Examenvragen redoxreacties scheikunde vwo

25 vragen over redoxreacties uit 13 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Redoxreacties komt in 13 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 25 vragen (6% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 3 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over redoxreacties

Per examen de vragen over redoxreacties, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: DHA en zelfbruiners

Opgavetekst

Van nature wordt de huid bruin onder invloed van de zon. Bij de natuurlijke bruinkleuring van de huid spelen melaninen een belangrijke rol. Deze groep stoffen wordt in het lichaam vooral gesynthetiseerd uit de aminozuren tyrosine en cysteïne. Op de uitwerkbijlage is een mogelijke structuurformule van feomelanine weergegeven.

Bij de vorming van een molecuul van deze stof worden van twee cysteïne-eenheden uitsluitend H-atomen afgesplitst.

DHA kan elektrochemisch worden geproduceerd op basis van glycerol (propaan-1,2,3-triol). In figuur 3 is deze elektrochemische omzetting onvolledig weergegeven.

Aan de ene elektrode verloopt de omzetting van glycerol tot DHA, terwijl aan de andere elektrode waterstof wordt gevormd.

Tijdens een experiment werd in een tijd van 3,0 uur een hoeveelheid van $8{,}4\ \mu\mathrm{mol}$ DHA gevormd.

Vraag 17 4 punten

Geef de vergelijkingen van de halfreacties die verlopen en geef de totaalvergelijking. Gebruik molecuulformules.

Onvolledig schema van een elektrochemische cel: links glycerol dat via een elektrode tot DHA wordt omgezet, rechts H+ dat tot H2 wordt omgezet. Bekijk in Opgaven, pagina 8

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + 2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{e^-}

2\,\mathrm{H^+} + 2\,\mathrm{e^-} \rightarrow \mathrm{H_2}

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + \mathrm{H_2}

Indien het volgende antwoord is gegeven (3 scorepunten):

\mathrm{C_3H_8O_3} + 2\,\mathrm{OH^-} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + 2\,\mathrm{H_2O} + 2\,\mathrm{e^-}

2\,\mathrm{H_2O} + 2\,\mathrm{e^-} \rightarrow \mathrm{H_2} + 2\,\mathrm{OH^-}

\mathrm{C_3H_8O_3} \rightarrow \mathrm{C_3H_6O_3} + \mathrm{H_2}

Vraag 17 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Polydopamine

Opgavetekst

Polydopamine is een polymeer dat hecht aan bijna alle mogelijke oppervlakken, zelfs in waterig milieu.

De synthese van het monomeer dopamine is vereenvoudigd in een blokschema weergegeven. Zie figuur 1. De structuurformules van enkele stoffen die in de synthese voorkomen, zijn onder het blokschema weergegeven.

figuur 1
figuur 1

Polydopamine heeft een complexe structuur die nog niet geheel is opgehelderd. In figuur 3 zijn twee reacties in het vormingsproces van polydopamine vereenvoudigd weergegeven: een redoxreactie en een ringsluiting.

figuur 3
figuur 3

De vergelijking van de halfreactie waarbij stof P wordt omgezet tot stof Q is hieronder weergegeven.

(C₈H₉O₂N)_n + 2n OH^– → (C₈H₇O₂N)_n + 2n H₂O + 2n e^‒

Voor de omzetting van stof P tot stof Q is zuurstof nodig. Zuurstof wordt hierbij omgezet tot waterstofperoxide (H₂O₂).

Vraag 18 3 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Geef de vergelijking van de halfreactie van zuurstof tot waterstofperoxide.
  • Geef de totaalvergelijking van de redoxreactie.
Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

O₂ + 2 H₂O + 2 e^‒ → H₂O₂ + 2 OH⁻ (× n) (C₈H₉O₂N)_n + 2n OH^– → (C₈H₇O₂N)_n + 2n H₂O + 2n e^‒ (× 1) (C₈H₉O₂N)_n + n O₂ → (C₈H₇O₂N)_n + n H₂O₂

of

O₂ + 2 H⁺ + 2 e^‒ → H₂O₂ (× n) (C₈H₉O₂N)_n + 2n OH^– → (C₈H₇O₂N)_n + 2n H₂O + 2n e^‒ (× 1) (C₈H₉O₂N)_n + n O₂ → (C₈H₇O₂N)_n + n H₂O₂

  • juiste halfreactie van zuurstof (1)
  • de halfreacties consequent opgeteld (1)
  • (indien van toepassing H⁺ en OH^–gecombineerd tot H₂O en) gelijke deeltjes voor en na de pijl tegen elkaar weggestreept (1)

Vraag 18 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Alternatieve brandstoffen

Opgavetekst

Vrachtwagens die goederen vervoeren rijden vaak op fossiele brandstoffen. In het onderzoek naar alternatieven is ook de verbranding van fijnverdeelde metalen onderzocht.

In de figuur op de uitwerkbijlage zijn de energiedichtheid (kWh dm^–3) en de energie-inhoud per massa-eenheid (kWh kg^–1) van verschillende brandstoffen weergegeven.

Alternatieve brandstoffen die momenteel worden onderzocht, zijn onder andere waterstof en ijzer. De energie-inhoud van ijzer is 7,4·10⁶ J kg^–1. In de figuur op de uitwerkbijlage ontbreekt nu nog het punt van Fe.

Bij het gebruik van metalen als brandstof voor vrachtwagens bestaat de mogelijkheid om het verbrandingsafval te recyclen, namelijk door het metaaloxide met waterstof te laten reageren. De optimale temperatuur voor de reactie van ijzer(III)oxide (Fe₂O₃) met waterstof ligt tussen 970 K en 1120 K.

Vraag 23 3 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Geef de vergelijking van de reactie van ijzer(III)oxide met waterstof tot ijzer en één andere stof.
  • Bereken de reactiewarmte in joule per mol gevormd ijzer. Gebruik de waardes van de vormingswarmtes uit je informatieboek.
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Fe₂O₃ + 3 H₂ → 2 Fe + 3 H₂O

( 1/2 × 8,24 − 3/2 × 2,42) ⋅ 10⁵ = 0,49 ⋅ 10⁵ (J mol⁻¹)

of

Fe₂O₃ + 3 H₂ → 2 Fe + 3 H₂O

− E_begin + E_eind =− 1/2 ×−( 8,24 ⋅ 10⁵)

+ 3/2 ×− ( 2,42 ⋅ 10⁵) = 0,49 ⋅ 10⁵(J mol⁻¹)

  • de vergelijking van de reactie (1)
  • absolute waardes van de vormingswarmtes en verwerking van de coëfficiënten (1)
  • rest van de berekening (1)

Opmerking

De volgende berekening goedrekenen:

1/2 × 8,24 − 3/2 × 2,42 = 0,49 ⋅ 10⁵ (J mol⁻¹)

Vraag 23 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Battolyser

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Schematische tekening van de battolyser voor het opladen. Twee elektroden in natronloog, gescheiden door een membraan (stippellijn). Links: ijzer met ijzer(II)hydroxide, aangesloten op de min van de zonnepanelen. Rechts: nikkel met nikkel(II)hydroxide, aangesloten op de plus. In de oplossing aan beide kanten Na+ en OH-. Rechts onderaan H2O(l).

Vraag 6 3 punten

De battolyser is een oplaadbare batterij die ook water elektrolyseert (zie figuur 1). Als de batterij wordt opgeladen, wordt aan de linker elektrode ijzer(II)hydroxide omgezet tot onder andere ijzer. Aan de rechter elektrode wordt nikkel(II)hydroxide omgezet tot onder andere de vaste stof nikkel(III)oxidehydroxide, NiO(OH). De elektrolyt-oplossing is natronloog. Tijdens de elektrolyse bewegen alleen hydroxide-ionen door het membraan. Geef de vergelijkingen van de halfreacties die verlopen tijdens het opladen en geef de totaalvergelijking.

Bekijk het antwoord
  • De halfreactie van ijzer(II)hydroxide: $Fe(OH)_2 + 2 e^- \rightarrow Fe + 2 OH^-$ (x1). (1p)
  • De halfreactie van nikkel(II)hydroxide: $Ni(OH)_2 + OH^- \rightarrow NiO(OH) + H_2O + e^-$ (x2). (1p)
  • De gegeven halfreacties zijn in de juiste verhouding opgeteld, en OH- en e- zijn links en rechts van de pijl tegen elkaar weggestreept: $Fe(OH)_2 + 2 Ni(OH)_2 \rightarrow Fe + 2 NiO(OH) + 2 H_2O$. (1p)

Ook goed rekenen: de halfreacties Ni(OH)2 -> NiO(OH) + H+ + e- en Ni(OH)2 + H2O -> NiO(OH) + H3O+ + e-. Evenwichtstekens in plaats van reactiepijlen zijn goed.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Bij het opladen van de battolyser (zie figuur 1) passeren hydroxide-ionen het membraan. Tijdens het opladen bewegen alleen hydroxide-ionen door het membraan. Leg uit in welke richting de hydroxide-ionen het membraan passeren tijdens het opladen.

Bekijk het antwoord
  • De elektronen bewegen van rechts naar links. (1p)
  • Inzicht dat elektroneutraliteit moet gelden, en de consequente conclusie dat de OH-ionen van links naar rechts bewegen. (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift, bij vraag 7: als een onjuist antwoord op vraag 7 het consequent gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 6, dan niet aanrekenen. Een antwoord als 'tijdens het opladen worden aan de linker elektrode OH-ionen gevormd en aan de rechter elektrode verbruikt, dus de OH-ionen bewegen van links naar rechts' is goed.

Vraag 7 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Lithium-luchtbatterij

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van een lithium-luchtbatterij. Links in de behuizing de lithium-elektrode (Li), in het midden het membraan en rechts de poreuze elektrode met $O_2$ van buitenaf. Bovenaan staat een lampje in de stroomkring.

Vraag 19 2 punten

In figuur 1 is een lithium-luchtbatterij schematisch weergegeven. In deze opgave worden eerst de elektroden en dan het membraan besproken. Op het grensvlak van het lithium en het membraan verloopt bij stroomlevering halfreactie 1: $Li \rightarrow Li^+ + e^-$ (halfreactie 1). Leg uit of de lithiumelektrode bij stroomlevering de positieve of de negatieve elektrode is.

Bekijk het antwoord
  • In halfreactie 1 ontstaan elektronen, of lithium reageert als reductor (1p)
  • Consequente conclusie: de lithiumelektrode is de negatieve elektrode (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Indigo

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Structuurformule van indigo: twee vijfringen, elk vastgemaakt aan een benzeenring, verbonden door een centrale C=C-binding. In elke vijfring een N-atoom met een H-atoom en een C=O-groep.

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Structuurformule van indigowit, de opgeloste gereduceerde vorm van indigo. Zelfde skelet als indigo, maar met OH-groepen op de plaats van de C=O-groepen en een H-atoom aan elk N-atoom. De centrale binding tussen de twee vijfringen is enkelvoudig.

Vraag 5 2 punten

Indigo wordt na extractie uit de indigoplant eerst met een reductor omgezet tot het oplosbare indigowit (zie figuur 2). Opgelost indigowit wordt tijdens het verven van katoen opgezogen door de katoenvezels. Tijdens het drogen komen de vezels in contact met zuurstof uit de lucht en wordt indigowit weer omgezet tot indigo.

Leid de halfreactie van de omzetting van indigo tot indigowit af. Gebruik hierbij molecuulformules.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl H2O en e− (1p)
  • Links van de pijl C16H10N2O2 en rechts van de pijl C16H12N2O2, en de rest van de vergelijking (2 OH−) (1p)

Voorbeeld van een juist antwoord: $C_{16}H_{10}N_2O_2 + 2 H_2O + 2 e^- \rightarrow C_{16}H_{12}N_2O_2 + 2 OH^-$. Ook goed rekenen: $C_{16}H_{10}N_2O_2 + 2 H^+ + 2 e^- \rightarrow C_{16}H_{12}N_2O_2$. Als in vraag 1 en vraag 5 dezelfde onjuiste molecuulformule van indigo is gebruikt, reken je die hier niet opnieuw aan. Zijn in plaats van molecuulformules structuurformules gebruikt, dan maximaal 1 scorepunt.

Vraag 5 in het hele examen

Figuur 3

Figuur 3
Figuur 3

Schema van de vorming van indigo in de plant. Tryptofaan wordt omgezet tot indool. Indool wordt met het enzym FMO omgezet tot indoxyl. Indoxyl wordt met het enzym UGT en glucose omgezet tot indicaan. Bij beschadiging wordt indicaan met het enzym BGL en glucose omgezet tot indoxyl. Indoxyl wordt met O2 spontaan omgezet tot indigo.

Bron 11

Experiment1234
stam bevat het gen voor FMOneejajaja
stam bevat het gen voor UGTneeneejaja
enzym BGL toegevoegdneeneeneeja
blauwkleuringwel/nietwel/nietwel/nietwel/niet

Vraag 7 2 punten

In het blad van de indigoplant wordt indool door het enzym FMO omgezet tot indoxyl. In aanwezigheid van het enzym UGT wordt indoxyl vervolgens geheel omgezet tot indicaan. Het gevormde indicaan wordt opgeslagen. Bij beschadiging van de bladeren komt het enzym BGL vrij dat indicaan omzet tot indoxyl, waaruit vervolgens indigo ontstaat. Het enzym UGT bevindt zich op een andere plaats in de cel, waardoor UGT het gevormde indoxyl in deze situatie niet kan omzetten.

De onderzoekers kweekten enkele stammen van E. coli. In deze stammen waren wel of niet genen van de indigoplant overgebracht. In de tabel op de uitwerkbijlage is te zien welke experimenten zijn uitgevoerd. Bij elk experiment bevatte de voeding glucose en tryptofaan. Tryptofaan wordt door E. coli van nature omgezet tot indool. De bacteriën hebben geen genen voor de aanmaak van het enzym BGL. Om toch blauwkleuring mogelijk te maken, werd aan sommige bacteriekweken het enzym BGL toegevoegd. Niet in alle experimenten werd blauwkleuring door de vorming van indigo waargenomen.

Geef in de tabel op de uitwerkbijlage voor elk experiment aan of blauwkleuring door de vorming van indigo optreedt. Gebruik onder andere informatie uit figuur 3.

Bekijk het antwoord
  • Experiment 1 en 2: experiment 1 niet blauw, experiment 2 wel blauw (1p)
  • Experiment 3 en 4: experiment 3 niet blauw, experiment 4 wel blauw (1p)

In de tabel op de uitwerkbijlage: blauwkleuring niet bij experiment 1, wel bij experiment 2, niet bij experiment 3 en wel bij experiment 4.

Vraag 7 in het hele examen

2023, tijdvak 2: PFOA

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Vereenvoudigd reactieschema: octaanzuurfluoride (C7H15COF) wordt in reactor 1 omgezet tot stof P (C7F15COF). In reactor 2 wordt stof P omgezet tot PFOA (C7F15COOH). De pijlen zijn aangeduid met reactor 1 en reactor 2.

Vraag 15 4 punten

PFOA wordt geproduceerd uit octaanzuurfluoride in twee reactoren. De omzettingen in deze reactoren zijn vereenvoudigd weergegeven in figuur 1.
Reactor 1 is een elektrochemische cel. Aan de positieve elektrode treedt halfreactie 1 op, waarbij telkens een waterstofatoom van octaanzuurfluoride wordt vervangen door een fluoratoom.
~C–H + HF → ~C–F + 2 H+ + 2 e– (halfreactie 1)

Bereken de ladingsoverdracht in coulomb wanneer 3,0·10^2 g octaanzuurfluoride wordt omgezet tot stof P.
Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.
Gebruik hierbij onder andere de volgende gegevens:
− De molaire massa van octaanzuurfluoride is 146 g mol−1.
− 1,00 mol elektronen heeft een lading van 9,65·10^4 C.

Bekijk het antwoord
  • Omrekening van de massa octaanzuurfluoride naar de chemische hoeveelheid: $\frac{3{,}0\cdot10^{2}}{146}=2{,}05$ mol (1p)
  • Omrekening naar de chemische hoeveelheid fluoratomen en de chemische hoeveelheid elektronen: $2{,}05\cdot15=3{,}08\cdot10^{1}$ mol fluoratomen en $2\cdot3{,}08\cdot10^{1}=6{,}16\cdot10^{1}$ mol elektronen (1p)
  • Omrekening naar de lading in coulomb: $6{,}16\cdot10^{1}\cdot9{,}65\cdot10^{4}=5{,}9\cdot10^{6}$ C (1p)
  • Significantie: de uitkomst heeft het juiste aantal significante cijfers (1p)

Voorbeeld van een juiste uitkomst: 5,9·10^6 C. Het CV rekent met 2,05 mol octaanzuurfluoride, 3,08·10^1 mol fluoratomen en 6,16·10^1 mol elektronen.

Vraag 15 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Een pleister voor stroom

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Vorming van het polymeer: een aromatisch dianhydride (een benzeenring met twee anhydridegroepen) reageert met 4,4'-oxydianiline (H2N-C6H4-O-C6H4-NH2) tot een keten met imidegroepen (een N-atoom in een vijfring tussen twee C=O-groepen). Pijl: onder afsplitsing van 2 H2O.

Mechanisme op de uitwerkbijlage bij vraag 21

Mechanisme op de uitwerkbijlage bij vraag 21

Onvolledig mechanisme met een omkaderd deel. Bovenaan: een keten met een N-H-groep en een C=O-groep, die in een benzeenring zit naast een COOH-groep; rechts het fragment -C6H4-O-C6H4-~. Het omkaderde deel bevat de NH-groep, de naburige C=O-groep en de COOH-groep. Onderaan: een pijl met H2O naar het product, een imide (ringstructuur met twee C=O-groepen en een N-atoom).

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Schema van de reacties in de elektrodes. Links: de negatieve elektrode met het enzym LOx op de onderlaag; LOx zet C3H5O3- om in C3H3O3- (pijl). Rechts: de positieve elektrode met Ag2O, dat via een pijl wordt omgezet in Ag. Onder de elektrodes staan de huid, met H+ onder beide elektrodes, en C3H5O3- (gestippelde pijl naar de negatieve elektrode).

Vraag 22 2 punten

Op de pleister is een brandstofcel aangebracht. Op de negatieve elektrodes is het enzym lactaat-oxidase (LOx) aanwezig. Op de positieve elektrodes is Ag2O aangebracht. In figuur 2 is schematisch weergegeven welke reacties in de elektrodes verlopen. Tijdens lichamelijke inspanning ontstaat in de spieren melkzuur (2-hydroxypropaanzuur, $C_3H_6O_3$). Een deel van het melkzuur wordt met het zweet uitgescheiden. In zweet bevinden zich hierdoor H+-ionen en lactaat-ionen (de zuurrest-ionen van melkzuur). Het enzym (LOx) maakt de omzetting van de lactaat-ionen naar $C_3H_3O_3^-$-ionen mogelijk. Geef met behulp van figuur 2 de vergelijkingen van beide halfreacties. Gebruik molecuulformules voor organische deeltjes.

Bekijk het antwoord
  • Halfreactie bij de positieve elektrode: Ag2O + 2 H+ + 2 e- → 2 Ag + H2O (1p)
  • Halfreactie van het lactaat-ion: C3H5O3- → C3H3O3- + 2 H+ + 2 e- (1p)

Per juiste halfreactie 1 punt. Evenwichtstekens in plaats van reactiepijlen niet aanrekenen. Is de halfreactie van het lactaat-ion deels met structuurformules gegeven, dan niet aanrekenen.

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Alcoholen uit CO2

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van de elektrochemische cel. De polyaniline-elektrode is een verticale staaf in de cel, met het label polyaniline-elektrode links ervan. Naast de staaf staan in de oplossing: $CO_2 + H^+$ (bovenaan), en $CH_3OH$ en $H_2O$ (onderaan).

Vraag 5 3 punten

De stijging van het $CO_2$-gehalte in de atmosfeer heeft geleid tot onderzoek naar het gebruik van $CO_2$ als grondstof voor brandstoffen. Zo is bijvoorbeeld de elektrochemische omzetting van $CO_2$ tot methanol onderzocht. Hierbij is gebruikgemaakt van een elektrochemische cel zoals is weergegeven in figuur 1.

Geef met behulp van figuur 1 de vergelijking van de halfreactie waarbij $CO_2$ wordt omgezet tot methanol.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl $CO_2$ en rechts van de pijl $CH_3OH$, en de C-balans juist (1p)
  • Rechts van de pijl $H_2O$, en de O-balans juist bij uitsluitend de juiste stoffen links en rechts van de pijl (1p)
  • Links van de pijl $H^+$ en $e^-$, en de H-balans en de ladingsbalans juist (1p)

Voorbeeld van een juist antwoord: $CO_2 + 6H^+ + 6e^- \rightarrow CH_3OH + H_2O$.

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Suikerbatterij

figuur

figuur
figuur

Schema van de suikerbatterij met een membraan tussen de elektroden. Bovenaan links de maltodextrine H-(C6H10O5)n-OH, met HPi die reageert tot C6H11O5-Pi (reactie I). Daaronder reactie II, met H2O die reageert tot CO2, H+ en e- en C5H9O4-Pi. Links onderaan reactie III, met H2O. Rechts: de positieve elektrode met O2 en H2O. Bovenaan staan het min- en pluspunt van de elektroden. Elektronen komen alleen vrij bij reactie II.

Vraag 18 3 punten

Met reacties I, II en III zijn de verlopende (half)reacties bij stroomlevering schematisch aangegeven, zie de figuur. Door de (half)reacties I t/m III wordt de maltodextrine uiteindelijk volledig omgezet. Elektronen komen uitsluitend vrij in reactie II. Reactie I: maltodextrine reageert met een deeltje dat in de oplossing aanwezig is. Dit deeltje wordt weergegeven met H-Pi. Hierbij ontstaat onder andere glucose-6-fosfaat ($C_6H_{11}O_5$-Pi). De keten van maltodextrine wordt in reactie I één glucose-eenheid korter. Reactie II: in een halfreactie wordt $C_6H_{11}O_5$-Pi omgezet tot onder andere ribulose-5-fosfaat ($C_5H_9O_4$-Pi). Geef met behulp van de figuur de vergelijking voor halfreactie II.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl $C_6H_{11}O_5$-Pi en $H_2O$, rechts van de pijl $C_5H_9O_4$-Pi en $CO_2$, en de O-balans is juist (1p)
  • Rechts van de pijl $H^+$, en de H-balans is juist (1p)
  • Rechts van de pijl $e^-$, en de ladingsbalans is juist (1p)

Een halfreactie die overeenkomt met een halfreactie uit het informatieboek (Binas) krijgt voor die vergelijking geen punten.

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Geld stinkt niet

Opgavetekst

Geld stinkt niet

Als mensen munten door hun handen laten gaan, ruiken ze een typische 'metaalgeur'. Ook ijzeren voorwerpen kunnen dit verschijnsel veroorzaken. Uit onderzoek blijkt dat deze geur wordt veroorzaakt door allerlei afbraakproducten van huidvet. Op het metaaloppervlak treedt een reeks van omzettingen op. Als eerste worden vetzuren uit het huidvet gevormd. Voor deze omzetting is, behalve huidvet, nog een beginstof nodig. Hierbij ontstaat, behalve vetzuren, nog een reactieproduct.

De gevormde vetzuren zijn vaak (meervoudig) onverzadigd. Deze onverzadigde vetzuren zijn gevoelig voor zogenoemde peroxidatie. In de figuur is de eerste stap van de peroxidatie van een onverzadigd vetzuur weergegeven. Uit een molecuul zuurstof en een molecuul van een onverzadigd vetzuur wordt een vetzuur-radicaal gevormd en een H–O–O• radicaal. Van het vetzuur-radicaal bestaan twee mesomere structuren, M1 en M2. In de volgende stap van de peroxidatie bindt het H–O–O• radicaal aan de C• in het vetzuur-radicaal, waardoor een molecuul vetzuurperoxide (R–O–O–H) wordt gevormd. De atoomgroepen rondom de C=C binding in moleculen van onverzadigde vetzuren komen uitsluitend in de cis-configuratie voor. De atoomgroepen rondom de C=C binding in vetzuurperoxidemoleculen komen zowel in de cis- als de trans-configuratie voor.

De gevormde vetzuurperoxides reageren vervolgens met het uit de ijzeren voorwerpen afkomstige Fe2+, waarbij veel reactieproducten ontstaan. De omzettingen beginnen met een reactie van Fe2+ met vetzuurperoxide. Daarbij ontstaan deeltjes met een ongepaard elektron (R–O•) en hydroxide-ionen. Deze reactie van Fe2+ met vetzuurperoxide is een redoxreactie, waarbij Fe3+ ionen ontstaan.

Uiteindelijk ontstaat een mengsel van onder andere aldehyden en ketonen. Het zijn deze stoffen die de 'ijzergeur' veroorzaken.

In het onderzoek werd een oppervlak van 0,31 dm2 van de huid van een proefpersoon in contact gebracht met een oplossing van Fe2+ ionen en werden de vluchtige verbindingen die ontstonden, verzameld en geanalyseerd. In de tabel is opgenomen hoeveel mol van een aantal stoffen bij het experiment werd verzameld en geanalyseerd. In de tabel zijn ook de zogenoemde geurdrempels van de stoffen en de molaire massa's opgenomen. De geurdrempel van een stof is het laagste gehalte waarbij een mens die stof kan ruiken.

Vraag 9 2 punten

De omzettingen beginnen met een reactie van Fe2+ met vetzuurperoxide. Daarbij ontstaan deeltjes met een ongepaard elektron (R-O•) en hydroxide-ionen. Deze reactie is een redoxreactie, waarbij Fe3+ ionen ontstaan. Geef de vergelijking voor de reactie van Fe2+ met een vetzuurperoxide. Geef het vetzuurperoxidemolecuul weer met R-O-O-H en het vetzuur-radicaal met R-O•.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl Fe2+ en rechts van de pijl Fe3+ (1p)
  • Links van de pijl R-O-O-H en rechts van de pijl R-O•, OH- en alle coefficienten gelijk aan 1 (1p)

Tribune-ionen genoteerd, of coefficienten die niet in zo klein mogelijke gehele getallen staan: een punt eraf.

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 3: RED: stroom uit zout water en zoet water

Opgavetekst

RED: stroom uit zout water en zoet water

Het bedrijf REDStack uit Harlingen is sinds 2005 bezig een techniek te ontwikkelen om grootschalig energie op te wekken uit zout water en zoet water. Zij gebruiken hiervoor een bijzondere techniek: reverse electro-dialysis (RED). In het vooronderzoek naar deze techniek is een RED-opstelling gebruikt zoals die in de figuur vereenvoudigd is weergegeven.

De opstelling bevat door membranen gescheiden compartimenten waar zout water of zoet water wordt ingevoerd. De membranen zijn in de figuur aangegeven met AM en KM.

Omdat de concentraties van Na+ en Cl– in zout water veel hoger zijn dan in zoet water, zullen de ionen uit het zoute water door de membranen naar het zoete water bewegen. Omdat in de figuur een membraan AM alleen negatieve ionen doorlaat en KM alleen positieve ionen, bewegen de Cl– ionen naar links en de Na+ ionen naar rechts. Door de beweging van de ionen ontstaat een ladingsverschil. Om de opstelling neutraal te houden, treden reacties op aan de elektrodes en ontstaat een elektronenstroom van de linker elektrode naar de rechter elektrode. Op deze wijze wordt stroom opgewekt, die elders nuttig kan worden gebruikt.

De membranen zijn gemaakt van het polymeer van X-fenyletheen. In de structuurformule van X-fenyletheen bevindt zich op C atoom 4 van de benzeengroep een functionele groep X. Het X-fenyletheen wordt gepolymeriseerd in aanwezigheid van een kleine hoeveelheid 1,3-diëthenylbenzeen. In de stof 1,3-diëthenylbenzeen zijn aan de benzeenring op plaats 1 en 3 etheengroepen gebonden.

Door de groep X in X-fenyletheen te variëren, kunnen de eigenschappen van het materiaal worden aangepast aan de eisen. In één van de twee membranen AM en KM zijn monomeereenheden aanwezig waarin de groep aanwezig is die hiernaast is weergegeven.

Een AM laat alleen negatieve ionen door, een KM alleen positieve ionen.

Door de afwisseling van beide membranen ontstaat in de RED-opstelling een ionenstroom van Na+ naar de positieve elektrode en Cl– naar de negatieve elektrode. Aan de elektroden verlopen dan halfreacties, zodat de stroomkring wordt gesloten.

In het onderzoek was in beide elektrode-compartimenten een oplossing van NaCl en CuSO4 aanwezig met elektroden van koper, zie de figuur. De vergelijkingen van de reacties die aan de elektroden verlopen zijn hieronder gegeven: Cu (s) → Cu2+ + 2 e– (negatieve elektrode) en Cu2+ + 2 e– → Cu (s) (positieve elektrode).

De oplossingen in de elektroderuimtes worden continu rondgepompt tussen beide elektroderuimtes. Hierdoor is het mogelijk om continu stroom op te wekken. In beide elektroderuimtes is een oplossing met de ionen Fe2+, Fe3+, Na+ en Cl– aanwezig.

Bron 11

Figuur uit het examen

Schematische RED-opstelling. Links een Cu-elektrode (-) in een elektroderuimte met Cu2+; rechts een Cu-elektrode (+) in een elektroderuimte met Cu2+. Daartussen wisselen membranen KM en AM elkaar af, met compartimenten voor zout water (donker) en zoet water (licht). Onderin komen het zoete en het zoute water binnen; bovenin gaat het brakke water weg.

Vraag 15 5 punten

In het onderzoek was in beide elektrode-compartimenten een oplossing van NaCl en CuSO4 aanwezig met elektroden van koper, zie de figuur. De reacties aan de elektroden: Cu(s) → Cu2+ + 2 e- (negatieve elektrode) en Cu2+ + 2 e- → Cu(s) (positieve elektrode). Bij gebruik van deze opstelling werd gemiddeld per seconde 50 C per m2 overgedragen. De gebruikte koperelektrode werd hierbij in een week meer dan een millimeter dikker. Een mol elektronen heeft een lading van 9,65·10^4 C. Bereken de toename van de dikte van de koperelektrode in mm gedurende deze week. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de chemische hoeveelheid elektronen die per seconde per m2 door de elektrode stroomt: 5,18·10^-4 mol (1p)
  • Rekent om naar de massa koper die per seconde per m2 ontstaat: 1,65·10^-2 g (1p)
  • Rekent om naar het volume koper dat per seconde per m2 ontstaat: 1,84·10^-9 m3 (1p)
  • Rekent om naar de dikte van de koperlaag in mm per m2 over de week (1p)
  • De uitkomst is gegeven in twee significante cijfers: 1,1 mm (1p)

Het antwoord is 1,1 mm (twee significante cijfers). Een rekenfout, of een ontbrekende of verkeerde eenheid: een punt eraf. Een afwijking door acceptabel tussentijds afronden niet aanrekenen. Een berekening met de atoomstraal van koper (uitkomst 1,6 mm) goed rekenen.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Het bedrijf gebruikt in beide elektroderuimtes een oplossing met de ionen Fe2+, Fe3+, Na+ en Cl-. De oplossingen worden continu rondgepompt tussen beide elektroderuimtes, zodat het mogelijk is continu stroom op te wekken. Leg uit dat het rondpompen van de beide oplossingen tussen beide elektroderuimtes ervoor zorgt dat er continu stroom kan worden opgewekt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat aan beide zijden ionen opraken door de elektrodereacties: aan de ene zijde Fe2+, aan de andere zijde Fe3+ (1p)
  • Noemt dat deze ionen door het rondpompen volledig worden aangevuld, zodat de overschotten en tekorten worden gecompenseerd (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Ascorbinezuur

Opgavetekst

Ascorbinezuur

Vanaf het begin van de twintigste eeuw is geprobeerd om de structuur op te helderen van ascorbinezuur (C6H8O6), bekend als vitamine C. In 1932 werd de structuur van ascorbinezuur geheel opgehelderd. De structuurformule van ascorbinezuur is hiernaast weergegeven.

Ascorbinezuur is een zwak zuur. Van andere stoffen was al bekend dat de zure eigenschap kan worden veroorzaakt door de aanwezigheid van een carbonzuurgroep in het molecuul, maar ook door een zogeheten enolgroep. Een enolgroep is een C=C–OH groep.

Om uitsluitsel te krijgen over de aanwezigheid van een carbonzuurgroep dan wel een enolgroep in het molecuul, voerde men de volgende twee reacties uit.

1 Reactie met diazomethaan. Diazomethaan zet OH groepen van uitsluitend carbonzuren en enolgroepen om tot O–CH3 groepen. Bij de reactie van ascorbinezuur met diazomethaan ontstond één reactieproduct met de molecuulformule C8H12O6. Deze stof noemde men dimethylascorbinezuur. De ontstane stof had geen zure eigenschappen meer.

2 Hydrolyse van het reactieproduct in basisch milieu. Onder deze omstandigheden worden alleen esterbindingen verbroken. Het bleek dat hierbij slechts één koolstofverbinding ontstond.

Neem aan dat de hydrolyse van een cyclische ester op dezelfde manier verloopt als de hydrolyse van een ester.

De zuurconstante van ascorbinezuur is in 1935 bepaald door een titratie met natronloog. In figuur 1 is het pH-verloop van deze titratie weergegeven. Op het punt dat de lijn uit figuur 1 het steilst is, is alle ascorbinezuur omgezet. Uit figuur 1 is op te maken dat ascorbinezuur in deze titratie reageert als een eenwaardig zuur. Met behulp van de grafiek kan worden berekend wat de waarde is van de Kz van ascorbinezuur. Hiertoe lazen de onderzoekers de waarde van de pH af, op het punt dat de helft van alle ascorbinezuur met natronloog heeft gereageerd.

Slechts één van de OH groepen op C-2 en C-3 kan in zuur-basereacties een H+ ion afstaan. Dit kan worden verklaard met behulp van Lewisstructuren. In één van beide zuurrestionen treedt namelijk mesomerie op en in het andere zuurrestion niet. Op de uitwerkbijlage staan twee onvolledige Lewisstructuren weergegeven van de zuurrestionen die gevormd zouden worden als van ascorbinezuur een OH groep op C-2 dan wel op C-3 een H+ ion afstaat.

In later onderzoek is onderzocht hoe ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd door planten. Het bleek dat ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd uit de beginstof (α)D-glucose. In een aantal stappen wordt glucose eerst omgezet tot stof X. Vervolgens treden de reacties op die zijn weergegeven in figuur 2. Beide omzettingen uit figuur 2 worden gekatalyseerd door enzymen. In stap 1 en 2 wordt in planten slechts één mogelijke stereo-isomeer van de ontstane stoffen gevormd. De omzetting van stap 2 kan in het laboratorium ook worden uitgevoerd zonder enzym.

Bron 14

Figuur uit het examen

Structuurformule van ascorbinezuur: een vijfring met een zuurstofatoom in de ring; C-1 met een C=O-groep; C-2 en C-3 met een C=C-binding en elk een OH-groep; C-4 met een zijketen van C-5 (met OH) en C-6 (met OH en CH2).

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Stof X is een zesring met een ringzuurstofatoom en een CH2OH-zijgroep op C-5; in stap 1 ontstaat onder afgifte van 2 H+ een vijfring met een C=O-groep op C-1 en OH-groepen op C-2 en C-3 (met een enkele binding tussen C-2 en C-3). In stap 2 ontstaat onder afgifte van 2 H+ ascorbinezuur, met een C=C-binding tussen C-2 en C-3 en een OH-groep op C-2 en C-3.

Vraag 22 2 punten

Ascorbinezuur wordt in planten gesynthetiseerd uit de beginstof (α)D-glucose, via stof X. In stap 1 van figuur 2 ontstaan uit stof X twee H+-ionen. Leg uit of stof X in stap 1 van figuur 2 met een oxidator of een reductor moet reageren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de ladingsbalans moet kloppen: bij stap 1 ontstaan twee H+-ionen, dus moeten ook twee elektronen worden afgestaan (1p)
  • Concludeert dat stof X als reductor reageert, en dus met een oxidator moet reageren (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Ammoniak en energie uit afvalwater

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van de brandstofcel. Links de negatieve elektrode met een biofilm, de stroom afvalwater met CH3COO- en HCO3- en de uitstroom van het afvalwater. In het midden het membraan, met positieve ionen (NH4+, Na+, K+) en urine erboven. Rechts de positieve elektrode (poreus) met een dun laagje water, O2 en lucht, en OH- op de elektrode; NH3 (g) gaat met de lucht mee naar buiten. Een lamp zit in de externe stroomkring tussen de elektroden.

Vraag 24 3 punten

In figuur 1 is de gebruikte brandstofcel schematisch weergegeven. In afvalwater zijn onder andere ethanoaat-ionen aanwezig. De negatieve elektrode is bedekt met een biofilm die organische verbindingen afbreekt. De elektronen die hierbij vrijkomen gaan via een externe stroomkring naar de positieve elektrode. Geef aan de hand van figuur 1 de vergelijking voor de halfreactie van ethanoaat aan de negatieve elektrode van de brandstofcel.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl CH3COO– en rechts van de pijl HCO3–, en de C-balans is juist (1p)
  • Links van de pijl H2O en de O-balans zijn juist (1p)
  • Rechts van de pijl H+ en e–, en de H-balans en de ladingsbalans zijn juist (1p)

Het juiste antwoord: CH3COO– + 4 H2O → 2 HCO3– + 9 H+ + 8 e–. Is de halfreactie gegeven als CH3COO– + 9 OH– → 2 HCO3– + 5 H2O + 8 e–, dan 2 punten.

Vraag 24 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Zonnepanelen voor ethanol

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Schema van de elektrolyse-opstelling, vereenvoudigd. Twee halfcellen met een membraan ertussen. Bovenaan zonnepanelen die de elektrische energie leveren. Links komt O2 uit de linker halfcel. Rechts wordt CO toegevoerd en komt o.a. ethanol uit de rechter halfcel. In beide halfcellen staan OH--ionen en H2O. Onderaan wordt H2O toegevoerd. Het membraan laat alleen OH--ionen en watermoleculen door.

Vraag 10 3 punten

In de rechter halfcel worden acht elektronen opgenomen per molecuul ethanol dat wordt gevormd. Geef de vergelijking van de halfreactie van de vorming van ethanol in de rechter halfcel.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl CO en rechts van de pijl C2H6O, en de C-balans juist (het juiste antwoord is $2\,CO+7\,H_2O+8\,e^-\rightarrow C_2H_6O+8\,OH^-$) (1p)
  • Links van de pijl H2O en rechts van de pijl OH-, en de O-balans juist (1p)
  • Links van de pijl e- en de H-balans juist, en de ladingsbalans juist (1p)

Is het antwoord $2\,CO+8\,H^++8\,e^-\rightarrow C_2H_6O+H_2O$ gegeven, ken dan 2 punten toe. Tribune-ionen en coëfficiënten: zie de algemene regels.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Geef de vergelijking van de halfreactie die plaatsvindt in de linker halfcel en geef de totaalvergelijking.

Bekijk het antwoord
  • Juiste vergelijking voor de halfreactie van OH-: $4\,OH^-\rightarrow O_2+2\,H_2O+4\,e^-$ (1p)
  • Beide halfreacties juist gecombineerd, en OH- en H2O juist weggestreept, met als totaalvergelijking $2\,CO+3\,H_2O\rightarrow C_2H_6O+2\,O_2$ (1p)

Is het antwoord op vraag 10 fout en is dit het consequente gevolg daarvan, reken dit dan niet aan. Maakt het antwoord op vraag 10 het wegstrepen van H2O en/of OH- niet meer nodig, ken dan maximaal 1 punt toe.

Vraag 11 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Fotonenboer

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Vereenvoudigde weergave van een vanadium-redoxflowbatterij met één elektrochemische cel. Links de linker opslagtank met VO²⁺ (boven) en VO₂⁺ (onder), met H⁺ en SO₄²⁻. Rechts de rechter opslagtank met V³⁺ (boven) en V²⁺ (onder), met H⁺ en SO₄²⁻. Tussen beide tanks het membraan. Pijlen geven de stroom van de oplossingen aan; de elektroden zijn aangegeven met ⊕ en ⊖.

Vraag 22 4 punten

Een Nederlandse melkveehouder voorziet met zonnecellen in de eigen energiebehoefte. Voor de opslag van overdag geproduceerde energie is een Vanadium Redox Flow Battery (VRFB) geplaatst. In deze VRFB worden oplossingen met verschillende vanadiumionen vanuit twee opslagtanks door een aantal geschakelde elektrochemische cellen gepompt. In deze opgave wordt de term vanadiumionen gebruikt voor VO²⁺, VO₂⁺, V³⁺ en V²⁺. In beide oplossingen is verder alleen opgelost zwavelzuur aanwezig. Wanneer de VRFB voor het eerst in gebruik wordt genomen, is van de genoemde vanadiumionen in de linker opslagtank alleen VO²⁺ aanwezig en in de rechter opslagtank alleen V³⁺. In deze situatie levert de VRFB geen stroom. Doordat in de VRFB selectieve membranen worden toegepast, worden tijdens het opladen en de stroomlevering vrijwel uitsluitend H⁺-ionen doorgelaten. Geef de vergelijking van beide halfreacties die tijdens het opladen optreden. Geef je antwoord als volgt weer: linker halfcel: ... rechter halfcel: ...

Bekijk het antwoord
  • Linker halfcel: VO²⁺ en H₂O links van de pijl en VO₂⁺ rechts van de pijl (1p)
  • Linker halfcel: H⁺ rechts van de pijl en de H-balans is juist (1p)
  • Rechter halfcel: V³⁺ en e⁻ links van de pijl en V²⁺ rechts van de pijl (1p)
  • In beide vergelijkingen staan de elektronen aan de juiste kant van de pijl en de ladingsbalans klopt (1p)

Een voorbeeld: linker halfcel $VO^{2+} + H_2O \rightarrow VO_2^{+} + 2 H^{+} + e^{-}$; rechter halfcel $V^{3+} + e^{-} \rightarrow V^{2+}$. Deelscores: (1) linker halfcel: VO²⁺ en H2O links van de pijl, VO₂⁺ rechts van de pijl; (2) linker halfcel: H⁺ rechts van de pijl en de H-balans juist; (3) rechter halfcel: V³⁺ en e⁻ links van de pijl, V²⁺ rechts; (4) in beide vergelijkingen de elektronen aan de juiste kant van de pijl en de ladingsbalans juist. Zijn de vergelijkingen voor de stroomlevering (ontladen) gegeven, $VO^{2+} + 2 H^{+} + 2 e^{-} \rightarrow V^{2+} + H_2O$ en $V^{3+} + 2 H_2O \rightarrow VO_2^{+} + 4 H^{+} + 2 e^{-}$, dan 2 punten.

Vraag 22 in het hele examen

Vraag 23 2 punten

Doordat in de VRFB selectieve membranen worden toegepast, worden tijdens het opladen en de stroomlevering vrijwel uitsluitend H⁺-ionen doorgelaten. Het membraan tussen de twee halfcellen staat in de figuur van deze opgave. Leg uit in welke richting de H⁺-ionen door het membraan passeren tijdens het opladen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de elektroneutraliteit moet gelden: positieve ionen moeten van de linker naar de rechter halfcel worden getransporteerd (1p)
  • Consequente conclusie: de H⁺-ionen bewegen van links naar rechts, van de linker naar de rechter halfcel (1p)

Consequent: een onjuist antwoord op vraag 23 dat het gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 22, niet aanrekenen. Een antwoord als 'In de linker halfcel ontstaan H+-ionen, dus de H+-ionen bewegen van links naar rechts' krijgt 1 punt. Een antwoord als 'Tijdens het opladen bewegen de elektronen van links naar rechts, dus de H+-ionen bewegen van links naar rechts' is goed.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 27 2 punten

In de tabel op de uitwerkbijlage staan vijf aanpassingen die de fabrikant kan doen om tegemoet te komen aan de eisen van deze boer. Geef in de tabel op de uitwerkbijlage met een kruisje aan welke aanpassingen een toename van de opslagcapaciteit en/of een toename van de maximale stroomsterkte veroorzaken. Neem steeds aan dat de overige factoren geen beperking vormen.

Bekijk het antwoord
  • Kruisjes juist in de tabel: bij drie juist ingevulde rijen 2 punten, bij twee juist ingevulde rijen 1 punt (de rij 'de tanks vergroten' telt niet mee) (2p)

Kruisjes in de tabel: bij 'de concentratie vanadiumionen verhogen' in beide kolommen (opslagcapaciteit en stroomsterkte); bij 'meerdere elektrochemische cellen aansluiten op dezelfde tanks', 'membranen gebruiken die de ionenstroom beter doorlaten' en 'poreuze elektrodes gebruiken voor een groter contactoppervlak' alleen in de kolom stroomsterkte. De rij 'de tanks vergroten' wordt niet beoordeeld.

De rij 'de tanks vergroten' niet beoordelen. Scoring: drie rijen juist ingevuld 2 punten; twee rijen juist ingevuld 1 punt; in alle andere gevallen 0 punten. Juiste antwoord: de concentratie vanadiumionen verhogen, kruisjes bij opslagcapaciteit én stroomsterkte; meerdere elektrochemische cellen aansluiten op dezelfde tanks, membranen die de ionenstroom beter doorlaten en poreuze elektrodes voor een groter contactoppervlak, elk een kruisje bij stroomsterkte. Mintekens in plaats van lege plekken niet aanrekenen.

Vraag 27 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Stroom uit hout

Opgavetekst

Bron 7

Figuur uit het examen

Drie glucose-eenheden naast elkaar, een fragment van amylose. Elke eenheid is een ring met een O-atoom, een CH2OH-groep en OH-groepen. De eenheden zijn met een O-atoom aan elkaar verbonden (glycosidische binding). Links loopt het fragment door (golflijn). Onder de structuren staat de onvolledige reactievergelijking van de hydrolyse, met een pijl en stippellijnen voor de stoffen links en rechts van de pijl.

Bron 10

Figuur uit het examen

Schematische opstelling. Links de reactor: met zonlicht wordt POM3- omgezet tot rPOM3-; rPOM3- reageert met biomassa tot CO2 en H3POM3-. Het mengsel stroomt via een verbinding met pijlen heen en weer tussen de reactor en de brandstofcel. Rechts de brandstofcel met twee elektroden en een lampje: H3POM3- wordt omgezet tot POM3-, O2 wordt omgezet tot H2O, en H+ gaat door het midden van de cel.

Vraag 11 3 punten

Na verloop van tijd wordt het mengsel door de brandstofcel gepompt. Het in de reactor ontstane $H_3POM^{3-}$ wordt in de brandstofcel weer omgezet tot $POM^{3-}$. Geef de vergelijkingen van de halfreacties die verlopen in de brandstofcel en geef de totaalvergelijking.

Bekijk het antwoord
  • Juiste vergelijking voor de halfreactie van $H_3POM^{3-}$: $H_3POM^{3-}$ → $POM^{3-}$ + 3 $H^+$ + 3 e- (1p)
  • Juiste vergelijking voor de halfreactie van $O_2$: $O_2$ + 4 $H^+$ + 4 e- → 2 $H_2O$ (1p)
  • De vergelijkingen van beide halfreacties zijn juist gecombineerd, met wegstrepen van $H^+$: 4 $H_3POM^{3-}$ + 3 $O_2$ → 4 $POM^{3-}$ + 6 $H_2O$ (1p)

Halfreacties: $H_3POM^{3-}$ → $POM^{3-}$ + 3 $H^+$ + 3 e- (×4) en $O_2$ + 4 $H^+$ + 4 e- → 2 $H_2O$ (×3). Totaalvergelijking: 4 $H_3POM^{3-}$ + 3 $O_2$ → 4 $POM^{3-}$ + 6 $H_2O$.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 4 punten

In het onderzoek is een hoeveelheid verdunde biomassa gemengd met 20 mL van een 0,25 M oplossing ammonium-12-molybdofosfaat. Nadat dit mengsel enige tijd in het zonlicht had gestaan, bleek dat 80% van alle $rPOM^{3-}$ was omgezet tot $H_3POM^{3-}$. Het mengsel werd door de brandstofcel gepompt tot alle ontstane $H_3POM^{3-}$ weer was omgezet tot $POM^{3-}$. De brandstofcel leverde gedurende 30 minuten een gemiddelde stroomsterkte van 0,530 A. Bereken hoeveel procent van de elektronen die $rPOM^{3-}$ van de biomassa heeft opgenomen, door $H_3POM^{3-}$ is afgestaan in de brandstofcel. Maak onder andere gebruik van de volgende gegevens: 1 A = 1 C s-1; een mol elektronen heeft een lading van 9,65·10^4 C.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mol $rPOM^{3-}$ dat heeft gereageerd: 0,25 mol L-1 vermenigvuldigen met 20 mL (gedeeld door 10^3 mL L-1), en de uitkomst vermenigvuldigen met 80% (gedeeld door 10^2%) (1p)
  • Berekent het aantal coulomb dat door $rPOM^{3-}$ is opgenomen: het aantal mol $rPOM^{3-}$ vermenigvuldigen met 3 mol elektronen per mol en met 9,65·10^4 C (1p)
  • Berekent het aantal coulomb dat in de brandstofcel is afgegeven: 0,530 C s-1 vermenigvuldigen met 30 minuten en met 60 s per minuut (1p)
  • Berekent het percentage: het aantal coulomb uit de brandstofcel delen door het aantal coulomb dat door $rPOM^{3-}$ is opgenomen, en vermenigvuldigen met 10^2% (1p)

Het antwoord is 82%. Wanneer een onjuist antwoord op vraag 12 het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 11, wordt dat hier niet aangerekend.

Vraag 12 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Haarverf

Bron 9

Figuur uit het examen

Bovenaan de onvolledige halfreactie van de peptideketen in keratine: een zwavelbrug (S-S) tussen twee CH2-groepen van de peptideketens, met OH- aan de linkerkant en na de pijl een peptideketen met een SO3--groep (O=S=O met een O-), H2O en e-, waarbij de getallen voor de stoffen met stippels zijn aangegeven. Daaronder een lege regel voor de halfreactie van H2O2 (met stippellijnen) en de totaalreactie met stippellijnen voor de ontbrekende stoffen.

Vraag 15 3 punten

Op de uitwerkbijlage is de halfreactie van de peptideketen in keratine onvolledig weergegeven. In de andere halfreactie wordt $H_2O_2$ omgezet tot $OH^-$. Maak op de uitwerkbijlage de onvolledige halfreactie compleet en geef met behulp van de vergelijking van de halfreactie van $H_2O_2$ de totaalreactie. Gebruik Binas-tabel 48 of ScienceData-tabel 9.1.f.

Bekijk het antwoord
  • Juiste vergelijking van de halfreactie van keratine: de S-S-brug + 12 $OH^-$ → 2 SO3- (aan de peptideketens) + 6 $H_2O$ + 10 e- (1p)
  • Juiste vergelijking van de halfreactie van $H_2O_2$: $H_2O_2$ + 2 e- → 2 $OH^-$ (1p)
  • De vergelijkingen van beide halfreacties zijn juist gecombineerd, met wegstrepen van $OH^-$: S-S-brug + 2 $OH^-$ + 5 $H_2O_2$ → 2 SO3- + 6 $H_2O$ (1p)

Het eindantwoord: S-S-brug + 2 $OH^-$ + 5 $H_2O_2$ → 2 peptideketen-SO3- + 6 $H_2O$ (halfreacties: S-S-brug + 12 $OH^-$ → 2 peptideketen-SO3- + 6 $H_2O$ + 10 e-, en $H_2O_2$ + 2 e- → 2 $OH^-$ (×5)). Indien de halfreactie van $H_2O_2$ is gegeven als $H_2O_2$ + 2 $H^+$ + 2 e- → 2 $H_2O$ (en de totaalreactie daarmee juist is), dan 2 punten in plaats van 3.

Vraag 15 in het hele examen

Hoe vaak redoxreacties in het examen komt

Vragen over redoxreacties per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 11714%
2026, tijdvak 218, 2328%
2024, tijdvak 16-729%
2023, tijdvak 11914%
2023, tijdvak 25, 7, 15313%
2022, tijdvak 12214%
2022, tijdvak 3514%
2021, tijdvak 11814%
2021, tijdvak 39, 15-16, 22417%
2019, tijdvak 12414%
2019, tijdvak 210-1128%
2018, tijdvak 122-23, 27311%
2018, tijdvak 211-12, 15312%

In 13 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over redoxreacties, samen 25 vragen (6% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 3: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 3% van de vragen over redoxreacties, daarvoor 7%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met redoxreacties

Maak de 15 nieuwste examenvragen over redoxreacties online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over redoxreacties

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Redoxreacties op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt redoxreacties voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 25 vragen over redoxreacties, 6% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 13 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over redoxreacties?

In het examen van 2021, tijdvak 3, met 4 vragen: 9, 15-16, 22.

Hoe oefen ik examenvragen over redoxreacties?

Op deze pagina staan alle vragen over redoxreacties met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.