Examenvragen scheidingsmethoden scheikunde vwo

34 vragen over scheidingsmethoden uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Scheidingsmethoden komt in 17 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 34 vragen (8% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 2 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over scheidingsmethoden

Per examen de vragen over scheidingsmethoden, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De productie van propeenoxide

Opgavetekst

Propeenoxide (figuur 1) wordt onder andere gebruikt als grondstof voor de productie van koelmiddelen. Op de uitwerkbijlage bij vraag 24 is het blokschema van een veelgebruikte productiemethode van propeenoxide onvolledig weergegeven.

In R1 wordt behalve MPHO ook 2-methylpropaan-2-ol gevormd. Tevens ontstaan hier de belangrijkste nevenproducten propanon en water. Het reactiemengsel afkomstig uit R1 bevat geen zuurstof meer. Het mengsel wordt in scheidingsruimte 1 (S1) gedestilleerd. De gasstroom die S1 verlaat, bevat stikstof, propanon en 2-methylpropaan. De andere stroom is vloeibaar en bevat MPHO, 2-methylpropaan-2-ol en water. Het kookpunt van MPHO is hoger dan dat van 2-methylpropaan-2-ol.

Vraag 20 2 punten

Geef aan tussen welke temperatuurgrenzen het mengsel afkomstig uit R1 moet worden gedestilleerd. Gebruik in je antwoord gegevens uit je informatieboek.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Het kookpunt van propanon is 329 K (en van 2-methylpropaan 261 K). Het kookpunt van 2-methylpropaan-2-ol is 355/356 K (en van water 373 K). Dus 329 K < T scheiding < 355/356 K.

Vraag 20 in het hele examen

De gasstroom vanuit S1 met stikstof, propanon en 2-methylpropaan wordt naar een koeler geleid. Het propanon wordt vanuit de koeler afgevoerd als afval. De rest van de gasstroom wordt van de koeler teruggevoerd naar R1. Het is noodzakelijk om een deel van de gasstroom die van de koeler naar R1 gaat, af te voeren als afvalstroom.

Vraag 21 2 punten

Leg uit dat een deel van deze gasstroom moet worden afgevoerd.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

(In deze gasstroom is nog stikstof aanwezig.) Omdat steeds nieuwe lucht wordt aangevoerd, wordt ook steeds stikstof aangevoerd in R1. Stikstof hoopt zich dus op (tenzij een deel van de gasstroom wordt afgevoerd).

Opmerking: De volgende antwoorden goedrekenen:

  • De CO2/argon uit de aangevoerde lucht wordt niet verbruikt. Door een deel van de gasstroom af te voeren wordt ophoping voorkomen.
  • Omdat steeds nieuwe lucht wordt aangevoerd, wordt ook steeds stikstof aangevoerd in R1. Door een deel van de gasstroom af te voeren wordt drukopbouw voorkomen.

Vraag 21 in het hele examen

In het blokschema ontbreken S2 en enkele stofstromen.

Vraag 24 4 punten

Maak op de uitwerkbijlage het blokschema compleet.

  • Teken S2.
  • Teken ontbrekende pijlen en noteer ontbrekende stoffen bij alle pijlen. Houd hierbij rekening met hergebruik van stoffen.
  • Bij stofstromen aangeduid met een * hoef je niets aan te geven.

Onvolledig blokschema van de productie van propeenoxide met R1, S1, R2 en de ontbrekende scheidingsruimte S2, met pijlen waarbij stoffen ontbreken. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 4

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is: het blokschema met S2 en de ontbrekende stofstromen ingevuld (zie het correctievoorschrift voor de tekening).

Opmerking: De volgorde van de uitstromen uit S2 niet beoordelen.

Vraag 24 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Fischer-Tropsch

Opgavetekst

In de jaren 20 van de vorige eeuw ontwikkelden de Duitse geleerden Fischer en Tropsch een proces om synthesegas om te zetten tot vloeibare brandstoffen. Synthesegas is een gasmengsel van koolstofmono-oxide en waterstof. Bij de zogeheten Fischer-Tropsch-reactie ontstaan diverse koolwaterstoffen, vooral alkanen. Als bijproduct ontstaat alleen water.

De reacties in R1 verlopen niet volledig. Een nadeel van de Fischer- Tropsch-reactie is dat in R1 een mengsel ontstaat waarin zich alkanen bevinden met één tot zeer veel koolstofatomen per molecuul. Dit mengsel wordt met C₁₊ aangeduid.

In scheidingsruimte 2 (S2) wordt de fractie alkanen met vijf of meer dan vijf koolstofatomen per molecuul (C₅₊) afgescheiden van de rest van het reactiemengsel. De rest van het mengsel, waarin zich onder andere de alkanen bevinden met 1 tot en met 4 C-atomen per molecuul (C₁ - C₄), wordt doorgevoerd naar scheidingsruimte 4 (S4). In S4 wordt het mengsel afkomstig uit S2 gescheiden met behulp van extractie. Dit wordt gedaan omdat een scheiding van de stoffen door afkoeling van het mengsel niet het gewenste resultaat geeft. Het extractiemiddel dat wordt gebruikt, is niet opgenomen in het blokschema.

Vraag 4 2 punten

Leg uit, met behulp van de kookpunten van de betrokken stoffen, dat deze scheiding in S4 inderdaad niet kan worden uitgevoerd door afkoeling van het mengsel.

  • Gebruik informatie uit het blokschema;
  • Neem hierbij aan dat het kookpunt van CO₂ 195 K is;
  • Gebruik je informatieboek.
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De kookpunten van C₁ - C₄ liggen tussen 112 K en 261 K. Die van CO en H₂ nog lager. Het kookpunt van CO₂ ligt tussen de kookpunten van de stoffen in de fractie C₁ - C₄. (Het is dus onmogelijk om CO₂ door middel van afkoeling van de fractie C₁ - C₄ te scheiden.)

  • relevante kookpunten verwerkt (1)
  • consequente uitleg (1)

Opmerking

Een antwoord als het volgende goedrekenen:

Om de scheiding in S4 te realiseren, moeten CO₂ en H₂O als gezamenlijke stofstroom worden verkregen. (Het kookpunt van CO₂ en het kookpunt van H₂O moeten dus beide hoger of beide lager liggen dan de kookpunten van de stoffen in de andere fractie.) Het kookpunt van H₂O ligt hoger dan de andere kookpunten, maar het kookpunt van CO₂ niet. (Het is dus onmogelijk om deze scheiding door middel van afkoeling uit te voeren.)

Vraag 4 in het hele examen

Door de reacties in R2 ontstaat uiteindelijk een mengsel dat weer kan worden aangeduid met C₁₊. In S3 wordt het mengsel afkomstig uit R2 gescheiden in vier fracties. De fractie C₁ - C₄ wordt teruggevoerd in het proces. De fracties C₅ - C₁₁ en C₁₂ - C₂₀ worden verkocht als nafta en diesel. Van de fractie C₂₁₊ wordt een deel verkocht en de rest wordt teruggevoerd in het proces. In het blokschema ontbreekt een aantal stofstromen. Ook ontbreekt R3.

Vraag 6 3 punten

Maak op de uitwerkbijlage het blokschema compleet.

  • Teken R3.
  • Teken de ontbrekende pijlen en noteer de ontbrekende stofnamen die daarbij horen. Houd daarbij rekening met terugvoer van stoffen.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Antwoordfiguur bij vraag 6 (cv-p9-2-6.webp).
  • het blok voor R3 weergegeven aansluitend op de juiste uitstroom uit S4 en de instroom van uitsluitend O₂ van buiten naar R3 weergegeven (1)
  • de uitstroom van uitsluitend C₁ - C₄ van S3 naar (de instroom van) R3 weergegeven (1)
  • terugvoer van een deel van C₂₁₊ naar (de instroom van) R2 weergegeven en terugvoer van uitsluitend CO en H₂ uit R3 naar (de instroom van) R1/S1 weergegeven (1)

Opmerking

Als de recycle van C₂₁₊ van S3 naar S2 is weergegeven en de recycle van C₁ - C₄ van S3 naar de instroom van S4 is weergegeven, dit slechts eenmaal aanrekenen.

Vraag 6 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Kwaliteitscontrole voor straight whiskey

Opgavetekst

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden: $T = 298\ \mathrm{K}$ en $p = p_0$.

‘Straight whiskey’ is whiskey die minimaal twee jaar is gerijpt op eikenhouten vaten. De vaten worden eerst van binnen gebrand, waarbij door thermolyse onder andere karamel wordt gevormd. Straight whiskey heeft daarom een karakteristieke bruine kleur. Whiskey die minder lang is gerijpt, is lichter van kleur. Om deze whiskey dezelfde luxe uitstraling te geven als straight whiskey, wordt vaak de kleurstof E-150 toegevoegd aan het eindproduct. E-150 is een mengsel van verschillende stoffen dat wordt verkregen door thermolyse van sacharose ($\mathrm{C_{12}H_{22}O_{11}}$) bij 200 °C. Als eerste reageren hierbij de OH-groepen die zijn gebonden aan de C-atomen die in de ringen direct naast de etherbinding tussen de beide ringen van sacharose liggen. Onder afsplitsing van een molecuul water wordt een nieuwe etherbinding gevormd. De ontstane stof is isosachrosan.

Op de uitwerkbijlage is de vergelijking van de omzetting van sacharose tot isosachrosan onvolledig weergegeven.

In straight whiskey ligt de molverhouding van HMF en FF in het gebied $2{,}0 < \frac{\mathrm{HMF}}{\mathrm{FF}} < 2{,}6$.

In whiskey waar E-150 aan is toegevoegd, is deze verhouding anders. Dit geeft de mogelijkheid om te controleren of een whiskey eventueel onterecht als straight whiskey wordt verkocht. Hiertoe bepaalt men met behulp van chromatografie de verhouding tussen HMF en FF. Aangezien de detector een verschillende gevoeligheid kent voor FF en HMF wordt eerst een chromatogram gemaakt met een standaardoplossing. Deze standaardoplossing bevat de stoffen HMF en FF in de molverhouding 1 : 1. In figuur 2 zijn het chromatogram van de standaardoplossing en dat van een monster whiskey weergegeven. Naast elke piek is het relatieve piekoppervlak genoteerd.

Dit onderzoek kon op twee manieren worden uitgevoerd:

  • 1 een apolaire stationaire fase gecombineerd met een polaire mobiele fase;
  • 2 een polaire stationaire fase gecombineerd met een apolaire mobiele fase.

Vraag 4 3 punten

Leg uit met behulp van figuur 1 en figuur 2 welke manier is gebruikt in deze bepalingen.

Chromatogrammen van de standaardoplossing (HMF en FF in verhouding 1 : 1) en van een monster whiskey, met het relatieve piekoppervlak naast elke piek. Bekijk in Opgaven, pagina 3

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

Uit figuur 2 blijkt dat HMF een kortere retentietijd heeft dan FF. Als een stof een korte(re) retentietijd heeft, lost deze beter op in de mobiele fase. HMF lost beter op in een polaire stof dan FF omdat in het molecuul een extra OH-groep aanwezig is / omdat HMF meer polair/hydrofiel is dan FF. Het onderzoek is dus uitgevoerd op manier 1, met een polaire mobiele fase en een apolaire stationaire fase.

of

Uit figuur 2 blijkt dat FF een langere retentietijd heeft dan HMF. Als een stof een lange(re) retentietijd heeft, hecht deze beter aan de stationaire fase. FF hecht beter aan een apolaire stof dan HMF omdat in het molecuul geen H-brugvormende/polaire groepen aanwezig zijn / omdat FF meer apolair/hydrofoob is dan HMF. Het onderzoek is dus uitgevoerd op manier 1, met een polaire mobiele fase en een apolaire stationaire fase.

Vraag 4 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Zwavelproductie

Opgavetekst

Zwavel is een belangrijke grondstof voor onder andere de productie van zwavelzuur. Vroeger werd zwavel gedolven uit sulfaat-ertsen, maar tegenwoordig wordt vrijwel alle zwavel geproduceerd uit $\mathrm{H_2S}$, een product dat vrijkomt bij de verwerking van aardolie.

De omzetting van $\mathrm{H_2S}$ tot zwavel vindt plaats via het claus-proces. In het claus-proces verlopen twee reacties.

2\,\mathrm{H_2S}\,(g) + 3\,\mathrm{O_2}\,(g) \rightarrow 2\,\mathrm{SO_2}\,(g) + 2\,\mathrm{H_2O}\,(g)

(reactie 1)

2\,\mathrm{H_2S}\,(g) + \mathrm{SO_2}\,(g) \rightleftharpoons \tfrac{3}{x}\,\mathrm{S_x}\,(g) + 2\,\mathrm{H_2O}\,(g)

(reactie 2)

De waarde van x is hierin alleen afhankelijk van de temperatuur.

Op de uitwerkbijlage bij vraag 11 is een deel van een claus-installatie weergegeven. In reactor 1 (R1) wordt $\mathrm{H_2S}$ onvolledig omgezet volgens reactie 1. In R1 verloopt ook al deels reactie 2.

Om het $\mathrm{H_2S}$ verder om te zetten tot $\mathrm{S_x}$ volgens reactie 2 is een volgende reactor (R2) nodig. In R2 verloopt alleen reactie 2. Door het gebruik van een katalysator in R2 kan het evenwicht van reactie 2 zich snel instellen.

Om in het totale proces uiteindelijk een hoge omzettingsgraad van $\mathrm{H_2S}$ naar zwavel te verkrijgen, wordt de zuurstoftoevoer in R1 zodanig geregeld dat de molverhouding $\mathrm{H_2S} : \mathrm{O_2}$ bij de invoer in R1 2 : 1 is.

De energie die in R1 vrijkomt, wordt door het gebruik van warmtewisselaars voor een groot deel elders in het proces gebruikt als bron van energie. In de warmtewisselaars wordt gebruikgemaakt van water om energie op te nemen of af te staan. Na R2 is er geen zuurstof meer aanwezig in het gasmengsel. In scheidingsruimte 1 (S1) wordt een deel van de gevormde zwavel gescheiden van de rest van de stoffen. Om de omzettingsgraad van $\mathrm{H_2S}$ en $\mathrm{SO_2}$ nog verder te vergroten, wordt het mengsel in een warmtewisselaar weer verwarmd en in een volgende reactor (R3) geleid. In R3 verloopt dezelfde reactie als in R2. Na R3 zijn alle zwavelhoudende stoffen nog steeds niet volledig omgezet.

Vraag 11 3 punten

Maak op de uitwerkbijlage het blokschema compleet. Teken R3, S1 en de tweede warmtewisselaar. Teken ontbrekende pijlen en de ontbrekende stoffen bij deze pijlen. Gebruik hierbij Sx als notatie voor zwavel. Geef bij elke warmtewisselaar aan welke waterstroom warm is en welke koud.

Blokschema van een deel van een claus-installatie (R1, R2, S1 en warmtewisselaars) dat aangevuld moet worden met R3, S1, de tweede warmtewisselaar en de stromen. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 3

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

  • S1 getekend met uitstroom van uitsluitend Sx naar buiten (1)
  • de tweede warmtewisselaar getekend met de waterinvoer aangesloten op de wateruitvoer van de eerste warmtewisselaar en de aanduidingen warm (water) en koud (water) juist (1)
  • R3 getekend en de doorgaande stofstromen vanuit R2, S1 en R3 (1)

Opmerkingen:

  • Als de waterstromen van de warmtewisselaars zijn getekend als een gesloten systeem, dit niet aanrekenen.
  • Als de richting van de waterstroom in de tweede warmtewisselaar niet tegenstrooms is weergegeven, dit niet aanrekenen.
  • Als de gehele uitstroom uit R3 is getekend als een recyclestroom naar R1/R2/S1, dit niet aanrekenen.

Vraag 11 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Veiligheidsglas

Opgavetekst

Gelaagd veiligheidsglas is een composiet, die is opgebouwd uit twee of meer lagen glas, met daartussen steeds een laag van een kunststof. Dit soort veiligheidsglas wordt gebruikt in auto's en als kogelwerend glas. De kunststof is vervormbaar, waardoor veiligheidsglas beter bestand is tegen breuk en er geen stukken glas loslaten als een glaslaag toch breekt. De glaslagen zorgen voor krasbestendigheid en vormvastheid. De meest gebruikte kunststof voor gelaagd glas is het willekeurig (random) copolymeer PVA-PVB. In figuur 1 is de structuurformule gegeven van de twee monomeer-eenheden in de keten van PVA-PVB. Hierbij staat VA voor vinylalcohol en VB voor vinylbutyral.

PVA-PVB wordt geproduceerd door PVA in een waterige oplossing te laten reageren met butanal. Hierbij reageren steeds twee OH-groepen van naast elkaar gelegen VA-eenheden met één molecuul butanal. Bij deze reactie wordt een willekeurig (random) copolymeer gevormd en ontstaat nog één andere stof. Op de uitwerkbijlage is deze omzetting onvolledig weergegeven.

Met een titratie kan het percentage overgebleven OH-groepen worden bepaald. Op deze wijze kan worden gecontroleerd of het geproduceerde materiaal voldoet aan de specificaties. Hieronder is deze bepaling beschreven:

  • 1 Een monster PVA-PVB wordt in een organisch oplosmiddel opgelost. Daarna wordt een reagens toegevoegd dat in een aflopende reactie alle overgebleven OH-groepen omzet. Per mol OH-groepen wordt hierbij 1 mol ethaanzuur gevormd.
  • 2 Na de reactie wordt water toegevoegd. Ethaanzuur en het oplosmiddel lossen op in water, de omgezette PVA-PVB lost niet op. De gevormde oplossing wordt afgescheiden van de overige stoffen.
  • 3 De oplossing die ethaanzuur bevat, wordt vervolgens getitreerd met een KOH-oplossing met fenolftaleïen als indicator.

Voor een monster van 2,200 g PVA-PVB was 16,00 mL KOH-oplossing met een molariteit van 0,650 M nodig om alle ethaanzuur volledig om te zetten.

Vraag 16 2 punten

Geef de naam van de twee scheidingsmethoden die in stap 2 van deze bepaling worden toegepast.

Bekijk het antwoord
  • extraheren (1)
  • filtreren / bezinken en afschenken (1)

Aanvulling: Op pagina 15, bij vraag 16 moet filtreren / bezinken en afschenken worden vervangen door filtreren / bezinken (en afschenken) / centrifugeren (en afschenken) (1). Het antwoord luidt daarmee: extraheren (1) en filtreren / bezinken (en afschenken) / centrifugeren (en afschenken) (1).

Vraag 16 in het hele examen

2025, tijdvak 2: DCDA

Opgavetekst

Figuur 2 Blokschema van het industriële productieproces van DCDA

Blokschema van het industriële productieproces van DCDA
Figuur 2

Blokschema van het productieproces: calciumcyaanamide ($CaCN_2$), water en koolstofdioxide gaan naar reactor 1 (R1). Vervolgens gaat het mengsel naar scheidingsruimte 1 (S1), waar stof X wordt verwijderd, daarna naar reactor 2 (R2) en scheidingsruimte 2 (S2), waar DCDA uitkristalliseert.

Vraag 2 2 punten

In figuur 2 is het industriële productieproces van DCDA vereenvoudigd met een blokschema weergegeven. In R1 ontstaan cyaanamide (H2N–C≡N) en de vaste stof X. Stof X wordt in scheidingsruimte 1 (S1) verwijderd. Hierbij wordt het mengsel in S1 op kamertemperatuur gehouden. Voer de volgende opdrachten uit: − Geef aan welke scheidingsmethode geschikt is om stof X uit het mengsel in S1 te verwijderen. − Leg hierbij uit welk verschil in stofeigenschap van cyaanamide en stof X deze scheiding mogelijk maakt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een geschikte scheidingsmethode: filtreren, of centrifugeren/bezinken en afgieten (1p)
  • Legt uit dat cyaanamide (water)oplosbaar is en stof X niet of slecht oplosbaar is (1p)

Filtreren, of centrifugeren/bezinken (en afgieten), is de juiste methode. Filtreren met de uitleg dat stof X een vaste stof is en cyaanamide oplost (in water), is volledig goed. Filtreren op deeltjesgrootte of omdat stof X vast is, en destilleren op het kookpunt, leveren samen 1 punt op voor het hele antwoord.

Vraag 2 in het hele examen

2025, tijdvak 2: 3x productie van aniline

Opgavetekst

Figuur 1 Structuurformule van aniline

Structuurformule van aniline
Figuur 1

Structuurformule van aniline.

Uitwerkbijlage bij vraag 16: blokschema van het nitrobenzeen-proces

Uitwerkbijlage bij vraag 16: blokschema van het nitrobenzeen-proces

Onvolledig blokschema met reactor R1 en scheidingsruimtes S1, S2 en S3, met de pijlen tussen de apparaten. De leerling vult de maximale temperatuur in K bij elke scheidingsruimte in, de namen van de stoffen bij de pijlen en de stoffen aan de bovenkant van S2 en S3.

Eigenschappen van nitrobenzeen, fenol en aniline (informatie bij vragen 16, 17 en 19)

stofvormingswarmte (kJ mol−1)kookpunt (K)
nitrobenzeen (l)12,50484
nitrobenzeen (g)68,53
fenol (l)−106,3455
fenol (g)−96,44
aniline (l)31,3457
aniline (g)87,03

Vraag 16 3 punten

Op de uitwerkbijlage bij vraag 16 is het blokschema van het nitrobenzeen-proces onvolledig weergegeven. In reactor 1 (R1) verloopt reactie 1: $C_6H_5NO_2$ (g) + 3 $H_2$ (g) ⇆ $C_6H_5NH_2$ (g) + 2 $H_2O$ (g). In scheidingsruimte 1 (S1) wordt de temperatuur zo ingesteld dat een van de stoffen S1 verlaat in de gasfase. De andere stoffen verlaten S1 als vloeibaar mengsel. In de volgende scheidingsruimtes (S2 en S3) wordt het overgebleven mengsel gedestilleerd. De temperaturen in S2 en S3 zijn steeds zo gekozen dat slechts één stof de ruimte in de gasfase kan verlaten. Maak op de uitwerkbijlage het blokschema van het nitrobenzeen-proces compleet. Selecteer hiervoor de juiste informatie uit de tabellen op de uitwerkbijlage en je informatieboek. − Noteer in iedere scheidingsruimte de maximale temperatuur. − Noteer de namen van de stoffen bij de pijlen. Waar een * staat, hoef je niets in te vullen. Laat gasvormige stoffen de scheidingsruimtes aan de bovenkant verlaten. − Houd rekening met hergebruik van stoffen.

Bekijk het antwoord
  • De maximumtemperaturen in K in elke scheidingsruimte: S1 T < 373 K, S2 T < 457 K en S3 T < 484 K (1p)
  • Bij S2 en S3 zijn de juiste stoffen aan de bovenkant uitgevoerd: $H_2O$ bij S2 en aniline bij S3 (1p)
  • De recirculatie van waterstof en nitrobenzeen is juist weergegeven: $H_2$ uit S1 terug naar R1 en nitrobenzeen uit S3 terug naar R1 (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2024, tijdvak 1: DME uit koolstofdioxide

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Structuurformule van methoxymethaan (DME): CH3-O-CH3.

Bron 2

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage, bij vraag 4.

Onvolledig blokschema van de productie van DME. Van links komen H2 en CO2 de installatie in en gaan naar R1. Van R1 gaat de stroom naar S1, van S1 naar R2, van R2 naar S2 en van S2 naar de uitgang rechts. S1 en S2 hebben een uitgang boven en een uitgang onder. De hoofdpijlen tussen de blokken zijn getekend; de stoffen bij de pijlen en de terugvoerpijlen ontbreken.

Vraag 4 3 punten

In R1 treedt reactie 1 op. In scheidingsruimte 1 (S1) wordt de stofstroom gescheiden die afkomstig is uit R1; water met de bijproducten verlaat S1 aan de onderzijde. Het methanol dat in R1 is gevormd, wordt doorgevoerd naar R2, waar reactie 2 optreedt. Het mengsel uit R2 wordt in S2 gescheiden in DME, methanol en water. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Teken ontbrekende pijlen en noteer ontbrekende stoffen bij alle pijlen. Houd hierbij rekening met hergebruik van stoffen. Neem aan dat in R2 geen bijproducten ontstaan. Stoffen met een laag kookpunt komen in S2 hoger uit de destillatiekolom dan stoffen met een hoog kookpunt. Gebruik Binas-tabel 42 of ScienceData-tabel 8.3.

Bekijk het antwoord
  • De stofstromen van H2, CO2 en water (H2O) zijn juist weergegeven. (1p)
  • De stofstromen van DME en methanol zijn juist weergegeven. (1p)
  • De uitstromen van S2 staan in de juiste volgorde van kookpunt: DME bovenaan, methanol in het midden, water onderaan. (1p)

Het blokschema op de uitwerkbijlage is compleet. De stofstromen van H2 en CO2 (ook de hergebruikte H2 en CO2 uit S1) gaan naar R1. Uit S1 gaat water met de bijproducten onderaan, en bovenaan gaan het methanol naar R2 en de niet omgezette stoffen terug. Uit R2 gaat de stroom naar S2. De uitstromen van S2 zijn aangegeven: DME bovenaan (het laagste kookpunt), methanol in het midden (terug naar R2 of S1) en water onderaan.

Stofstromen van H2 en CO2 uit S1 die als aparte stromen bij de invoer van R1 instromen: niet aanrekenen. Terugvoer van methanol die aansluit op S1 of op de invoer van R2: goed rekenen.

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Microbolletjes

Opgavetekst

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Structuurformule van het copolymeer PLGA, opgebouwd uit melkzuur- en glycolzuureenheden met esterbindingen.

Bron 7

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage, bij vraag 11.

Onvolledige vergelijking van de hydrolyse van PLGA. Links: HO, een keten van eenheden met index m en een keten met index n, en H. Daarna een plusteken en twee open plaatsen. Rechts van de pijl staan twee open plaatsen met een plusteken ertussen.

figuur 3

figuur 3
figuur 3

Schema van stap 2. Bovenaan wordt het PLGA-geneesmiddel uit het oplosmiddel gescheiden: PLGA en geneesmiddel gaan naar links, het oplosmiddel (vloeistof) komt terug van rechts. Uit de bovenkant van de tank gaat het oplosmiddel als gas weg. In de tank met warm water ontstaan PLGA-geneesmiddel, water en rest geneesmiddel.

Vraag 12 2 punten

Bij stap 2 wordt het PLGA-geneesmiddel gescheiden van het organisch oplosmiddel en het oplosmiddel wordt gescheiden van water (zie figuur 3). Deze processen kunnen worden opgevat als scheidingsmethoden. Geef de namen van deze twee scheidingsmethoden.

Bekijk het antwoord
  • Extraheren (scheiden van het PLGA-geneesmiddel en het organisch oplosmiddel). (1p)
  • Indampen of destillatie (scheiden van het oplosmiddel en het water). (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lignine: nuttig afval

Figuur 4

Figuur 4
Figuur 4 Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Structuurformule van vanilline: een benzeenring met een OH-groep, een OCH3-groep en een aldehydegroep (CHO).

Vraag 11 3 punten

In stap 1 en tijdens de elektrolyse ontstaan allerlei nuttige afbraakproducten van lignine. Met behulp van gaschromatografie is onder andere de vorming van vanilline (zie figuur 4) bewezen. Een monster van de aanwezige stoffen werd hiervoor in een polaire kolom ingespoten met decaan als referentiestof. Leg uit of vanilline bij deze kolom een kleinere of een grotere retentietijd heeft dan decaan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een relevant verschil in de microstructuur: vanilline bevat (onder andere) een OH-groep en is polair, terwijl decaan een apolaire koolwaterstof is (1p)
  • Consequent verschil in adsorptie of hechting aan de stationaire fase: vanilline adsorbeert beter aan de polaire stationaire fase (1p)
  • Consequente conclusie: vanilline heeft een grotere retentietijd dan decaan (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Distikstoftetraoxide

Bron 15

Figuur uit het examen
Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Begin van het blokschema: NH3 en O2 gaan naar reactor R1. De rest van het blokschema is op de uitwerkbijlage nog niet ingevuld.

Vraag 20 4 punten

Het gasmengsel afkomstig uit R1 wordt in scheidingsruimte 1 gebracht, waar water volledig wordt afgescheiden. Het gevormde stikstofmono-oxide reageert vervolgens in reactor 2 (R2) met zuurstof tot stikstofdioxide. De uitstroom van R2 wordt in een scheidingsruimte gebracht, waar N2O4 in vloeibare vorm wordt afgescheiden van de rest van het gasmengsel. De onderzoekers hebben op basis van het onderzoek een mogelijk blokschema voorgesteld van een N2O4-fabriek. Maak op de uitwerkbijlage het voorgestelde blokschema compleet. Neem aan dat in de uitstroom van R2 geen zuurstof meer aanwezig is. Teken ontbrekende reactoren en scheidingsruimtes. Teken ontbrekende pijlen en noteer ontbrekende stoffen bij alle pijlen. Houd hierbij rekening met hergebruik van stoffen. Neem aan dat bij het proces behalve water geen afval vrijkomt.

Bekijk het antwoord
  • Scheidingsruimte 1 aansluitend op R1, en de doorgaande stofstromen van NO en NO2 (1p)
  • De recycle van NO en NO2 van scheidingsruimte 2 naar (de instroom van) R2 (1p)
  • De stofstromen van H2O en O2 (1p)
  • R2 aansluitend op scheidingsruimte 1, en scheidingsruimte 2 aansluitend op R2, en de stofstroom van N2O4 (1p)

Een blokschema met R1 (NH3 en O2 erin), scheidingsruimte 1 (waar H2O wordt afgescheiden), R2 en een scheidingsruimte 2 (waar N2O4 wordt afgescheiden). De stroom van NO en NO2 loopt van scheidingsruimte 1 naar R2 en van R2 naar scheidingsruimte 2; de recycle van NO en NO2 uit scheidingsruimte 2 gaat terug naar de instroom van R2. De stofstromen van H2O en O2 zijn ingetekend zoals in het voorbeeld van het correctievoorschrift.

Ontbreekt NO zowel in de stofstroom van R2 naar de scheidingsruimte als in de recycle terug naar R2, dan wordt dat slechts eenmaal aangerekend.

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Biodiesel uit algen

Blokschema

Blokschema
Blokschema

Onvolledig blokschema van de omzetting van algenolie tot biodiesel, op de uitwerkbijlage. Van onder naar boven: een pijl naar R1 (rechthoek), een pijl naar S1 (rechthoek), een pijl naar het blok R2-S2 t/m R9-S9 (afgeronde rechthoek) en een pijl naar boven. R10, S10 en de stofstromen ontbreken.

Vraag 5 3 punten

Op de uitwerkbijlage is het blokschema van de omzetting van algenolie tot biodiesel onvolledig weergegeven. Aan een reactor (R1) met daarin het enzym lipase worden de algenolie en een ondermaat methanol toegevoegd. In een scheidingsruimte (S1) wordt de ontstane glycerol gescheiden van de overige stoffen. De omzetting van de algenolie is na één reactor niet volledig. Door om en om meerdere reactoren en scheidingsruimtes te plaatsen, wordt een zo hoog mogelijke omzetting bereikt. De ondermaat methanol is zo gekozen dat de hoeveelheid methanol na elke reactor te verwaarlozen is. In het uiteindelijke proces werden 10 reactoren en scheidingsruimtes gebruikt. In het blokschema is met één blok de herhaling van reactoren R2 t/m R9 en scheidingsruimtes S2 t/m S9 aangegeven. In R10 wordt een overmaat methanol toegevoegd zodat de algenolie volledig wordt omgezet tot biodiesel. In S10 wordt ten slotte biodiesel afgescheiden van het mengsel afkomstig uit R10. Maak op de uitwerkbijlage het blokschema compleet. Teken R10 en S10. Teken de ontbrekende pijlen. Geef bij alle pijlen de ontbrekende stofstromen aan met de volgende nummers: 1 algenolie, 2 biodiesel, 3 glycerol, 4 methanol.

Bekijk het antwoord
  • R10 en S10 getekend en de stofstroom van 1 aangegeven (1p)
  • De stofstroom van 2 aangegeven (1p)
  • De stofstromen van 3 en 4 aangegeven (1p)

Het blokschema compleet: R10 en S10 getekend, met de ontbrekende pijlen. De stofstroom van 1 (algenolie), de stofstroom van 2 (biodiesel) en de stofstromen van 3 (glycerol) en 4 (methanol) zijn aangegeven.

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: als de instroom van 1,2 en/of de uitstroom van 1,2 rondom RS2 t/m RS9 niet zijn weergegeven, dit niet aanrekenen. Als de instromen van 1 en 4 naar R1 als één stofstroom zijn weergegeven, dit niet aanrekenen. Als de uitstroom uit S10 van 3 en 4 als afzonderlijke stromen is weergegeven, dit goed rekenen.

Vraag 5 in het hele examen

2023, tijdvak 2: PFOA

Vraag 16 2 punten

Waterstof verlaat R1 samen met een lage concentratie HF. De waterstof wordt in scheidingsruimte 1 (S1) gescheiden van HF met behulp van water.

Leg uit welke scheidingsmethode wordt gebruikt in S1.

Bekijk het antwoord
  • De scheidingsmethode is extractie (1p)
  • Uitleg: HF is wel oplosbaar in water / H2 is niet oplosbaar in water (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 13

Figuur uit het examen

Onvolledig blokschema met de vakken S1 (boven) en R1 (onder). Bij R1 komt C7H15COF van links binnen en HF van onderen. Van R1 gaat een pijl omhoog naar S1 en een pijl naar rechts; de stof bij de uitgang naar rechts ontbreekt. Bij S1 komt een pijl van links binnen en gaan pijlen naar rechts en omhoog weg, zonder stoffen erbij. R2 ontbreekt.

Vraag 17 4 punten

De omzetting van octaanzuurfluoride tot PFOA is vereenvoudigd en onvolledig met een blokschema weergegeven op de uitwerkbijlage.
− In reactor 1 (R1) reageren octaanzuurfluoride en HF. Aan de positieve elektrode wordt stof P gevormd en aan de negatieve elektrode wordt waterstof gevormd uit H+-ionen.
− Waterstof verlaat R1 samen met een lage concentratie HF. De waterstof wordt in scheidingsruimte 1 (S1) gescheiden van HF met behulp van water.
− Als alle octaanzuurfluoride heeft gereageerd, wordt stof P doorgevoerd naar reactor 2 (R2). Hier reageren stof P en water volledig tot PFOA en HF, die als afzonderlijke stofstromen de reactor verlaten.

Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet.
− Teken R2.
− Teken ontbrekende pijlen en noteer ontbrekende stoffen bij alle pijlen.
Je hoeft hierbij geen rekening te houden met hergebruik van stoffen.

Bekijk het antwoord
  • R2 getekend, met de stofstromen van stof P (C7F15COF) en van PFOA (1p)
  • De stofstroom van H2 (waterstof) (1p)
  • De stofstroom van HF (waterstoffluoride) (1p)
  • De stofstroom van H2O (water) (1p)

Het blokschema op de uitwerkbijlage compleet: R2 getekend met de stofstromen van stof P (C7F15COF) en van PFOA, de stofstroom van H2 (waterstof), de stofstroom van HF (waterstoffluoride) en de stofstroom van H2O (water), met de pijlen getekend en de stoffen erbij genoteerd.

Als in plaats van H2O en HF bij de stroom uit S1 ‘HF (aq)’ of ‘H3O+ + F–’ is genoteerd, reken je dat goed.

Vraag 17 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Groene chemie met dimethylcarbonaat

Opgavetekst

Tabel

stofmolaire massa (g mol-1)
bisfenol-A228
fosgeen98,9
NaOH40,0
monomeereenheid polycarbonaat254
NaCl58,4
H2O18,0

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Totaalvergelijking van het productieproces met structuurformules: n bisfenol-A + n fosgeen (Cl-C(=O)-Cl) + 2n NaOH geeft de monomeereenheid van polycarbonaat + 2n NaCl + 2n H2O. Bisfenol-A is HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH. De molverhouding bisfenol-A : fosgeen : NaOH is dus 1 : 1 : 2.

Blokschema op de uitwerkbijlage bij vraag 7

Onvolledig blokschema van het nieuwe proces. Van links naar rechts: CO2 en methanol gaan naar R1. Uit R1 gaat het mengsel naar S1. Uit S1 komen NH3 (als afval, naar links), CO2 (terug naar R1), methanol (gestippelde pijl naar R1, nog niet getekend), DMC (naar R2) en bijproducten (pijl naar rechts, uit het proces). R2 levert DPC via S2 aan R3; methanol uit S2 gaat via een gestippelde pijl naar R1 (nog niet getekend). Bisfenol A gaat naar R3. R3 levert via S3 polycarbonaat (naar boven). Fenol uit S3 gaat naar R2. Ontbreken: R4 en de stofstromen van cyanopyridine (1), picolinamide (2) en water (3).

Vraag 7 3 punten

In scheidingsruimte 1 (S1) wordt het reactiemengsel gescheiden door middel van destillatie. Het picolinamide verlaat S1 aan de onderzijde. In het blokschema op de uitwerkbijlage ontbreken R4 en de stofstromen van cyanopyridine, picolinamide en water. In R4 zijn de omstandigheden zo gekozen dat de reactieproducten als gescheiden stofstromen vrijkomen. Het in R1 ontstane picolinamide wordt in reactor 4 volledig omgezet tot water en cyanopyridine. De cyanopyridine wordt hergebruikt, terwijl het water als afvalstroom de fabriek verlaat. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Teken R4. Teken de ontbrekende stofstromen van cyanopyridine, picolinamide en water. Houd daarbij rekening met hergebruik van stoffen. Je hoeft niets aan te geven tussen R1 en S1. Geef de stoffen in het schema weer met de volgende cijfers: 1 cyanopyridine, 2 picolinamide, 3 water.

Bekijk het antwoord
  • R4 is getekend en de stofstroom van 3 (water) is juist: water verlaat het proces als afval (1p)
  • De stofstroom van 2 (picolinamide) is juist en 1 en 2 staan op de juiste plaats bij de stofstromen uit S1. Altijd toekennen, ongeacht het antwoord (derde aanvulling) (1p)
  • De stofstroom van 1 (cyanopyridine) is juist. Altijd toekennen, ongeacht het antwoord (derde aanvulling) (1p)

Blokschema: R4 is aangesloten op de onderkant van S1. Stroom 2 (picolinamide) gaat van S1 naar R4. Uit R4 komen water (stroom 3), dat als afvalstroom het proces verlaat, en cyanopyridine (stroom 1), dat hergebruikt wordt en terug naar R1 gaat. De stromen van 2 en 3 en het verband tussen R1, S1 en R4 moeten kloppen met de tekst.

Derde aanvulling (VW-1028-a-22-1-c-A3): het tweede en het derde scorepunt worden altijd toegekend, ongeacht of er een antwoord is gegeven en ongeacht het antwoord. Beoordeel dus alleen het eerste scorepunt (R4 en de stroom van 3/water). Opmerking uit het correctievoorschrift: als uit het antwoord blijkt dat er in het proces netto geen cyanopyridine wordt verbruikt, dan goed rekenen. Bij een of meer extra stofstromen bij of tussen R1, S1 en R4: maximaal 2 punten voor deze vraag.

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Merox

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Onvolledig blokschema van het Merox-proces. Getekend zijn: de ingangen natronloog en onzuiver lpg naar reactor R1; uit R1 lpg naar boven; uit R1 natronloog met NaRS-oplossing naar reactor R2; uit R2 een stroom met een * naar rechts. Ontbreekt: de scheidingsruimte(n) en de stofstromen daarna, zoals de opdracht vraagt.

Vraag 7 1 punt

Het Merox-proces is een industrieel proces om zwavelhoudende verbindingen te verwijderen uit aardolieproducten zoals lpg. Lpg is een mengsel van koolwaterstoffen met een laag kookpunt.
De zwavelhoudende verbindingen kunnen worden aangeduid met R–SH, waarbij de groep R staat voor een koolwaterstofketen. In figuur 1 is het blokschema van het Merox-proces onvolledig weergegeven.
Het is niet mogelijk om lpg en R–SH te scheiden met behulp van water. Daarom wordt het gasvormige, nog onzuivere lpg in reactor 1 (R1) in contact gebracht met een overmaat natronloog. In R1 reageren de zwavelhoudende verbindingen volgens reactie 1.
$R–SH (g) + OH^- (aq) \rightarrow R–S^- (aq) + H_2O (l)$ (reactie 1)
In een basische oplossing kunnen de zwavelhoudende verbindingen wel van het lpg worden afgescheiden. Dit wordt veroorzaakt door de vorming van bindingen tussen watermoleculen en deeltjes die in R1 zijn ontstaan.
Geef de naam van de scheidingsmethode die wordt toegepast in R1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt extractie als de scheidingsmethode die in R1 wordt toegepast. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 3 punten

In een basische oplossing kunnen de zwavelhoudende verbindingen wel van het lpg worden afgescheiden. Dit wordt veroorzaakt door de vorming van bindingen tussen watermoleculen en deeltjes die in R1 zijn ontstaan. Het is niet mogelijk om lpg en R–SH te scheiden met behulp van water.
Voer de volgende opdrachten uit:

  • Leg uit dat het niet mogelijk is om lpg en R–SH te scheiden met behulp van water.
  • Leg uit dat de scheiding in R1 wel mogelijk is in een basische oplossing. Benoem hierbij het bindingstype / de bindingtypes die een rol speelt/spelen bij de scheiding.
Bekijk het antwoord
  • Juiste toelichting waarom scheiding met water niet mogelijk is: lpg en $R–SH$ lossen niet op in water omdat de moleculen van beide stoffen apolair (hydrofoob, ongeladen) zijn. (1p)
  • In reactie 1 ontstaan deeltjes $R–S^-$ (ionen). (1p)
  • Het bindingstype juist: ion-dipoolbindingen tussen de deeltjes $R–S^-$ en moleculen water. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

In scheidingsruimte 1 (S1) wordt het vloeibare mengsel afkomstig uit R2 gescheiden. De laag met daarin de vloeibare disulfides (R–S–S–R) wordt als afval afgevoerd. De laag met natronloog bevat geen organische stoffen, zodat het natronloog kan worden hergebruikt in het proces.
Om de reactie in R1 steeds onder gelijke omstandigheden te laten verlopen, moet het natronloog een bewerking ondergaan voordat het kan worden teruggevoerd.
Leg uit welke bewerking het natronloog moet ondergaan voordat het kan worden teruggevoerd.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat in het proces water ontstaat (in R2) / inzicht dat het gehalte NaOH lager wordt. (1p)
  • Een consequente bewerking: een deel van het (verdunde) natronloog spuien en vast NaOH toevoegen, of het natronloog indampen. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 3 punten

In scheidingsruimte 1 (S1) wordt het vloeibare mengsel afkomstig uit R2 gescheiden. De laag met natronloog bevat geen organische stoffen, zodat het natronloog kan worden hergebruikt in het proces. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet.

  • Teken de ontbrekende scheidingsruimte(n).
  • Teken ontbrekende stofstromen. Houd hierbij rekening met hergebruik van stoffen.
  • Waar in het blokschema een * voorkomt, hoef je niets aan te geven.
Bekijk het antwoord
  • S1 weergegeven en de stofstromen uit S1 juist. (1p)
  • De stofstroom van lucht juist. (1p)
  • De recycling van natronloog juist. (1p)

Een voorbeeld van een juist blokschema: R1 met de ingangen onzuiver lpg en natronloog en de uitgang lpg bovenaan; de stroom natronloog met NaRS-oplossing van R1 naar R2; R2 met lucht aan de onderkant en lucht aan de bovenkant; de stroom * van R2 naar scheidingsruimte S1; S1 met als uitgaande stroom disulfides (R–S–S–R) en natronloog (water) naar scheidingsruimte S2; S2 met water als uitgaande stroom en natronloog die via een terugvoerlijn naar R1 gaat (recycling van natronloog).

Als de uitstroom van lucht is weergegeven vanuit S1/S2, dit niet aanrekenen. Als de uitstroom van lucht vanuit R2 is weergegeven als 'lucht met minder zuurstof' of als 'stikstof', dit goed rekenen. Het derde scorepunt beoordelen in overeenstemming met het gegeven antwoord op vraag 11.

Vraag 12 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Alcoholen uit CO2

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van de elektrochemische cel. De polyaniline-elektrode is een verticale staaf in de cel, met het label polyaniline-elektrode links ervan. Naast de staaf staan in de oplossing: $CO_2 + H^+$ (bovenaan), en $CH_3OH$ en $H_2O$ (onderaan).

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Twee chromatogrammen naast elkaar. Horizontale as: retentietijd. Verticale as: signaal. Links de standaardoplossing (methanol en ethanol in de molverhouding 1 : 1): de piek van methanol heeft een relatief piekoppervlak van 112,7, de piek van ethanol 105,5. Rechts het monster: de piek van methanol heeft een relatief piekoppervlak van 69,1, de piek van ethanol 43,6. In beide chromatogrammen komt de piek van ethanol later dan die van methanol.

Vraag 9 3 punten

Uit onderzoek met gaschromatografie bleek dat er behalve methanol ook een aanzienlijke hoeveelheid ethanol aan de polyaniline elektrode wordt gevormd. In het onderzoek werd de ontstane molverhouding tussen ethanol en methanol bepaald.

Aangezien de detector een verschillende gevoeligheid kent voor ethanol en methanol werd eerst een chromatogram gemaakt met een standaardoplossing. Deze standaardoplossing bevatte ethanol en methanol in de molverhouding 1 : 1. In figuur 2 zijn het chromatogram van de standaardoplossing en dat van een monster weergegeven. Naast elke piek is het relatieve piekoppervlak genoteerd.

Leg uit met behulp van figuur 2 of in deze bepalingen de stationaire fase meer of minder polair was dan de mobiele fase.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ethanol een grotere retentietijd heeft dan methanol (uit figuur 2) (1p)
  • Noemt dat ethanol een extra CH2-groep heeft ten opzichte van methanol, waardoor ethanol minder polair is dan methanol (1p)
  • Trekt de consequente conclusie: een stof met een grotere retentietijd lost minder goed op in de mobiele fase, dus de stationaire fase is minder polair dan de mobiele fase (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 1: ‘Groene’ verf?

Vraag 3 2 punten

Wanneer het polyester enige tijd is behandeld met de pigment-oplossing, wordt het polyester gescheiden van de pigment-oplossing. Het mengsel van superkritisch $CO_2$ en het overgebleven pigment wordt gescheiden, zodat het pigment kan worden hergebruikt. Superkritisch $CO_2$ is $CO_2$ dat bij T = 120 °C is samengeperst tot p = 300 bar. Leg uit hoe men het superkritisch $CO_2$ van het overgebleven pigment kan scheiden.

Bekijk het antwoord
  • De druk moet (flink) worden verlaagd (1p)
  • Juiste toelichting: het $CO_2$ wordt gasvormig (en het pigment blijft over) (1p)

Opmerking in het correctievoorschrift: 'De temperatuur moet worden verhoogd. / Het mengsel moet worden ingedampt/gedestilleerd/verwarmd. Het CO2 zal gasvormig worden (en het pigment zal overblijven).' dit goed rekenen.

Vraag 3 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Chloropreenfabriek

Opgavetekst

Bron 2

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 6. Boven: structuurisomeer 1, de Lewisstructuur van een niet-cyclisch deeltje met een C=C-binding, een Cl-atoom onder het derde C-atoom en een + bij het vierde C-atoom. Onder: structuurisomeer 2, de keten van vier C-atomen (C1 t/m C4) met H-atomen, met links en rechts daarvan de twee grensstructuren die onvolledig zijn weergegeven, verbonden door een dubbele pijl.

Bron 5

Figuur uit het examen

Uitwerkbijlage bij vraag 10: een onvolledig blokschema met reactor R1, scheidingsruimte S1, reactor R2 en reactor R3, in deze volgorde. Stroom 1 en 2 gaan naar R1. Stroom 9 gaat van onder naar S1. S1 is verbonden met R2 en R2 met R3. De pijlen zijn grotendeels niet ingevuld, S2 ontbreekt en er staan geen stoffen bij de pijlen.

Vraag 10 4 punten

Het gehele productieproces is hieronder samengevat. Chloor en buta-1,3-dieen worden als gas in R1 geleid, waar 3,4-DCB en 1,4-DCB en nevenproducten worden gevormd. De omzetting van chloor en buta-1,3-dieen in R1 is niet volledig. Het mengsel afkomstig uit R1 is vloeibaar en wordt naar scheidingsruimte 1 (S1) geleid. In S1 wordt stikstof door het mengsel geblazen waardoor het ongereageerde chloor en buta-1,3-dieen uit de vloeistofstroom worden verwijderd. Het gasmengsel van stikstof, chloor en buta-1,3-dieen wordt boven uit S1 teruggeleid naar R1. Om ophoping van stikstof in het systeem te voorkomen wordt een deel van deze recycle-stroom afgetapt. De vloeistofstroom uit S1 wordt naar R2 geleid. In R2 wordt 1,4-DCB onvolledig omgezet tot 3,4-DCB. Uit R2 komen twee stofstromen. De ene stroom, met uitsluitend 3,4-DCB, wordt doorgevoerd naar R3. De andere stroom uit R2 bevat 1,4-DCB en de nevenproducten en wordt naar een destilleerkolom (S2) geleid, waar het 1,4-DCB wordt afgescheiden en teruggeleid naar R2. De nevenproducten worden als vloeistofstroom afgevoerd. In R3 reageert 3,4-DCB met een overmaat natronloog tot chloropreen en een oplossing van natriumchloride. Het chloropreen verlaat R3 als gasstroom. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Voer daarbij de volgende opdrachten uit: - Teken S2. - Teken de ontbrekende pijlen en noteer de ontbrekende stoffen bij de pijlen. - Geef de stofstromen in het schema weer met de volgende cijfers: 1 buta-1,3-dieen, 2 chloor, 3 chloropreen, 4 3,4-DCB, 5 1,4-DCB, 6 natriumchloride-oplossing, 7 natronloog, 8 nevenproducten, 9 stikstof. Cijfers voor de verschillende stofstromen kunnen meerdere malen voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • De stofstromen 1, 2 en 9 zijn juist weergegeven als een recycle van S1 naar R1, met spui (1p)
  • De stofstromen 3 en 4 zijn juist weergegeven (1p)
  • S2 is weergegeven (eventueel als reactor) en de stofstromen 5 en 8 zijn juist weergegeven (1p)
  • De stofstromen 6 en 7 zijn juist weergegeven (1p)

Een blokschema met S2 als extra blok bij R2 (of als reactor). Stroom 1 (buta-1,3-dieen), 2 (chloor) en 9 (stikstof) gaan naar R1 en via S1 weer terug naar R1 als recycle, met een spui van een deel van die recycle. Stroom 4 (3,4-DCB) gaat van R2 naar R3. Stroom 5 (1,4-DCB) gaat van S2 terug naar R2 en stroom 8 (nevenproducten) gaat als vloeistof uit S2. Stroom 6 (natriumchloride-oplossing) en stroom 7 (natronloog) horen bij R3, en stroom 3 (chloropreen) is het gasvormige product van R3.

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: de plaatsing van de uitstroom van de stofstromen 5 en 8 uit S2 niet beoordelen. Wanneer de stofstromen 6 en 7 uit R3 met twee pijlen zijn weergegeven, het vierde scorepunt niet toekennen. Wanneer als enige fout tussen S1 en R2 geen stoffen zijn genoteerd, hiervoor maximaal 1 scorepunt in mindering brengen.

Vraag 10 in het hele examen

2021, tijdvak 3: De synthese van polycarbonaat

Opgavetekst

De synthese van polycarbonaat

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden: T = 298 K en p = p0.

Polycarbonaat is een kunststof die sterk en krasvast is en daarom wordt toegepast in veiligheidsglas, veiligheidsbrillen en auto-onderdelen. In dit polymeer zijn zogeheten carbonaatgroepen aanwezig, waarvan de naam polycarbonaat is afgeleid. De synthese van polycarbonaat verloopt in een aantal stappen. Op de uitwerkbijlage die bij dit examen hoort is een vereenvoudigd en onvolledig blokschema voor deze synthese weergegeven. De vorming van polycarbonaat is de laatste stap in het productieproces. In reactor 4 (R4) reageren de monomeren bisfenol-A en difenylcarbonaat (DPC) volledig met elkaar. In R4 ontstaan uitsluitend polycarbonaat en fenol (benzenol). Deze stoffen verlaten R4 als twee aparte stofstromen. De structuurformules van bisfenol-A en DPC zijn hieronder weergegeven.

Om DPC te bereiden wordt in R1 eerst dimethylcarbonaat (DMC) bereid uit CO, zuurstof en methanol. In R1 worden de beginstoffen volledig omgezet.

In R2 reageert DMC met fenol (benzenol). In een evenwichtsreactie ontstaan fenylmethylcarbonaat (PMC) en methanol, zoals hieronder is weergegeven. De omzetting in R2 wordt uitgevoerd als een zogeheten reactieve destillatie: er vindt zowel een chemische reactie als een destillatie plaats. Het destillaat bestaat uit methanol. De uitstroom onder uit R2 bestaat uitsluitend uit fenol, PMC en een klein restant DMC. Dit mengsel wordt naar R3 gevoerd. Daar treedt de volgende reactie op (zie de bron met de reactievergelijkingen). Het in R3 ontstane mengsel wordt naar scheidingsruimte S gevoerd. Door destillatie wordt zuiver DPC verkregen dat naar R4 wordt geleid.

In reactor 4 (R4) reageren de monomeren bisfenol-A en difenylcarbonaat (DPC) volledig met elkaar. De in R4 gevormde moleculen van polycarbonaat hebben aan de uiteindes een O–C6H5 groep. Hierdoor wordt in het gehele proces een kleine hoeveelheid fenol verbruikt.

De moleculen van het polycarbonaat zijn zodanig lang dat de massa van de –O–C6H5 groepen aan de uiteindes mag worden verwaarloosd. De formule van polycarbonaat kan daarom worden weergegeven met (C16H14O3)n.

Bij de industriële productie, die als een continu proces wordt uitgevoerd, wordt polycarbonaat in de vorm van korrels geproduceerd. Voorwerpen van polycarbonaat worden in andere fabrieken uit polycarbonaatkorrels geproduceerd volgens een batchproces.

Bron 2

Figuur uit het examen

Links de structuurformule van bisfenol-A: HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH, twee benzeenringen met elk een OH-groep, verbonden door een C-atoom met twee CH3-groepen. Rechts de structuurformule van DPC (difenylcarbonaat): een C=O-groep met aan weerszijden een O-atoom, en aan elk O-atoom een benzeenring.

Bron 5

Figuur uit het examen

Evenwichtsreactie in R2: DMC reageert met fenol (benzenol) tot PMC (fenylmethylcarbonaat) en methanol (CH3OH).

Bron 6

Figuur uit het examen

Reactie in R3: 2 PMC geeft DPC (difenylcarbonaat) en DMC.

Vraag 4 5 punten

In R2 reageert DMC met fenol tot PMC en methanol; de uitstroom onder uit R2 bestaat uit fenol, PMC en een klein restant DMC en gaat naar R3, waar PMC reageert tot DPC en DMC. Het mengsel gaat naar scheidingsruimte S, waar zuiver DPC wordt verkregen dat naar R4 gaat. In R4 reageren bisfenol-A en DPC tot polycarbonaat en fenol. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Noteer ontbrekende pijlen en ontbrekende stoffen bij de pijlen. Houd daarbij rekening met hergebruik van stoffen.

Bekijk het antwoord
  • Pijl voor de recycling van methanol van R2 naar R1 (1p)
  • Pijl voor de recycling van DMC en fenol/benzenol van S naar (de invoer van) R2 (1p)
  • Pijl voor de recycling van fenol/benzenol van R4 naar (de invoer van) R2, en invoer van buiten van fenol/benzenol in (een instroom van) R2 (1p)
  • Bij de uitstroom van R2 naar R3 zijn DMC, PMC en fenol/benzenol vermeld (1p)
  • Bij de uitstroom van R3 naar S zijn DMC, DPC en fenol/benzenol vermeld, en bij de uitstroom van S naar R4 is DPC vermeld (1p)

Bij een overigens juist antwoord met een extra instroom van buiten of een extra uitstroom naar buiten van methanol en/of DMC: 4 punten in plaats van 5. Stofstromen die elkaar snijden in plaats van kruisen: goed rekenen. Bij een andere juiste reactievergelijking bij vraag 2, met als consequent gevolg een extra instroom van buiten of een extra uitstroom naar buiten van methanol en/of DMC: dit goed rekenen.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Afvalhout als grondstof

Bron 1

Figuur uit het examen

Vereenvoudigd en onvolledig blokschema voor de productie van levulinezuur. M (mengkamer): van boven komt pulp, van links komen water en zwavelzuur; uitgaand naar R1 een pijl zonder stof erbij. R1: uitgaand naar beneden een pijl met de tekst ‘pulprest, levulinezuur, water, zwavelzuur, bijproducten’. S1: uitgaand naar rechts een pijl met de tekst ‘afvalstroom (pulprest, water, zwavelzuur)’; uitgaand naar beneden een pijl met de tekst ‘levulinezuur, water, zwavelzuur, bijproducten’. S2: uitgaand naar S3 een pijl zonder stof erbij. S3 (kolom met stippellijnen): drie uitgaande pijlen, boven, midden en onder, zonder stof erbij. Ontbrekende pijlen en ontbrekende stoffen bij de pijlen moeten door de leerling worden ingevuld.

Vraag 4 4 punten

Een vereenvoudigd en onvolledig blokschema voor de productie van levulinezuur staat op de uitwerkbijlage. In mengkamer M wordt de batch bereid, waarna het reactiemengsel naar reactor R1 gaat. In R1 ontstaan levulinezuur, methaanzuur, water en bijproducten; het methaanzuur verdampt en wordt uit R1 afgevoerd, en het zwavelzuur is katalysator. De suspensie wordt in S1 gescheiden: het vaste afval met alle pulpresten en een deel van het water en zwavelzuur wordt afgevoerd, de rest gaat naar S2. In S2 wordt MIBK aan het filtraat toegevoegd; levulinezuur en de bijproducten lossen op in het MIBK, het zwavelzuur en water niet. Dat deel gaat naar S3, waar levulinezuur van MIBK en de bijproducten wordt gescheiden door gefractioneerde destillatie. De bijproducten verlaten S3 aan de onderzijde; de stof met het laagste kookpunt komt boven uit S3. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Noteer ontbrekende pijlen en ontbrekende stoffen bij de pijlen. Houd daarbij rekening met hergebruik van stoffen.

Bekijk het antwoord
  • De stofstroom van methaanzuur is juist aangegeven (1p)
  • De stofstromen van zwavelzuur en water zijn juist aangegeven (1p)
  • De stofstromen van MIBK, levulinezuur en bijproducten zijn juist aangegeven (1p)
  • De stofstromen uit S3 zijn in de juiste volgorde van kookpunt aangegeven (1p)

Het blokschema op de uitwerkbijlage is compleet: de stofstroom van methaanzuur is juist aangegeven (verdampt en afgevoerd uit R1); de stofstromen van zwavelzuur en water zijn juist, met hergebruik waar dat hoort; de stofstromen van MIBK, levulinezuur en bijproducten zijn juist; de stofstromen uit S3 staan in de juiste volgorde van kookpunt.

Komt er een extra stroom zwavelzuur en water uit S2 naar buiten, dan wordt dat niet aangerekend. Is een fout in de stofstromen uit S3 het consequente gevolg van een onjuist antwoord op vraag 3, dan wordt dat hier niet aangerekend.

Vraag 4 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Diesel uit houtafval

Vraag 18 2 punten

In scheidingsruimte 2 (S2) wordt de THF-laag met daarin uitsluitend stof A volledig afgescheiden van de vloeistoflaag met daarin het natronloog. Omdat het natronloog geen organische stoffen bevat, kan het worden hergebruikt in het proces. Om de reactie in reactor 2 telkens onder gelijke omstandigheden te laten verlopen, moet het natronloog in ruimte Z worden bewerkt voordat het wordt teruggevoerd in reactor 2. Leg uit welke bewerking in ruimte Z wordt uitgevoerd zodat het natronloog uit S2 geschikt is voor hergebruik.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat in reactor 2 water ontstaat, waardoor de concentratie natronloog daalt (1p)
  • Rest van de uitleg: om de omstandigheden in reactor 2 constant te houden moet de concentratie NaOH worden verhoogd, bijvoorbeeld door het natronloog in ruimte Z in te dampen; ook het toevoegen van zuiver of geconcentreerd NaOH, met het aftappen van een deel van de oplossing om ophoping te voorkomen, is goed (1p)

Is het antwoord dat in S2 met destillatie wordt gescheiden en dat in Z moet worden afgekoeld, ken dan 1 punt toe.

Vraag 18 in het hele examen

Blokschema

Blokschema
Uitwerkbijlage, vraag 19.

Vereenvoudigd blokschema van het proces, onvolledig, gedraaid weergegeven (van onder naar boven). Blokken: R1, S1, opslag, R2, S2, Z, R3 en S3. Invoer onderaan: oplossing met xylose-oligomeren. Uitvoer bovenaan S3: tridecaan. Gelabeld zijn de waterlaag (van S1 naar opslag) en het natronloog (van S2 naar Z, en van Z naar R2). De pijlen tussen de blokken zijn getekend, maar de stofnamen bij de meeste stromen ontbreken.

Vraag 19 4 punten

Het proces start met de volledige hydrolyse van de xylose-oligomeren tot xylose in reactor 1 (R1), waaraan zoutzuur en een oplossing van xylose-oligomeren worden toegevoerd. Aan het mengsel wordt THF toegevoegd. In R2 worden furfural en propanon met natronloog omgezet tot stof A. In R3 reageert stof A met waterstof tot tridecaan en water, en in scheidingsruimte 3 (S3) worden tridecaan, water en THF gescheiden. Maak het blokschema op de uitwerkbijlage compleet. Noteer ontbrekende pijlen en stoffen bij de pijlen. Houd daarbij rekening met hergebruik van stoffen. Wanneer bij een stofstroom al stofnamen zijn vermeld, hoeft niets te worden aangegeven.

Bekijk het antwoord
  • Stroom zoutzuur (HCl) en natriumchloride (NaCl) van buiten naar R1 aangegeven, en de stroom van R1 naar S1 juist (1p)
  • Bij de stroom uit S1 naar R2 uitsluitend THF en furfural; propanon van buiten naar R2; en bij de stroom van R2 naar S2 uitsluitend THF, stof A en natronloog (NaOH) (1p)
  • Bij de stroom van S2 naar R3 uitsluitend THF en stof A, en een stroom waterstof van buiten naar R3 (1p)
  • Bij de stroom uit R3 naar S3 uitsluitend THF, tridecaan en water; een stroom water van S3 naar buiten; en de recycling van THF van S3 naar R1 (1p)

Het complete blokschema met deze stromen: van buiten naar R1 zoutzuur (HCl) en natriumchloride (NaCl), en de stroom van R1 naar S1 juist aangegeven. Bij de stroom uit S1 naar R2 uitsluitend THF en furfural; van buiten naar R2 propanon; bij de stroom van R2 naar S2 uitsluitend THF, stof A en natronloog (NaOH). Bij de stroom van S2 naar R3 uitsluitend THF en stof A, en van buiten naar R3 een stroom waterstof. Bij de stroom uit R3 naar S3 uitsluitend THF, tridecaan en water; van S3 naar buiten water; en van S3 naar R1 de recycling van THF.

Stromen naar en uit ruimte Z niet beoordelen. Water in de stroom tussen R2 en S2 niet aanrekenen. Is THF bij meerdere stofstromen weggelaten, reken dat dan maximaal een keer aan. Blijkt uit het antwoord dat behalve de recycling van THF ook THF van buiten wordt aangevoerd, reken dat dan niet aan.

Vraag 19 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Fenolproductie

Opgavetekst

Blokschema van het cumeen-proces (uitwerkbijlage)

Blokschema van het cumeen-proces (uitwerkbijlage)

Blokschema met de reactoren R1, R2 en R3, de scheidingsruimten S1 t/m S4 en de stofstromen. R1: benzeen en propeen erin, cumeen eruit. R2: cumeen en zuurstof erin; CHP en cumeen eruit. S1: CHP en cumeen naar R3, cumeen terug naar R2. R3: CHP erin, zwavelzuur als katalysator (teruggevoerd via S2); uit R3 gaat een mengsel van CHP, cumeen, fenol, propanon en zwavelzuur naar S2. S2: zwavelzuur terug naar R3, de rest naar S3. S3: propanon terug naar de instroom van R3, de rest naar S4. S4: CHP en cumeen terug naar R2, fenol en propanon eruit. Het blokschema is onvolledig: vraag 21 vraagt om de stoffen en blokken van de methode van Mitsui aan te vullen.

Vraag 20 2 punten

In de scheidingsruimten S2, S3 en S4 wordt het mengsel afkomstig uit R3 gescheiden door destillatie. De kookpunten (p = p0) van de stoffen bedragen: propanon (56 °C); cumeen (152 °C); CHP (153 °C); fenol (182 °C); zwavelzuur (330 °C). Leg mede met behulp van het blokschema uit tussen welke grenzen de temperatuur in S2 moet liggen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zwavelzuur in S2 wordt afgescheiden (1p)
  • Noemt de relevante kookpunten en de grenzen: hoger dan 182 °C en lager dan 330 °C (1p)

Een juist antwoord: uit het blokschema blijkt dat zwavelzuur in S2 wordt afgescheiden van cumeen, fenol en propanon. De temperatuur moet dus hoger zijn dan 182 °C (het hoogste kookpunt van cumeen, fenol en propanon) en lager dan 330 °C (het kookpunt van zwavelzuur). Wanneer in een overigens juiste redenering 183 °C en 329 °C als grenzen zijn genoemd, dit niet aanrekenen. Zijn alleen de juiste waarden gegeven zonder uitleg, dan 1 punt.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 4 punten

Op de uitwerkbijlage staat een vereenvoudigd blokschema van het cumeen-proces. Op de wereldmarkt stijgt de vraag naar fenol sneller dan naar propanon. Om te voorkomen dat propanon afval wordt, heeft het Japanse bedrijf Mitsui een methode ontwikkeld om de ontstane propanon om te zetten tot propeen. In een extra reactor (R4) verloopt de additie van waterstof aan de C=O-groep van het propanon. In een volgende reactor (R5) ontstaan door een eliminatiereactie water en propeen uit de in R4 gevormde stof. Na een scheidingsstap (S5) wordt het gevormde propeen weer gebruikt in het cumeen-proces. Vul het blokschema op de uitwerkbijlage aan met de methode die Mitsui heeft ontwikkeld. Geef ontbrekende blokken en pijlen weer en vermeld stofnamen bij de pijlen. Neem aan dat er hierbij geen andere stoffen nodig zijn, dat er geen nevenproducten ontstaan en dat de reacties aflopend zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat propaan-2-ol ontstaat bij de additie van waterstof aan propanon (1p)
  • Tekent reactor R4 aansluitend op de uitstroom van propanon uit S4, met instroom van waterstof van buiten en uitstroom van het reactieproduct naar R5 (1p)
  • Tekent reactor R5 met uitstroom van water en propeen naar een scheidingsruimte S5, uitstroom van water naar buiten en een stroom propeen uit S5 naar R1 (1p)
  • Laat zien dat er geen propeen van buiten hoeft te worden aangevoerd en dat er geen propeen naar buiten wordt afgevoerd (1p)

Een blokschema met reactor R4 aansluitend op de uitstroom van propanon uit S4, met waterstof van buiten als instroom en propaan-2-ol als uitstroom naar R5. Reactor R5 heeft als uitstroom water en propeen naar scheidingsruimte S5; uit S5 gaat water naar buiten en propeen terug naar R1. Er komt geen propeen van buiten en er gaat geen propeen naar buiten.

Het model toont: reactor R4 met propanon uit S4 en waterstof van buiten als instroom, en als uitstroom het reactieproduct propaan-2-ol naar R5; reactor R5 met als uitstroom water (naar buiten) en propeen naar scheidingsruimte S5; uit S5 gaat water naar buiten en propeen naar R1. Er hoeft geen propeen van buiten te worden aangevoerd en er wordt geen propeen afgevoerd naar buiten. Is in de tekening bij R1 naast de instroom van propeen uit S5 ook een instroom van buiten getekend, dan niet aanrekenen, mits elders een (gedeeltelijke) uitstroom van propanon is aangegeven. Propaanal bij vraag 15 en propaan-1-ol bij deze vraag niet aanrekenen.

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Mauveïne

Opgavetekst

Bron 1

Figuur uit het examen

Structuurformules van de drie organische beginstoffen naast elkaar: aniline (een benzeenring met een NH2-groep), o-toluïdine (een benzeenring met een NH2-groep en een CH3-groep op naburige C-atomen) en p-toluïdine (een benzeenring met een NH2-groep en een CH3-groep tegenover elkaar).

Bron 2

Figuur uit het examen

Structuurformule van mauveïne B op de uitwerkbijlage: een middelste ringstructuur van drie ringen met twee N-atomen, waarvan het ene N-atoom positief geladen is (N+) en een fenylgroep draagt. Links een benzeenring met een H3C-groep en een H2N-groep. Bovenaan in de rechter ring een CH3-groep. Rechts onderaan een NH-groep met een 4-methylfenylgroep (p-tolyl).

Bron 3

Figuur uit het examen

Structuurformules van mauveïne A, B en C naast elkaar. Alle drie hebben een positief geladen N-atoom in de middelste ring, een NH-groep met een 4-methylfenylgroep (p-tolyl) en in de linker benzeenring een H3C-groep en een H2N-groep. Mauveïne A heeft een fenylgroep aan het positief geladen N-atoom. Mauveïne B heeft daarnaast een CH3-groep bovenaan in de rechter ring. Mauveïne C heeft die CH3-groep ook, en een 4-methylfenylgroep (p-tolyl) aan het positief geladen N-atoom in plaats van een fenylgroep.

Vraag 2 2 punten

In het onderzoek van de monsters mauveïne is gebruikgemaakt van chromatografie. De onderzoekers gebruikten daarbij een hydrofobe stationaire fase en methanol als mobiele fase. De structuurformules van de drie stoffen die het meest in het paarse mengsel aanwezig zijn, zijn hieronder weergegeven. Leg aan de hand van de structuurformules uit welke van deze drie mauveïnes de grootste retentietijd heeft in dit experiment.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een stof met apolaire (hydrofobe) moleculen in dit experiment de grootste retentietijd heeft (1p)
  • Noemt dat het apolaire (hydrofobe) deel van de moleculen groter wordt naarmate het aantal methylgroepen toeneemt, en concludeert dat mauveïne C de grootste retentietijd heeft (twee methylgroepen meer dan mauveïne A en een meer dan mauveïne B) (1p)

Beide verklaringen zijn juist: die via de polaire methanol als mobiele fase en die via de hydrofobe stationaire fase.

Vraag 2 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Van afvalgas naar brandstof

Vraag 23 2 punten

Het mengsel afkomstig uit R1 wordt in scheidingsruimte 1 (S1) afgekoeld. Hierdoor worden de C4-alkenen afgescheiden van het water en van de C4-alcoholen die niet hebben gereageerd. Leg uit binnen welk temperatuurgebied deze scheiding kan plaatsvinden (p = p0). Het kookpunt van methylpropeen is 267 K. Gebruik Binas-tabel 42B of ScienceData-tabel 8.3.b.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de ondergrens van het temperatuurgebied wordt bepaald door de kookpunten van de C4-alkenen, en de bovengrens door de kookpunten van de C4-alcoholen (1p)
  • Noemt cis-but-2-een (hoogste kookpunt van de alkenen) en 2-methylpropaan-2-ol (laagste kookpunt van de overige stoffen), en komt tot de conclusie 277 K < T < 356 K (1p)

Een temperatuurgebied van 277 K < T < 356 K is juist; 277 K < T < 355 K is ook goed. Ook 278 K < T < 354 K wordt goed gerekend.

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 2 punten

In S2 wordt het verkregen mengsel van alkenen gescheiden in twee fracties. De fractie met de C4- en de C8-alkenen wordt teruggevoerd naar R2. De fractie met de C12- en de C16-alkenen wordt doorgevoerd naar R3. De scheiding in S2 kan eenvoudig plaatsvinden omdat bij de gebruikte omstandigheden in de scheidingsruimte steeds één fractie in de vloeibare fase is en de andere fractie in de gasfase. Leg uit welke fractie in S2 vloeibaar is en welke fractie gasvormig is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat het verschil in fase wordt veroorzaakt door het verschil in grootte (massa) van de moleculen, of door het verschil in sterkte van de vanderwaalsbindingen (1p)
  • Juiste conclusie: de fractie van de C12- en C16-alkenen is vloeibaar en de fractie van de C4- en C8-alkenen is gasvormig (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Hoe vaak scheidingsmethoden in het examen komt

Vragen over scheidingsmethoden per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 120-21, 24312%
2026, tijdvak 24, 628%
2025, tijdvak 14, 11, 16312%
2025, tijdvak 22, 1628%
2024, tijdvak 14, 1229%
2024, tijdvak 211, 2028%
2023, tijdvak 1514%
2023, tijdvak 216-1728%
2022, tijdvak 1714%
2022, tijdvak 27-8, 11-12416%
2022, tijdvak 3914%
2021, tijdvak 13, 1029%
2021, tijdvak 3414%
2019, tijdvak 1414%
2019, tijdvak 218-1928%
2018, tijdvak 120-2127%
2018, tijdvak 22, 23-24312%

In 17 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over scheidingsmethoden, samen 34 vragen (8% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 2: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 9% van de vragen over scheidingsmethoden, daarvoor 7%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met scheidingsmethoden

Maak de 15 nieuwste examenvragen over scheidingsmethoden online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over scheidingsmethoden

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Scheidingsmethoden op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt scheidingsmethoden voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 34 vragen over scheidingsmethoden, 8% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over scheidingsmethoden?

In het examen van 2022, tijdvak 2, met 4 vragen: 7-8, 11-12.

Hoe oefen ik examenvragen over scheidingsmethoden?

Op deze pagina staan alle vragen over scheidingsmethoden met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.