Examenvragen zuren en basen scheikunde vwo

23 vragen over zuren en basen uit 15 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Zuren en basen komt in 15 van de 18 examens scheikunde vwo voor, met 23 vragen (5% van alle examenvragen). Het meest in 2023, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over zuren en basen

Per examen de vragen over zuren en basen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Bio-SAP uit kleding

Opgavetekst

Een superabsorberend polymeer (SAP) is een materiaal dat grote hoeveelheden water kan absorberen. Dit kan bijvoorbeeld worden toegepast in luiers. Onderzoekers hebben een biologisch afbreekbaar superabsorberend polymeer (bio-SAP) ontwikkeld op basis van gebruikt katoen. Katoen bestaat voornamelijk uit cellulose en voor een klein deel uit pectine. Pectine is een polysacharide opgebouwd uit eenheden $(\alpha)$-D-galacturonzuur.

Een eenheid $(\alpha)$-D-galacturonzuur kan worden voorgesteld als een eenheid $(\beta)$-D-galactose, waarin de oriëntatie van de OH-groep op C1 anders is. Verder is de $\mathrm{CH_2OH}$-groep vervangen door een carboxylgroep.

In pectine zijn de eenheden $(\alpha)$-D-galacturonzuur aan elkaar verbonden door middel van de OH-groepen aan de C-atomen met nummers 1 en 4.

In de productie van het bio-SAP wordt eerst cellulose gewonnen uit gebruikt katoen, waarna de cellulose wordt omgezet tot carboxymethylcellulose (CMC). De omzetting vindt plaats in oplossing A bij $30\ ^\circ\mathrm{C}$. Oplossing A wordt bereid door ethanol ($\mathrm{C_2H_6O}$) en natriumhydroxide ($\mathrm{NaOH}$) in een molverhouding van 1 : 1 in water op te lossen. Het uiteindelijke massapercentage van ethanol en natriumhydroxide samen bedraagt 18%. De dichtheid van oplossing A is $1{,}13 \cdot 10^3\ \mathrm{kg\,m^{-3}}$.

Vraag 9 4 punten

Bereken de pH van oplossing A bij $30\ ^\circ\mathrm{C}$. Maak onder andere gebruik van een gegeven uit Binas-tabel 50A of ScienceData-tabel 9.1.e.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is:

Per liter is de massa van NaOH en $\mathrm{C_2H_5OH}$ samen $\dfrac{18}{10^2} \times 1{,}13\cdot 10^3 = 2{,}03\cdot 10^2$ (g).

De molaire massa van NaOH en $\mathrm{C_2H_5OH}$ samen is $40{,}0 + 46{,}1 = 86{,}1$ (g mol$^{-1}$).

De chemische hoeveelheid NaOH (en $\mathrm{C_2H_5OH}$) per liter mengsel is dus $\dfrac{2{,}03\cdot 10^2}{86{,}1} = 2{,}36$ (mol), dus $[\mathrm{OH^-}] = 2{,}36$ (mol L$^{-1}$).

pOH = $-\log 2{,}36 = -0{,}373$.

Bij $30\ ^\circ\mathrm{C}$ geldt: pH + pOH = 13,83.

pH = $13{,}83 - (-0{,}373) = 14{,}20$.

Vraag 9 in het hele examen

Ten slotte wordt het gevormde bio-SAP nog behandeld met een base. Door deze behandeling zijn in het materiaal weer $\mathrm{OCH_2COO^-}$-groepen aanwezig met daaraan gebonden natriumionen. Wanneer water wordt opgenomen in dit bio-SAP gaan de $\mathrm{OCH_2COO^-}$-groepen elkaar afstoten. Hierdoor ontstaat meer afstand tussen de ketens waardoor het materiaal zeer veel water kan opnemen. Wanneer dit bio-SAP wordt toegepast in luiers, is de hoeveelheid water die kan worden opgenomen afhankelijk van de pH van de urine.

Vraag 13 3 punten

Leg uit of het materiaal bij lagere pH meer of minder water kan opnemen dan bij pH = 7. Betrek in je antwoord de interacties die een rol spelen bij het opnemen van water door bio-SAP.

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een goed te rekenen antwoord zijn:

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. Omdat er minder negatieve groepen zijn, zal er minder afstoting zijn tussen de ketens. De afstand tussen de ketens wordt hierdoor kleiner, waardoor er minder plaats is om watermoleculen via dipool-dipoolbindingen/waterstofbruggen te binden. Hierdoor kan bio-SAP bij lagere pH minder water opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. De waterstofbrug tussen watermoleculen en $\mathrm{COOH}$-groepen is minder sterk dan de ion-dipoolbinding/hydratatie van $\mathrm{COO^-}$-groepen door watermoleculen. Hierdoor kan bio-SAP bij lagere pH minder water opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. De hoeveelheid waterstofbruggen die tussen de ketens kunnen worden gevormd neemt daardoor toe. De afstand tussen de ketens neemt hierdoor af, waardoor bio-SAP bij lagere pH minder water kan opnemen (dan bij pH=7).

Bij lagere pH zijn de $\mathrm{COO^-}$-groepen (deels) omgezet tot $\mathrm{COOH}$-groepen. Omdat er minder negatieve groepen aanwezig zijn, kunnen natrium-ionen het materiaal verlaten. Er is tussen de ketens dus minder hydratatie van de natrium-ionen mogelijk, waardoor de opname van water minder is.

Vraag 13 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Polydopamine

Opgavetekst

Polydopamine is een polymeer dat hecht aan bijna alle mogelijke oppervlakken, zelfs in waterig milieu.

De synthese van het monomeer dopamine is vereenvoudigd in een blokschema weergegeven. Zie figuur 1. De structuurformules van enkele stoffen die in de synthese voorkomen, zijn onder het blokschema weergegeven.

figuur 1
figuur 1

Polydopamine kan op het oppervlak van een voorwerp worden aangebracht, door het voorwerp in contact te brengen met een oplossing van onder andere dopamine en de stof Tris. Tris is een zwakke base. In deze oplossing treedt evenwicht 1 op.

Tris + H₂O OH^– + Tris-H⁺ (evenwicht 1)

De oplossing met Tris heeft een pH van 8,5. De waarde van de K_b van Tris is 1,2∙10^‒6.

Vraag 17 4 punten

Bereken hoeveel procent van de aanwezige deeltjes Tris en Tris-H⁺ aanwezig is in de vorm van Tris.

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juiste berekening is: pOH = 14,00 − 8,50 = 5,50 dus

[OH⁻] = 10⁻ 5,50 = 3,16 ⋅ 10 (mol L⁻⁶⁻¹).

K_b = [OH⁻][Tris-H⁺] [Tris]

De molverhouding [Tris-H⁺] [Tris] = 3 16, ⋅ 10⁻ 1 2, ⋅ 10⁻ 6 6 = 0 379,

Het percentage Tris is 0,379 1 + 1 × 10² = 72(%).

  • berekening van de [OH^‒] (1)
  • de evenwichtsvoorwaarde, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld (1)
  • uitwerken van de berekening tot bijvoorbeeld [Tris-H⁺] = 0 379, (eventueel impliciet) (1)

[Tris]

  • omrekening naar het percentage (1)

of

[H O₃⁺] = 10⁻ 8,50 = 3,16 ⋅ 10 (mol L⁻⁹⁻¹)

K = _z 1,0 ⋅ 10⁻ 1,2 ⋅ 10⁻ 14 6 = 8,3 ⋅ 10⁻ 9

K_z = [H O₃⁺ ] [Tris] [T ris-H⁺]

De molverhouding [Tris-H⁺] [Tris] = 8 33 10, ⋅ ⁻ 3 16, ⋅ 10⁻ 9 9 = 2 64,

Het percentage Tris is 2,64 2,64 + 1 × 10² = 72(%).

  • berekening van [H₃O⁺] en de berekening van K_z (1)
  • de evenwichtsvoorwaarde, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld (1)
  • uitwerken van de berekening tot bijvoorbeeld

[Tris-H ] [Tris] ₊= 2 64, (eventueel impliciet) (1)

  • omrekening naar het percentage (1)

Vraag 17 in het hele examen

2025, tijdvak 2: DCDA

Opgavetekst

Figuur 2 Blokschema van het industriële productieproces van DCDA

Blokschema van het industriële productieproces van DCDA
Figuur 2

Blokschema van het productieproces: calciumcyaanamide ($CaCN_2$), water en koolstofdioxide gaan naar reactor 1 (R1). Vervolgens gaat het mengsel naar scheidingsruimte 1 (S1), waar stof X wordt verwijderd, daarna naar reactor 2 (R2) en scheidingsruimte 2 (S2), waar DCDA uitkristalliseert.

Vraag 3 4 punten

Cyaanamide (H2N–C≡N) is een zwak zuur. De concentratie van de cyaanamide-oplossing die R1 verlaat, is 250 g L−1. De waarde van de Kz van cyaanamide is 5,42·10−11. Bereken de pH van deze cyaanamide-oplossing. Gebruik de Kz. Neem aan dat de pH van de cyaanamide-oplossing uitsluitend wordt bepaald door cyaanamide.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de molariteit van $CH_2N_2$: 250 g L−1 is 5,95 mol L−1 (molaire massa 42,0 g mol−1) (1p)
  • Stelt de evenwichtsvoorwaarde op: $K_z = [H_3O^+][CHN_2^-]/[CH_2N_2]$, eventueel al gedeeltelijk ingevuld (1p)
  • Rekent $[H_3O^+]$ uit: 1,80·10−5 mol L−1 (met de kwadratische vergelijking of door verwaarlozing van x) (1p)
  • Rekent de $[H_3O^+]$ om naar de pH: pH = 4,75 (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Microbolletjes

Opgavetekst

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Structuurformule van het copolymeer PLGA, opgebouwd uit melkzuur- en glycolzuureenheden met esterbindingen.

Bron 7

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage, bij vraag 11.

Onvolledige vergelijking van de hydrolyse van PLGA. Links: HO, een keten van eenheden met index m en een keten met index n, en H. Daarna een plusteken en twee open plaatsen. Rechts van de pijl staan twee open plaatsen met een plusteken ertussen.

figuur 6

figuur 6
figuur 6

Structuurformule van een geneesmiddel dat een zwakke base is: een zesring met een stikstofatoom (morfolinering) die aan het aromatische systeem is gebonden, en via een CH2-O-groep een pyridinering.

Vraag 16 2 punten

Veel geneesmiddelen zijn zwakke basen of zwakke zuren. De oplosbaarheid in water van deze stoffen hangt daarom onder andere af van de pH. In figuur 6 is de structuurformule van een geneesmiddel weergegeven. Deze stof is een zwakke base. Leg uit of bij lagere pH de oplosbaarheid in water van deze stof hoger of lager is.

Bekijk het antwoord
  • Bij lagere pH worden H+-ionen opgenomen door de moleculen van de stof. (1p)
  • Gevolg voor de vorming van bindingen met watermoleculen (ion-dipoolbindingen, door de geladen deeltjes) en de conclusie dat de oplosbaarheid in water hoger is. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Gerolsteiner®

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische doorsnede van de ondergrond bij Gerolstein. Boven het aardoppervlak stroomt neerslag + $CO_2$ naar beneden. Onder het aardoppervlak ligt het gesteente dolomiet ($Ca_xMg_{(1-x)}CO_3$), en bij de bron komt $H_2O + CO_2$ vrij. In de ondergrond zijn He, $Mg^{2+}$, $Ca^{2+}$, $HCO_3^-$, $H_2O$ en $CO_2$ aangegeven, en onderaan staat de aardmantel.

Tabel

gehalte in Gerolsteiner® Sprudel (mg L$^{-1}$)gehalte in SPA® Intense (mg L$^{-1}$)
$HCO_3^-$181618
$H_2CO_3$8,38,2

Vraag 11 3 punten

De koolzuurhoudende variant van Gerolsteiner® mineraalwater heet Gerolsteiner® Sprudel en is vergelijkbaar met SPA® Intense (ook wel bekend als SPA® Rood). In de tabel zijn enkele gegevens van Gerolsteiner® Sprudel en SPA® Intense gegeven. In koolzuurhoudend water stelt zich onder andere evenwicht 1 in: $H_2CO_3 (aq) + H_2O (l) \rightleftharpoons H_3O^+ (aq) + HCO_3^- (aq)$ (evenwicht 1). De pH van Gerolsteiner® Sprudel is 5,95. De pH van SPA® Intense is 3,95. Verklaar met behulp van de tabel dat de pH van Gerolsteiner® Sprudel hoger is dan de pH van SPA® Intense. Gebruik hierbij de $K_z$ van $H_2CO_3$.

Bekijk het antwoord
  • De [HCO3−] is hoger in Gerolsteiner® Sprudel dan in SPA® Intense, terwijl in beide soorten de [H2CO3] vrijwel gelijk is (1p)
  • Redenering met Kz: de [H3O+] is in Gerolsteiner® Sprudel lager (1p)
  • Consequente conclusie: door de lagere [H3O+] is de pH van Gerolsteiner® Sprudel hoger (1p)

Voorbeeld van een juist antwoord: in Gerolsteiner® Sprudel is de [HCO3−] hoger dan in SPA® Intense, in beide soorten is de [H2CO3] vrijwel gelijk. Kz = [HCO3−][H3O+] / [H2CO3]; om dezelfde waarde van de concentratiebreuk te behouden moet in Gerolsteiner® Sprudel de [H3O+] lager zijn. Een antwoord dat de [HCO3−] hoger en de [H2CO3] vrijwel gelijk noemt, en daaruit concludeert dat evenwicht 1 meer naar links ligt waardoor de [H3O+] lager is (en de pH dus hoger), krijgt 2 punten. Aanvulling op het correctievoorschrift (verwerkt): ook goed rekenen is: In Gerolsteiner® Sprudel is rechts van de pijl de [HCO3−] hoger dan in SPA® Intense. In beide soorten is [H2CO3] vrijwel gelijk. Omdat de waarde van Kz gelijk is in beide gevallen, moet rechts van de pijl [H3O+] lager zijn (en de pH dus hoger).

Vraag 11 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Glyfosaat

Vraag 12 4 punten

Glyfosaat ($H_2Glyf$) wordt wereldwijd op grote schaal gebruikt als onkruidverdelgingsmiddel. In water komt glyfosaat vooral voor in de vorm van $Glyf^{2-}$ en $HGlyf^-$. De $K_z$ van $HGlyf^-$ bedraagt 2,5·10$^{-6}$. Bereken hoeveel procent van glyfosaat aanwezig is als $HGlyf^-$ bij pH = 7,00. Neem aan dat alleen $HGlyf^-$ en $Glyf^{2-}$ aanwezig zijn.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de $[H_3O^+]$ bij pH = 7,00 (1p)
  • De evenwichtsvoorwaarde, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld (1p)
  • Uitwerken van de berekening tot $[Glyf^{2-}]/[HGlyf^-] = 25$ (eventueel impliciet) (1p)
  • Rest van de berekening: het percentage $HGlyf^-$ is 3,8% (1p)

Voorbeeld van een juiste berekening: $[H_3O^+] = 10^{-7,00} = 1,00·10^{-7}$ mol L$^{-1}$; $[Glyf^{2-}]/[HGlyf^-] = K_z / [H_3O^+] = 2,5·10^{-6} / 1,00·10^{-7} = 25$; het percentage $HGlyf^-$ is 1 / (25 + 1) × 100 = 3,8%.

Vraag 12 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Reactieschema met links de structuurformules van S3P en PEP, met een plus ertussen. Boven de pijl staat het enzym EPSPS, onder de pijl staat X. Rechts staat de structuurformule van EPSP.

Vraag 13 1 punt

Het $Glyf^{2-}$ blokkeert het enzym EPSPS in planten. Dit enzym speelt een belangrijke rol bij de aanmaak van aromatische aminozuren. EPSPS katalyseert de omzetting die is weergegeven in figuur 1. Bij deze omzetting ontstaat ook het deeltje X. Geef de formule van het deeltje X.

Bekijk het antwoord
  • $HPO_4^{2-}$ (1p)

Een juiste structuurformule goed rekenen.

Vraag 13 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Reactieschema: DEA ($HO-CH_2-CH_2-NH-CH_2-CH_2-OH$) reageert met 2 OH$^-$ tot het negatief geladen ion van DSIDA, met 4 $H_2$ als tweede product. Het negatief geladen ion van DSIDA is $^-OOC-CH_2-NH-CH_2-COO^-$.

Vraag 16 2 punten

Om de wereldvoedselopbrengst te verhogen zijn veel gewassen tegenwoordig genetisch gemodificeerd, zodat met glyfosaat uitsluitend het onkruid wordt bestreden. Per jaar wordt ruim 650.000 ton glyfosaat geproduceerd. Het DEA-proces staat bekend als het meest ‘groene’ van de verschillende productiemethoden. Dit proces start met de omzetting van DEA met natronloog tot DSIDA. Deze reactie is weergegeven in figuur 2. DSIDA is een zout dat bestaat uit $Na^+$-ionen en $C_4H_5NO_4^{2-}$-ionen. Leg uit, aan de hand van formules uit figuur 2, of de omzetting van DEA tot DSIDA een zuur-basereactie is of een redoxreactie.

Bekijk het antwoord
  • Relevante deeltjes genoemd, waaruit blijkt dat er elektronen zijn overgedragen, of waaruit blijkt dat er geen $H^+$-ionen zijn overgedragen (1p)
  • Consequente conclusie: de omzetting is een redoxreactie (1p)

Voorbeelden van een juist antwoord: uit OH− wordt H2 gevormd; dit kan alleen als er elektronen worden uitgewisseld, dus het is een redoxreactie. Het OH− wordt niet omgezet tot H2O, dus het is geen zuur-basereactie. Het OH− wordt ook niet omgezet tot O$^{2-}$ (oxide), dus het is een redoxreactie.

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Lithium-luchtbatterij

Vraag 21 3 punten

Een andere onderzoeksgroep heeft een elektrodemateriaal ontwikkeld op basis van een eiwit. De eerste stappen in de productie van dit materiaal waren globaal als volgt: het DNA van een virus wordt gemodificeerd; het virus produceert een eiwit; aan een oplossing van dit eiwit wordt in licht basisch milieu een oplossing met daarin $Mn^{2+}$-ionen toegevoegd. De $Mn^{2+}$-ionen binden aan de peptideketens door middel van ion-bindingen. De onderzoekers hebben de genetische code voor het eiwit veranderd met als doel dat de peptideketens meer $Mn^{2+}$-ionen konden binden. Hieronder zijn met behulp van de 1-lettersymbolen van aminozuren de volgordes weergegeven van de aminozuureenheden in een deel van het oorspronkelijke eiwit en in een deel van het genetisch gemodificeerde eiwit. peptideketen A: ~ADVYESALPDPAKAAFN~; peptideketen B: ~ADVYESALPDPAEAAFE~. Leg uit welke peptideketen bij hogere pH het meest $Mn^{2+}$-ionen kan binden: peptideketen A of peptideketen B.

Bekijk het antwoord
  • Een relevant verschil tussen beide peptideketens: peptideketen B heeft twee eenheden glutaminezuur meer, met een zure restgroep, waar peptideketen A op die plaatsen een basische en een neutrale restgroep heeft (1p)
  • Inzicht dat bij hogere pH negatieve ladingen ontstaan in de restgroepen van zure aminozuureenheden (1p)
  • Consequente conclusie: peptideketen B kan bij hogere pH meer $Mn^{2+}$-ionen binden (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: PFOA

Vraag 18 4 punten

PFOA is een zwak zuur met een $K_z$-waarde van $3{,}2\cdot10^{-3}$. PFOA is daarom in water vooral aanwezig in de vorm van de geconjugeerde base $C_7F_{15}COO^-$. Dit PFOA− is goed oplosbaar in water.

Bereken hoeveel procent van PFOA aanwezig is als C7F15COOH in water met pH = 7,00.

Bekijk het antwoord
  • De $[H_3O^+]$ is berekend: $[H_3O^+]=10^{-7{,}00}=1{,}0\cdot10^{-7}$ mol L−1 (1p)
  • De evenwichtsvoorwaarde, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld: $K_z=\frac{[H_3O^+][C_7F_{15}COO^-]}{[C_7F_{15}COOH]}$ (1p)
  • Uitwerking tot de verhouding $\frac{[C_7F_{15}COO^-]}{[C_7F_{15}COOH]}=3{,}2\cdot10^{4}$ (eventueel impliciet) (1p)
  • Omrekening naar het percentage: $\frac{1}{1+3{,}2\cdot10^{4}}\cdot10^{2}=3{,}1\cdot10^{-3}$ % C7F15COOH (1p)

Voorbeeld van een juiste uitkomst: 3,1·10^-3 %, met de verhouding $\frac{[C_7F_{15}COO^-]}{[C_7F_{15}COOH]}=3{,}2\cdot10^{4}$. De volgende omrekening reken je niet aan: $\frac{1}{3{,}2\cdot10^{4}}\cdot10^{2}=3{,}1\cdot10^{-3}$ (%), dus zonder de 1 in de noemer.

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Niacine

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1 picoline; niacine

Links: picoline, een pyridinering met een CH3-groep op het derde koolstofatoom van de ring, gerekend vanaf het N-atoom (3-picoline). Rechts: niacine, een pyridinering met een COOH-groep op dezelfde plek (pyridine-3-carbonzuur).

figuur 3

figuur 3
figuur 3

Evenwicht van niacine in water: niacine (een pyridinering met een COOH-groep op de derde plek, gerekend vanaf het N-atoom) + H2O is in evenwicht met het zuurrest-ion (dezelfde ring met een COO- -groep) + H3O+.

Vraag 17 4 punten

Niacine is een zwak zuur. In water treedt het evenwicht uit figuur 3 op. De pH in de vloeistof rondom het receptoreiwit is zodanig, dat meer dan 90% van alle niacine-deeltjes voorkomt als zuurrest-ion. De waarde van de Kz van niacine bij de heersende omstandigheden is 1,3·10^-5. Bereken de pH waarbij 90% van alle niacine-deeltjes voorkomt als zuurrest-ion. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • De evenwichtsvoorwaarde is juist, eventueel al gedeeltelijk ingevuld: Kz = [H3O+] x [zuurrest-ion] / [niacine] (1p)
  • Gebruik van [niacine] / [zuurrest-ion] = 0,10 / 0,90 (1p)
  • De rest van de berekening is juist: [H3O+] = 1,3·10^-5 x 0,10 / 0,90 = 1,4·10^-6 mol L-1 (1p)
  • De uitkomst van de pH-berekening is gegeven in twee decimalen: pH = 5,84 (1p)

Het antwoord is pH 5,84 (twee decimalen). Met tussentijds afronden op 1,4·10^-6 komt men op pH 5,85; dat is ook juist (vakspecifieke regel 1). De evenwichtsvoorwaarde mag met Kz worden genoteerd.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

De pH in de vloeistof rondom het receptoreiwit is zodanig, dat meer dan 90% van alle niacine-deeltjes voorkomt als zuurrest-ion. Leg uit of de pH van de vloeistof rondom het receptoreiwit hoger of lager is dan de berekende waarde.

Bekijk het antwoord
  • Als de [zuurrest-ion] stijgt ten opzichte van de [niacine], dan moet de [H3O+] lager zijn (1p)
  • Consequente conclusie: de pH is hoger dan de berekende waarde (5,84) (1p)

Een onjuist antwoord op vraag 18 dat het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 17, niet aanrekenen. Het juiste antwoord is: hoger.

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Voedsellijm

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Koppeling van de restgroepen. Links: ~CH2–CH2–C(=O)–NH2 (glutamine-eenheid) plus H3N+–CH2~ (lysine-eenheid). Tussen beide een pijl met twee tegengestelde pijlpunten (evenwicht). Rechts: ~CH2–CH2–C(=O)–NH–CH2~ plus X.

Vraag 23 4 punten

De koppeling die in de figuur is weergegeven, verloopt in een breed pH-gebied. De reactie verloopt alleen als de restgroep van de lysine-eenheid positief geladen is. Bij de gemiddelde pH van bloed zijn de aminogroepen in de restgroepen van lysine-eenheden grotendeels omgezet tot $\sim NH_3^+$-groepen. De waarde van de $K_z$ van de $NH_3^+$-groep is $6{,}3 \cdot 10^{-11}$.
Laat met een berekening zien dat bij pH = 7,40 het percentage aminogroepen van lysine-eenheden dat aanwezig is als $\sim NH_2$ kleiner is dan 2,0%.

Bekijk het antwoord
  • Berekening van de $[H_3O^+]$: $10^{-7{,}40} = 3{,}98 \cdot 10^{-8}$ mol L$^{-1}$. (1p)
  • De evenwichtsvoorwaarde juist, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld: $K_z = \frac{[H_3O^+][\sim NH_2]}{[\sim NH_3^+]}$. (1p)
  • Uitwerken van de berekening tot bijvoorbeeld $\frac{[\sim NH_2]}{[\sim NH_3^+]} = 1{,}58 \cdot 10^{-3}$ (eventueel impliciet). (1p)
  • Omrekening naar het percentage: $\frac{1{,}58 \cdot 10^{-3}}{1{,}58 \cdot 10^{-3} + 1} \times 10^2 = 1{,}6 \cdot 10^{-1}$ % (dat is kleiner dan 2,0%). (1p)

Vraag 23 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Alcoholen uit CO2

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schematische tekening van de elektrochemische cel. De polyaniline-elektrode is een verticale staaf in de cel, met het label polyaniline-elektrode links ervan. Naast de staaf staan in de oplossing: $CO_2 + H^+$ (bovenaan), en $CH_3OH$ en $H_2O$ (onderaan).

Vraag 7 3 punten

Tenzij anders vermeld, is er sprake van standaardomstandigheden: T = 298 K en p = p0.

Bereken de pH van een verzadigde oplossing van $CO_2$ in water.

  • Ga er hierbij van uit dat $CO_2$ zich gedraagt als een eenwaardig zuur.
  • De maximale oplosbaarheid van $CO_2$ bedraagt $5{,}31\cdot10^{-2}$ mol L⁻¹.
Bekijk het antwoord
  • Gebruikt de juiste evenwichtsvoorwaarde bij $H_2CO_3 + H_2O \rightleftharpoons H_3O^+ + HCO_3^-$, dus $K_z = \frac{[H_3O^+][HCO_3^-]}{[H_2CO_3]}$ met $K_z = 4{,}5\cdot10^{-7}$ (1p)
  • Verwerkt $x = [H_3O^+]$ juist in de evenwichtsvoorwaarde: $4{,}5\cdot10^{-7} = \frac{x \cdot x}{5{,}31\cdot10^{-2} - x}$ (1p)
  • Rest van de berekening juist: $x = 1{,}54\cdot10^{-4}$ mol L⁻¹, dus $pH = -\log(1{,}54\cdot10^{-4}) = 3{,}81$ (1p)

Het antwoord pH = -log(5,31·10⁻²) = 1,27 krijgt 1 punt. Een juiste uitkomst op basis van de verwaarlozing van x in de noemer, $4{,}5\cdot10^{-7} = \frac{x^2}{5{,}31\cdot10^{-2}}$, wordt goed gerekend.

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 1: IJzerstapeling

Opgavetekst

Bron 6

Figuur uit het examen

Deel van de mRNA-volgorde.
Mensen zonder hemochromatose: UACGUGCCAG
Mensen met hemochromatose: UACGUACCAG
De pijl boven de reeks wijst op base nummer 1066. De twee reeksen verschillen op die base (G bij mensen zonder hemochromatose, A bij mensen met hemochromatose).

Vraag 15 5 punten

Om te onderzoeken of iemand hemochromatose heeft, wordt bloedonderzoek gedaan. Voor het onderzoek is een bufferoplossing bereid. Deze oplossing is bereid door per liter achtereenvolgens 0,338 mol NaHCO3 en 3,4·10⁻² mol waterstofchloride (HCl) op te lossen. In de uiteindelijke oplossing zijn onder andere deeltjes H2CO3 en HCO3- aanwezig. Bereken de pH van de uiteindelijke oplossing. Neem hierbij aan dat geen gasvormig CO2 uit de oplossing ontwijkt. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Juiste evenwichtsvoorwaarde (eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld) (1p)
  • Inzicht dat [H2CO3] = 3,4·10⁻² mol L⁻¹ is, en berekening van [HCO3-] (1p)
  • Berekening van de [H3O+] (5,03·10⁻⁸ mol L⁻¹) (1p)
  • Omrekening naar de pH (1p)
  • De uitkomst is gegeven in twee decimalen (pH = 7,30) (1p)

Uitkomst: pH 7,30. Het correctievoorschrift rekent met K1 = 4,5·10⁻⁷ mol L⁻¹ (Binas), en laat HCl volledig reageren met HCO3- tot H2CO3, zodat [H2CO3] = 3,4·10⁻² mol L⁻¹ en [HCO3-] = 3,04·10⁻¹ mol L⁻¹.

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Marquis-reagens voor alkaloïden

Opgavetekst

tabel

gehalte (massa%)dichtheid (g mL⁻¹)
zwavelzuur-oplossing981,84
methanal-oplossing371,09

Vraag 22 2 punten

In alle alkaloïden zijn stikstofatomen aanwezig. Als zo'n stikstofatoom een niet-bindend elektronenpaar heeft, kan het atoom een H+-ion binden waardoor het alkaloïde als base kan reageren. Leg uit welke van de drie alkaloïden uit de figuur niet als base reageert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt berberine als het alkaloïde dat niet als base reageert (1p)
  • Juiste toelichting: het stikstofatoom in berberine is positief geladen / heeft geen niet-bindend elektronenpaar / heeft vier bindende elektronenparen, daarom kan berberine geen H+ opnemen / kan niet als base reageren (1p)

Antwoord: berberine. De toelichting mag een van de formuleringen met / uit het correctievoorschrift gebruiken, zoals 'heeft vier bindende elektronenparen'.

Vraag 22 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Waterstofauto's die methaanzuur tanken

Vraag 7 2 punten

Afhankelijk van de pH komen in oplossingen van de gebruikte katalysator voornamelijk deeltjes $[H_4kat]^{4+}$ of deeltjes $[kat]^0$ voor (het evenwicht staat in de figuur bij vraag 5). De gebruikte katalysator is ook werkzaam bij de omzetting van methaanzuur tot $H_2$ en $CO_2$ in een auto. Deze omzetting treedt alleen op bij lage pH. Leg uit welk van beide katalysatordeeltjes uit de figuur overwegend aanwezig is bij lage pH.

Bekijk het antwoord
  • Bij lage pH is de concentratie $[H_3O^+]$ (of $[H^+]$) hoog, dus er is meer $H^+$ gebonden aan de katalysatordeeltjes (1p)
  • Consequente conclusie dat voornamelijk $[H_4kat]^{4+}$ aanwezig is, omdat het evenwicht naar links verschuift (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Slim gebruik van glycerol

Vraag 18 2 punten

De vorming van butaandizuur zorgt voor een verlaging van de pH van het reactiemengsel. Om de pH constant te houden, wordt gedurende het experiment natronloog aan het mengsel toegevoegd. Hierdoor vormt zich uiteindelijk een buffer in het reactiemengsel. Leg uit dat zich gedurende het experiment een buffer vormt in het reactiemengsel.

Bekijk het antwoord
  • Notie dat in de reacties een zwak zuur ontstaat (butaandizuur en ethaanzuur) (1p)
  • Notie dat door het toevoegen van natronloog ($NaOH$) de geconjugeerde base wordt gevormd (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Ascorbinezuur

Opgavetekst

Ascorbinezuur

Vanaf het begin van de twintigste eeuw is geprobeerd om de structuur op te helderen van ascorbinezuur (C6H8O6), bekend als vitamine C. In 1932 werd de structuur van ascorbinezuur geheel opgehelderd. De structuurformule van ascorbinezuur is hiernaast weergegeven.

Ascorbinezuur is een zwak zuur. Van andere stoffen was al bekend dat de zure eigenschap kan worden veroorzaakt door de aanwezigheid van een carbonzuurgroep in het molecuul, maar ook door een zogeheten enolgroep. Een enolgroep is een C=C–OH groep.

Om uitsluitsel te krijgen over de aanwezigheid van een carbonzuurgroep dan wel een enolgroep in het molecuul, voerde men de volgende twee reacties uit.

1 Reactie met diazomethaan. Diazomethaan zet OH groepen van uitsluitend carbonzuren en enolgroepen om tot O–CH3 groepen. Bij de reactie van ascorbinezuur met diazomethaan ontstond één reactieproduct met de molecuulformule C8H12O6. Deze stof noemde men dimethylascorbinezuur. De ontstane stof had geen zure eigenschappen meer.

2 Hydrolyse van het reactieproduct in basisch milieu. Onder deze omstandigheden worden alleen esterbindingen verbroken. Het bleek dat hierbij slechts één koolstofverbinding ontstond.

Neem aan dat de hydrolyse van een cyclische ester op dezelfde manier verloopt als de hydrolyse van een ester.

De zuurconstante van ascorbinezuur is in 1935 bepaald door een titratie met natronloog. In figuur 1 is het pH-verloop van deze titratie weergegeven. Op het punt dat de lijn uit figuur 1 het steilst is, is alle ascorbinezuur omgezet. Uit figuur 1 is op te maken dat ascorbinezuur in deze titratie reageert als een eenwaardig zuur. Met behulp van de grafiek kan worden berekend wat de waarde is van de Kz van ascorbinezuur. Hiertoe lazen de onderzoekers de waarde van de pH af, op het punt dat de helft van alle ascorbinezuur met natronloog heeft gereageerd.

Slechts één van de OH groepen op C-2 en C-3 kan in zuur-basereacties een H+ ion afstaan. Dit kan worden verklaard met behulp van Lewisstructuren. In één van beide zuurrestionen treedt namelijk mesomerie op en in het andere zuurrestion niet. Op de uitwerkbijlage staan twee onvolledige Lewisstructuren weergegeven van de zuurrestionen die gevormd zouden worden als van ascorbinezuur een OH groep op C-2 dan wel op C-3 een H+ ion afstaat.

In later onderzoek is onderzocht hoe ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd door planten. Het bleek dat ascorbinezuur wordt gesynthetiseerd uit de beginstof (α)D-glucose. In een aantal stappen wordt glucose eerst omgezet tot stof X. Vervolgens treden de reacties op die zijn weergegeven in figuur 2. Beide omzettingen uit figuur 2 worden gekatalyseerd door enzymen. In stap 1 en 2 wordt in planten slechts één mogelijke stereo-isomeer van de ontstane stoffen gevormd. De omzetting van stap 2 kan in het laboratorium ook worden uitgevoerd zonder enzym.

Bron 14

Figuur uit het examen

Structuurformule van ascorbinezuur: een vijfring met een zuurstofatoom in de ring; C-1 met een C=O-groep; C-2 en C-3 met een C=C-binding en elk een OH-groep; C-4 met een zijketen van C-5 (met OH) en C-6 (met OH en CH2).

figuur 1 pH-verloop van de titratie van ascorbinezuur met natronloog

pH-verloop van de titratie van ascorbinezuur met natronloog
figuur 1

Titratiekromme. X-as: volume natronloog (mL), van 0 tot ongeveer 43 mL. Y-as: pH, van 0 tot 12. Afleesbaar: bij 0 mL pH ongeveer 2,8; bij 10 mL pH ongeveer 3,7; bij 14 mL pH ongeveer 4,0; bij 20 mL pH ongeveer 4,3; bij 25 mL pH ongeveer 4,9. Het steile deel, het equivalentiepunt, ligt bij ongeveer 28 mL, waar de pH van ongeveer 6 naar ongeveer 9 gaat. Bij 30 mL pH ongeveer 10,5 en bij 43 mL pH ongeveer 11,5.

Vraag 19 5 punten

De zuurconstante van ascorbinezuur is in 1935 bepaald door een titratie met natronloog (figuur 1 toont het pH-verloop). Op het punt dat de helft van alle ascorbinezuur met natronloog heeft gereageerd, lazen de onderzoekers de waarde van de pH af. Bereken de waarde van de Kz van ascorbinezuur, zoals de onderzoekers die hebben bepaald. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de afgelezen pH op het punt waarbij de helft van het ascorbinezuur met natronloog heeft gereageerd: pH = 4,0 (1p)
  • Berekent de [H3O+] uit de pH: 10^-pH = 1·10^-4 mol L^-1 (1p)
  • De evenwichtsvoorwaarde is juist: $K_z = \frac{[H_3O^+][C_6H_7O_6^-]}{[C_6H_8O_6]}$ (1p)
  • Rest van de berekening: halverwege de titratie geldt [C6H7O6-] = [C6H8O6], dus Kz = [H3O+] (1p)
  • De uitkomst is gegeven in één significant cijfer: Kz = 1·10^-4 (1p)

Wanneer de afgelezen pH buiten het gebied 3,8 ≤ pH ≤ 4,2 ligt, het eerste scorepunt niet toekennen. Wanneer meteen is uitgegaan van Kz = [H3O+], dit niet aanrekenen. Het antwoord is Kz = 1·10^-4 (pH 4,0, één significant cijfer). Een rekenfout, of een ontbrekende of verkeerde eenheid: een punt eraf. Een afwijking door acceptabel tussentijds afronden niet aanrekenen.

Vraag 19 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Ammoniak en energie uit afvalwater

Vraag 25 2 punten

Aan de positieve elektrode verloopt de halfreactie O2 + 2 H2O + 4 e– → 4 OH–. Wanneer tijdens stroomlevering uitsluitend ionen zoals Na+ en K+ het membraan en de poreuze elektrode passeren, stijgt de pH in het waterlaagje op de positieve elektrode. Wanneer tijdens stroomlevering uitsluitend NH4+ en H+ door het membraan gaan, blijft de pH in het waterlaagje op de positieve elektrode gelijk. Leg uit dat tijdens stroomlevering de pH in het waterlaagje bij de positieve elektrode gelijk blijft wanneer uitsluitend NH4+ en H+ het membraan passeren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat per OH–-ion dat ontstaat, één positief deeltje het membraan moet passeren om de elektroneutraliteit te herstellen (1p)
  • Legt uit dat NH4+- en H+-ionen reageren met OH–-ionen, waardoor de pH gelijk blijft (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Diesel uit houtafval

Vraag 15 4 punten

Aan het begin van de reacties in reactor 1 is het gehalte xylose-oligomeren 2,1 massa%. Er is dan 3,1 mol HCl aanwezig per mol xylose-eenheden. De dichtheid van de gebruikte xylose-oplossing is $1{,}08\cdot10^{3}$ g L-1. De molaire massa van een xylose-eenheid is 132 g mol-1. Neem hier aan dat nog geen xylose is ontstaan. Bereken de pH van het reactiemengsel ($T=298$ K).

Bekijk het antwoord
  • Berekening van het gehalte van de xylose-oligomeren: $\frac{2{,}1}{100}\cdot1{,}08\cdot10^{3}=2{,}27\cdot10^{1}$ g L-1 (1p)
  • Omrekening naar de molariteit van de xylose-eenheden: $\frac{2{,}27\cdot10^{1}}{132}=1{,}72\cdot10^{-1}$ mol L-1 (1p)
  • Omrekening naar de $[H_3O^+]$, die gelijk is aan de molariteit van HCl: $1{,}72\cdot10^{-1}\cdot3{,}1=5{,}33\cdot10^{-1}$ mol L-1 (1p)
  • Omrekening naar de pH: $pH=-\log(5{,}33\cdot10^{-1})=0{,}27$ (1p)

Tweede aanvulling op het correctievoorschrift: bij deze vraag moeten altijd 4 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het antwoord. Ken dus altijd alle vier de punten toe. De reden is dat het massapercentage in de tekst en de dichtheid in de vraag niet overeenkomen, zodat ze niet samen in de berekening gebruikt kunnen worden.

Vraag 15 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Haarverf

Vraag 18 4 punten

Door de hoge pH van haarverf is slechts een klein deel van stof B aanwezig als $HB^+$. De $K_z$ van $HB^+$ is 1,8·10^-6. Bereken hoeveel procent van de deeltjes B en $HB^+$ aanwezig is als $HB^+$ bij pH = 9,50 (T = 298 K).

Bekijk het antwoord
  • Berekent de $[H_3O^+]$ uit de pH: 10^-pH (1p)
  • Juiste evenwichtsvoorwaarde, eventueel reeds gedeeltelijk ingevuld: $[H_3O^+][B]/[HB^+] = K_z$ (1p)
  • Werkt de berekening uit tot $[B]/[HB^+]$ = 5,7·10^3, of tot $[HB^+]/([HB^+] + [B])$ = 1,8·10^-4 (eventueel impliciet) (1p)
  • Werkt om naar een percentage: 1,8·10^-2% (1p)

Het antwoord is 1,8·10^-2 procent $HB^+$ (bij pH 9,50), met $[B]/[HB^+]$ = 5,7·10^3.

Vraag 18 in het hele examen

Hoe vaak zuren en basen in het examen komt

Vragen over zuren en basen per centraal examen scheikunde vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 19, 1328%
2026, tijdvak 21714%
2025, tijdvak 2314%
2024, tijdvak 11614%
2023, tijdvak 111-13, 16, 21520%
2023, tijdvak 21814%
2022, tijdvak 117-1828%
2022, tijdvak 22314%
2022, tijdvak 3714%
2021, tijdvak 115, 2229%
2021, tijdvak 27, 1828%
2021, tijdvak 31914%
2019, tijdvak 12514%
2019, tijdvak 21514%
2018, tijdvak 21814%

In 15 van de 18 ingedeelde examens scheikunde vwo staat een vraag over zuren en basen, samen 23 vragen (5% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2023, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 3% van de vragen over zuren en basen, daarvoor 6%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met zuren en basen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over zuren en basen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over zuren en basen

Andere onderwerpen scheikunde vwo

Zuren en basen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt zuren en basen voor in het eindexamen scheikunde vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 23 vragen over zuren en basen, 5% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 15 van die examens.

In welk examen scheikunde vwo stonden de meeste vragen over zuren en basen?

In het examen van 2023, tijdvak 1, met 5 vragen: 11-13, 16, 21.

Hoe oefen ik examenvragen over zuren en basen?

Op deze pagina staan alle vragen over zuren en basen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.