kristallijne gebieden vormen (1p)

Ook goed: lignine is een netwerkpolymeer en de koppelingen zijn willekeurig, waardoor het geen kristallijne structuur kan vormen.

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Distikstoftetraoxide

Bron 17

Figuur uit het examen
Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Links het ONONO2-isomeer van N2O4, daaronder MMH (CH3-NH-NH2) en een reactiepijl naar rechts. Rechts de reactieproducten van de ontstekingsreactie: een stof met een N=O-groep en een methylgroep, en HNO3.

Vraag 24 3 punten

Uit dit onderzoek volgde dat meerdere isomeren van N2O4 in het mengsel aanwezig waren en dat een van deze isomeren, ONONO2, betrokken was bij de ontstekingsreactie. Door de koeling vonden vervolgreacties niet plaats en was men in staat de reactieproducten van de ontstekingsreactie te onderzoeken. Op de uitwerkbijlage is het ONONO2-isomeer weergegeven samen met het MMH-molecuul waarmee het reageert. Verder zijn de reactieproducten van de ontstekingsreactie gegeven. Voer de volgende opdrachten uit: teken op de uitwerkbijlage links van de pijl de ontbrekende niet-bindende elektronenparen en geef ook formele ladingen aan; geef met pijlen weer hoe elektronenparen worden verplaatst tijdens de reactie.

Bekijk het antwoord
  • De niet-bindende elektronenparen (1p)
  • De formele ladingen consequent (1p)
  • De pijlen (1p)

Op de uitwerkbijlage bij het ONONO2-molecuul de ontbrekende niet-bindende elektronenparen en de formele ladingen, consequent getekend zoals in het voorbeeld van het correctievoorschrift. Met gebogen pijlen de verplaatsing van elektronenparen van het MMH-molecuul en het ONONO2 naar de vorming van de reactieproducten.

Vraag 24 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Gerolsteiner®

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische doorsnede van de ondergrond bij Gerolstein. Boven het aardoppervlak stroomt neerslag + $CO_2$ naar beneden. Onder het aardoppervlak ligt het gesteente dolomiet ($Ca_xMg_{(1-x)}CO_3$), en bij de bron komt $H_2O + CO_2$ vrij. In de ondergrond zijn He, $Mg^{2+}$, $Ca^{2+}$, $HCO_3^-$, $H_2O$ en $CO_2$ aangegeven, en onderaan staat de aardmantel.

Vraag 10 3 punten

De oplosbaarheid van CO2 in water is 2,3 g L$^{-1}$ (T = 283 K, p = p0). CO2 is daarmee ruim 30 keer beter oplosbaar dan O2 onder dezelfde omstandigheden. Dit wordt onder andere veroorzaakt door elektrostatische interacties. Deze interacties treden op tussen moleculen CO2 en H2O maar niet tussen moleculen O2 en H2O. Voer de volgende opdrachten uit: teken de lewisstructuren van CO2 en H2O en geef hierbij de juiste bindingshoeken weer; geef partiële ladingen aan; geef in de tekening met een stippellijn een elektrostatische interactie aan tussen beide moleculen.

Bekijk het antwoord
  • De lewisstructuren met bindingshoeken (1p)
  • De partiële ladingen (1p)
  • De interactie(s) consequent aangegeven (1p)

Lewisstructuren van CO2 (lineair, O=C=O) en H2O (gebogen) met de juiste bindingshoeken. De partiële ladingen zijn aangegeven, en een stippellijn toont een elektrostatische interactie tussen een CO2- en een H2O-molecuul.

Vraag 10 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Lithium-luchtbatterij

Vraag 20 2 punten

Een onderzoeksgroep heeft voor de poreuze elektrode een elektrode-materiaal ontwikkeld op basis van een polymeer. In het materiaal zijn katalysatordeeltjes aanwezig, die de omzetting van zuurstof katalyseren. Bij deze omzetting wordt onder andere het $O_2^{-}$-ion gevormd. Dit ion is erg reactief en tast organische oplosmiddelen en membranen aan. Een van beide atomen in het $O_2^{-}$-ion voldoet niet aan de oktetregel. Voer de volgende opdrachten uit: teken een grensstructuur van het $O_2^{-}$-ion en geef hierbij (de) formele lading(en) aan; leg uit waarom het $O_2^{-}$-ion zo reactief is.

Bekijk het antwoord
  • De grensstructuur, met de formele lading(en) (1p)
  • Het $O_2^{-}$-ion is een radicaal, want het heeft een ongepaard elektron (een oneven aantal elektronen) (1p)

Een grensstructuur van het $O_2^{-}$-ion: twee O-atomen met een binding, met de formele lading 1- aangegeven. Bij een enkele binding staat het ongepaarde elektron (stip) op een O-atoom en de lading op het andere O-atoom.

Ook goed rekenen: de grensstructuur O=O met de formele lading 1- op één O-atoom.

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Indigo

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Structuurformule van indigo: twee vijfringen, elk vastgemaakt aan een benzeenring, verbonden door een centrale C=C-binding. In elke vijfring een N-atoom met een H-atoom en een C=O-groep.

Vraag 2 2 punten

Een molecuul indigo is vlak. Dit kan alleen worden verklaard als alle mogelijke grensstructuren worden meegenomen in de redenering. Op basis van figuur 1 zou de conclusie moeten zijn dat een indigomolecuul niet vlak is.

Leg uit dat de structuur uit figuur 1 niet vlak is. Gebruik hierbij de VSEPR-theorie.

Bekijk het antwoord
  • De N-atomen hebben omringingsgetal 4, dat wil zeggen drie bindingen en een niet-bindend elektronenpaar (1p)
  • De groepen rond de N-atomen zijn gerangschikt in een tetraëder, dus de structuur is niet vlak (1p)

Het CV noemt ook dat de C-atomen met een dubbele binding omringingsgetal 3 hebben. Dat staat tussen haakjes en hoeft niet in het antwoord.

Vraag 2 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Lewisstructuur van een grensstructuur van indigo, onvolledig weergegeven. De formele ladingen zijn al geplaatst: een ⊕ bij een atoom in de linker benzeenring, een ⊕ bij het rechter N-atoom en een ⊖ bij het O-atoom rechtsonder. De ontbrekende bindende en niet-bindende elektronenparen zijn niet getekend.

Vraag 3 3 punten

Van indigo zijn veel grensstructuren mogelijk. De O-atomen hebben hierbij telkens een negatieve formele lading. De positieve formele ladingen kunnen daarbij op elk atoom in de beide vijfringen terechtkomen. Op de uitwerkbijlage is de lewisstructuur van zo’n grensstructuur onvolledig weergegeven. In deze lewisstructuur zijn de formele ladingen geplaatst, maar ontbreekt een aantal elektronenparen.

Maak op de uitwerkbijlage de lewisstructuur compleet met de ontbrekende bindende en niet-bindende elektronenparen.

Bekijk het antwoord
  • De niet-bindende elektronenparen zijn juist getekend (1p)
  • De bindende elektronenparen in de linker ringstructuur en de centrale C=C-binding zijn juist getekend (1p)
  • De bindende elektronenparen in de rechter ringstructuur en de rest van de structuurformule zijn juist getekend (1p)

De volledige lewisstructuur van de grensstructuur: de ontbrekende niet-bindende elektronenparen, de bindende elektronenparen in de linker vijfring en de centrale C=C-binding, en de bindende elektronenparen in de rechter vijfring en de rest van de structuurformule. De al geplaatste formele ladingen blijven staan.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

De slechte oplosbaarheid van indigo kan worden verklaard vanuit de structuur van het molecuul. Er spelen hierbij twee factoren een rol:
1 Er bestaan onderlinge interacties tussen atomen/atoomgroepen binnen een molecuul indigo, waardoor deze atomen/atoomgroepen minder goed interacties met watermoleculen kunnen aangaan.
2 Delen van het molecuul kunnen alleen zwakke interacties aangaan met watermoleculen.

Geef aan welke atomen/atoomgroepen onderlinge interacties aangaan, zoals bedoeld bij factor 1.
Noteer je antwoord als volgt:
− atomen/atoomgroepen: …
− interactie: …

Bekijk het antwoord
  • De atomen/atoomgroepen: een H-atoom van een NH-groep en het O-atoom van een C=O-groep, of het negatief geladen O-atoom en een NH-groep (1p)
  • De interactie past consequent bij die atomen: een waterstofbrug, of een ion-dipoolbinding (1p)

Het CV geeft twee voorbeelden van een juist antwoord: een H-atoom van een NH-groep en het O-atoom van een C=O-groep, met een waterstofbrug; of het negatief geladen O-atoom en een NH-groep, met een ion-dipoolbinding. De interactie moet bij de gekozen atomen passen.

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Groene chemie met dimethylcarbonaat

Opgavetekst

Tabel

stofmolaire massa (g mol-1)
bisfenol-A228
fosgeen98,9
NaOH40,0
monomeereenheid polycarbonaat254
NaCl58,4
H2O18,0

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Totaalvergelijking van het productieproces met structuurformules: n bisfenol-A + n fosgeen (Cl-C(=O)-Cl) + 2n NaOH geeft de monomeereenheid van polycarbonaat + 2n NaCl + 2n H2O. Bisfenol-A is HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH. De molverhouding bisfenol-A : fosgeen : NaOH is dus 1 : 1 : 2.

Bron 6

Figuur uit het examen
picolinamide

Structuurformule van picolinamide: een pyridinering waarbij het N-atoom naast het koolstofatoom staat dat de groep C(=O)-NH2 draagt.

Vraag 6 4 punten

In R1 reageert 1 mol cyanopyridine met 1 mol water, waarbij uitsluitend 1 mol picolinamide wordt gevormd. De structuurformule van picolinamide staat in de bijgevoegde afbeelding. In scheidingsruimte 1 (S1) wordt het reactiemengsel gescheiden door middel van destillatie. De overmaat CO2 en methanol wordt als twee aparte stofstromen gerecirculeerd naar R1. De overige stoffen worden gescheiden in afzonderlijke stromen, te weten DMC, cyanopyridine en picolinamide. De cyanopyridine en picolinamide hebben de hoogste kookpunten van de aanwezige stoffen. Het picolinamide verlaat S1 aan de onderzijde omdat het een hoger kookpunt heeft dan cyanopyridine. Voer de volgende opdrachten uit: - Teken de structuurformule van cyanopyridine. - Verklaar dat het kookpunt van picolinamide hoger is dan dat van cyanopyridine. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Een structuurformule die voldoet aan de molecuulformule $C_6H_4N_2$, met een pyridinering (1p)
  • De C≡N-groep is juist weergegeven, aan de ring naast het N-atoom (1p)
  • Een relevant verschil in structuur, massa of grootte van de moleculen van beide stoffen: picolinamide ($C_6H_6N_2O$, ± 122 u) heeft een NH/CO/NH2-groep en is een groter molecuul dan cyanopyridine ($C_6H_4N_2$, ± 104 u) (1p)
  • De soort binding die hiermee samenhangt: waterstofbruggen tussen picolinamidemoleculen, of sterkere vanderwaalsbindingen tussen de grotere picolinamidemoleculen (1p)

Cyanopyridine is een pyridinering (een zesring met een N-atoom) waaraan op het koolstofatoom naast het N-atoom een C≡N-groep is gebonden (2-cyanopyridine, $C_6H_4N_2$).

Een structuurformule die aan de molecuulformule $C_6H_4N_2$ voldoet en een C≡N-groep bevat, is juist. Voor de verklaring telt een van de twee redeneringen: waterstofbruggen door de NH/CO/NH2-groep van picolinamide, of sterkere vanderwaalsbindingen door de grotere molecuulmassa van picolinamide. De verklaring moet op microniveau zijn, met de sterkte van de binding als reden voor het hogere kookpunt.

Vraag 6 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Autobanden

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Links: isopreen (2-methylbuta-1,3-dieen), met de koolstofatomen genummerd C1 tot en met C4. C2 draagt een CH3-groep en C1 en C4 zijn de CH2-uiteinden. Pijl: cis-1,4-additie (gestippeld). Rechts: de monomeereenheid van natuurrubber, met C1 en C4 als verbindingen in de keten (~CH2 links en CH2~ rechts) en een dubbele binding C2=C3 met de CH3-groep aan C2.

figuur 2

figuur 2
figuur 2 opgerolde ketens; kristallijn gebied

Links: opgerolde polymeerketens in natuurrubber, in een vierkant. Pijl met het woord 'rek'. Rechts: gestrekte ketens die evenwijdig aan elkaar liggen; het gebied tussen de twee verticale lijnen is het kristallijn gebied.

Vraag 10 2 punten

In figuur 2 is weergegeven dat de polymeerketens in natuurrubber in opgerolde vorm voorkomen. Ook is weergegeven dat wanneer natuurrubber wordt opgerekt, de ketens zich gedeeltelijk strekken. Hierdoor worden zogeheten kristallijne gebieden gevormd. Bij synthetisch poly-isopreen is het aandeel kristallijne gebieden dat bij het oprekken wordt gevormd kleiner. Voer de volgende opdrachten uit: - Verklaar dat kristallijne gebieden zich kunnen vormen bij het oprekken van natuurrubber. - Verklaar dat bij synthetisch poly-isopreen het aandeel kristallijne gebieden bij het oprekken kleiner is.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat het oprekken ertoe leidt dat de polymeerketens in dezelfde richting, evenwijdig aan elkaar, komen te liggen (1p)
  • Notie dat de polymeerketens van synthetisch poly-isopreen zich minder geordend stapelen, doordat de polymeerketens minder regelmatig van structuur zijn dan die van natuurrubber (1p)

Begrippen op microniveau. Punt 1: de polymeerketens komen bij het oprekken evenwijdig aan elkaar te liggen. Punt 2: de ketens van synthetisch poly-isopreen zijn minder regelmatig van structuur en stapelen zich daardoor minder geordend.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Doordat de kristallijne gebieden ontstaan in het rubber, zijn de delen van de autoband waarin natuurrubber is verwerkt beter bestand tegen vervorming. Dit kan worden verklaard met behulp van de interacties tussen de polymeerketens. In de ongeordende gebieden en in de kristallijne gebieden zijn de sterktes van deze interacties verschillend. Leg uit dat de aanwezigheid van kristallijne gebieden een autoband beter bestand tegen vervorming maakt. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • De ketens liggen dichter op elkaar, of het contactoppervlak tussen de polymeerketens is groot (1p)
  • De vanderwaalsbindingen zijn daardoor sterker (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: worden ook begrippen op macroniveau gebruikt, dan voor deze vraag maximaal 1 punt.

Vraag 11 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Cadmiumgeel

Vraag 3 2 punten

Bij deze productie werd zwavel in overmaat toegevoegd. De overgebleven zwavel kon na afloop van de reactie gemakkelijk worden gescheiden van de gevormde cadmiumsulfide door het verkregen mengsel te verwarmen. Hierbij verdampt de zwavel maar de cadmiumsulfide niet.
Leg uit dat zwavel bij een lagere temperatuur verdampt dan cadmiumsulfide.
Neem hier aan dat zwavel bestaat uit deeltjes $S_8$.

  • Gebruik hierbij begrippen op microniveau.
  • Benoem de bindingstypes in beide stoffen.
Bekijk het antwoord
  • Inzicht welke deeltjes in beide stoffen voorkomen: zwavel bestaat uit moleculen $S_8$ en cadmiumsulfide uit ionen ($Cd^{2+}$ en $S^{2-}$). (1p)
  • De bindingstypes die hiermee samenhangen juist en de conclusie: tussen de zwavelmoleculen zitten vanderwaalsbindingen, tussen de ionen van cadmiumsulfide ionbindingen; die ionbindingen zijn sterker dan de vanderwaalsbindingen. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2022, tijdvak 2: EPDM-rubber

Opgavetekst

Bron 3

Figuur uit het examen

Structuurformule van ethylideen-norborneen (ENB). Een bicyclische ring met een dubbele binding in de ring (C=C). Buiten de ring zit een ethylideengroep: een dubbele binding naar een CH-groep die is verbonden met CH3.

Vraag 15 2 punten

De vervormbaarheid van t-EPDM wordt minder naarmate het materiaal meer kristallijne gebieden bevat.
Leg uit dat t-EPDM met een groot percentage kristallijne gebieden een kleinere vervormbaarheid heeft dan t-EPDM met een klein percentage kristallijne gebieden. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat in een kristallijn gebied de afstand tussen de (polymeer)ketens klein is / het contactoppervlak groot is. (1p)
  • Notie dat de vanderwaalsbinding tussen de ketens dan groter is. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Bron 5

Figuur uit het examen

Deel van het oppervlak van de aluminiumoxide-katalysator (onderaan gelabeld 'katalysator'). Bovenop het oppervlak zitten Al-atomen, elk met een O-atoom eraan. Sommige O-atomen dragen een negatieve lading (O–); andere O-atomen zijn gebonden aan een H-atoom (OH-groep).

Vraag 18 2 punten

De omzetting van ethanol tot etheen vindt plaats aan het oppervlak van een aluminiumoxide-katalysator. Op de uitwerkbijlage is een deel van het oppervlak weergegeven. Uit onderzoek is gebleken dat de OH-groepen en de O–-groepen aan het oppervlak een belangrijke rol spelen in de katalytische werking. Men vermoedt dat hierbij waterstofbruggen worden gevormd tussen moleculen ethanol en de aanwezige groepen op het oppervlak.
Teken op de uitwerkbijlage hoe een molecuul ethanol met twee waterstofbruggen gebonden is aan het oppervlak. Geef elke waterstofbrug weer met een stippellijn.

Bekijk het antwoord
  • De structuurformule van ethanol juist: $CH_3–CH_2–OH$. (1p)
  • Twee waterstofbruggen juist bij één molecuul ethanol. (1p)

Een ethanolmolecuul (CH3–CH2–OH) dat met twee waterstofbruggen aan het oppervlak gebonden is, elke brug met een stippellijn: een brug van de H van de OH-groep van ethanol naar een O–-atoom van het oppervlak, en een brug van een H-atoom van een OH-groep van het oppervlak naar het O-atoom van ethanol.

De bindingshoeken niet beoordelen. Een waterstofbrug naar het O–-atoom goed rekenen. Als behalve twee juiste ook één of meer onjuiste waterstofbruggen zijn getekend, het tweede scorepunt niet toekennen.

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Voedsellijm

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Koppeling van de restgroepen. Links: ~CH2–CH2–C(=O)–NH2 (glutamine-eenheid) plus H3N+–CH2~ (lysine-eenheid). Tussen beide een pijl met twee tegengestelde pijlpunten (evenwicht). Rechts: ~CH2–CH2–C(=O)–NH–CH2~ plus X.

Bron 8

Figuur uit het examen

Restgroep glutamine op de uitwerkbijlage: ~CH2–CH2–C(=O)–NH met een extra H-atoom aan het N-atoom. De O staat boven de C, de H onder de N. De grensstructuur moet worden aangevuld met de ontbrekende elektronenparen en de formele ladingen.

Vraag 24 2 punten

De NH2-groep in de restgroep van glutamine is een veel zwakkere base dan de NH2-groep in de restgroep van lysine. Dit kan worden verklaard met behulp van een grensstructuur van de restgroep van glutamine. In deze grensstructuur komen formele ladingen voor. Op de uitwerkbijlage is deze grensstructuur onvolledig weergegeven.
Maak op de uitwerkbijlage deze grensstructuur compleet. De atomen in de grensstructuur moeten voldoen aan de octetregel.

  • Teken ontbrekende elektronenparen.
  • Geef formele ladingen aan.
Bekijk het antwoord
  • De elektronenparen juist: de niet-bindende elektronenparen op het O-atoom en de dubbele binding tussen C en N. (1p)
  • De formele ladingen juist: $O^-$ op het zuurstofatoom en $N^+$ op het stikstofatoom. (1p)

De grensstructuur van de restgroep glutamine: ~CH2–CH2–C(–O⊖)=N⊕H2. Het O-atoom draagt drie niet-bindende elektronenparen en een formele lading –1. Het N-atoom heeft een dubbele binding met het C-atoom, twee H-atomen en een formele lading +1; alle atomen voldoen aan de octetregel.

Vraag 24 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Dioxines en PCB’s

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Drie basisstructuren naast elkaar, met de nummering van de koolstofatomen. Links PC-DD (dibenzo-p-dioxine), midden PC-DF (dibenzofuraan) en rechts PCB (bifenyl). Bij PC-DD en PC-DF zijn de posities 1 t/m 4 en 6 t/m 9 genummerd, bij PCB de posities 2 t/m 6 en 2’ t/m 6’.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Twee structuurformules van PCB’s, de ene boven de andere. Boven PCB-126: de posities 2, 2’, 6 en 6’ hebben waterstofatomen. Onder PCB-54: de posities 2, 2’, 6 en 6’ hebben chlooratomen.

Vraag 2 2 punten

In 1976 kwam in Seveso in Italië door een fout in de productie van 2,4,5-trichloorfenol een grote hoeveelheid 2,3,7,8-tetrachloor-DD vrij. Deze stof is de giftigste dioxine. Men heeft ontdekt dat de toxische werking hiervan mede wordt veroorzaakt door de platte vorm van de moleculen. In figuur 2 zijn de structuurformules van twee PCB’s weergegeven. Een molecuul PCB-126 kan ook een platte vorm aannemen, wat mede verklaart waarom deze stof een vergelijkbare toxische werking heeft als 2,3,7,8-tetrachloor-DD. PCB-54 heeft deze toxische werking niet.

Leg uit dat PCB-126 wel een platte vorm kan aannemen en PCB-54 niet. Gebruik hierbij begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de beide benzeenringen in hetzelfde vlak moeten liggen om een platte vorm aan te kunnen nemen (1p)
  • Noemt dat chlooratomen (veel) groter zijn dan waterstofatomen of een partiële lading hebben; bij PCB-54 stoten de chlooratomen op de posities 2, 2’, 6 en 6’ elkaar af of zitten ze elkaar in de weg, waardoor de ringen niet in één vlak kunnen liggen (1p)

Bij PCB-126 zitten op de posities 2, 2’, 6 en 6’ waterstofatomen, zodat de benzeenringen voldoende kunnen draaien. Dit hoort bij het tweede deelpunt. Het antwoord mag de chlooratomen als groter dan waterstofatomen of als partieel geladen beschrijven.

Vraag 2 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Bacteriële polymeren

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Twee stappen. Stap 1: x moleculen HA ($HO-CH(R)-CH_2-COOH$) reageren met x moleculen $H-S-CoA$, waarbij x $H_2O$ vrijkomt; er ontstaat x $HA-S-CoA$. Stap 2: onder invloed van het enzym PHA-synthase ontstaat uit HA-S-CoA het polymeer PHA: $H-[O-CH(R)-CH_2-C(=O)]_{x+1}-OH$.

Uitwerkbijlage bij vraag 16

Uitwerkbijlage bij vraag 16

Tekening van het mechanisme met twee omkaderde delen om in te vullen. Links een omkaderd deel voor de aminozuureenheid Phe, met een benzeenring aan een CH2-groep. Rechts een omkaderd deel voor de aminozuureenheid Cys, met een S-atoom met negatieve lading (Cys met ⊖). Daaronder de peptideketen (links), PHA (links onder) en HA-S-CoA: $CoA-S-C(=O)-CH_2-CH(R)-OH$, met de OH-groep onderaan.

Vraag 15 2 punten

Bij de vorming van PHA door PHA-syntase wordt telkens een nieuwe eenheid HA gekoppeld aan het zich vormende polymeer. Het blijkt dat hierbij een molecuul HA-S-CoA op een specifieke manier georiënteerd is in het enzym. Dit is op de uitwerkbijlage bij vraag 16 weergegeven.

Deze oriëntatie wordt onder andere mogelijk doordat een atoomgroep van het HA-S-CoA een elektrostatische interactie heeft met de negatief geladen restgroep van een cysteïne-eenheid $\sim Cys^-$ in de peptideketen van PHA-synthase.

Leg uit welke interactie/binding aanwezig is tussen een atoomgroep van HA-S-CoA en $\sim Cys^-$.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de C=O-binding polair is: het C-atoom van de C=O-groep van HA-S-CoA is enigszins positief geladen ($\delta^+$) (1p)
  • Noemt dat het positieve C-atoom wordt aangetrokken door het negatief geladen S-atoom van $\sim Cys^-$, dus dat er een ion-dipoolbinding is (1p)

Antwoordt de leerling met een ionbinding, omdat het C-atoom positief geladen is en het S-atoom aantrekt, dan is dat 1 punt en niet 2.

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Ademtest voor leverziekte

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur Bewerkt naar: Fernández del Río, R., et al., Volatile Biomarkers in Breath Associated With Liver Cirrhosis — Comparisons of Pre- and Post-liver Transplant Breath Samples, EBioMedicine (2015), http://dx.doi.org/10.1016/j.ebiom.2015.07.027

Vijf paneels naast elkaar, één per stof: methanol (schaal 600), butaan-2-on (schaal 40), koolstofdisulfide (schaal 15), pentaan-2-on (schaal 40) en limoneen (schaal 100). Verticale as: gehalte (nmol per mol lucht). Per paneel twee groepen: P = groep patiënten en C = controlegroep. Het punt is de gemiddelde waarde, de balk is de spreiding van de meetwaarden.

Vraag 21 3 punten

Bij de metingen werd onder andere gebruikgemaakt van ‘proton transfer massaspectrometrie’. Bij deze techniek treedt de ionisatie in de gasfase op door botsingen van $H_3O^+$-ionen met moleculen R van vluchtige organische verbindingen. De ionisatie kan als volgt worden voorgesteld:

H_3O^+ (g) + R (g) \rightarrow H_2O (g) + RH^+ (g)

Als in een molecuul R een zuurstofatoom voorkomt, bindt in deze reactie het waterstofion aan het zuurstofatoom.

Wanneer pentaan-2-on een waterstofion bindt, is mesomerie mogelijk in het gevormde molecuulion. Bij een van de grensstructuren van [pentaan-2-on-H]$^+$ voldoet een atoom niet aan de octetregel.

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Teken de twee grensstructuren van [pentaan-2-on-H]$^+$.
  • Geef formele ladingen aan.
Bekijk het antwoord
  • De structuurformule van geprotoneerd pentaan-2-on is ten minste eenmaal juist getekend (1p)
  • De niet-bindende elektronenparen in beide grensstructuren van pentaan-2-on zijn juist (1p)
  • De formele ladingen in beide grensstructuren zijn juist (1p)

Twee grensstructuren van geprotoneerd pentaan-2-on, met dezelfde koolstofketen als pentaan-2-on (vijf C-atomen, met het carbonyl-C-atoom in de keten). In de eerste grensstructuur is het zuurstofatoom dubbel gebonden aan het carbonyl-C-atoom en draagt het een H-atoom; het O-atoom heeft dan een formele lading +1 en één niet-bindend elektronenpaar. In de tweede grensstructuur is de dubbele binding naar het O-atoom verschoven: het O-atoom is enkelvoudig gebonden aan het C-atoom en aan het H-atoom, heeft twee niet-bindende elektronenparen en formele lading 0, en het carbonyl-C-atoom draagt de positieve lading (formele lading +1) en heeft dan geen octet. Alle C-atomen en H-atomen van pentaan-2-on komen in beide grensstructuren voor.

Vraag 21 in het hele examen

2021, tijdvak 1: ‘Groene’ verf?

Vraag 1 2 punten

Geef de structuurformule van $CO_2$ en leg daarmee uit dat $CO_2$ een apolaire stof is.

Bekijk het antwoord
  • De structuurformule van $CO_2$ is lineair weergegeven: O=C=O (1p)
  • Een $CO_2$-molecuul is symmetrisch, waardoor het geen dipoolmoment heeft / apolair is / waardoor de zwaartepunten van de partiële ladingen samenvallen (1p)

Wanneer in de structuurformule ook (on)juiste niet-bindende elektronenparen en/of partiële ladingen zijn weergegeven, dit niet aanrekenen.

Vraag 1 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Chloropreenfabriek

Opgavetekst

Bron 2

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 6. Boven: structuurisomeer 1, de Lewisstructuur van een niet-cyclisch deeltje met een C=C-binding, een Cl-atoom onder het derde C-atoom en een + bij het vierde C-atoom. Onder: structuurisomeer 2, de keten van vier C-atomen (C1 t/m C4) met H-atomen, met links en rechts daarvan de twee grensstructuren die onvolledig zijn weergegeven, verbonden door een dubbele pijl.

Vraag 6 2 punten

Van het chlorinium-ion uit stap 1 van mechanisme 1 kunnen ook twee niet-cyclische structuurisomeren worden gevormd. Structuurisomeer 1 is op de uitwerkbijlage weergegeven. Van structuurisomeer 2 kunnen twee grensstructuren worden gegeven. Deze grensstructuren zijn op de uitwerkbijlage onvolledig weergegeven. In beide grensstructuren heeft telkens één C-atoom geen volledig oktet. Maak op de uitwerkbijlage beide grensstructuren van structuurisomeer 2 compleet. Geef het Cl-atoom en de ontbrekende elektronenparen weer. Geef de formele lading(en) weer.

Bekijk het antwoord
  • Het chlooratoom is gebonden aan C4 / C1 (1p)
  • De elektronenparen en de formele ladingen zijn juist (1p)

Beide grensstructuren van structuurisomeer 2 zijn compleet: het Cl-atoom is gebonden aan C4 / C1, de niet-bindende elektronenparen op het Cl-atoom zijn juist weergegeven, en de formele ladingen zijn juist (het C-atoom zonder volledig oktet draagt de + lading).

Wanneer niet-bindende elektronenparen op het Cl-atoom onjuist zijn weergegeven, dit niet aanrekenen.

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Marquis-reagens voor alkaloïden

Opgavetekst

tabel

gehalte (massa%)dichtheid (g mL⁻¹)
zwavelzuur-oplossing981,84
methanal-oplossing371,09

Bron 12

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 23: een deel van het omgezette morfinemolecuul. Een benzeenring genummerd 1 t/m 6. Bij C1 een N-atoom met een onvolledig weergegeven NO2-groep, bij C2 een OH-groep met een H-atoom, en golflijnen bij C3, C4 en C5 naar de rest van het molecuul. De bindende en niet-bindende elektronenparen in de NO2-groep zijn onvolledig.

Vraag 23 2 punten

Heroïne en morfine geven beide met Marquis-reagens een paars-violette kleur. Om toch onderscheid te kunnen maken tussen deze twee stoffen, voert men nog een ander experiment uit. Er treedt nu een reactie op, waarbij in moleculen van beide stoffen het H-atoom op C1 wordt vervangen door een NO2-groep. Morfine geeft nu een oranje kleur en heroïne een gele kleur. De oorzaak van dit kleurverschil wordt toegeschreven aan het optreden van een intramoleculaire interactie die bij morfine wel en bij heroïne niet optreedt. Deze interactie kan worden opgevat als een waterstofbrug waarbij een O-atoom van de NO2-groep is betrokken. Op de uitwerkbijlage is een deel van het molecuul van de omgezette morfine weergegeven. Hierbij zijn de bindende elektronenparen in de NO2-groep onvolledig weergegeven. Voer op de uitwerkbijlage de volgende opdrachten uit: - Geef de bindende elektronenparen in de NO2-groep weer. - Geef de formele en partiële lading(en) aan. - Geef de waterstofbrug weer met een stippellijn.

Bekijk het antwoord
  • De bindende elektronenparen zijn juist en de formele en partiële ladingen zijn juist (1p)
  • De waterstofbrug is weergegeven tussen een van de O-atomen van de NO2-groep en het H-atoom van de OH-groep (1p)

De NO2-groep met de bindende elektronenparen (N=O en N-O), de formele lading (+) op het N-atoom en (-) op een O-atoom, en de partiële lading δ+ op het H-atoom en δ- op het O-atoom van de OH-groep. Een stippellijn als waterstofbrug tussen een O-atoom van de NO2-groep en het H-atoom van de OH-groep.

Een tekening als in de opmerking bij vraag 23 van het correctievoorschrift telt goed. Onjuiste niet-bindende elektronenparen en partiële ladingen in de NO2-groep niet aanrekenen.

Vraag 23 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Waterstofauto's die methaanzuur tanken

Uitwerkbijlage Lewisstructuur van het deeltje X^-

Lewisstructuur van het deeltje X^-
Uitwerkbijlage

Links de Lewisstructuur van het deeltje X^-: een vijfring van koolstofatomen met vijf CH3-groepen. Het C-atoom boven aan de ring draagt een negatieve formele lading (-) en een niet-bindend elektronenpaar. Rechts de onvolledige andere grensstructuur, met dezelfde vijfring en CH3-groepen, zonder formele ladingen en zonder niet-bindende elektronenparen.

Vraag 6 2 punten

Op de uitwerkbijlage is een Lewisstructuur van het deeltje $X^-$ weergegeven. Een andere grensstructuur is onvolledig weergegeven. Maak op de uitwerkbijlage de rechter grensstructuur van het deeltje $X^-$ compleet. Geef de formele lading(en) aan. De C-atomen in deze grensstructuur moeten voldoen aan de oktetregel.

Bekijk het antwoord
  • Het niet-bindende elektronenpaar op een van de andere C-atomen getekend (1p)
  • De formele lading en de rest van de grensstructuur juist (1p)

Rechter grensstructuur met het niet-bindende elektronenpaar op een van de andere C-atomen van de ring, met de formele lading op dat C-atoom. De rest van de grensstructuur is juist en alle C-atomen voldoen aan de oktetregel.

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Retinal in het oog

Opgavetekst

Figuur 1 Retinal

Retinal
Figuur 1 retinal

Structuurformule van retinal zonder informatie over stereo-isomerie. Links een zesring (C1 tot en met C6) met methylgroepen. Daarop volgt een keten van koolstofatomen C7 tot en met C15 met afwisselend enkele en dubbele bindingen. Aan het eind staat een aldehydegroep (C15 met =O en H). De methylgroepen met de nummers 18, 19 en 20 zijn aangegeven: 18 zit aan de ring, 19 en 20 aan de keten.

Figuur 2 Eerste stap van het loskoppelen van retinal

Eerste stap van het loskoppelen van retinal
Figuur 2

Links van de pijl: de peptideketen van opsine met daarin een restgroep van Glu met een O^- groep. Twee watermoleculen (H-O-H) zijn met waterstofbruggen gerangschikt rond de O^- groep en het gebonden retinal, dat aan de onderkant als C18H26-CH=C15-N^+ is weergegeven (met (CH2)4 naar de peptideketen). Rechts van de pijl (stap 1): het retinal zonder de positieve lading op N, en de watermoleculen op een andere plaats.

Vraag 10 2 punten

In de holte van opsine is tegenover het gebonden retinal een restgroep van Glu aanwezig. Door de afstanden en aanwezige ladingen in de holte zijn de watermoleculen links van de pijl op een specifieke wijze georiënteerd ten opzichte van de restgroepen in opsine. Hierbij spelen waterstofbruggen en nog een andere soort binding een rol. Leg uit welke andere soort binding links van de pijl nog meer zorgt voor de oriëntatie van de watermoleculen ten opzichte van de restgroepen in opsine.

Bekijk het antwoord
  • Het negatief geladen zuurstofatoom trekt de positieve kant van het bovenste watermolecuul aan, of de N^+ trekt de $\delta^-$-lading van het zuurstofatoom in het onderste watermolecuul aan (1p)
  • Conclusie dat het een ion-dipoolbinding is (1p)

Een dipool-dipoolbinding wordt ook goed gerekend, mits het antwoord uitlegt dat elk watermolecuul een dipool is die zich zo ordent (zie de opmerking in het correctievoorschrift).

Vraag 10 in het hele examen

Uitwerkbijlage Peptideketen met water, voor de waterstofbrug

Peptideketen met water, voor de waterstofbrug
Uitwerkbijlage

Tekening voor het invullen van de waterstofbrug. Bovenaan een restgroep van de peptideketen (H2C-CH2-C(=O)-O-H, de Glu-restgroep). Daaronder twee watermoleculen (H-O-H). Onderaan het gebonden retinal: C18H26-CH(H)-C15(H)=N met (CH2)4 naar de peptideketen. De leerling tekent de waterstofbrug op deze tekening.

Vraag 11 1 punt

De na stap 1 weergegeven watermoleculen blijven aanwezig in de holte van opsine. Ze zijn hierbij onder andere met waterstofbruggen gebonden aan restgroepen van de peptideketen. Teken op de uitwerkbijlage een waterstofbrug tussen een molecuul water en een van de weergegeven restgroepen van de peptideketen.

Bekijk het antwoord
  • Tekent een juiste waterstofbrug tussen een watermolecuul en een restgroep van de peptideketen (1p)

Een stippellijn als waterstofbrug tussen een watermolecuul en een van de weergegeven restgroepen van de peptideketen: een H-atoom van het water naar een O- of N-atoom van de restgroep, of andersom.

Is behalve een juiste ook een onjuiste waterstofbrug getekend, dan 0 punten.

Vraag 11 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Doerian, een delicatesse?

Opgavetekst

Figuur 1 Structuurformules van ESET en EMB

Structuurformules van ESET en EMB
Figuur 1

ESET: CH3-CH(SH)-S-CH2-CH3. De SH-groep zit aan het middelste C-atoom, naast de CH3-groep. EMB: CH3-CH2-CH(CH3)-C(=O)-O-CH2-CH3.

Vraag 24 2 punten

In het massaspectrum van ESET-13 (figuur 4) komt een piek voor bij $m/z = 63$. Deze piek wordt veroorzaakt door een fragment dat is ontstaan na het verbreken van één atoombinding in ESET-13. Leg uit welke atoombinding dat is.

Bekijk het antwoord
  • Het ontstane deeltje $[{}^{13}CH_3-{}^{13}CH-SH]^+$ heeft een massa van 63 u (1p)
  • De atoombinding links naast het S-atoom wordt verbroken (1p)

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Ascorbinezuur

Opgavetekst

Ascorbinezuur

Vanaf het begin van de twintigste eeuw is geprobeerd om de structuur op te helderen van ascorbinezuur (C6H8O6), bekend als vitamine C. In 1932 werd de structuur van ascorbinezuur geheel opgehelderd. De structuurformule van ascorbinezuur is hiernaast weergegeven.

Ascorbinezuur is een zwak zuur. Van andere stoffen was al bekend dat de zure eigenschap kan worden veroorzaakt door de aanwezigheid van een carbonzuurgroep in het molecuul, maar ook door een zogeheten enolgroep. Een enolgroep is een C=C–OH groep.

Om uitsluitsel te krijgen over de aanwezigheid van een carbonzuurgroep dan wel een enolgroep in het molecuul, voerde men de volgende twee reacties uit.

1 Reactie met diazomethaan. Diazomethaan zet OH groepen van uitsluitend carbonzuren en enolgroepen om tot O–CH3 groepen. Bij de reactie van ascorbinezuur met diazomethaan ontstond één reactieproduct met de molecuulformule C8H12O6. Deze stof noemde men dimethylascorbinezuur. De ontstane stof had geen zure eigenschappen meer.

2 Hydrolyse van het reactieproduct in basisch milieu. Onder deze omstandigheden worden alleen esterbindingen verbroken. Het bleek dat hierbij slechts één koolstofverbinding ontstond.

Neem aan dat de hydrolyse van een cyclische ester op dezelfde manier verloopt als de hydrolyse van een ester.

De zuurconstante van ascorbinezuur is in 1935 bepaald door een titratie met natronloog. In figuur 1 is het pH-verloop van deze titratie weergegeven. Op het punt dat de lijn uit figuur 1 het steilst is, is alle ascorbinezuur omgezet. Uit figuur 1 is op te maken dat ascorbinezuur in deze titratie reageert als een eenwaardig zuur. Met behulp van de grafiek kan worden berekend wat de waarde is van de Kz van ascorbinezuur. Hiertoe lazen de onderzoekers de waarde van de pH af, op het punt dat de helft van alle ascorbinezuur met natronloog heeft gereageerd.

Slechts één van de OH groepen op C-2 en C-3 kan in zuur-basereacties een H+ ion afstaan. Dit kan worden verklaard met behulp van Lewisstructuren. In één van beide zuurrestionen treedt namelijk mesomerie op en in het andere zuurrestion niet. Op de uitwerkbijlage staan twee onvolledige Lewisstructuren weergegeven van de zuurrestionen die gevormd zouden worden als van ascorbinezuur een OH groep op C-2 dan wel op C-3 een H+ ion afstaat.

In later onderzoek is onderzocht hoe ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd door planten. Het bleek dat ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd uit de beginstof (α)D-glucose. In een aantal stappen wordt glucose eerst omgezet tot stof X. Vervolgens treden de reacties op die zijn weergegeven in figuur 2. Beide omzettingen uit figuur 2 worden gekatalyseerd door enzymen. In stap 1 en 2 wordt in planten slechts één mogelijke stereo-isomeer van de ontstane stoffen gevormd. De omzetting van stap 2 kan in het laboratorium ook worden uitgevoerd zonder enzym.

Bron 14

Figuur uit het examen

Structuurformule van ascorbinezuur: een vijfring met een zuurstofatoom in de ring; C-1 met een C=O-groep; C-2 en C-3 met een C=C-binding en elk een OH-groep; C-4 met een zijketen van C-5 (met OH) en C-6 (met OH en CH2).

Uitwerkbijlage: Lewisstructuren zuurrestionen (vraag 20)

Uitwerkbijlage: Lewisstructuren zuurrestionen (vraag 20)

Twee onvolledige Lewisstructuren van zuurrestionen van ascorbinezuur, elk een vijfring met R-C in de zijketen en een C=C-binding in de ring. Bij de linkerstructuur hangt een O-atoom met een negatieve lading aan het ringkoolstofatoom C-2 en bij de rechterstructuur aan C-3. De niet-bindende elektronenparen en enkele dubbele bindingen zijn nog niet getekend.

Vraag 20 2 punten

Slechts één van de OH groepen op C-2 en C-3 kan in zuur-basereacties een H+ ion afstaan. Dit kan worden verklaard met behulp van Lewisstructuren. In één van beide zuurrestionen treedt namelijk mesomerie op en in het andere zuurrestion niet. Maak op de uitwerkbijlage de Lewisstructuur van de weergegeven zuurrestionen compleet met de ontbrekende elektronenparen.

Bekijk het antwoord
  • In beide Lewisstructuren is de dubbele binding juist weergegeven (1p)
  • In beide Lewisstructuren zijn de ontbrekende niet-bindende elektronenparen op alle O-atomen juist weergegeven (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Uitwerkbijlage: onvolledige Lewisstructuur (vraag 21)

Uitwerkbijlage: onvolledige Lewisstructuur (vraag 21)

Onvolledige Lewisstructuur van een zuurrestion van ascorbinezuur: een vijfring met R-C, C-O en twee ringkoolstofatomen (C-2 en C-3) met een O-atoom aan elk. Op de uitwerkbijlage staat de structuur met C-1 en de OH-groep op C-2 nog niet compleet.

Vraag 21 2 punten

Geef op de uitwerkbijlage de andere mesomere grensstructuur van het zuurrestion dat ontstaat als ascorbinezuur een H+ ion afstaat. Gebruik Lewisstructuren en geef formele lading(en) aan.

Bekijk het antwoord
  • Weergave van een OH-groep op C-2 (1p)
  • Weergave van de negatieve lading op het O-atoom verbonden aan C-1 en de rest van de Lewisstructuur juist (1p)

Mesomeriepijlen voor de verplaatsing van elektronenparen niet beoordelen. Een onjuiste weergave van de niet-bindende elektronenparen bij het bovenste O-atoom en/of de OH-groep aan C-2 hier niet beoordelen.

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Afvalhout als grondstof

Vraag 3 3 punten

In S2 wordt MIBK (4-methyl-pentaan-2-on) aan het filtraat toegevoegd. Levulinezuur (C5H8O3) en alle bijproducten van de reactie in R1 lossen op in het MIBK. In S3 wordt levulinezuur afgescheiden van MIBK en de bijproducten door middel van gefractioneerde destillatie. De bijproducten verlaten S3 aan de onderzijde. De stof met het laagste kookpunt komt boven uit S3. Leg uit op microniveau welke stof een lager kookpunt heeft: MIBK of levulinezuur.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een relevant verschil tussen de moleculen van beide stoffen, zoals de OH-groep (COOH-groep) die in levulinezuur voorkomt en in MIBK niet, of de grotere molecuulmassa van levulinezuur (1p)
  • Noemt de soort binding die daarmee samenhangt: waterstofbruggen tussen moleculen levulinezuur, of een sterkere vanderwaalsbinding tussen moleculen levulinezuur (1p)
  • Trekt de consequente conclusie: MIBK heeft het laagste kookpunt (1p)

Komt er in de uitleg ook een begrip op macroniveau voor, dan wordt de eerste deelscore niet toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

Bron 2

Figuur uit het examen

Twee Lewisstructuren van deeltjes, met een grensstructuurpijl (dubbele pijl) ertussen. Deeltje X: een vijfring met één ringzuurstofatoom, een C=O-groep aan de ring en een losse O-H-groep rechts. Deeltje Y: dezelfde vijfring waarin de dubbele binding aan de ring-C ontbreekt, met een losse O-H-groep rechts. De structuren zijn onvolledig: alleen de skeletten en de groepen zijn getekend, zonder niet-bindende elektronenparen en formele ladingen.

Vraag 5 2 punten

In het proces wordt de omzetting van de stof GVL tot HMP gekatalyseerd door H+-ionen. Het O-atoom van de ketongroep van GVL neemt hierbij eerst een H+-ion op. Hierbij wordt een deeltje X gevormd. De Lewisstructuur van het deeltje X is op de uitwerkbijlage onvolledig weergegeven. Het deeltje Y is een grensstructuur van deeltje X. Vervolgens valt het O-atoom van methanol als nucleofiel aan op deeltje Y, waarbij HMP ontstaat. In het deeltje Y komt een atoom voor waarbij niet wordt voldaan aan de oktetregel. Maak op de uitwerkbijlage de grensstructuur van beide deeltjes af. Geef formele lading(en) aan.

Bekijk het antwoord
  • De grensstructuur van deeltje X is juist afgemaakt, met de formele lading(en) (1p)
  • De grensstructuur van deeltje Y is juist afgemaakt, met de formele lading(en) (1p)

Beide grensstructuren zijn getekend op de uitwerkbijlage: deeltje X en deeltje Y, met de niet-bindende elektronenparen, de juiste bindingen en de formele lading(en) erbij. De grensstructuurpijl tussen X en Y blijft staan.

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Melamine detecteren in voeding

Bron 8

Figuur uit het examen

Structuurformule van een molecuul melamine op de uitwerkbijlage: een triazinering (zesring met drie C-atomen en drie N-atomen) met drie NH2-groepen. Het molecuul is getekend zonder waterstofbruggen en zonder cyanuurzuur.

Vraag 17 2 punten

In 2007 bleek dat moleculen melamine en cyanuurzuur in de nieren kristallen vormen, doordat moleculen van beide stoffen waterstofbruggen vormen met elkaar, waardoor platte lagen worden gevormd. Op de uitwerkbijlage is een molecuul melamine weergegeven. Geef op de uitwerkbijlage weer hoe een molecuul cyanuurzuur door middel van drie waterstofbruggen aan een molecuul melamine is gebonden. Geef elke waterstofbrug weer met een stippellijn.

Bekijk het antwoord
  • De structuurformule van cyanuurzuur is weergegeven en één waterstofbrug is juist getekend (1p)
  • De andere twee waterstofbruggen zijn juist getekend (1p)

Een molecuul cyanuurzuur is met drie waterstofbruggen aan het melaminemolecuul gebonden, elke waterstofbrug als stippellijn getekend tussen een H-atoom van het ene molecuul en een N-atoom van het andere. De structuurformule van cyanuurzuur is juist getekend.

Vraag 17 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van een gefunctionaliseerd goud-nanodeeltje (GGN). Aan het goud (Au) zijn S-(CH2)6-groepen gebonden, die eindigen op een R-groep. R is een cyclische ethergroep, bestaande uit zes ~O-CH2-CH2~ eenheden in een ring; in de figuur is de ethergroep vereenvoudigd weergegeven. Rechts is een melamine-molecuul getekend dat met waterstofbruggen (stippellijnen) aan de ethergroep is gebonden.

Vraag 18 2 punten

In figuur 1 is een GGN weergegeven. Aan het oppervlak van een goud-nanodeeltje zijn enkele functionele groepen (R) gekoppeld. Elke R-groep eindigt met een cyclische ethergroep. De ethergroep vormt waterstofbruggen met een NH2-groep van een melamine-molecuul. Elke R-groep kan één molecuul melamine binden. Als GGN’s worden toegevoegd aan een mengsel waarin melamine aanwezig is, vormen zich netwerken waarin vele GGN’s en moleculen melamine aan elkaar gebonden zijn met waterstofbruggen. Leg uit op microniveau dat deze netwerken ontstaan als in een mengsel melamine en GGN’s aanwezig zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een molecuul melamine meerdere GGN’s kan binden, en/of dat een GGN meerdere moleculen melamine kan binden (1p)
  • De rest van de uitleg: een melamine-molecuul bindt aan een volgend GGN, en zo ontstaat een netwerk van GGN’s en melamine-moleculen met waterstofbruggen (1p)

Wanneer begrippen op macroniveau zijn gebruikt, wordt het eerste scorepunt niet toegekend.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

De GGN’s binden niet aan de aanwezige peptidegroepen in eiwitten. Leg uit dat GGN’s wel binden aan eiwitten, maar dat er geen kleuring ontstaat wanneer GGN’s aan een eiwit-oplossing worden toegevoegd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in eiwitten NH2-groepen aanwezig zijn in de restgroepen van aminozuureenheden (1p)
  • Legt uit dat de afstand tussen de GGN’s te groot is, waardoor geen kleur ontstaat (1p)

Voorbeelden van aminozuren met een NH2-groep in de restgroep: Arg, Lys, Asn en Gln.

Vraag 19 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Diesel uit houtafval

Bron 6

Figuur uit het examen

Structuurformule van THF: een ring van vijf atomen met één zuurstofatoom (O) en vier CH2-groepen.

Vraag 16 3 punten

Aan het mengsel in reactor 1 wordt THF toegevoegd. De structuurformule van THF is weergegeven in de bron. Omdat de oplosbaarheid van THF in water laag is, ontstaan in reactor 1 twee vloeistoflagen. Voer de volgende opdrachten uit: Leg uit op microniveau waardoor THF oplosbaar is in water. Leg uit dat deze oplosbaarheid laag is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in moleculen THF polaire C-O-bindingen aanwezig zijn (1p)
  • Noemt dat door de vorm moleculen THF polair zijn (een netto dipoolmoment hebben), waardoor THF oplosbaar is in het eveneens polaire water (1p)
  • Noemt dat in moleculen THF een vrij groot apolair (hydrofoob) deel aanwezig is, waardoor de oplosbaarheid laag is (1p)

Een antwoord via waterstofbruggen is ook goed: het O-atoom van THF met niet-bindende elektronenparen vormt waterstofbruggen met water, waardoor THF oplosbaar is. Het deel over het apolaire deel blijft gelijk.

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Stikstofmono-oxide en stikstofdioxide

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Grafiek van de gehalten CO en NO in de afvalgassen van de gasturbine bij temperaturen van 1500 tot 2000 K. Horizontale as: temperatuur (K), van 1500 tot 2000. Linker verticale as: gehalte CO (volume-ppm), van 0 tot 120. Rechter verticale as: gehalte NO (volume-ppm), van 0 tot 30. De CO-lijn daalt van ongeveer 70 volume-ppm bij 1600 K naar een minimum rond 1850 K. De NO-lijn stijgt van vrijwel 0 bij 1500 K, steeds steiler, tot ongeveer 25 volume-ppm aan het eind van de lijn.

Vraag 23 3 punten

In een molecuul NO komen zeven niet-bindende elektronen voor. Geef twee grensstructuren van stikstofmono-oxide. Geef formele ladingen aan als deze voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • In beide grensstructuren een N=O-binding (1p)
  • In beide grensstructuren de niet-bindende elektronen weergegeven (1p)
  • De formele ladingen weergegeven, als deze voorkomen (1p)

Twee grensstructuren van NO, elk met een N=O-binding. In beide zijn de niet-bindende elektronen getekend, zodat er in totaal zeven niet-bindende elektronen zijn. Waar een formele lading voorkomt, is die bij het juiste atoom aangegeven.

Vraag 23 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Massaspectrum van NO2. Horizontale as: m/z, van 10 tot 50. Verticale as: relatieve intensiteit, van 0 tot 100. Pieken bij m/z ongeveer 14 (intensiteit ongeveer 9), 16 (ongeveer 23), 30 (100, de hoogste piek) en 46 (ongeveer 40). Er is geen piek bij m/z = 32. Pieken van de isotopen N-15, O-17 en O-18 zijn niet weergegeven.

Vraag 24 2 punten

Een molecuul stikstofdioxide heeft een niet-cyclische structuur. Voor de volgorde van de atomen in het molecuul zijn twee mogelijkheden: NOO en ONO. Met behulp van massaspectrometrie kan worden bepaald welke van de twee mogelijkheden de juiste is. Het massaspectrum van NO2 is weergegeven in de bron. In dit massaspectrum zijn pieken waarin de isotopen N-15, O-17 en O-18 voorkomen niet weergegeven. Uit de vier pieken in het massaspectrum kan geen conclusie worden getrokken over de volgorde van de atomen in NO2. Leg uit waarom de piek in het massaspectrum van NO2 met m/z = 30 geen uitsluitsel geeft over de volgorde van de atomen in het molecuul NO2.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de piek met m/z = 30 wordt veroorzaakt door het fragment NO+ (1p)
  • Noemt dat dit fragment zowel uit NOO als uit ONO kan zijn ontstaan (1p)

Wanneer de formule van het fragment dat de piek bij m/z = 30 veroorzaakt, als NO is weergegeven, dit niet aanrekenen.

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 2 punten

Doordat bij een bepaalde m/z-waarde in het massaspectrum een piek ontbreekt, kan toch worden bepaald of de volgorde NOO of ONO is. Voer de volgende opdrachten uit: Geef deze m/z-waarde van die piek. Leg uit waarom op grond van die piek wél een uitspraak kan worden gedaan of de volgorde NOO of ONO is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het fragment O2+ als fragment dat wel uit NOO kan worden gevormd, maar niet uit ONO (1p)
  • Noemt de m/z-waarde 32 van die piek, die in het massaspectrum ontbreekt, en concludeert daaruit dat de volgorde ONO juist is (1p)

Wanneer de formule van het gevraagde fragment is weergegeven als O2, dit niet aanrekenen.

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Zijde verven

Opgavetekst

Figuur 1.2

Figuur 1.2
Figuur 1.2

Heen en weer slingerende eiwitketen in één bèta-plaat, schematisch met streepjes en bolletjes. De restgroepen Ala (CH3-groepen) zitten boven het vlak van de plaat, de restgroepen Gly (H-atomen) onder het vlak. De C=O- en N-H-groepen van de aminozuureenheden liggen tegenover elkaar.

Fragment van een bètaplaat (uitwerkbijlage bij vraag 9)

Fragment van een bètaplaat (uitwerkbijlage bij vraag 9)
bètaplaat schematisch

Bovenaan een onvolledig fragment van een bètaplaat: de eiwitketen begint linksboven, bindingen zijn getekend, maar niet alle atomen en bindingen. Eronder een schematische, ruimtelijke weergave van de β-plaat met de afwisselende hoge en lage delen (laag, hoog, laag, hoog, laag). De symbolen voor bindingen die omhoog en naar beneden wijzen staan op de uitwerkbijlage.

Vraag 9 4 punten

Op de uitwerkbijlage is een fragment van een β-plaat onvolledig weergegeven. De eiwitketen in het fragment begint linksboven. De bindingen die omhoog wijzen en de bindingen die naar beneden wijzen, zijn op de uitwerkbijlage met een eigen symbool aangegeven. Onder het fragment is schematisch ruimtelijk weergegeven hoe de eiwitketen op en neer gaat in een β-plaat. Maak het fragment op de uitwerkbijlage compleet met de ontbrekende atomen en atoombindingen. Geef waterstofbruggen aan met stippellijntjes.

Bekijk het antwoord
  • De afwisseling van Gly en Ala is juist weergegeven: de ontbrekende H-atomen en CH3-groepen staan op de juiste plek (1p)
  • Alle ontbrekende H-atomen aan de N-atomen en alle ontbrekende dubbelgebonden O-atomen (C=O) zijn weergegeven (1p)
  • De oriëntatie van de NH- en CO-groepen is juist weergegeven (1p)
  • Minstens twee waterstofbruggen (stippellijnen tussen N-H en C=O van de tegenoverliggende keten) zijn juist aangegeven, zonder onjuiste waterstofbruggen (1p)

Een voorbeeldtekening van de keten van twee tegenover elkaar liggende ketendelen van de β-plaat, met de afwisseling van Gly en Ala: de CH3-groepen van de Ala-eenheden en de H-atomen van de Gly-eenheden aan de juiste kant. Alle H-atomen aan de N-atomen en alle dubbelgebonden O-atomen (C=O) zijn getekend. Minstens twee stippellijnen (waterstofbruggen) verbinden de N-H- en C=O-groepen van de twee tegenover elkaar liggende ketendelen. Het model toont twee juiste varianten, met de CH3-groep naar boven of naar onder.

Vier deelscores: de afwisseling van Gly en Ala is juist weergegeven (ontbrekende H-atomen en CH3-groepen); alle ontbrekende H-atomen aan de N-atomen en alle ontbrekende dubbelgebonden O-atomen zijn weergegeven; de oriëntatie van de NH- en CO-groepen is juist; minstens twee waterstofbruggen zijn juist aangegeven. CH3-groepen die naar binnen toe zijn getekend, niet aanrekenen. Zijn behalve juiste waterstofbruggen ook onjuiste waterstofbruggen getekend, dan de vierde deelscore niet toekennen. De twee voorbeeldtekeningen in het model zijn beide juist.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 2 punten

Binnen de fibroïne-vezels zijn de ongeordende stukken eiwitketen gemakkelijk te vervormen. Hiermee kunnen de elastische eigenschappen van zijde worden verklaard. De geordende gebieden vertonen daarentegen een grote weerstand tegen vervormen. Dit kan worden verklaard door de sterke vanderwaalsbinding die tussen de β-platen heerst. Geef twee redenen op microniveau waarom tussen de β-platen een sterke vanderwaalsbinding heerst.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste redenen, elk 1 punt, bijvoorbeeld: de β-platen hebben een groot contactoppervlak; de β-platen hebben een grote massa of zijn grote moleculen; de onderlinge afstand tussen de β-platen is klein; de ketens zijn compact gestapeld, passen precies op elkaar of hebben een regelmatige opbouw (2p)

Per juiste reden 1 punt; alleen de eerste twee redenen tellen mee. Voorbeelden van juiste redenen: de β-platen hebben een groot contactoppervlak; de β-platen hebben een grote massa of zijn grote moleculen; de onderlinge afstand tussen de β-platen is klein; de ketens zijn compact gestapeld, passen precies op elkaar of hebben een regelmatige opbouw.

Vraag 10 in het hele examen

Figuur 1.1

Figuur 1.1
Figuur 1.1

Schematische weergave van de structuur van fibroïne: afwisselend ongeordende stukken eiwitketen en gebieden met gestapelde bèta-platen. Volgens de tekst zijn in de geordende gebieden telkens ongeveer tien β-platen op elkaar gestapeld.

Vraag 11 2 punten

Uit metingen blijkt dat de β-platen in de geordende gebieden een regelmatige tussenafstand van afwisselend 0,35 nm en 0,57 nm vertonen. Dat er tussen de β-platen twee verschillende tussenafstanden bestaan, komt door de manier waarop de β-platen zijn gestapeld. Leg uit op welke manier de β-platen zijn gestapeld. Geef in je antwoord aan hoe met deze stapeling kan worden verklaard dat in de geordende gebieden twee verschillende tussenafstanden bestaan. Maak gebruik van figuur 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de CH3-groepen (de restgroepen van Ala) meer ruimte innemen tussen de β-platen dan de H-atomen (dan de restgroepen van Gly) (1p)
  • Noemt dat de β-platen zo zijn gestapeld dat de CH3-groepen van opeenvolgende β-platen telkens naar elkaar wijzen (en de H-atomen ook telkens naar elkaar) (1p)

Een antwoord dat de twee stapelingen uit figuur 1.2 vergelijkt, met de kleine afstand bij de ene en de grote afstand bij de andere, krijgt 1 punt. Een antwoord dat alleen zegt dat de platen telkens dicht bij elkaar zitten en dan weer verder weg, krijgt 0 punten.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 3 punten

Zijde verven is erg milieubelastend. Een groep Indiase onderzoekers heeft onderzocht of zijderupsen gekleurde zijde kunnen produceren door hun voedsel te besprenkelen met kleurstoffen. De gekozen kleurstoffen behoren tot de azoverbindingen. In azoverbindingen komt het structuurelement R-N=N-R voor, waarbij R voor een fenylgroep staat. Azoverbindingen kunnen zowel in een cis- als in een trans-vorm voorkomen. Geef de Lewisstructuren van de cis- en de trans-vorm van een azoverbinding en leg uit waarom van een azoverbinding zowel een cis- als een trans-vorm voorkomt. Gebruik R-N=N-R als notatie voor een azoverbinding.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een cis- en een trans-vorm van een deeltje R-N=N-R weer (1p)
  • De stikstofatomen voldoen aan de oktetregel (1p)
  • Noemt dat er geen vrije draaibaarheid is rond de N=N-binding (de binding is star), waardoor azoverbindingen cis- en trans-vormen hebben (1p)

Een cis-vorm en een trans-vorm van R-N=N-R, met de Lewisstructuren van de N-atomen (N=N-binding) en de twee verschillende groepen R aan elk N-atoom. De stikstofatomen hebben in de tekening een octet.

Niet-bindende elektronenparen bij de groep(en) R niet aanrekenen. De drie deelscores zijn: een cis- en een trans-vorm van een deeltje R-N=N-R; de stikstofatomen voldoen aan de oktetregel; er is geen vrije draaibaarheid rond de N=N-binding (de N=N-binding is star).

Vraag 12 in het hele examen

Tabel

Tabel
Tabel

De onderzochte kleurstoffen zijn gerangschikt op toenemende Kv. De structuurformules van de deeltjes zoals die in een oplossing in water voorkomen, staan in de afbeelding van deze bron.

StofKv
D12·10⁻²
D22·10⁻¹
D32
D43
D54
D6> 10²

Vraag 13 2 punten

Om te bepalen hoe een kleurstof over sericine en fibroïne wordt verdeeld, is de verdelingscoëfficiënt $K_v$ bepaald in een tweelagensysteem van water en het hydrofobe octaan-1-ol: $K_v = \frac{[\text{kleurstof}]_{\text{octaan-1-ol}}}{[\text{kleurstof}]_{\text{water}}}$. De resultaten staan in de tabel, met de structuurformules van de deeltjes zoals die in water voorkomen. De onderzochte kleurstoffen zijn gerangschikt op toenemende $K_v$. Geef een verklaring aan de hand van de structuurformules waarom de waarde van $K_v$ van stof D6 groter is dan die van stof D1. Je hoeft hierbij geen rekening te houden met de molecuulmassa.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een hoge waarde van Kv aangeeft dat de kleurstof beter oplost in octaan-1-ol dan in water (1p)
  • Noemt dat D6 meer hydrofoob is doordat in het molecuul geen (negatief) geladen groepen / SO3⁻-groepen aanwezig zijn (1p)

Wanneer het antwoord is gegeven als: 'Een hoge waarde van Kv geeft aan dat de kleurstof beter oplost in octaan-1-ol dan in water. D6 is meer hydrofoob doordat in het molecuul minder OH-groepen aanwezig zijn / doordat het molecuul minder waterstofbruggen kan vormen.', dan goed rekenen.

Vraag 13 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Mauveïne

Opgavetekst

Bron 1

Figuur uit het examen

Structuurformules van de drie organische beginstoffen naast elkaar: aniline (een benzeenring met een NH2-groep), o-toluïdine (een benzeenring met een NH2-groep en een CH3-groep op naburige C-atomen) en p-toluïdine (een benzeenring met een NH2-groep en een CH3-groep tegenover elkaar).

Bron 2

Figuur uit het examen

Structuurformule van mauveïne B op de uitwerkbijlage: een middelste ringstructuur van drie ringen met twee N-atomen, waarvan het ene N-atoom positief geladen is (N+) en een fenylgroep draagt. Links een benzeenring met een H3C-groep en een H2N-groep. Bovenaan in de rechter ring een CH3-groep. Rechts onderaan een NH-groep met een 4-methylfenylgroep (p-tolyl).

Bron 6

Figuur uit het examen

Boven: de Lewisstructuur van mauveïne A, met de positieve lading op het N-atoom van de middelste ring en de niet-bindende elektronenparen getekend. Onder: de onvolledige Lewisstructuur van een andere grensstructuur van mauveïne A. De centrale ringen zijn nog niet volledig getekend (de dubbele bindingen ontbreken), er zijn geen niet-bindende elektronenparen aangegeven en er staat nog geen formele lading op de structuur.

Vraag 5 3 punten

Mauveïne A komt in twee vormen voor. Op de uitwerkbijlage is de Lewisstructuur gegeven van mauveïne A en de onvolledige Lewisstructuur van een andere grensstructuur. In deze grensstructuur is de positieve lading verplaatst naar een ander N-atoom. In het molecuul is dan ook een andere C=N-binding aanwezig. Maak op de uitwerkbijlage de onvolledige Lewisstructuur compleet met elektronenparen en formele lading(en).

Bekijk het antwoord
  • Het meest rechtse N-atoom heeft een C=N-binding met de centrale ringenstructuur, en in de centrale ringenstructuur zijn de ontbrekende C=C-bindingen en de ontbrekende C=N-binding juist weergegeven (1p)
  • In de gegeven structuur is een consequente weergave van de niet-bindende elektronenparen, en voldoen alle atomen aan de octetregel (1p)
  • In de gegeven structuur is de positieve lading op het juiste N-atoom weergegeven (1p)

De onderste grensstructuur is compleet: de centrale ringen hebben de ontbrekende C=C- en C=N-bindingen, het meest rechtse N-atoom heeft een C=N-binding met de centrale ringenstructuur, alle atomen voldoen aan de octetregel, de niet-bindende elektronenparen zijn getekend en de positieve lading staat op het juiste N-atoom.

Vraag 5 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Haarverf

Vraag 14 2 punten

Haarverf heeft een hoge pH. Bij deze hoge pH zwellen bepaalde delen van keratine op en dringen pigmentmoleculen tot diep in een haar door. Onderzoekers vermoeden dat het opzwellen van delen van keratine wordt veroorzaakt doordat in de betrokken peptideketens relatief veel aminozuureenheden met zure restgroepen aanwezig zijn. Leg uit op microniveau dat de aanwezigheid van aminozuureenheden met zure restgroepen bijdraagt aan het opzwellen van keratine bij hoge pH.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij hoge pH de zure restgroepen H+ ionen afstaan, waardoor de restgroepen negatief geladen worden (1p)
  • Noemt dat de (gelijke, negatieve) ladingen elkaar afstoten, waardoor de tussenruimte tussen de keratineketens groter wordt (1p)

Vraag 14 in het hele examen

HB+

HB+
HB+

Links: het deeltje HB+ als benzeenring met een NH2+-groep bovenaan (N met een positieve lading en twee H-atomen) en een NH2-groep onderaan. De ringatomen zijn C-atomen met afwisselend dubbele bindingen, en de H-atomen zijn aan de C-atomen gebonden. Rechts de onvolledige grensstructuur van HB+: een zespersoons ring met dubbele bindingen en niet-bindende elektronenparen die nog niet zijn getekend, en zonder formele lading. Tussen beide structuren staat een dubbele pijl (grensstructuren).

Vraag 17 2 punten

Het deeltje HB+ is een sterk elektrofiel deeltje dat een rol speelt in het verdere mechanisme van de vorming van de uiteindelijke pigmenten. Maak de grensstructuur van HB+ op de uitwerkbijlage af en geef een andere grensstructuur voor HB+. Gebruik Lewisstructuren.

Bekijk het antwoord
  • De gegeven grensstructuur is juist afgemaakt, en de andere grensstructuur is weergegeven met de positieve lading op een juist gekozen atoom (1p)
  • In de andere grensstructuur zijn de atoombindingen en de niet-bindende elektronenparen juist weergegeven (1p)

De gegeven grensstructuur van HB+ is afgemaakt, en daarnaast staat een andere grensstructuur met de positieve lading op een ander, juist gekozen atoom, met alle atoombindingen en niet-bindende elektronenparen juist getekend.

Vraag 17 in het hele examen

Hoe vaak bindingen in het examen komt

Vragen over bindingen per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11-2, 19, 23416%
2026, tijdvak 27, 19-20312%
2025, tijdvak 119-21312%
2025, tijdvak 24, 2228%
2024, tijdvak 13, 14-15, 18417%
2024, tijdvak 27, 2428%
2023, tijdvak 110, 2028%
2023, tijdvak 22-4313%
2022, tijdvak 16, 10-11313%
2022, tijdvak 23, 15, 18, 24416%
2022, tijdvak 32, 15, 21313%
2021, tijdvak 11, 6, 23313%
2021, tijdvak 26, 10-11, 24415%
2021, tijdvak 320-2129%
2019, tijdvak 13, 5, 17-19519%
2019, tijdvak 216, 23-25415%
2018, tijdvak 19-13519%
2018, tijdvak 25, 14, 17312%

In 18 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over bindingen, samen 59 vragen (13% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 12% van de vragen over bindingen, daarvoor 14%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met bindingen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over bindingen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over bindingen

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Bindingen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt bindingen voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 59 vragen over bindingen, 13% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over bindingen?

In het examen van 2019, tijdvak 1, met 5 vragen: 3, 5, 17-19.

Hoe oefen ik examenvragen over bindingen?

Op deze pagina staan alle vragen over bindingen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.