Examenvragen duurzame chemie scheikunde vwo

24 vragen over duurzame chemie uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Duurzame chemie komt in 14 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 24 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over duurzame chemie

Per examen de vragen over duurzame chemie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De productie van propeenoxide

Opgavetekst

Propeenoxide (figuur 1) wordt onder andere gebruikt als grondstof voor de productie van koelmiddelen. Op de uitwerkbijlage bij vraag 24 is het blokschema van een veelgebruikte productiemethode van propeenoxide onvolledig weergegeven.

De vloeistofstroom afkomstig uit S1 wordt doorgevoerd naar reactor 2 (R2). In R2 wordt propeen toegevoegd. MPHO en propeen worden in R2 volledig omgezet tot propeenoxide en (extra) 2-methylpropaan-2-ol (vanaf nu 2-MP-ol). De totaalreactie van het proces in R1 en R2 is hieronder gegeven.

totaalreactie

\mathrm{C_3H_6 + O_2 + C_4H_{10} \rightarrow C_3H_6O + C_4H_{10}O}

(C3H6 = propeen, C4H10 = 2-methylpropaan, C3H6O = propeenoxide, C4H10O = 2-MP-ol)

De grondstoffen zijn in dit proces zo gekozen, dat niet alleen propeenoxide maar ook het bijproduct 2-MP-ol kan worden verkocht. Bij de gelijktijdige vorming van $1{,}0\cdot 10^3$ mol propeenoxide en $1{,}0\cdot 10^3$ mol 2-MP-ol ontstaat 7,80 kg afval. Dit afval bestaat uit de afvalstroom vanuit de koeler en vervuild proceswater.

Vraag 22 4 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Geef aan wat de atoomeconomie van de totaalreactie is.
  • Bereken de E-factor van het totale proces.
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

De atoomeconomie is 100% (want alle gebruikte atomen komen in de gewenste producten uit).

De massa propeenoxide is $1{,}0\cdot 10^3 \times 58{,}1\cdot 10^{-3} = 58{,}1$ (kg).

De massa 2-MP-ol is $1{,}0\cdot 10^3 \times 74{,}1\cdot 10^{-3} = 74{,}1$ (kg).

\text{E-factor} = \dfrac{7{,}80}{58{,}1 + 74{,}1} = 5{,}9\cdot 10^{-2}

Opmerking: Als is genoteerd/berekend dat de atoomeconomie (veel) kleiner is dan 100%, omdat bij de productie van propeenoxide ook 2-MP-ol wordt gevormd, dit goedrekenen.

Vraag 22 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Fischer-Tropsch

Opgavetekst

In de jaren 20 van de vorige eeuw ontwikkelden de Duitse geleerden Fischer en Tropsch een proces om synthesegas om te zetten tot vloeibare brandstoffen. Synthesegas is een gasmengsel van koolstofmono-oxide en waterstof. Bij de zogeheten Fischer-Tropsch-reactie ontstaan diverse koolwaterstoffen, vooral alkanen. Als bijproduct ontstaat alleen water.

De benodigde koolstofmono-oxide en waterstof kunnen uit allerlei grondstoffen worden bereid, zoals kolen, aardgas of biomassa. Biomassa moet worden voorbewerkt, bijvoorbeeld door het te verhitten, waardoor het gehalte koolstof stijgt. In figuur 1 is een schema gegeven van de energiestromen tijdens het verhitten van biomassa.

figuur 1
figuur 1

Vraag 2 2 punten

Bereken het energierendement van deze omzetting van biomassa tot bewerkte biomassa.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De biomassa heeft een energie-inhoud van 15.450 kJ. Deze wordt vermeerderd met 110 kJ door verhitting.

η= 10690 = 0,687 ( =68,7%) 15450 + 110

  • inzicht dat de totale energie-inhoud die de reactor ingaat moet worden bepaald (1)
  • rest van de berekening (1)

Opmerking

Als bij de berekening van het energierendement uitsluitend de uitgaande energiestromen zijn gebruikt, dit goed rekenen.

Vraag 2 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Alternatieve brandstoffen

Opgavetekst

Vrachtwagens die goederen vervoeren rijden vaak op fossiele brandstoffen. In het onderzoek naar alternatieven is ook de verbranding van fijnverdeelde metalen onderzocht.

In de figuur op de uitwerkbijlage zijn de energiedichtheid (kWh dm^–3) en de energie-inhoud per massa-eenheid (kWh kg^–1) van verschillende brandstoffen weergegeven.

Alternatieve brandstoffen die momenteel worden onderzocht, zijn onder andere waterstof en ijzer. De energie-inhoud van ijzer is 7,4·10⁶ J kg^–1. In de figuur op de uitwerkbijlage ontbreekt nu nog het punt van Fe.

Als een vrachtwagen rijdt op een alternatieve brandstof, moet worden voldaan aan twee belangrijke eisen:

Eis 1 Het benodigde volume van de brandstoftank mag niet te groot zijn, want dan blijft er te weinig ruimte voor een vracht over. Eis 2 De benodigde massa brandstof mag niet te groot zijn, want dan kost het vervoer van de brandstof zelf veel extra energie.

Vraag 22 2 punten

Leg uit aan de hand van de figuur op de uitwerkbijlage of volgens deze eisen diesel of zink de beste brandstof is. Betrek beide eisen in je antwoord.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− Bij gelijk volume leveren diesel en zink ongeveer evenveel energie. Zink levert veel minder energie per kilogram, dus je hebt een grotere massa zink nodig dan diesel. Dus diesel is de beste brandstof. − Bij gelijke geleverde energie is het benodigde volume van diesel iets groter, maar de massa diesel is veel kleiner. Dus diesel is de beste brandstof.

  • juiste vergelijking op basis van een van de twee eisen (1)
  • juiste vergelijking op basis van de andere eis en conclusie (1)

Opmerking

Het volgende antwoord goedrekenen:

Voor eis 1 zijn beide brandstoffen gelijk. Bij diesel is de energie-inhoud groter, dus eis 2 komt er beter uit. Diesel is dus de beste brandstof.

Vraag 22 in het hele examen

Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.

Waterstof kan op industriële schaal worden geproduceerd door elektrolyse van water. Een andere manier om waterstof te maken gaat via stoomreforming van methaan. Hierbij treden twee reacties op:

reactie 1

CH₄ + H₂O CO + 3 H₂ reactiewarmte: + 206 kJ per mol CH₄

reactie 2

CO + H₂O CO₂ + H₂ reactiewarmte: – 41 kJ per mol CO

Als eindproducten uit deze reactie worden uitsluitend CO₂ en H₂ verkregen. Bij stoom-reforming komt in totaal per kilogram waterstof 9,0 kg CO₂ vrij. Een gedeelte daarvan komt vrij als product van reactie 2. Hoeveel dit is, kan worden afgeleid uit de reactieverhoudingen in reacties 1 en 2. Er wordt echter ook nog extra CO₂ uitgestoten. Deze extra uitstoot van CO₂ wordt door andere processen veroorzaakt.

Vraag 24 4 punten

Bereken de massa in kilogram CO₂ die vrijkomt door andere processen bij de productie van 1,0 kg waterstof. Noteer de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

De chemische hoeveelheid waterstof is 1,0 ×10³ = 4,95 ⋅ 10²(mol). 2,02

Hierbij komt 4,95 ⋅ 10² = 1,24 ⋅ 10²(mol) CO₂ vrij. 4

De CO₂-uitstoot is 1,24 ⋅ 10² × 44,0 ×10⁻ 3 = 5,45 (kg).

Dus de CO₂-uitstoot door andere processen is 9,0 − 5,45 = 3,6 (kg).

  • verwerking van de molaire massa’s van H₂ en CO₂ (1)
  • verwerking van de molverhouding uit reacties 1 en 2 (1)
  • rest van de berekening (1)
  • significantie (1)

Vraag 24 in het hele examen

Een groot deel van de extra CO₂-uitstoot bij stoom-reforming kan worden verklaard met behulp van de gegeven reactiewarmtes.

Vraag 25 2 punten

Leg uit hoe de extra CO₂-uitstoot bij stoom-reforming kan worden verklaard. Dit kan eventueel aan de hand van een berekening.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

− De totale reactiewarmte is een positief getal / is positief. De benodigde energie wordt opgewekt met koolstofhoudende brandstoffen. − 206 – 41 = 165 kJ/mol

De benodigde energie wordt opgewekt met koolstofhoudende brandstoffen / met brandstoffen die CO₂-uitstoot veroorzaken. − Het is netto een endotherm proces. / Het proces kost energie. Er zijn fossiele brandstoffen nodig om in de energiebehoefte te voorzien.

  • inzicht dat de netto reactie-energie positief is / dat de reactie endotherm is / dat de reactie energie kost (1)
  • De benodigde energie wordt opgewekt met koolstofhoudende brandstoffen. / met brandstoffen die CO₂-uitstoot veroorzaken. / met fossiele brandstoffen. (1)

Vraag 25 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Zwavelproductie

Opgavetekst

Zwavel is een belangrijke grondstof voor onder andere de productie van zwavelzuur. Vroeger werd zwavel gedolven uit sulfaat-ertsen, maar tegenwoordig wordt vrijwel alle zwavel geproduceerd uit $\mathrm{H_2S}$, een product dat vrijkomt bij de verwerking van aardolie.

De omzetting van $\mathrm{H_2S}$ tot zwavel vindt plaats via het claus-proces. In het claus-proces verlopen twee reacties.

2\,\mathrm{H_2S}\,(g) + 3\,\mathrm{O_2}\,(g) \rightarrow 2\,\mathrm{SO_2}\,(g) + 2\,\mathrm{H_2O}\,(g)

(reactie 1)

2\,\mathrm{H_2S}\,(g) + \mathrm{SO_2}\,(g) \rightleftharpoons \tfrac{3}{x}\,\mathrm{S_x}\,(g) + 2\,\mathrm{H_2O}\,(g)

(reactie 2)

De waarde van x is hierin alleen afhankelijk van de temperatuur.

Op de uitwerkbijlage bij vraag 11 is een deel van een claus-installatie weergegeven. In reactor 1 (R1) wordt $\mathrm{H_2S}$ onvolledig omgezet volgens reactie 1. In R1 verloopt ook al deels reactie 2.

Om het $\mathrm{H_2S}$ verder om te zetten tot $\mathrm{S_x}$ volgens reactie 2 is een volgende reactor (R2) nodig. In R2 verloopt alleen reactie 2. Door het gebruik van een katalysator in R2 kan het evenwicht van reactie 2 zich snel instellen.

Om in het totale proces uiteindelijk een hoge omzettingsgraad van $\mathrm{H_2S}$ naar zwavel te verkrijgen, wordt de zuurstoftoevoer in R1 zodanig geregeld dat de molverhouding $\mathrm{H_2S} : \mathrm{O_2}$ bij de invoer in R1 2 : 1 is.

De normen voor de maximale uitstoot van $\mathrm{H_2S}$ en $\mathrm{SO_2}$ zijn bijzonder streng. Men streeft met het claus-proces dan ook naar de maximale omzettingsgraad.

Vraag 10 1 punt

Geef een reden dat de norm vereist dat de maximale uitstoot van $\mathrm{SO_2}$ laag is.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • SO2 is schadelijk voor de mens: (zeer) giftig bij inademen / gevaarlijk voor huid en ogen.
  • SO2 veroorzaakt zure regen.

Vraag 10 in het hele examen

2024, tijdvak 1: DME uit koolstofdioxide

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Structuurformule van methoxymethaan (DME): CH3-O-CH3.

Vraag 5 3 punten

In een ander onderzoek is DME bereid volgens reactie 3: $CO + 5 H_2 + CO_2 \rightarrow CH_3-O-CH_3 + 2 H_2O$. De beginstoffen worden gemengd volgens de verhoudingen die in reactie 3 zijn weergegeven. In verschillende experimenten tijdens dit onderzoek lag het rendement tussen 51% en 63%. Voer de volgende opdrachten uit: bereken de E-factor van reactie 3 bij een rendement van 63%, waarbij water als afval wordt beschouwd; leg uit of deze E-factor de minimale of de maximale waarde was in dit onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Gebruik van de molaire massa's en verwerking van de bijbehorende coëfficiënten (massa beginstoffen per mol CO en massa product). (1p)
  • De rest van de berekening: de E-factor is ongeveer 1,8. (1p)
  • Inzicht dat de E-factor lager is naarmate het rendement hoger is, en de conclusie dat deze E-factor de minimale waarde was. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Lignine: nuttig afval

Vraag 8 2 punten

Het kraft-proces is het meest gebruikte proces om cellulose te verkrijgen uit hout. Het kraft-proces omvat enkele stappen. Eerst wordt houtpulp met water en chemicaliën verhit, zodat de lignine gedeeltelijk wordt gehydrolyseerd. Daarna wordt cellulose afgescheiden van het mengsel van lignine en chemicaliën. Ten slotte wordt de cellulose gedroogd en de chemicaliën worden deels teruggewonnen. De benodigde warmte voor het drogen van cellulose wordt verkregen door de verbranding van de verkregen lignine. Hierbij wordt ook elektrische energie opgewekt. Het kraft-proces voldoet aan een aantal uitgangspunten van de groene chemie. Geef twee verschillende uitgangspunten van de groene chemie, waaraan het kraft-proces voldoet. Noteer je antwoord als volgt: Uitgangspunt … – toelichting: … Uitgangspunt … – toelichting: …

Bekijk het antwoord
  • Een uitgangspunt van de groene chemie met juiste toelichting, bijvoorbeeld preventie (lignine-afval hoeft niet te worden gestort of geloosd; de gebruikte chemicaliën worden teruggewonnen; een groter deel van de biomassa wordt nuttig gebruikt) (1p)
  • Een tweede, ander uitgangspunt met juiste toelichting, bijvoorbeeld energie-efficiënt ontwerpen (lignine wordt nuttig gebruikt voor de opwekking van warmte of elektriciteit) of gebruik van hernieuwbare grondstoffen (biomassa wordt gebruikt voor de opwekking van energie) (1p)

Twee verschillende uitgangspunten zijn nodig. Twee toelichtingen bij hetzelfde uitgangspunt tellen als een.

Vraag 8 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Vonkremmers

Vraag 22 2 punten

Proces 2 is een alternatieve syntheseroute voor SF6. Proces 1 is het standaard industriële proces; de reacties van proces 2 verlopen bij aanzienlijk lagere temperatuur dan bij proces 1.
In een brochure staat: “Dit alternatieve proces voldoet beter aan de uitgangspunten van groene chemie dan het standaard industriële proces.”

Geef één argument vóór en twee argumenten tégen deze stelling.
Noteer je antwoord als volgt:
Voor: …
Tegen: …
Tegen: …

Bekijk het antwoord
  • Eén argument voor de stelling (1p)
  • Twee argumenten tegen de stelling (1p)

Voorbeelden van argumenten voor de stelling: het alternatieve proces verloopt bij een lagere temperatuur; het alternatieve proces gebruikt minder (van het giftige) fluor. Voorbeelden van argumenten tegen de stelling: het alternatieve proces is minder exotherm / levert minder energie op; het alternatieve proces gebruikt (het giftige) broom als grondstof / oplosmiddel; het alternatieve proces levert meer afval op; het alternatieve proces heeft een lagere atoomeconomie; het alternatieve proces gebruikt KF, dat wordt misschien wel geproduceerd met behulp van (het giftige) fluor. Het argument ‘het alternatieve proces verloopt in veel/meer stappen’ reken je goed als argument tegen de stelling.

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Groene chemie met dimethylcarbonaat

Opgavetekst

Tabel

stofmolaire massa (g mol-1)
bisfenol-A228
fosgeen98,9
NaOH40,0
monomeereenheid polycarbonaat254
NaCl58,4
H2O18,0

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Totaalvergelijking van het productieproces met structuurformules: n bisfenol-A + n fosgeen (Cl-C(=O)-Cl) + 2n NaOH geeft de monomeereenheid van polycarbonaat + 2n NaCl + 2n H2O. Bisfenol-A is HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH. De molverhouding bisfenol-A : fosgeen : NaOH is dus 1 : 1 : 2.

Vraag 1 2 punten

Polycarbonaat is een veelgebruikte kunststof die wordt verwerkt in de omhulsels van elektronische apparatuur en in auto's. Begin deze eeuw werd het grootste deel van alle polycarbonaat nog geproduceerd door middel van de condensatie-polymerisatie van bisfenol-A en fosgeen. De totaalvergelijking van alle reacties in dit productieproces van polycarbonaat is in figuur 1 vereenvoudigd weergegeven. Bij dit productieproces worden de beginstoffen gemengd volgens de molverhoudingen in figuur 1. De molaire massa's van de stoffen uit figuur 1 zijn in de tabel gegeven. Dit productieproces heeft een rendement van 92%. Bereken de E-factor van dit productieproces van polycarbonaat.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de juiste molaire massa's en verwerkt de bijbehorende coefficienten: de massa van de beginstoffen is 228 + 98,9 + 2 x 40,0 = 406,9 g per mol bisfenol-A (1p)
  • De rest van de berekening is juist: de massa van het product is 0,92 x 254 = 2,34·10^2 g, en de E-factor is (406,9 - 2,34·10^2) / 2,34·10^2 = 0,74 (1p)

Vakspecifieke regel 2: per rekenfout 1 punt aftrek. De E-factor is een getal zonder eenheid. Het antwoord is 0,74. Tussentijds afronden wordt niet aangerekend.

Vraag 1 in het hele examen

figuur 3

figuur 3
figuur 3

Reactie 2, in R2: DMC + 2 fenol geeft DPC + 2 CH3OH. Reactie 3, in R3: n bisfenol-A + n DPC geeft de monomeereenheid van polycarbonaat (~[O-C6H4-C(CH3)2-C6H4-O-C(=O)]n~) + 2n fenol. Structuurformules: DMC is H3C-O-C(=O)-O-CH3, fenol is C6H5-OH, DPC is C6H5-O-C(=O)-O-C6H5, bisfenol-A is HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH.

Bron 5

Figuur uit het examen
stof Z

Structuurformule van stof Z: een pyridinering waarbij het N-atoom naast het koolstofatoom staat dat de groep C(=O)-O-CH3 draagt.

Vraag 8 3 punten

Het methanol afkomstig uit S1 en S2 wordt gerecirculeerd naar R1. In een van de nevenreacties in R1 ontstaan ammoniak en stof Z. De structuurformule van stof Z staat in de bijgevoegde afbeelding. Bij scheidingsprocessen treedt geen verlies van methanol op. Leid af met behulp van de reacties die optreden in R1 en R2 of de recirculatie van methanol van S1 en S2 naar R1 een gesloten systeem is, of dat er in het proces netto methanol wordt verbruikt.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat er in reactie 1 en reactie 2 netto geen methanol wordt verbruikt (1p)
  • In R1 reageert methanol (ook) met picolinamide, tot stof Z (1p)
  • Consequente conclusie: er wordt methanol verbruikt, er is aanvoer van buiten nodig, of de recirculatie is niet gesloten (1p)

Punt 1 is de notie dat er in reactie 1 en reactie 2 netto geen methanol wordt verbruikt (reactie 1 verbruikt 2 mol methanol, reactie 2 levert 2 mol methanol). Punt 3 volgt consequent uit punt 2.

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 2: EPDM-rubber

Opgavetekst

Bron 3

Figuur uit het examen

Structuurformule van ethylideen-norborneen (ENB). Een bicyclische ring met een dubbele binding in de ring (C=C). Buiten de ring zit een ethylideengroep: een dubbele binding naar een CH-groep die is verbonden met CH3.

Vraag 16 2 punten

Tot voor kort werd EPDM-rubber geproduceerd op basis van fossiele grondstoffen. In Brazilië gebruikt men nu bio-ethanol uit suikerriet in plaats van aardolie als grondstof voor het benodigde etheen. De omzetting van ethanol tot etheen is hieronder weergegeven.
$C_2H_6O (l) \rightarrow C_2H_4 (g) + H_2O (l)$ (reactie 1)
Het etheen afkomstig uit reactie 1 wordt vervolgens gebruikt om EPDM-rubber te produceren onder de merknaam Keltan®-Eco.
Biogebaseerde producten worden gecontroleerd om misbruik van belastingvoordelen te voorkomen. Hiertoe wordt het gehalte 14C-atomen in het product bepaald. 14C-atomen worden in de atmosfeer door kosmische straling gevormd uit 14N-atomen. Uit de 14C-atomen wordt in de atmosfeer snel 14CO2 gevormd. Het gehalte 14C in de atmosfeer is constant. Het gehalte 14C in biomassa bedraagt hierdoor gemiddeld 1,5·10–6 ppm van alle C-atomen. De 14C-atomen worden in de loop van de tijd door radioactief verval omgezet tot 14N-atomen.
Leg uit of het gehalte 14C in Keltan®-Eco hoger of lager is dan in EPDM-rubber dat is geproduceerd op basis van fossiele grondstoffen.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat het gehalte 14C in het bio-ethanol / in het etheen dat uit het bio-ethanol is geproduceerd, overeenkomt met dat in de atmosfeer. (1p)
  • Notie dat het gehalte 14C in fossiele grondstoffen lager is, en conclusie: het gehalte 14C in Keltan®-Eco is hoger. (1p)

Een antwoord als het volgende goed rekenen: in de aardolie is het aandeel 14C kleiner omdat een deel ervan al is omgezet, dus het gehalte aan 14C in Keltan®-Eco zal hoger zijn.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Reactie 1 is endotherm. De benodigde warmte wordt in het proces geleverd door verbranding van de resten van het suikerriet.
$C_2H_6O (l) \rightarrow C_2H_4 (g) + H_2O (l)$ (reactie 1)
Bereken de massa in kilogram suikerriet-resten die nodig is om de energie te leveren voor de omzetting van 1,0 ton ethanol tot etheen.

  • Gebruik Binas-tabel 28B en 57 of ScienceData-tabel 8.7b en 9.2.
  • Neem aan dat de suikerriet-resten volledig bestaan uit hout.
  • Een ton is $10^3$ kg.
Bekijk het antwoord
  • Juiste absolute waarden van de vormingswarmten van alle stoffen en verwerking van de coëfficiënten. (1p)
  • Rest van de berekening van de reactiewarmte per mol ethanol: $-(-2{,}78 \cdot 10^5) + (+0{,}52 \cdot 10^5) + (-2{,}86 \cdot 10^5) = 0{,}44 \cdot 10^5$ J mol$^{-1}$. (1p)
  • Omrekening naar de reactiewarmte per ton ethanol: $\frac{10^3 \times 10^3}{46{,}1} \times 0{,}44 \cdot 10^5 = 9{,}54 \cdot 10^8$ J. (1p)
  • Omrekening naar de benodigde massa in kilogram hout die moet worden verbrand: $\frac{9{,}54 \cdot 10^8}{16 \cdot 10^6} = 6{,}0 \cdot 10^1$ kg. (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (VW-1028-a-22-1-c-A, bij vraag 17): de regel 'Hiervoor moet' is vervangen door $\frac{9{,}54 \cdot 10^{8}}{16 \cdot 10^{6}} = 6{,}0 \cdot 10^{1}$ kg hout; het getal 9,54·10^5 in het oorspronkelijke correctievoorschrift is dus 9,54·10^8. Opmerkingen: de reactiewarmte per mol ethanol goed rekenen als $2{,}78 + 0{,}52 - 2{,}86 = 0{,}44 \cdot 10^5$ J mol$^{-1}$; de berekening met ScienceData (verbrandingswarme 18,9·10^6 J kg$^{-1}$) geeft $5{,}0 \cdot 10^1$ kg en is goed.

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Waterstofauto's die methaanzuur tanken

Vraag 2 4 punten

Methaanzuur wordt momenteel industrieel bereid in drie stappen: 1 waterstof reageert met koolstofdioxide tot methanol en water; 2 methanol reageert met koolstofmonooxide tot methylmethanoaat; 3 methylmethanoaat reageert met water tot methaanzuur en methanol. In totaal komt het proces neer op de omzetting van waterstof met $CO_2$ en $CO$ tot methaanzuur en methanol. Methaanzuur en methanol ontstaan hierbij in de molverhouding 1 : 1. Voer de volgende opdrachten uit: geef de totaalvergelijking van het hele proces; bereken de atoomeconomie van deze productie van methaanzuur.

Bekijk het antwoord
  • Links van de pijl $H_2$, $CO_2$ en $CO$ in de totaalvergelijking $3\,H_2 + CO_2 + CO \rightarrow CH_2O_2 + CH_4O$ (1p)
  • Rechts van de pijl $CH_2O_2$ (of $HCOOH$) en $CH_4O$ (of $CH_3OH$) en de elementbalans juist (1p)
  • De molaire massa's juist (1p)
  • De rest van de berekening van de atoomeconomie juist, bijvoorbeeld $\frac{46{,}0}{28{,}0 + 3 \times 2{,}02 + 44{,}0} = 0{,}589$ (58,9%) (1p)

Beide uitkomsten $0{,}589$ (58,9%) en $0{,}590$ (59,0%) staan in het correctievoorschrift. Zie ook de algemene regel over tussentijds afronden.

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 3: De synthese van polycarbonaat

Opgavetekst

De synthese van polycarbonaat

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden: T = 298 K en p = p0.

Polycarbonaat is een kunststof die sterk en krasvast is en daarom wordt toegepast in veiligheidsglas, veiligheidsbrillen en auto-onderdelen. In dit polymeer zijn zogeheten carbonaatgroepen aanwezig, waarvan de naam polycarbonaat is afgeleid. De synthese van polycarbonaat verloopt in een aantal stappen. Op de uitwerkbijlage die bij dit examen hoort is een vereenvoudigd en onvolledig blokschema voor deze synthese weergegeven. De vorming van polycarbonaat is de laatste stap in het productieproces. In reactor 4 (R4) reageren de monomeren bisfenol-A en difenylcarbonaat (DPC) volledig met elkaar. In R4 ontstaan uitsluitend polycarbonaat en fenol (benzenol). Deze stoffen verlaten R4 als twee aparte stofstromen. De structuurformules van bisfenol-A en DPC zijn hieronder weergegeven.

Om DPC te bereiden wordt in R1 eerst dimethylcarbonaat (DMC) bereid uit CO, zuurstof en methanol. In R1 worden de beginstoffen volledig omgezet.

In R2 reageert DMC met fenol (benzenol). In een evenwichtsreactie ontstaan fenylmethylcarbonaat (PMC) en methanol, zoals hieronder is weergegeven. De omzetting in R2 wordt uitgevoerd als een zogeheten reactieve destillatie: er vindt zowel een chemische reactie als een destillatie plaats. Het destillaat bestaat uit methanol. De uitstroom onder uit R2 bestaat uitsluitend uit fenol, PMC en een klein restant DMC. Dit mengsel wordt naar R3 gevoerd. Daar treedt de volgende reactie op (zie de bron met de reactievergelijkingen). Het in R3 ontstane mengsel wordt naar scheidingsruimte S gevoerd. Door destillatie wordt zuiver DPC verkregen dat naar R4 wordt geleid.

In reactor 4 (R4) reageren de monomeren bisfenol-A en difenylcarbonaat (DPC) volledig met elkaar. De in R4 gevormde moleculen van polycarbonaat hebben aan de uiteindes een O–C6H5 groep. Hierdoor wordt in het gehele proces een kleine hoeveelheid fenol verbruikt.

De moleculen van het polycarbonaat zijn zodanig lang dat de massa van de –O–C6H5 groepen aan de uiteindes mag worden verwaarloosd. De formule van polycarbonaat kan daarom worden weergegeven met (C16H14O3)n.

Bij de industriële productie, die als een continu proces wordt uitgevoerd, wordt polycarbonaat in de vorm van korrels geproduceerd. Voorwerpen van polycarbonaat worden in andere fabrieken uit polycarbonaatkorrels geproduceerd volgens een batchproces.

Bron 2

Figuur uit het examen

Links de structuurformule van bisfenol-A: HO-C6H4-C(CH3)2-C6H4-OH, twee benzeenringen met elk een OH-groep, verbonden door een C-atoom met twee CH3-groepen. Rechts de structuurformule van DPC (difenylcarbonaat): een C=O-groep met aan weerszijden een O-atoom, en aan elk O-atoom een benzeenring.

Vraag 5 3 punten

Bereken de atoomeconomie van de productie van polycarbonaat uit koolstofmonoxide, zuurstof en bisfenol-A. De molaire massa van bisfenol-A bedraagt 228 g mol^-1. De formule van polycarbonaat is $(C_{16}H_{14}O_3)_n$, omdat de massa van de -O-C6H5 groepen aan de uiteinden mag worden verwaarloosd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat een eenheid $C_{16}H_{14}O_3$ is ontstaan uit een molecuul bisfenol-A, een molecuul CO en een half molecuul O2 (het totale proces: n CO + ½ n O2 + n HO-C15H14-OH → (C16H14O3)n + n H2O) (1p)
  • De molaire massa van een repeterende eenheid van het polycarbonaat is juist (254 g mol^-1) (1p)
  • Rest van de berekening: atoomeconomie = 254 / (228 + 28,0 + 16,0) × 100 = 93,4% (1p)

Het antwoord is 93,4%. Een rekenfout of een ontbrekende of verkeerde eenheid: een punt eraf. Het weglaten van de omrekening naar een percentage niet aanrekenen. Een afwijking door acceptabel tussentijds afronden niet aanrekenen.

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Afvalhout als grondstof

Vraag 7 2 punten

De omzetting van levulinezuur tot caprolactam is volgens de figuur weergegeven. Bereken de atoomeconomie van de omzetting van levulinezuur tot caprolactam volgens de figuur.

Bekijk het antwoord
  • Juiste waarden van de molaire massa’s van de stoffen in de reactievergelijking (1p)
  • Verwerking van de coëfficiënten en de rest van de berekening (1p)

Het juiste antwoord is 67,7% (of 67,6% bij een andere volgorde van afronden). Fouten in de significantie worden niet aangerekend. Wordt de omrekening naar procent weggelaten, dan niet aanrekenen. Een onjuist antwoord op vraag 7 dat het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 6, wordt hier niet aangerekend.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Deze productie van caprolactam is ontworpen zodat afvalhout nuttig kan worden gebruikt als hernieuwbare grondstof. Toch kan het proces als geheel nog niet groen worden genoemd op basis van de uitgangspunten van de groene chemie. Geef twee argumenten voor de stelling dat deze productie van caprolactam nog niet groen kan worden genoemd. Baseer je argumenten op de uitgangspunten 7, 8 en/of 12. Gebruik Binas-tabel 97F of ScienceData-tabel 38.6.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee juiste argumenten voor de stelling dat de productie nog niet groen is, bijvoorbeeld: bij uitgangspunt 7, behalve afvalhout zijn ook zwavelzuur, waterstof, ammoniak of CO nodig, die geen hernieuwbare grondstoffen zijn; bij uitgangspunt 8, de productie heeft veel tussenstappen; bij uitgangspunt 12, één van de beginstoffen is gevaarlijk (zwavelzuur, H2 of CO), of er wordt het brandbare methanol gebruikt (2p)

Vraag 8 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Diesel uit houtafval

Vraag 21 2 punten

Bereken de atoomeconomie van de vorming van tridecaan uit xylose.

Bekijk het antwoord
  • Juiste waarden van de molaire massa's van de stoffen: $C_{13}H_{28}$ 184, $C_5H_{10}O_5$ 150, $C_3H_6O$ 58,1 en $H_2$ 2,02 g mol-1 (1p)
  • Verwerking van de coëfficiënten uit de vergelijking van vraag 20 en de rest van de berekening: $\frac{184}{2\cdot150+58{,}1+12\cdot2{,}02}\cdot100\%=48{,}1\%$ (of, met de vorming van water, $\frac{184}{184+11\cdot18{,}0}\cdot100\%=48{,}2\%$) (1p)

Fouten in de significantie niet aanrekenen. Wanneer de omrekening naar een percentage is weggelaten, dit niet aanrekenen. Is een onjuist antwoord op vraag 21 het consequente gevolg van een onjuist antwoord op vraag 20, reken dit dan niet aan.

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De PEF-fles

Opgavetekst

Schema

Schema
Schema

Schema met HMF in het midden en daaromheen de stoffen 1 t/m 7 en FDCA. HMF is 5-hydroxymethylfurfural: een furaanring met een CHO-groep en een CH2OH-groep. De pijlen lopen naar: FDCA (furaan-2,5-dicarbonzuur, links); 2 (5-methylfurfural: furaanring met CH3 en CHO); 1 (een zevenring met een O-atoom en een C=O-groep, een lacton); 7 (hexaan-1,6-diol: HO en OH aan een keten van zes koolstofatomen); 6 (adipinezuur: HOOC en COOH aan een keten van zes koolstofatomen); 5 (2,5-dimethylfuraan) en 4 (2,5-bis(hydroxymethyl)furaan). Stof 3 is 5-(hydroxymethyl)furaan-2-carbonzuur.

Vraag 1 2 punten

Ieder jaar worden grote hoeveelheden PET-frisdrankflessen geproduceerd. Avantium heeft een proces ontwikkeld om de kunststof PEF te produceren, met biomassa als grondstof. Glucose wordt in een eerste proces omgezet tot HMF; uit HMF kunnen verschillende stoffen worden gemaakt die voor de chemische industrie bruikbaar zijn. In het schema zijn enkele van deze stoffen weergegeven. Bij de omzettingen van glucose tot de bovenstaande reactieproducten komt geen koolstofdioxide vrij in de chemische reacties. Laat dit zien aan de hand van het schema.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat glucose zes C-atomen per molecuul bevat (1p)
  • Noemt dat HMF en alle andere stoffen in het schema ook zes C-atomen bevatten, en concludeert dat er geen C-atomen worden afgesplitst (1p)

Een juist antwoord noemt dat glucose zes C-atomen per molecuul heeft en dat HMF en alle andere stoffen in het schema ook zes C-atomen hebben, zodat er geen C-atoom wordt afgesplitst en er geen CO2 kan vrijkomen.

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 2 3 punten

Een ander gebruik van glucose is vergisting tot bio-ethanol, een proces dat kan worden weergegeven met onderstaande reactievergelijking. $C_6H_{12}O_6 \rightarrow 2 C_2H_6O + 2 CO_2$ De atoomeconomie van de vergisting van glucose is minder gunstig dan de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose. Voor de productie van HMF is geen andere beginstof dan glucose nodig. Bereken de atoomeconomie van de productie van ethanol uit glucose en de atoomeconomie van de productie van HMF uit glucose. Gebruik Binas-tabel 37H of ScienceData-tabel 1.7.7.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de juiste molaire massa's van HMF en glucose (1p)
  • Berekent de atoomeconomie van de vergisting: de molaire massa van ethanol vermenigvuldigen met 2, delen door de molaire massa van glucose en vermenigvuldigen met 100% (51,2%) (1p)
  • Berekent de atoomeconomie van de vorming van HMF: de molaire massa van HMF delen door de molaire massa van glucose en vermenigvuldigen met 100% (70,0%) (1p)

Uitkomsten volgens het model: ethanol uit glucose 2 · 46,1 / 180 · 100 = 51,2%; HMF uit glucose 126 / 180 · 100 = 70,0%. Fouten in de significantie niet aanrekenen. Wanneer de omrekening naar percentages is weggelaten, dit niet aanrekenen.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Een medewerker van Avantium schrijft een artikel voor een breed publiek. In het artikel verwerkt de medewerker twee argumenten op basis van uitgangspunten 1 en 2 van de Groene Chemie, zodat duidelijk wordt dat het productieproces van Avantium duurzamer is dan het oude proces, waarbij PEF volgens reacties 1 en 3 wordt gemaakt. Geef twee argumenten die de medewerker in het artikel kan opnemen. Maak gebruik van Binas-tabel 97F of ScienceData-tabel 38.6. Noteer je antwoord als volgt: Op basis van uitgangspunt 1: ... Op basis van uitgangspunt 2: ...

Bekijk het antwoord
  • Een juist argument op basis van uitgangspunt 1 (1p)
  • Een juist argument op basis van uitgangspunt 2 (1p)

Per uitgangspunt één juist argument. Voorbeelden uit het model. Uitgangspunt 1: reacties 1+2 geven alleen H2O als bijproduct, reacties 1+3 geven ook CO2 (een afvalstof die bijdraagt aan het versterkte broeikaseffect); in het oude proces komt CO2 vrij; in reactie 2 komt methanol vrij dat als grondstof of brandstof kan dienen; het rendement van het proces van Avantium is hoger, dus er ontstaat minder afval. Een argument dat bij reacties 1+3 meer water (als afval) vrijkomt, is ook goed. Uitgangspunt 2: in het oude proces komt CO2 vrij en het C-atoom van methanol wordt niet in het product opgenomen; reacties 1+2 hebben een betere atoomeconomie dan 1+3, omdat er bij 1+3 meer water en CO2 vrijkomt; bij reacties 1+2 is minder grondstof nodig.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Wetenschappers hebben met behulp van modellen de CO2-uitstoot berekend tijdens de levenscyclus van zowel PET als PEF. In de berekening wordt uitgegaan van de volgende punten: 1 de CO2-uitstoot van het productieproces en het transport van stoffen; 2 PET en PEF worden even vaak gerecycled; 3 de CO2-uitstoot van het verbranden van PET- en PEF-afval. De CO2-uitstoot van de verbranding van PEF (punt 3) wordt buiten beschouwing gelaten als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa worden gemaakt. De CO2-uitstoot van de verbranding van PET wordt niet buiten beschouwing gelaten. Leg uit waarom de CO2-uitstoot van de verbranding van PEF-afval buiten beschouwing wordt gelaten in de berekening van de CO2-levenscyclus-uitstoot als FDCA en ethaan-1,2-diol geheel uit biomassa zijn gemaakt, en waarom die bij PET niet buiten beschouwing wordt gelaten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij de verbranding van PEF CO2 vrijkomt die kort geleden is vastgelegd (uit biomassa) (1p)
  • Noemt dat bij de verbranding van PET CO2 vrijkomt die lang geleden is vastgelegd (PET is geheel uit aardolie) (1p)

Een juist antwoord noemt bij PEF dat de vrijkomende CO2 kort geleden is vastgelegd (tijdens de fotosynthese), en bij PET dat de vrijkomende CO2 lang geleden is vastgelegd (PET is geheel uit aardolie gemaakt). Het antwoord 'De CO2-uitstoot van PEF is (uiteindelijk) afkomstig uit de korte koolstofkringloop en de CO2-uitstoot van PET niet' is ook goed.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 3 punten

De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van geheel uit biomassa gemaakt PEF is 0,8 ton CO2 per ton polymeer. De berekende waarde van de CO2-uitstoot tijdens de levenscyclus van PET is 4,4 ton CO2 per ton polymeer. Bereken hoeveel ton CO2 per ton PET wordt uitgestoten door het productieproces en het transport van stoffen. Gebruik $C_{10}H_8O_4$ als formule voor (de repeterende eenheid van) PET.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal mol PET-eenheden per ton PET: 10⁶ g gedeeld door de molaire massa van de repeterende eenheid (192 g/mol) (1p)
  • Berekent het aantal ton CO2 dat bij de verbranding van 1 ton PET vrijkomt: het aantal mol PET-eenheden vermenigvuldigen met 10 en met de molaire massa van CO2 (44,0 g/mol), en delen door 10⁶ (1p)
  • Trekt de CO2 van de verbranding af van 4,4 ton CO2 per ton PET en komt uit op 2,1 ton CO2 per ton PET (1p)

Een voorbeeld van een juiste berekening: 4,4 - (10⁶ / 192 · 10 · 44,0 / 10⁶) = 2,1 ton CO2 per ton PET. Deelscores: het aantal mol PET-eenheden per ton (10⁶ g gedeeld door 192 g/mol); het aantal ton CO2 dat bij de verbranding van 1 ton PET vrijkomt (mol eenheden vermenigvuldigen met 10 en met 44,0, gedeeld door 10⁶); het aftrekken van die CO2 van 4,4 ton.

Vraag 8 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Van afvalgas naar brandstof

Vraag 21 4 punten

Het bedrijf Lanzatech laat afvalgassen met waterstof en andere gassen van vergaste biomassa en kolen omzetten tot ethanol en andere alcoholen. De opbrengst aan ethanol wordt uitgedrukt in MJ: dit is de hoeveelheid energie die vrijkomt als het geproduceerde ethanol zou worden verbrand. De CO2-opname door de micro-organismen in het Lanzatech-proces is 81,5 g CO2 per MJ. De CO2-uitstoot van de overige processen is 51 g CO2 per MJ. Bereken de netto CO2-uitstoot uitgedrukt in g CO2 per MJ geproduceerde energie wanneer het geproduceerde ethanol uiteindelijk wordt verbrand (T = 293 K). De energie die vrijkomt bij de verbranding van ethanol is 2,15·10^10 J m-3.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het aantal gram ethanol dat is geproduceerd bij 1 MJ: 1·10^6 J delen door 2,15·10^10 J m-3, vermenigvuldigen met de dichtheid van ethanol en met 10^3 g kg-1 (1p)
  • Berekent het aantal mol ethanol: het aantal gram ethanol delen door de molaire massa van ethanol (1p)
  • Berekent het aantal gram CO2 dat vrijkomt bij de verbranding van de ethanol: het aantal mol ethanol vermenigvuldigen met 2 en met de molaire massa van CO2 (1p)
  • Berekent de netto CO2-uitstoot: 51 g optellen bij het gram CO2 van de verbranding en 81,5 g aftrekken (1p)

Gebruikte gegevens uit Binas: dichtheid van ethanol 0,80·10^3 kg m-3, molaire massa van ethanol 46,1 g mol-1 en van CO2 44,0 g mol-1. Het antwoord is 41 g CO2 per MJ.

Vraag 21 in het hele examen

Hoe vaak duurzame chemie in het examen komt

Vragen over duurzame chemie per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 12214%
2026, tijdvak 22, 22, 24-25416%
2025, tijdvak 11014%
2024, tijdvak 1514%
2024, tijdvak 2814%
2023, tijdvak 22214%
2022, tijdvak 11, 828%
2022, tijdvak 216-1728%
2021, tijdvak 2214%
2021, tijdvak 3514%
2019, tijdvak 17-827%
2019, tijdvak 22114%
2018, tijdvak 11-2, 6-8519%
2018, tijdvak 22114%

In 14 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over duurzame chemie, samen 24 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 5% van de vragen over duurzame chemie, daarvoor 5%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met duurzame chemie

Maak de 15 nieuwste examenvragen over duurzame chemie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over duurzame chemie

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Duurzame chemie op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt duurzame chemie voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 24 vragen over duurzame chemie, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over duurzame chemie?

In het examen van 2018, tijdvak 1, met 5 vragen: 1-2, 6-8.

Hoe oefen ik examenvragen over duurzame chemie?

Op deze pagina staan alle vragen over duurzame chemie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.