Examenvragen bindingen scheikunde havo

63 vragen over bindingen uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Bindingen komt in 18 van de 18 examens scheikunde havo voor, met 63 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over bindingen

Per examen de vragen over bindingen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Textielverfrisser

Opgavetekst

Onaangename luchtjes in huis tegengaan, kan op verschillende manieren. De eenvoudigste manier is met een geurstof in een oplosmiddel, waarbij de geurstof de onaangename geuren verhult. Een voorbeeld van zo’n geurstof is de ester van ethaanzuur en octaan-1-ol. De structuurformule van octaan-1-ol is gegeven in figuur 1.

Textielverfrisser bevat cyclodextrine die in water is opgelost. Als een opgelost cyclodextrine-molecuul in contact komt met een geurstofmolecuul, dan vouwt het cyclodextrine-molecuul zich als een koker. De binnenzijde van deze koker kan een geurstofmolecuul binden. Zie figuur 3. De gebonden geurstof kan vervolgens samen met cyclodextrine van de behandelde stof worden afgeborsteld.

Het gebonden geurstofmolecuul is hydrofoob.

Vraag 27 2 punten

Leg uit of de binnenzijde van de koker van een cyclodextrine-molecuul vooral OH-groepen of vooral CH-groepen zal bevatten als er een geurstofmolecuul gebonden is. Gebruik figuur 3 en de tekst in deze opgave.

Figuur 3: schematische weergave van een geurstofmolecuul gebonden in de koker van een cyclodextrine-molecuul. Bekijk in Opgaven, pagina 13

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • De (hydrofobe) geurstofmoleculen binden met het apolaire/hydrofobe deel van (de koker van) een cyclodextrine-molecuul. De binnenzijde (van de koker van het cyclodextrine-molecuul) zal dus (vooral) CH-groepen bevatten.
  • De geurstofmoleculen (zijn hydrofoob/apolair en) kunnen geen waterstofbruggen vormen. De binnenzijde (van de koker van een cyclodextrine-molecuul) zal dus (vooral) CH-groepen bevatten.
  • Als cyclodextrine-moleculen geurstofmoleculen binden, zit er water om (de koker van) cyclodextrine-moleculen heen. De OH-groepen (van een cyclodextrine-molecuul) zijn hydrofiel / vormen waterstofbruggen met water(moleculen). (De OH-groepen richten zich dus naar het water.) De binnenzijde (van de koker van een cyclodextrine-molecuul) zal dus vooral CH-groepen bevatten.

Opmerking

Het volgende antwoord goedrekenen: De binnenzijde bindt een hydrofobe geurstof, dus deze bevat vooral CH-groepen.

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

Geef aan welke twee bindingstypen verbroken worden bij de verdamping van butaan-1-amine dat gebonden is aan cellulose-vezels. Gebruik Binas-tabel 67F3 of ScienceData-tabel 13.1d.

Bekijk het antwoord
  • vanderwaalsbinding(en)/molecuulbinding(en)
  • waterstofbrug(gen)

Vraag 32 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Smart StitchTM

Opgavetekst

Veel kleding wordt niet duurzaam ontworpen en eindigt na gebruik op vuilstortplaatsen of in verbrandingsovens. Doordat bijvoorbeeld ritsen en knopen zijn vastgenaaid, kan de kleding moeilijk gerecycled worden. Het Belgische bedrijf Resortecs heeft hier iets op bedacht: smeltbaar garen om de verschillende onderdelen mee vast te naaien (Smart Stitch™). De kleding kan worden gerecycled in een speciale oven, waarin het Smart Stitch™-garen smelt. Daarna valt de kleding zonder schade in losse onderdelen uit elkaar. In een experiment met spijkerbroeken kon 70% van de teruggewonnen spijkerstof worden gebruikt voor nieuwe kledingstukken.

De algemene structuurformule van het gebruikte polyamide is weergegeven in figuur 2.

figuur 2
figuur 2

Voor het recyclen in een oven is het belangrijk dat het Smart Stitch™- garen de juiste smelttemperatuur heeft. De smelttemperatuur wordt bepaald door de mate van binding tussen de ketens onderling. Zie figuur 3.

figuur 3
figuur 3

Bij polyamides wordt deze aantrekking tussen ketens mede bepaald door waterstofbruggen tussen C=O-groepen en NH-groepen. De smelttemperatuur van polyamides blijkt afhankelijk te zijn van het aantal CH₂-groepen (n) per repeterende eenheid. Hoe groter dit aantal CH₂-groepen, hoe lager de smelttemperatuur.

Vraag 5 2 punten

Leg uit op microniveau dat een groter aantal CH₂-groepen per repeterende eenheid leidt tot een lagere smelttemperatuur van het polyamide.

  • Gebruik gegevens uit figuren 2 en 3.
  • Ga ervan uit dat polyamides met een verschillend aantal CH₂-groepen per repeterende eenheid wel dezelfde gemiddelde ketenlengte hebben.
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Als er meer CH₂-groepen per repeterende eenheid zijn, zijn er relatief minder NH-groepen. Hierdoor kunnen minder waterstofbruggen tussen de ketens worden gevormd.

De sterkte van de binding/aantrekking tussen de ketens neemt daardoor af (waardoor de smelttemperatuur lager wordt).

  • inzicht dat meer CH₂-groepen per repeterende eenheid leidt tot minder NH-groepen (1)
  • inzicht dat minder waterstofbruggen tussen de ketens worden gevormd en conclusie met betrekking tot de sterkte van de binding tussen de ketens onderling (1)

Vraag 5 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Slimme kattenbakkorrels

Opgavetekst

Een kattenbak wordt gevuld met korrels van een stof die kattenurine kan adsorberen, zoals silicagel. Silicagel bestaat uit een driedimensionaal netwerk van voornamelijk silicium- en zuurstofatomen. Op de uitwerkbijlage is een deel van een korrel silicagel vereenvoudigd weergegeven.

Kattenurine bevat ammoniak. Deze stof heeft een onaangename geur. Silicagel bindt ammoniak, waardoor de ammoniakgeur wordt verminderd.

Vraag 7 3 punten

Teken op de uitwerkbijlage twee moleculen ammoniak die elk met een waterstofbrug zijn gebonden aan het oppervlak van silicagel.

  • Geef de moleculen ammoniak met structuurformules weer.
  • Geef de waterstofbruggen weer met een stippellijntje: •••.
uitwerkbijlage
uitwerkbijlage
Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

Antwoordfiguur bij vraag 7 (cv-p9-2-7.webp).
  • de structuurformule van twee moleculen ammoniak (1)
  • een waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en silicagel (1)
  • een tweede waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en silicagel (1)

Opmerkingen: − Een juiste waterstofbrug tussen een molecuul ammoniak en een O-atoom in de Si-O-Si-groep goedrekenen.

− Als meer dan twee waterstofbruggen zijn getekend, per onjuiste waterstofbrug één scorepunt in mindering brengen.

− De bindingshoeken in de structuurformule van NH₃ niet beoordelen.

Vraag 7 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Plaatstaal maken

Opgavetekst

Staal is een legering die voornamelijk uit ijzer bestaat. Plaatstaal is een toepassing van staal die onder andere in auto’s en treinen wordt gebruikt. Plaatstaal wordt gemaakt door middel van walsen. Hierbij worden langwerpige blokken staal verhit tot 1200 °C en vervolgens tussen verwarmde rollen geperst. Zo ontstaat een lange plaat. Door het staal meerdere malen achter elkaar te walsen, kan de gewenste plaatdikte worden verkregen. De lange plaat wordt vervolgens opgerold en afgekoeld. Zie figuur 1.

De reden dat staal eerst wordt verhit voordat het geperst wordt, is dat staal bij kamertemperatuur moeilijk vervormbaar is.

Vraag 1 2 punten

Voer de volgende opdrachten uit:

  • Geef de naam van het meest voorkomende bindingstype in staal.
  • Licht toe op microniveau dat staal door verhitten beter vervormbaar wordt.

Walsproces: blok staal wordt verhit tot 1200 °C, daarna geperst en opgerold tot plaatstaal. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Bekijk het antwoord

Een voorbeeld van een juist antwoord is:

metaalbinding

Door de hoge temperatuur bewegen de ionen/atomen sneller / hebben de ionen/atomen meer bewegingsenergie (waardoor het staal makkelijker vervormd kan worden).

Opmerking: de volgende toelichting goed rekenen: Bij hoge temperatuur wordt de (metaal)binding / worden bindingen (in het metaalrooster) zwakker. (Daardoor kan het staal makkelijker vervormd worden.)

Vraag 1 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Groene coatings

Opgavetekst

Om oppervlakken van metalen of kunststoffen te beschermen tegen invloeden van buitenaf, kunnen ze worden bedekt met een laagje van een polymeer. Dit laagje wordt een coating genoemd. Veel coatings bevatten polyacrylaten, zoals poly-ethylacrylaat. In figuur 1 is een fragment van een molecuul poly-ethylacrylaat weergegeven.

Poly-ethylacrylaat wordt gemaakt door poly-additie van het monomeer ethylacrylaat.

Een andere belangrijke eigenschap van een coating is een goede hechting aan het te beschermen oppervlak. De onderzoekers onderzochten bij verschillende copolymeren hoe goed ze hechtten aan oppervlakken van polyetheen. Voorbeelden van deze copolymeren zijn die van DVE met B2 en met B3. De structuurformules van B2 en B3 zijn in figuur 6 weergegeven.

Een copolymeer van DVE met B2 (copolymeer A) bleek slechter te hechten aan een oppervlak van polyetheen dan een copolymeer van DVE met B3 (copolymeer B).

Vraag 16 2 punten

Geef een mogelijke verklaring waarom copolymeer B beter hecht aan een oppervlak van polyetheen dan copolymeer A. Gebruik hierbij figuur 6.

Structuurformules van B2 en B3 met het hydrofiele gedeelte aangeduid (figuur 6). Bekijk in Opgaven, pagina 9

Bekijk het antwoord

Voorbeelden van een juist antwoord zijn:

  • (Een molecuul) B3 heeft een langere zijketen/zijgroep van (hydrofobe/apolaire) koolstofatomen (dan een molecuul B2). Een (co)polymeer met B3 zal dus meer hydrofoob/apolair zijn en beter hechten aan het hydrofobe/apolaire oppervlak van polyetheen.
  • (Co)polymeerketens met B3 erin verwerkt, bevatten lange hydrofobe/apolaire zijketens/kool(water)stofketens. Hierdoor hechten ze beter aan het hydrofobe/apolaire polyetheen (dan copolymeerketens met B2 erin verwerkt).

of

  • Een (co)polymeerketen met B3 erin verwerkt, heeft een veel groter effectief raakoppervlak dankzij de lange zijketens/zijgroepen. Daardoor heeft dit (co)polymeer gemiddeld een sterkere vanderwaalsbinding met het oppervlak van polyetheen.

Opmerking: het volgende antwoord goed rekenen: (Co)polymeerketens met B2 erin verwerkt, zijn in verhouding hydrofieler dan (co)polymeerketens met B3 erin verwerkt. Hierdoor zullen de (co)polymeerketens met B2 gemakkelijker water uit de omgeving kunnen binden, waardoor de hechting met polyetheen verzwakt wordt.

Vraag 16 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Plastic-etende bacterie

Opgavetekst

Het polymeer polyethyleentereftalaat (PET), waarvan PET-flessen worden gemaakt, is slecht afbreekbaar en wordt vaak op vuilnisbelten gestort. Japanse onderzoekers hebben in 2016 in slib van een vuilnisbelt een soort bacterie aangetroffen die PET kan afbreken. Deze bacterie bleek het enzym PET-ase te produceren, dat de afbraak van PET mogelijk maakt. Dit enzym kan de oplossing zijn voor onze berg PET-afval die steeds groter wordt. In figuur 1 is de eerste stap van deze afbraakreactie weergegeven.

Bij de binding van een molecuul BHET aan PET-ase zijn ook de aminozuur-eenheden Met, Trp, Ala en Ile van belang. Hierbij zijn de hydrofobe restgroepen van deze aminozuur-eenheden betrokken.

Vraag 20 1 punt

Geef de naam van het type binding tussen deze aminozuren en BHET.

Bekijk het antwoord

vanderwaalsbinding / molecuulbinding

Vraag 20 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Bacteriën maken aniline uit suiker

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Schematische weergave van een molecuul aniline (een benzeenring met een NH2-groep) omringd door twee moleculen dodecaan-1-ol. Dodecaan-1-ol is een keten van twaalf koolstofatomen met aan het einde een OH-groep (H3C-(CH2)11-OH). De stippellijnen geven de bindingen tussen de moleculen aan.

Vraag 5 2 punten

Het anilinemolecuul wordt in S2 omringd door dodecaan-1-ol (figuur 2). Tussen moleculen aniline en dodecaan-1-ol zijn verschillende bindingstypen aanwezig. Geef de twee bindingstypen die aanwezig zijn tussen moleculen aniline en moleculen dodecaan-1-ol.

Bekijk het antwoord
  • Waterstofbrug (1p)
  • Vanderwaalsbinding (molecuulbinding) (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Stikstofbindende bacteriën maken etheen

Vraag 19 2 punten

Stikstofbindende bacteriën zetten bij kamertemperatuur stikstofmoleculen om tot ammoniakmoleculen (NH3). Geef de structuurformules van de stoffen stikstof en ammoniak.

Bekijk het antwoord
  • De structuurformule van stikstof: N≡N (1p)
  • De structuurformule van ammoniak: een N-atoom met drie enkele bindingen naar drie H-atomen (1p)

Stikstof: N≡N (een drievoudige binding tussen twee N-atomen). Ammoniak: een N-atoom in het midden met drie enkele bindingen naar drie H-atomen (NH3 als structuurformule).

Bindingshoeken niet beoordelen.

Vraag 19 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Mondkapjes

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Topuria Design, Shutterstock (1819609211)

Foto van een mondkapje type IIR. Met lijnen zijn de drie lagen aangegeven: laag 3 (binnenlaag), laag 2 (middenlaag) en laag 1 (buitenlaag).

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

Structuurformule van een deel van polymeer A: een keten van koolstofatomen met de herhalende eenheid -CH2-CH(CH3)-, het begin en einde van de keten met ~ aangegeven.

Vraag 25 2 punten

Lagen 1 en 2 houden druppels water tegen, maar laten waterdamp door. De losse watermoleculen in waterdamp binden namelijk niet aan polymeer A. Leg aan de hand van figuur 2 uit dat watermoleculen niet binden aan polymeer A. Gebruik in je antwoord begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • De ketens van polymeer A bevatten alleen C- en H-atomen, geen OH- en geen NH-groepen (1p)
  • Inzicht dat polymeer A (de ketens) hydrofoob/apolair is (1p)

Vraag 25 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Hyaluronzuur in fillers

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2025

De structuurformule van een repeterende eenheid van hyaluronzuur (HyZ). Het fragment bevat OH-groepen, een C=O-groep in de carboxylgroep (H-O-C(=O)-), een acetylamidegroep (NH-C(=O)-CH3) en de ringen die via zuurstofbruggen aan elkaar zijn verbonden. Aan het fragment hangen uiteinden met ~.

Bron 11

Figuur uit het examen

Het symbool voor een watermolecuul in de opdracht: een O-atoom met twee H-atomen eraan (H-O-H). Dit symbool gebruik je om de watermoleculen op de uitwerkbijlage weer te geven.

Vraag 30 2 punten

Om rimpels op te vullen, kan een filler in de huid geinjecteerd worden. Moderne fillers bevatten vaak de polysacharide hyaluronzuur (HyZ). In figuur 1 is de structuurformule van een repeterende eenheid van HyZ weergegeven. HyZ heeft een zeer hoog waterbindend vermogen. Een klein deel van de gebonden watermoleculen is via waterstofbruggen direct gebonden aan HyZ. Een groter deel is niet direct gebonden, maar is via andere watermoleculen gebonden aan HyZ. Voer op de uitwerkbijlage de volgende opdrachten uit: teken een watermolecuul dat met een waterstofbrug direct gebonden is aan de repeterende eenheid van HyZ; teken een tweede watermolecuul dat via een waterstofbrug gebonden is aan het eerste watermolecuul; geef de waterstofbruggen weer met stippellijntjes; geef de watermoleculen weer met het symbool (zie de afbeelding).

Bekijk het antwoord
  • Watermolecuul getekend dat met een waterstofbrug direct gebonden is aan het fragment hyaluronzuur (1p)
  • Tweede watermolecuul getekend dat met een waterstofbrug gebonden is aan het andere watermolecuul (1p)

Een watermolecuul dat via een waterstofbrug (stippellijn) direct gebonden is aan een polaire groep van de HyZ-eenheid (OH- of C=O-groep). Een tweede watermolecuul dat via een enkele stippellijn aan het eerste watermolecuul hangt. De waterstofbruggen zijn met stippellijntjes weergegeven en de watermoleculen met het symbool voor water.

Als meer dan twee waterstofbruggen zijn getekend, breng je per onjuiste waterstofbrug 1 punt in mindering.

Vraag 30 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Toiletpapier wordt bio-ethanol

Bron 8

Figuur uit het examen

Structuurformule van een fragment van een cellulosemolecuul: het bovenste van de twee fragmenten op de uitwerkbijlage. Het fragment loopt aan beide uiteinden door.

Bron 9

Figuur uit het examen

Structuurformule van een fragment van een tweede cellulosemolecuul: het onderste van de twee fragmenten op de uitwerkbijlage. Het fragment loopt aan beide uiteinden door.

Vraag 2 2 punten

De slechte oplosbaarheid van cellulosevezels in water wordt onder meer veroorzaakt doordat cellulosemoleculen onderling stevig zijn gebonden door middel van waterstofbruggen. Op de uitwerkbijlage zijn fragmenten van twee cellulosemoleculen in structuurformule weergegeven.

Teken op de uitwerkbijlage twee waterstofbruggen die de twee cellulosemoleculen met elkaar verbinden. Geef de waterstofbruggen weer met stippellijntjes (• • •).

Bekijk het antwoord
  • Een waterstofbrug tussen de twee cellulosemoleculen is juist getekend. (1p)
  • Een tweede waterstofbrug tussen de twee cellulosemoleculen is juist getekend. (1p)

Twee waterstofbruggen (stippellijnen) tussen de twee cellulosemoleculen. Elke brug loopt van een H-atoom van een OH-groep van het ene molecuul naar een O-atoom van het andere molecuul (van een OH-groep of van de ethergroep).

Een juiste waterstofbrug verbindt de twee cellulosemoleculen; een O-atoom van de ethergroep (C-O-C) als partner is ook goed. Waterstofbruggen binnen een en hetzelfde cellulosemolecuul tellen niet mee. Staat er slechts een juiste waterstofbrug tussen de twee moleculen, dan 1 punt. Staat er een waterstofbrug binnen een molecuul of met een losse watermolecuul, dan 0 punten voor die brug. Bij meer dan twee getekende waterstofbruggen wordt per onjuiste waterstofbrug een punt in mindering gebracht.

Vraag 2 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Zuurstofvanger

Opgavetekst

figuur 2

figuur 2
figuur 2 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Schema van het maken van de folie: drie extruders (voor laag A, B en C) met toevoerbuizen, een verdeelstuk, een koelrol en de folie. Rechts de structuurformule van PE: een keten van C-atomen met per C-atoom twee H-atomen, met n herhalingen.

Vraag 13 2 punten

Laag B bevat behalve PE onder andere ijzerdeeltjes, waardoor deze laag de zuurstof die in de verpakking zit, kan wegvangen volgens reactie 1: $3\ O_2(g) + 4\ Fe(s) \rightarrow 2\ Fe_2O_3(s)$. Deze reactie verloopt bij lage vochtigheid zeer langzaam. Daarom bevat laag A silica (SiO2). Silica is nodig om water aan laag A te laten binden, zodat reactie 1 in laag B versnelt. PE zelf kan namelijk geen water binden.

Leg uit dat de stof PE geen water kan binden. Gebruik in je uitleg de structuurformule van PE (figuur 2).

Bekijk het antwoord
  • PE bevat geen OH-groepen en geen NH-groepen; PE bestaat uitsluitend uit C- en H-atomen. (1p)
  • Er kunnen geen waterstofbruggen gevormd worden met watermoleculen; PE is apolair of hydrofoob. (1p)

Een antwoord als 'PE bevat uitsluitend C en H, dus PE is hydrofoob (en kan dus geen water binden)' is goed (2 punten). Ook een uitleg met alleen geen OH- en NH-groepen, zonder waterstofbruggen, is goed.

Vraag 13 in het hele examen

figuur 1

figuur 1
figuur 1 Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2024.

Doorsnede van het verpakkingsmateriaal OxyGuardTM, vereenvoudigd. Van binnen naar buiten: laag A (PE met silica), laag B (PE met onder andere ijzerdeeltjes), laag C (PE), laag D (aluminium) en laag E (PET). Links het zakje OxyGuardTM met voedsel, met O2 aan de binnenzijde en aan de buitenzijde van de verpakking.

Vraag 15 2 punten

Lagen D en E van OxyGuardTM dienen ter versteviging. Laag D is van aluminium en laat geen zuurstof van buitenaf door. Laag E bestaat uit het ketenpolymeer PET. De ketens van PET zijn hydrofoob. PET en aluminium zijn beide niet poreus. Toch kan PET wel zuurstofmoleculen doorlaten en aluminium niet. Figuur 1 toont de opbouw van de verpakking.

Leg uit waarom aluminium geen zuurstofmoleculen kan doorlaten en PET wel. Gebruik in je uitleg de relevante bindingstypen.
Noteer je antwoord als volgt:
bindingstype PET: ...
bindingstype Al: ...
uitleg: ...

Bekijk het antwoord
  • Eén van de bindingstypen is juist: bij PET molecuulbinding (vanderwaalsbinding), of bij aluminium metaalbinding. (1p)
  • Het andere bindingstype is juist, met een juiste uitleg: tussen de metaalatomen is geen ruimte voor zuurstofmoleculen en metaalatomen zitten dichter op elkaar (of metaalbindingen zijn sterker en kosten meer energie om te breken); tussen de ketens van PET is wel ruimte voor zuurstofmoleculen. (1p)

Als bij het bindingstype van PET naast molecuulbinding (vanderwaalsbinding) ook atoombinding is genoemd, dan niet aanrekenen. Een uitleg als 'Zuurstof reageert met aluminium tot aluminiumoxide, en zuurstof wordt daarom niet doorgelaten' is ook goed.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Verpakkingen van OxyGuardTM kunnen na gebruik niet worden verwerkt tot nieuwe verpakkingen van OxyGuardTM.

Geef een reden waarom dat zo is.

Bekijk het antwoord
  • Geeft als reden dat laag B geen of weinig ijzerpoeder meer bevat (het is omgezet tot Fe2O3), zodat de laag vervangen moet worden of niet meer werkt. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Passievruchtaroma in sauvignon blanc

Vraag 6 4 punten

Om een geurstof in wijn te kunnen waarnemen, moet de geurdrempel van die geurstof worden overschreden. De geurdrempel wordt hier gedefinieerd als de minimale concentratie die de geurstof in wijn moet hebben om door mensen waargenomen te kunnen worden. De geurdrempel van 3-MHA is 4,0 ng L⁻¹ en de geurdrempel van 3-MH is 60 ng L⁻¹. Havoleerling Danilo formuleert de volgende hypothese: De geurdrempel van een geurstof in wijn is hoger naarmate de geurstof beter in de wijn oplost. Wijn bestaat voor het grootste deel uit water. Voer de volgende opdrachten uit: • Leg uit op microniveau welke geurstof beter in wijn oplost: 3-MHA of 3-MH. Gebruik de structuurformules uit figuur 3 en verwerk in je antwoord het soort binding dat hierbij betrokken is. • Geef aan of Danilo’s hypothese hiermee in overeenstemming is.

Bekijk het antwoord
  • 3-MH-moleculen hebben $OH$-groepen (1p)
  • 3-MH-moleculen vormen waterstofbruggen (met watermoleculen) (1p)
  • Consequente conclusie over de oplosbaarheid: de oplosbaarheid van 3-MH (in wijn) is hoger dan die van 3-MHA, omdat 3-MHA geen waterstofbruggen kan vormen (1p)
  • Consequente conclusie of Danilo’s hypothese hiermee in overeenstemming is: 3-MH heeft een hogere geurdrempel dan 3-MHA, dus de hypothese is in overeenstemming (1p)

Als in de uitleg bij de eerste deelvraag geen aanduidingen op microniveau zijn gebruikt voor 3-MH en water, reken dit maar eenmaal aan.

Vraag 6 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Ammoniak-brandstofcel

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Schema van een ammoniak-brandstofcel. Links de C-MnO2-elektrode, met bovenaan H2O en lucht (zonder O2) en onderaan H2O en lucht (met O2) als toevoer. Rechts de C-Ni-elektrode, met onderaan NH3 als toevoer en bovenaan H2O en N2 als afvoer. Tussen de twee elektroden zit een membraan, waardoor OH⁻-ionen van de C-MnO2-elektrode naar de C-Ni-elektrode bewegen. De twee elektroden zijn verbonden via een lampje.

Vraag 29 2 punten

De C-MnO2-elektrode bevat 20 massaprocent MnO2. MnO2 dient als katalysator en niet als geleidend materiaal. Leg uit aan de hand van de microstructuur van MnO2 dat deze stof geen elektrische stroom kan geleiden in vaste toestand. Gebruik in je antwoord begrippen op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • $MnO_2$ bestaat uit ionen (1p)
  • Ionen in vast $MnO_2$ kunnen niet vrij bewegen, omdat ze vastliggen in een ionrooster (1p)

Vraag 29 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Zonnebrandstof

Opgavetekst

tekstfragment Zonnebrandstof

“Iedere dertig minuten vangt de aarde een hoeveelheid zonlicht op waarmee we de hele wereld een jaar lang van energie kunnen voorzien. Hier ligt voor ons de uitdaging. We moeten gebruikmaken van deze mogelijkheid.” Met deze woorden opende toenmalig kroonprins Willem Alexander in 2011 een seminar in Dresden.

Wetenschappers hebben iets bedacht om zonlicht te kunnen gebruiken als ‘zonnebrandstof’. Voor deze zonnebrandstof wordt zonne-energie gebruikt die is opgevangen door zonnecellen, om water te ontleden tot waterstof en zuurstof. De gevormde waterstof wordt vervolgens door de genetisch aangepaste bacteriesoort R. eutropha met koolstofdioxide omgezet tot de zonnebrandstof isopropylalcohol (IPA). Dit proces is vereenvoudigd weergegeven in figuur 1a.

Het proces in figuur 1a heeft overeenkomsten met de natuurlijke fotosynthese. Beide processen hebben bijvoorbeeld zonlicht als energiebron nodig.

naar: www.groenegrondstoffen.nl

figuur 1a

figuur 1a
figuur 1a 1a. reactor voor het maken van zonnebrandstof

Schema van de reactor. Bovenaan een zonnecel die met elektrode A en elektrode B is verbonden. De reactor bevat een zoutoplossing met bacteriën; van bovenaf wordt CO2 ingeleid. Bij elektrode A: 2 H2O geeft 4 H+ en O2. Bij elektrode B: 2 H+ geeft H2. Door de bacteriën reageren H2 en CO2 tot IPA.

Uitzouten

Om IPA van het reactiemengsel te scheiden, wordt de suspensie met bacteriën gefiltreerd. Het filtraat bevat water en onder andere opgelost IPA. Hieraan wordt vervolgens zo veel keukenzout toegevoegd dat IPA en water zich als twee lagen van elkaar scheiden. Deze scheidingsmethode heet ‘uitzouten’.

Door toevoeging van het zout raken alle watermoleculen betrokken bij de hydratatie van ionen uit het keukenzout. IPA-moleculen vormen dan waterstofbruggen met elkaar en niet meer met watermoleculen. Op de uitwerkbijlage zijn twee IPA-moleculen weergegeven.

Bron 8

Figuur uit het examen
Uitwerkbijlage bij vraag 6

Twee IPA-moleculen als structuurformule. Het bovenste molecuul is schuin getekend. Het onderste molecuul is in het vlak getekend: een keten van drie koolstofatomen, het middelste koolstofatoom heeft een OH-groep, alle waterstofatomen zijn getekend.

Vraag 6 2 punten

Voer de volgende opdrachten uit op de uitwerkbijlage. Teken een waterstofbrug tussen beide IPA-moleculen. Teken de structuurformule van een derde IPA-molecuul dat met een waterstofbrug aan een van de andere IPA-moleculen is gebonden.

Bekijk het antwoord
  • De waterstofbrug tussen de twee voorgedrukte IPA-moleculen is juist getekend (1p)
  • Het derde IPA-molecuul is juist getekend, met een tweede waterstofbrug naar een van de andere IPA-moleculen (1p)

Op de uitwerkbijlage een waterstofbrug (O-H...O) tussen de twee IPA-moleculen. Daarnaast een derde IPA-molecuul als structuurformule, dat met een tweede waterstofbrug aan een van de andere IPA-moleculen hangt.

Staan er naast twee juiste waterstofbruggen ook één of meer onjuiste waterstofbruggen, dan geldt het tweede punt niet. Een waterstofbrug mag op een andere manier dan met een stippellijntje zijn getekend. Staan er watermoleculen in de tekening, dan maximaal 1 punt.

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Alpaca

Vraag 10 3 punten

Tom koopt een gedenkmuntje bij een dierentuin. Het muntje is gemaakt van alpaca, een legering van koper, nikkel en zink. Het materiaal wordt vanwege zijn luxe, zilverkleurige uitstraling ook wel nikkelzilver genoemd. Voer de volgende opdrachten uit: geef de naam van het type kristalrooster van alpaca, en geef een beschrijving van het kristalrooster van alpaca.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het metaalrooster als type kristalrooster (1p)
  • Inzicht dat er positief geladen atoomresten aanwezig zijn (of dat de koper-, zink- en nikkelatomen door elkaar aanwezig zijn) (1p)
  • Inzicht dat er vrije (gedelokaliseerde) elektronen aanwezig zijn (of dat de atoomresten verschillende groottes hebben) (1p)

Ook goed: koper-, zink- en nikkelionen zijn aanwezig en er zijn vrije (gedelokaliseerde) elektronen.

Vraag 10 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Chemie in olieverf

Opgavetekst

Chemie in olieverf

Olieverf is een vloeibaar mengsel van kleurpigmenten en een olie, meestal lijnzaadolie. Lijnzaadolie bestaat uit triglyceriden. Triglyceriden zijn tri-esters van glycerol en vetzuren. In figuur 1a is de structuurformule weergegeven van een triglyceridemolecuul dat in lijnzaadolie voorkomt. In figuur 1b is een triglyceridemolecuul schematisch weergegeven.

De triglyceriden in lijnzaadolie bevatten veel C=C-bindingen.

In het verleden werd in gele olieverf het kleurpigment Pb3O4 gebruikt. Nadat de gele olieverf op het doek is aangebracht, treden verschillende soorten reacties op waardoor de olieverf langzaam hard wordt. In deze opgave worden drie soorten reacties besproken, die in willekeurige volgorde kunnen plaatsvinden:
reactie 1: vorming van crosslinks
reactie 2: hydrolyse van triglyceriden
reactie 3: reactie van Pb3O4 met vetzuren

Bij reactie 1 reageren de CH2-groepen náást de C=C-bindingen in triglyceridemoleculen met zuurstofmoleculen uit de lucht. Hierbij worden crosslinks tussen triglyceridemoleculen gevormd, zoals schematisch is weergegeven in figuur 2 op de volgende bladzijde.

figuur 1a

figuur 1a
figuur 1a

Structuurformule van een triglyceridemolecuul uit lijnzaadolie. Bovenaan: H2C-O-C(=O)-C17H33. In het midden: H29C17-C(=O)-O-CH. Onderaan: H2C-O-C(=O)-C17H29.

figuur 1b

figuur 1b
figuur 1b

Schematische weergave van een triglyceridemolecuul: drie lijnen die vanuit een centraal punt naar de vetzuurketens lopen.

figuur 3

figuur 3
figuur 3 Legenda: crosslink (dikke streep); R-COO- (zwarte bol met streep); loodion (grijze bol)

Schematisch netwerk van triglyceridemoleculen (lijnen) met crosslinks (dikke verticale streepjes), vrije R-COO--ionen (zwarte bollen met een streep) en loodionen (grijze bollen). Cijfer 2 staat bij een crosslink. Cijfer 1 staat bij een stippellijn die vanaf een loodion naar beneden loopt.

Vraag 20 2 punten

Geef aan welk bindingstype in figuur 3 is aangeduid met het cijfer 1 en welk bindingstype is aangeduid met het cijfer 2. Noteer je antwoord als volgt: bindingstype bij 1: … bindingstype bij 2: …

Bekijk het antwoord
  • Bindingstype bij 1: ionbinding (1p)
  • Bindingstype bij 2: atoombinding (covalente binding) (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Scheepvaart over op LNG?

Opgavetekst

Scheepvaart over op LNG?

Schepen varen grotendeels op stookolie. Stookolie is een van de destillatiefracties van aardolie. Deze fractie bevat behalve koolwaterstoffen ook zwavelverbindingen. Daardoor komt bij de verbranding in de scheepsmotoren zwaveldioxide (SO2) vrij. De uitstoot van zwaveldioxide, maar ook van koolstofdioxide, stikstofoxiden en fijnstof leidt in havens en steden tot milieuproblemen.

Bron 24

Figuur uit het examen
MDEA

Structuurformule van methyldiëthanolamine (MDEA): HO-CH2-CH2-N(CH3)-CH2-CH2-OH. Het stikstofatoom (N) draagt een CH3-groep. Beide uiteinden zijn een OH-groep.

Vraag 31 2 punten

Methyldiëthanolamine (afgekort MDEA) is een stof die vaak wordt gebruikt in oplossing A. Leg uit dat MDEA oplosbaar is in water. Gebruik in je uitleg de structuurformule van MDEA.

Bekijk het antwoord
  • MDEA bevat OH-groepen (hydroxylgroepen) (1p)
  • MDEA vormt daardoor waterstofbruggen met water, het is hydrofiel (polair) (1p)

Ook goed: MDEA bevat een N-atoom dat waterstofbruggen kan maken met watermoleculen. Ook goed: MDEA bevat OH en kan daarmee waterstofbruggen vormen.

Vraag 31 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Afval van PET

Opgavetekst

Figuur 1 Afval van PET

Afval van PET
Figuur 1

Structuurformule van PET als herhalende eenheid tussen haakjes met index n: -O-CH2-CH2-O-C(=O)-C6H4-C(=O)- (een benzeenring met de carbonylgroepen op tegenoverliggende C-atomen).

Figuur 2 Afval van PET

Afval van PET
Figuur 2 Puntdiagram. Horizontale as: aantal keren extruderen (0 tot en met 7). Verticale as: gemiddelde molaire massa in g mol-1 (30 000 tot en met 60 000).

Vijf punten, afgelezen (ca.): 0 keer extruderen: ca. 52 000 g mol-1; 1 keer: ca. 40 800; 2 keer: ca. 34 500; 3 keer: ca. 33 100; 4 keer: ca. 32 000. Bij elke extrusie neemt de gemiddelde molaire massa af.

Vraag 8 2 punten

Door extruderen veranderen de stofeigenschappen van PET. Onderzoekers hebben het effect van herhaaldelijk extruderen op de molaire massa onderzocht. De resultaten zijn in figuur 2 weergegeven.

8 Leg uit of de aantrekkingskracht tussen de polymeermoleculen toeneemt of afneemt door herhaaldelijk extruderen. Gebruik hierbij figuur 2 en benoem het type binding dat hierbij een rol speelt.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat de gemiddelde molaire massa (de ketenlengte) afneemt bij herhaald extruderen (1p)
  • Relatie met de vanderwaalsbinding (molecuulbinding) en consequente conclusie dat de aantrekkingskracht afneemt (1p)

De juiste conclusie is dat de aantrekkingskracht afneemt. Voorbeelden: door herhaaldelijk extruderen neemt de molaire massa af, de vanderwaalskracht (tussen de ketens) neemt dus af en de aantrekkingskracht tussen de moleculen ook; of: de polymeerketens worden korter, waardoor de vanderwaalsbinding/molecuulbinding minder sterk wordt.

Vraag 8 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Booglassen

Opgavetekst

Figuur 1 Booglassen

Booglassen
Figuur 1

Schets van booglassen: een laselektrode met bekleding en ijzeren kerndraad, boven de naad tussen twee ijzeren voorwerpen. Onderaan de elektrode is de lasboog, de las zit in de naad. De laselektrode en een van de voorwerpen zijn aangesloten op een stroombron.

Vraag 24 2 punten

Booglassen is een techniek waarmee metalen voorwerpen aan elkaar vast gemaakt worden. Daartoe worden de voorwerpen naast elkaar gelegd, waardoor een smalle naad overblijft. Een van de voorwerpen en een laselektrode worden aangesloten op een stroombron (figuur 1). In deze opgave wordt uitgegaan van twee ijzeren voorwerpen.

24 Geef de naam van het bindingstype dat aanwezig is in de ijzeren kerndraad en de naam van het soort deeltjes dat voor de elektrische stroomgeleiding in deze kerndraad zorgt.
Noteer je antwoord als volgt:
− bindingstype: …
− soort deeltjes: …

Bekijk het antwoord
  • Bindingstype: metaalbinding (1p)
  • Soort deeltjes: elektronen (1p)

Indien het volgende antwoord is gegeven: bindingstype: ionbinding en soort deeltjes: (vrije/beweeglijke) ionen, dan krijgt de leerling 1 punt.

Vraag 24 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De ritmische-vlammenproef

Opgavetekst

Figuur 1 De ritmische-vlammenproef

De ritmische-vlammenproef
Figuur 1

Vier erlenmeyers met een laagje methanol op de bodem en een platinadraad in de hals. Onder de vier: 1. platinadraad gloeit; 2. platinadraad gloeit feller; 3. explosie; 4. platinadraad gloeit (weer).

Vraag 30 2 punten

De ritmische-vlammenproef (figuur 1) is een demonstratieproef die als volgt verloopt:
− In een erlenmeyer wordt een laagje warme methanol gedaan. Vervolgens wordt een gloeiende platinadraad in de erlenmeyer gehangen.
− De platinadraad gaat steeds feller gloeien.
− Enige tijd later volgt een explosie.
− Direct hierna gloeit de draad minder fel.
− Na verloop van tijd gaat de platinadraad weer steeds feller gloeien tot er een nieuwe explosie optreedt. Deze cyclus van gloeien en exploderen kan urenlang doorgaan.

30 Geef de namen van de twee typen bindingen die worden verbroken wanneer methanol ($CH_3OH$) verdampt.

Bekijk het antwoord
  • Vanderwaalsbinding(en) / molecuulbinding(en) (1p)
  • Waterstofbrug(gen) (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Power-to-ammonia

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Vereenvoudigd blokschema van het power-to-ammonia-proces. H2O gaat naar stap 1 (elektrolyse), waarbij O2 vrijkomt en H2 naar stap 3 gaat. Lucht gaat naar stap 2; daar gaat N2 naar stap 3 en blijft gasmengsel X over. In stap 3 ontstaat NH3(g), dat naar stap 4 gaat; in stap 4 ontstaat NH3(l), dat naar de opslag gaat.

Vraag 8 2 punten

In stap 4 van het power-to-ammonia-proces wordt ammoniakgas vloeibaar gemaakt en daarna opgeslagen in tanks. Beschrijf op microniveau het vloeibaar worden van ammoniakgas.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat de positie of de onderlinge interactie van de ammoniakmoleculen verandert, bijvoorbeeld: de moleculen gaan dichter op elkaar zitten, worden tegen elkaar aan gedrukt, vormen waterstofbruggen of gaan sterkere vanderwaalsbindingen met elkaar aan (1p)
  • De beschrijving gebruikt uitsluitend termen op microniveau (moleculen en hun onderlinge bindingen), niet alleen macroscopische termen (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Goede wijn

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Schematische structuur van chitosan dat is behandeld met genipine. Boven en onder staan delen van chitosanketens met glucose-eenheden, NH-acetylgroepen, NH2-groepen en NH3+-groepen. De ketens zijn verbonden met twee genipine-eenheden, aangegeven met G (een ovaal met de letter G). De G-eenheden zijn gebonden aan NH2-groepen van de chitosanketens.

Vraag 20 2 punten

In figuur 2 is schematisch en vereenvoudigd de structuur weergegeven van chitosan dat is behandeld met genipine. De ketens van chitosan zijn in dit stukje verbonden met twee genipine-eenheden, die met G zijn weergegeven. Leg uit waarom de oplosbaarheid van chitosan in wijn wordt verlaagd door binding met genipine.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat er een netwerkpolymeer ontstaat, met crosslinks tussen de ketens (1p)
  • Noemt dat de mogelijkheid tot hydratatie afneemt, zodat watermoleculen moeilijker tussen de ketens kunnen komen; ook goed: minder NH2- of NH3+-groepen beschikbaar voor hydratatie, of minder waterstofbruggen met water (1p)

Ook goed: door de crosslinks ontstaan grotere moleculen die slechter oplossen in water.

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 1: NLES

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Figuur 1a: structuurformule van het LES-ion: een lange koolwaterstofketen van CH3- en CH2-groepen, daarna een deel (OC2H4)3 en een sulfaatgroep OSO3 met een negatieve lading. Figuur 1b: de ion-formule C12H25(OC2H4)3OSO3(-), met onder het koolwaterstofdeel het opschrift hydrofoob en onder het andere deel het opschrift hydrofiel. Figuur 1c: de schematische notatie van het LES-ion, een staafje (hydrofoob) met een cirkel (hydrofiel).

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Twee schematische tekeningen van de reiniging van een textielvezel. Figuur 2a: op de textielvezel liggen vuilmoleculen; die worden omringd door LES-ionen (staafjes met een bolletje), in water. Figuur 2b: het vuil-LES-deeltje, een bolvormig deeltje met het vuil in het midden en de staarten van de LES-ionen naar het vuil gericht, zit tussen de watermoleculen. De textielvezel staat rechts.

Vraag 22 2 punten

NLES is oplosbaar in water. De reinigende werking van NLES berust op de structuur van $LES^-$-ionen. In figuur 2 is de reinigende werking van NLES schematisch weergegeven. Het vuil-$LES^-$-deeltje dat daarbij ontstaat, laat los van de textielvezel en gaat tussen de watermoleculen zitten (figuur 2b). Geef de naam van het type binding dat in figuur 2b is gevormd tussen de vuilmoleculen en de $LES^-$-ionen. Licht je antwoord toe op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de vanderwaalsbinding (molecuulbinding) (1p)
  • Licht toe op microniveau: de hydrofobe (apolaire) staarten van de $LES^-$-ionen binden met de vuilmoleculen (1p)

Alleen het antwoord 'vuilmoleculen zijn hydrofoob, dus vanderwaalsbindingen' levert 1 punt op.

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Nordic gold

Opgavetekst

Tabel 1

SymboolMassapercentage in Nordic gold (%)Gemiddelde atoommassa (u)Atoomdiameter (10−12 m)
Cu8963,5256
Al5,027,0286
Zn5,065,4266
Sn1,0119324

Vraag 30 1 punt

Nordic gold heeft een specifieke samenstelling en daarmee een specifiek elektrische-geleidingsvermogen. Het elektrische-geleidingsvermogen kan gebruikt worden voor de herkenning van munten in muntgeldautomaten. Dit geleidingsvermogen is een gevolg van de aanwezigheid van beweeglijke geladen deeltjes. Geef de naam van de beweeglijke geladen deeltjes in Nordic gold.

Bekijk het antwoord
  • Noemt (vrije) elektronen (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Figuur 1a: grafiek met op de verticale as de hardheid van de koperlegering (oplopend) en op de horizontale as het massapercentage toegevoegd metaal, van 0 tot 30. Er zijn de lijnen I, II en III en de lijnen met de labels Sn en Zn. Lijn I en lijn III zijn stippellijnen; lijn I loopt het steilst van de twee, lijn III het vlakst. De volle lijn met het label Sn loopt steil, lijn II minder steil en de lijn Zn het vlakst van de volle lijnen. Figuur 1b: twee roosters van koperatomen (bolletjes). Bovenaan staat een groter Sn-atoom tussen de Cu-atomen; onderaan een Zn-atoom tussen de Cu-atomen.

Vraag 31 2 punten

In figuur 1b is de invloed van de atoomdiameter van de toegevoegde metaalatomen op het rooster te zien. De atomen zijn met streepjes verbonden. Die streepjes geven een interactie tussen de atomen weer, maar zijn geen bindingsstreepjes zoals die in structuurformules van moleculaire stoffen worden gebruikt. Geef de naam van het bindingstype dat in structuurformules van moleculaire stoffen wordt weergegeven met een bindingsstreepje en geef de naam van het bindingstype dat aanwezig is in Nordic gold. Noteer je antwoord als volgt: bindingstype bindingsstreepje in structuurformules: …; bindingstype in Nordic gold: ….

Bekijk het antwoord
  • Bindingstype bindingsstreepje in structuurformules: atoombinding (covalente binding) (1p)
  • Bindingstype in Nordic gold: metaalbinding (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

Lijn I, II en III in figuur 1a geven de invloed van toegevoegde metaalatomen op de hardheid van een koperlegering weer. Een van deze lijnen geeft de invloed van aluminiumatomen op de hardheid van een koperlegering weer. Leg uit, met behulp van de gegeven atoomdiameters in tabel 1 en met figuur 1, welke lijn (I, II of III) de invloed van de aluminiumatomen op de hardheid van een koperlegering kan weergeven. Laat eventuele interacties tussen Al-, Zn- en Sn-atomen buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Vergelijkt de atoomdiameters juist: de atoomdiameter van Al (286) is groter dan die van Zn (266) en kleiner dan die van Sn (324), in 10−12 m (1p)
  • Consequente conclusie: de lijn voor Al loopt steiler dan die van Zn en minder steil dan die van Sn, dus lijn II (1p)

Het antwoord 'lijn II, want de diameter van Al zit tussen die van Zn en Sn in' is ook goed.

Vraag 32 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Houtspons

Opgavetekst

Houtspons

Bij scheepsongelukken kan olie lekken naar het water. Om milieuschade te voorkomen hebben onderzoekers een materiaal op basis van hout ontwikkeld, waarmee olie uit water kan worden opgenomen. De werking van dit materiaal lijkt op die van een spons. Daarom heeft het de naam 'houtspons' gekregen. Hout bestaat uit cellulose, lignine en hemicellulose. Bij het maken van een houtspons moet het hout als volgt worden behandeld:
stap 1: Lignine wordt verwijderd.
stap 2: Hemicellulose wordt verwijderd.
stap 3: De overgebleven cellulose wordt gedroogd.
stap 4: De gedroogde cellulose wordt hydrofoob gemaakt.

stap 1
Voor het verwijderen van lignine wordt een oplossing van natriumchloriet gebruikt met een pH van 4,7. Deze oplossing bevat onder andere chlorietionen (ClO2–). Uit deze chlorietionen wordt chloordioxide (ClO2) gevormd volgens reactie 1.
reactie 1: 5 ClO2– + 4 H+ → 4 ClO2 + Cl– + 2 H2O
Chloordioxide (ClO2) reageert vervolgens met lignine. Bij deze redoxreactie wordt ClO2 omgezet tot ClO2– volgens onderstaande halfreactie a. Deze vergelijking is onvolledig: er ontbreekt een elektron.
halfreactie a: ClO2 → ClO2–

figuur 1 Fragment van een ligninemolecuul voor reactie met ClO2

Fragment van een ligninemolecuul voor reactie met ClO2
figuur 1 figuur 1, fragment van een ligninemolecuul voor reactie met ClO2

Structuurformule van een fragment van een ligninemolecuul voor reactie met ClO2. Links een golvende lijn (rest van het molecuul), daarnaast een C-atoom met een CH3-groep en een C=O-groep, een ester-achtige O-R-groep, een HC=C-groep en een R2-groep.

figuur 1 Fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2

Fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2
figuur 1 figuur 1, fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2

Structuurformule van hetzelfde fragment na reactie met ClO2. De zuurgroep (C=O met O-H) en een geladen groep (C-O met O–) staan in het fragment, naast HC=C-groepen en een R2-groep.

Fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2 (uitwerkbijlage)

Fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2 (uitwerkbijlage)

Fragment van een ligninemolecuul na reactie met ClO2, als tekening op de uitwerkbijlage. Dezelfde groepen als het rechter fragment van figuur 1: een zuurgroep, een geladen groep, HC=C-groepen en een R2-groep.

Symbool voor een watermolecuul

Symbool voor een watermolecuul

Het symbool dat op de uitwerkbijlage gebruikt wordt voor een watermolecuul: een O-atoom met een H-atoom aan elke kant.

Vraag 4 3 punten

Voer de volgende opdrachten uit op de uitwerkbijlage: teken twee watermoleculen die de geladen groep hydrateren; teken nog eens twee watermoleculen die elk met een waterstofbrug zijn verbonden met de ontstane zuurgroep, en geef de waterstofbruggen weer met stippellijntjes; geef de watermoleculen weer met het symbool dat bij de opdracht staat. Dit gaat over het fragment van figuur 1 na reactie met ClO2.

Bekijk het antwoord
  • De O– is omringd met twee watermoleculen en de zuurgroep met twee watermoleculen, en alle watermoleculen zijn weergegeven met het symbool (1p)
  • De watermoleculen rond de O– zijn met de H-atomen naar de O– gericht (al dan niet met stippellijntjes verbonden) (1p)
  • De twee watermoleculen rond de zuurgroep zijn elk door middel van (tenminste) één juiste waterstofbrug met de zuurgroep verbonden (1p)

Rond de geladen groep O– staan twee watermoleculen met de H-atomen naar de O– gericht. Rond de zuurgroep staan twee watermoleculen die elk met één juiste waterstofbrug (stippellijntjes) aan de zuurgroep zijn verbonden. Alle watermoleculen zijn getekend met het symbool voor een watermolecuul.

Als naast juiste waterstofbruggen ook onjuiste waterstofbruggen zijn getekend, dan geen punt voor het derde subcriterium. Een juiste waterstofbrug van een watermolecuul naar de =O van de zuurgroep telt als juist. Bij twee watermoleculen in plaats van vier: 1 punt als er één met een juiste waterstofbrug aan de zuurgroep is verbonden en één juist rond de O– is getekend.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 7 2 punten

Leg uit waardoor olie beter aan houtspons bindt dan aan cellulose. Olie is een mengsel van koolwaterstoffen. Gebruik de structuurformules die zijn weergegeven in figuur 2.

Bekijk het antwoord
  • Relevante structuurkenmerken van cellulose en houtspons: cellulose heeft OH-groepen, houtspons heeft alleen CH3-groepen (1p)
  • Cellulose is hydrofiel/polair en olie (koolwaterstoffen) en houtspons zijn hydrofoob/apolair; of: cellulose kan waterstofbruggen vormen, maar olie (koolwaterstoffen) en houtspons vormen alleen vanderwaalsbindingen (1p)

Het tweede punt geldt voor één van beide onderbouwingen in het subcriterium.

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Alcohol in de auto

Opgavetekst

figuur 1 Energievoorziening van de auto

Energievoorziening van de auto
figuur 1 figuur 1

Schema van een auto met de energievoorziening: alcohol-tank, reformer, H2, SOFC, batterij en motor. Vanuit de lucht gaat lucht naar de SOFC.

figuur 3 Roosters van ZrO2 en ZrO2 met Y2O3

Roosters van ZrO2 en ZrO2 met Y2O3
figuur 3 figuur 3. Legenda: Y3+, Zr4+, O2–, gat

Twee roostermodellen naast elkaar. Links zuiver ZrO2 met Zr4+-ionen en O2–-ionen. Rechts ZrO2 met Y2O3: een aantal Zr4+-ionen is vervangen door Y3+-ionen en in het rooster zijn gaten (lege plekken) aanwezig.

Vraag 27 2 punten

Geef de naam van het type kristalrooster in figuur 3, en geef de naam van het type binding tussen de samenstellende deeltjes.

Bekijk het antwoord
  • Ionrooster (1p)
  • Ionbinding (1p)

Vraag 27 in het hele examen

Vraag 28 2 punten

Door de toevoeging van Y2O3 ontstaan lege plekken in het rooster van ZrO2, die 'gaten' worden genoemd. De oorzaak hiervan is dat er per twee Zr4+-ionen die worden vervangen door twee Y3+-ionen, één O2–-ion minder nodig is in het rooster. Leg deze oorzaak uit aan de hand van de ionladingen van de betrokken ionen.

Bekijk het antwoord
  • De lading van twee Zr4+-ionen is 8+ en de lading van twee Y3+-ionen is 6+ (1p)
  • Uitleg waaruit blijkt dat er 2+ minder gecompenseerd hoeft te worden, precies de lading van één O2–-ion, dus één O2–-ion minder nodig (1p)

Vraag 28 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Brons

Vraag 5 3 punten

Brons geleidt elektrische stroom. Om dit te verklaren kan een beschrijving worden gebruikt van het kristalrooster van brons. Voer de volgende opdrachten uit: − Geef de naam van het type kristalrooster van brons. − Geef een beschrijving van het kristalrooster van brons waarmee verklaard kan worden dat brons elektrische stroom geleidt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het type kristalrooster: metaalrooster (1p)
  • Beschrijft dat in het rooster positief geladen atoomresten (koper- en tin-atomen) aanwezig zijn (1p)
  • Beschrijft dat er vrije (gedelokaliseerde) elektronen aanwezig zijn die zorgen voor de elektrische stroomgeleiding (1p)

De volgende beschrijving is ook goed: in dit rooster zijn koper- en tin-ionen aanwezig en vrije (gedelokaliseerde) elektronen die de elektrische stroom geleiden.

Vraag 5 in het hele examen

2022, tijdvak 3: BioPAD

Opgavetekst

Bron 9

Figuur uit het examen

Structuurformule van trichlooretheen (TCE, C2HCl3): een C=C-dubbele binding met aan de C-atomen H- en Cl-atomen.

Vraag 29 2 punten

Op plaatsen waar wasserijen hebben gestaan, is het grondwater vaak verontreinigd met trichlooretheen (TCE). De vloeistof TCE wordt gebruikt om bepaalde soorten textiel te reinigen. Leg uit welk soort vuil met behulp van TCE verwijderd kan worden uit textiel: hydrofiel of hydrofoob vuil.

Bekijk het antwoord
  • TCE is een hydrofobe stof / TCE kan geen waterstofbruggen vormen / TCE bevat geen N-H- of O-H-bindingen (1p)
  • Consequente conclusie: hydrofoob vuil kan met behulp van TCE verwijderd worden (1p)

Vraag 29 in het hele examen

figuur 1 A. Vorming van BioPAD

A. Vorming van BioPAD
figuur 1

Links een levende bacterie (lachend gezicht). Met een pijl erboven (HCOOH → CO2) en + Pd2+ ontstaat rechts BioPAD: een bacterie met palladium-nanodeeltjes (zwarte bolletjes) aan de celwand. De bacterie is afgestorven (somber gezicht).

figuur 1 B. Zuiveringsproces

B. Zuiveringsproces
figuur 1 naar: www.avecom.be

Links BioPAD (bacterie met palladiumkorreltjes). Met + H2 ontstaat BioPAD met waterstofatomen (H) die aan de palladiumkorreltjes hechten. Rechts: TCE wordt via een gebogen pijl omgezet tot ethaan en een oplossing van waterstofchloride.

Vraag 30 1 punt

Tijdens het zuiveringsproces (figuur 1B) wordt H2-gas toegevoegd, waarbij waterstofatomen zich hechten aan de palladiumkorreltjes. Welk soort chemische binding wordt verbroken bij de omzetting van H2 tot waterstofatomen?

Bekijk het antwoord
  • Atoombinding (1p)

Vraag 30 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Ethyllactaat

Ethyllactaat

Ethyllactaat

Twee structuurformules naast elkaar. Links de structuurformule van melkzuur: HO-C-CH-CH3, met een C=O-groep boven het C-atoom en een OH-groep onder het CH-atoom. Rechts de structuurformule van ethyllactaat: CH3-CH2-O-C-CH-CH3, met een C=O-groep boven het C-atoom en een OH-groep onder het CH-atoom. Onder de formules staan de namen melkzuur en ethyllactaat.

Vraag 2 2 punten

Ethyllactaat heeft een uitstekend reinigend vermogen. Bovendien is ethyllactaat zowel met hydrofobe stoffen als met water mengbaar. Een voorwerp dat gereinigd is met ethyllactaat, kan daarna gespoeld worden met water. Leg uit, aan de hand van de structuurformule (zie de bijgevoegde structuurformules van melkzuur en ethyllactaat), dat ethyllactaat zowel met een hydrofobe stof als met water mengbaar is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de OH-groep hydrofiel/polair is en waterstofbruggen kan vormen (met water), of dat ethyllactaat een hydrofiel/polair deel heeft. (1p)
  • Noemt dat het CH3CH2-deel (koolwaterstofdeel) hydrofoob/apolair is en dus mengbaar met een hydrofobe stof, of dat ethyllactaat een hydrofoob/apolair deel heeft. (1p)

Alternatieven uit het correctievoorschrift: de OH-groep en het CH3CH2-deel aanwijzen zonder de eigenschap erbij telt voor 1 punt; noemen dat ethyllactaat een hydrofiel/polair deel en een hydrofoob/apolair deel heeft, telt voor 1 punt. Een antwoord waarin de C=O-groepen waterstofbruggen met water vormen en het CH3CH2-deel hydrofoob is, is ook goed.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 2 punten

Voortdurend wordt een deel van het reactiemengsel uit reactor R1 overgebracht naar scheidingsruimte S1. In scheidingsruimte S1 verdampen water, ethanol en ethyllactaat. Geef de namen van de twee bindingstypen die worden verbroken bij het verdampen in scheidingsruimte S1.

Bekijk het antwoord
  • Vanderwaalsbinding(en), ook molecuulbinding(en). (1p)
  • Waterstofbrug(gen). (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Lithium-ionbatterij

Opgavetekst

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Schematische vergroting van het elektrolyt, met polymeerketens (keten 1, 2 en 3) naast elkaar. Links is een Li+-ion gebonden aan O-atomen van een polymeerketen. Een pijl met de tekst Li+ beweegt naar rechts in de batterij tijdens stroomlevering loopt naar rechts. Rechts is het Li+-ion gebonden aan O-atomen van een volgende polymeerketen. Legenda: O = O-atoom; R = CH2CH2; Li+ = Li+-ion.

Vraag 12 2 punten

Een leerling vraagt of polyetheen ook gebruikt kan worden als elektrisch geleidend polymeer. Leg uit, aan de hand van de structuurformule van polyetheen, of polyetheen Li+-ionen kan binden.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat polyetheen uitsluitend C- en H-atomen bevat, dus geen O-atomen, geen OH-groep en geen polaire atoombinding(en). (1p)
  • Consequente conclusie: polyetheen kan geen Li+-ionen binden. (1p)

Een onjuist antwoord op vraag 12 dat het consequente gevolg is van een onjuist antwoord op vraag 11 telt goed, tenzij bij vraag 11 de structuurformule van PEO is gegeven.

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Groen is niet vers

Vraag 26 2 punten

Om vrij te kunnen komen in de omgevingslucht moeten de ammoniakmoleculen door de kleurlaag heen bewegen. Dit gaat gemakkelijker wanneer het polymeer waaruit de kleurlaag bestaat een weekmaker bevat. Leg uit waardoor een weekmaker ervoor zorgt dat ammoniak gemakkelijker uit de kleurlaag vrijkomt. Formuleer je antwoord op microniveau.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat door de weekmakermoleculen de afstand tussen de polymeermoleculen van de kleurlaag toeneemt, of dat de aantrekkingskracht tussen de polymeermoleculen afneemt. (1p)
  • Juist gebruik van de termen op microniveau: weekmakermoleculen en (polymeer)ketens of polymeermoleculen. (1p)

Een antwoord als 'Door de weekmakermoleculen komen de ammoniakmoleculen meer vrij te liggen (waardoor ze gemakkelijker uit de kleurlaag vrijkomen)' krijgt 1 scorepunt.

Vraag 26 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Palladiumvanger

Fragment van een cellulosemolecuul

Fragment van een cellulosemolecuul

Structuurformule van een fragment van een cellulosemolecuul: ringvormige eenheden met ringzuurstofatomen, CH2-groepen en OH-groepen, verbonden door een zuurstofatoom. Aan de uiteinden is de keten met golflijnen afgebroken.

Vraag 4 2 punten

Onderzoekers hebben een manier gevonden om palladiumionen uit een oplossing te verwijderen. Ze gebruiken eiwitmoleculen die palladiumionen binden. De eiwitmoleculen worden eerst aan cellulosemoleculen gebonden, waarbij een eiwit-cellulose-complex ontstaat. De binding van de eiwitmoleculen aan de cellulosemoleculen is voornamelijk het gevolg van de vorming van waterstofbruggen. Een fragment van een cellulosemolecuul is in de bron afgebeeld. Geef aan tussen welke atoomgroepen van cellulose en welke atoomgroepen van eiwitten de waterstofbruggen kunnen worden gevormd. Maak eventueel gebruik van Binas-tabel 67H1 of ScienceData-tabel 13.7c. Noteer je antwoord als volgt: atoomgroep cellulose: … atoomgroep eiwit: …

Bekijk het antwoord
  • Atoomgroep cellulose: OH(-groep) (1p)
  • Atoomgroep eiwit: OH(-groep) / NH(-groep) (1p)

Wanneer als atoomgroep in eiwit C=O-groepen, NH2-groepen en/of COOH-groepen is gegeven, dit goed rekenen.

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Battolyser

Opgavetekst

Figuur 1 De battolyser

De battolyser
Figuur 1

Schematische tekening van de battolyser. Twee ruimtes zijn gescheiden door een gestippeld membraan. Elke ruimte bevat een elektrode: elektrode A links en elektrode B rechts, beide grijs getekend. Boven elke ruimte is een gasafvoer getekend (gas met een pijl omhoog). Onderaan elke ruimte is een wateraanvoer getekend (water met een pijl naar binnen).

Vraag 8 2 punten

Bij het opladen van de battolyser verloopt reactie 1: $Fe(OH)_2(s) + 2 Ni(OH)_2(s) → Fe(s) + 2 NiO(OH)(s) + 2 H_2O(l)$. NiO(OH) kan beschouwd worden als opgebouwd uit nikkelionen, oxide-ionen en hydroxide-ionen. In NiO(OH) komen twee bindingstypen voor. Geef de namen van deze twee bindingstypen.

Bekijk het antwoord
  • Ionbinding (1p)
  • Atoombinding (1p)

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Wasmiddel verwijdert vlekken

Opgavetekst

Figuur 1 Het dodecylsulfaation

Het dodecylsulfaation
Figuur 1

Structuurformule van het dodecylsulfaation: een lange koolstofketen (een CH3-groep gevolgd door CH2-groepen) met aan het uiteinde een O-SO3(-)-groep. De koolstofketen is de hydrofobe staart en de sulfaatgroep is de hydrofiele kop, met een negatieve lading.

Uitwerkbijlage: figuur 1 Het dodecylsulfaation om op te tekenen

Het dodecylsulfaation om op te tekenen
Uitwerkbijlage: figuur 1

Dezelfde structuurformule van het dodecylsulfaation als figuur 1 in de opgave: een lange koolstofketen met aan het uiteinde een O-SO3(-)-groep.

Vraag 23 2 punten

Wasmiddel is een mengsel van diverse stoffen, waaronder natriumdodecylsulfaat (C12H25SO4Na). Natriumdodecylsulfaat is oplosbaar in water. Het dodecylsulfaation (C12H25SO4⁻) heeft een negatief geladen hydrofiel deel dat in water gehydrateerd wordt, en een lange hydrofobe staart. Figuur 1 is ook weergegeven op de uitwerkbijlage. Teken op de uitwerkbijlage twee watermoleculen die het dodecylsulfaation hydrateren. Geef elk watermolecuul weer met het symbool uit de opgave.

Bekijk het antwoord
  • Twee watermoleculen geplaatst bij de hydrofiele kop van het dodecylsulfaation (1p)
  • De watermoleculen zijn elk met minimaal één H-atoom gericht naar de hydrofiele kop (1p)

Twee watermoleculen (weergegeven met het symbool uit de opgave) zijn bij de hydrofiele kop van het dodecylsulfaation getekend, elk met minimaal één H-atoom naar die kop gericht.

Vraag 23 in het hele examen

Figuur 2a Doorsnede van een micel zonder vuildeeltje

Doorsnede van een micel zonder vuildeeltje
Figuur 2a

Doorsnede van een micel van dodecylsulfaationen, zonder vuildeeltje. De hydrofiele koppen liggen aan de buitenkant en de hydrofobe staarten wijzen naar het midden. Een dodecylsulfaation is met een lijn aangegeven.

Figuur 2b Doorsnede van een micel met vuildeeltje

Doorsnede van een micel met vuildeeltje
Figuur 2b

Doorsnede van dezelfde micel, nu met een vuildeeltje in het midden. De staarten van de dodecylsulfaationen liggen om het vuildeeltje heen. Het vuildeeltje is met een lijn aangegeven.

Vuildeeltje 1 Structuurformule van vuildeeltje 1

Structuurformule van vuildeeltje 1
Vuildeeltje 1

Structuurformule van een fragment van een peptide, met meerdere aminozuureenheden die met NH-groepen aan elkaar zijn verbonden. De zijgroepen bevatten onder andere OH-groepen, een carboxylgroep (COOH) en een zwavelhoudende groep (CH2-S-CH3). Aan de uiteinden is de keten met golflijnen afgebroken.

Vuildeeltje 2 Structuurformule van vuildeeltje 2

Structuurformule van vuildeeltje 2
Vuildeeltje 2

Structuurformule van een vet (een triglyceride): een glycerolmolecuul waarvan de drie OH-groepen zijn verestert met vetzuren. De vetzuurrest bovenaan is C15H31, de twee onderste zijn C17H33. Er zijn geen OH-groepen en geen NH-groepen; het molecuul bevat lange koolwaterstofstaarten.

Vraag 24 2 punten

Dodecylsulfaationen vormen in water zogenoemde micellen. In figuur 2 (zie de bron) is een doorsnede van een micel weergegeven, zonder vuildeeltje (figuur 2a) en met vuildeeltje (figuur 2b). Op de uitwerkbijlage zijn de structuurformules weergegeven van twee verschillende vuildeeltjes die kunnen voorkomen in voedsel. Slechts een van deze vuildeeltjes zal worden gebonden door micellen die zijn opgebouwd zoals weergegeven in figuur 2. Leg uit, aan de hand van de structuurformules, welk vuildeeltje dit is. Verwerk in je antwoord de begrippen 'hydrofiel' en/of 'hydrofoob'.

Bekijk het antwoord
  • Hydrofobe staarten (koolstofketens) binden of mengen met hydrofobe deeltjes of stoffen (1p)
  • Juist structuurkenmerk van het vuildeeltje gegeven en consequente conclusie: vuildeeltje 2, want dat bevat lange alkylstaarten en geen OH- en geen NH-groepen, en is daarom hydrofoob (1p)

Wanneer in een overigens juist antwoord de begrippen polair en/of apolair zijn gebruikt in plaats van hydrofiel en/of hydrofoob, dit goed rekenen.

Vraag 24 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Geleisuiker

Opgavetekst

Structuurformule van sacharose (uitwerkbijlage)

Structuurformule van sacharose (uitwerkbijlage)

Structuurformule van een sacharosemolecuul op de uitwerkbijlage. Het molecuul bestaat uit twee ringen die via een zuurstofatoom verbonden zijn, met OH-groepen en CH2OH-groepen aan de ringen.

Vraag 1 2 punten

Tijdens het koken treedt hydrolyse op van de sacharosemoleculen. Op de uitwerkbijlage staat de structuurformule van een sacharosemolecuul. Teken op de uitwerkbijlage twee watermoleculen die elk met een waterstofbrug aan het sacharosemolecuul zijn gebonden. Geef elk watermolecuul weer met de structuurformule van water en geef de waterstofbruggen weer met stippellijntjes (• • •).

Bekijk het antwoord
  • Eerste watermolecuul is juist getekend, met een juiste waterstofbrug naar het sacharosemolecuul (1p)
  • Tweede watermolecuul is juist getekend, met een tweede juiste waterstofbrug naar het sacharosemolecuul (1p)

Twee watermoleculen (H-O-H) naast het sacharosemolecuul. Elk watermolecuul is met een stippellijn (waterstofbrug) verbonden aan een OH-groep van het sacharosemolecuul. Het ene watermolecuul is met de eerste waterstofbrug verbonden, het andere met de tweede.

Indien slechts een watermolecuul met een juiste waterstofbrug is getekend: 1 punt. Indien twee watermoleculen met elk twee of meer juiste waterstofbruggen zijn getekend, maar ook één of meer onjuiste waterstofbruggen: 1 punt.

Vraag 1 in het hele examen

figuur

figuur
figuur

Schematische weergave van een gel met twee pectinemoleculen en de bindingen daartussen. Cijfer 1 wijst naar een binding tussen twee estergroepen (C(=O)-O-CH3, met CH3-groepen). Cijfer 2 wijst naar een binding tussen twee carboxylgroepen (COOH). In de figuur staan ook watermoleculen en suikermoleculen.

Vraag 5 2 punten

In de figuur zijn twee pectinemoleculen te zien die door middel van bindingen (zie 1) tussen de estergroepen en bindingen (zie 2) tussen de carboxylgroepen met elkaar verbonden zijn. Geef de naam van het bindingstype dat wordt aangeduid met cijfer 1 in de figuur. Licht je antwoord toe aan de hand van de structuurformules van de betrokken groepen.

Bekijk het antwoord
  • Het bindingstype is een vanderwaalsbinding (molecuulbinding) (1p)
  • Juiste uitleg met de structuurformules van de groepen bij cijfer 1: die groepen bestaan uitsluitend uit C- en H-atomen (apolaire CH3-groepen) zonder -OH- of -NH-groep, dus er is geen waterstofbrug maar een vanderwaalsbinding (1p)

Een uitleg die aangeeft dat de groepen bij cijfer 1 apolair of hydrofoob zijn, of dat ze geen waterstofbruggen kunnen vormen, telt mee. De structuurformules hoeven niet expliciet genoemd te worden; het gebruik ervan mag impliciet zijn.

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 8 2 punten

Het citroensap bevat een zuur dat de vorming van een gel bevordert en de pH rond 3,2 brengt. Zonder citroensap wordt de pH van de jam hoger dan 4,1. Bij deze hogere pH zal de meerderheid van de carboxylgroepen (COOH) in pectine zijn omgezet tot COO--groepen. Zonder citroensap zullen er dus weinig tot geen carboxylgroepen zijn, waardoor de binding die in de figuur is aangeduid met cijfer 2 niet aanwezig is. Tussen de COO--groepen vindt zelfs een interactie plaats die gelvorming tegengaat. Geef de naam van het bindingstype dat is aangeduid met cijfer 2 en geef aan welke interactie tussen COO--groepen plaatsvindt waardoor gelvorming wordt tegengegaan. Noteer je antwoord als volgt: bindingstype (aangeduid met cijfer 2): ... interactie tussen COO--groepen: ...

Bekijk het antwoord
  • Bindingstype (aangeduid met cijfer 2): waterstofbrug(gen) (1p)
  • Interactie tussen COO--groepen: afstoting tussen negatief geladen groepen (1p)

Wanneer als tegengesteld effect is gegeven dat door hydratatie pectineketens verder van elkaar af worden geduwd, dan wordt dat goed gerekend.

Vraag 8 in het hele examen

2021, tijdvak 3: CO-meting

Vraag 16 2 punten

Koolstofmono-oxide is giftig doordat het zuurstof uit het lichaam verdringt. Bij inademing van schone lucht wordt zuurstof uit de lucht gebonden door het eiwit hemoglobine (Hb). Hierbij ontstaat oxyhemoglobine (HbO2), dat zuurstof via de bloedbaan door het lichaam verspreidt. Wanneer lucht is verontreinigd met koolstofmono-oxide, wordt koolstofmono-oxide in plaats van zuurstof door Hb gebonden. Er ontstaat dan HbCO. Inademing van lucht die 0,10 volumeprocent koolstofmono-oxide bevat, leidt ertoe dat 50% van alle Hb-moleculen bindt met CO-moleculen en 50% van de Hb-moleculen bindt met O2-moleculen. Leid uit bovenstaande informatie af dat Hb-moleculen bij voorkeur aan CO-moleculen binden. Gebruik eventueel een gegeven uit Binas-tabel 83C of ScienceData-tabel 21.4.

Bekijk het antwoord
  • Inzicht dat het zuurstofgehalte in lucht hoger is dan het gehalte koolstofmono-oxide (1p)
  • Er ontstaat evenveel HbCO als HbO2, dus er is relatief meer koolstofmono-oxide gebonden: Hb-moleculen binden dus bij voorkeur aan CO-moleculen (1p)

Een uitleg die aangeeft dat het zuurstofgehalte in lucht hoger is dan het gehalte koolstofmono-oxide (ongeveer 200 keer zoveel), terwijl er evenveel HbCO als HbO2 ontstaat, telt als juist. Daarmee zijn de Hb-moleculen relatief meer aan CO gebonden.

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Kopergehalte van een munt

Uitwerkbijlage bij vraag 3

Uitwerkbijlage bij vraag 3

Het gegeven koper(II)ion. Hier teken je de watermoleculen omheen.

Vraag 3 2 punten

Op de uitwerkbijlage is schematisch een koper(II)ion weergegeven. In de muntoplossing komen gehydrateerde koper(II)ionen voor met de formule $Cu(H_2O)_4^{2+}$: elk koper(II)ion is omringd door vier watermoleculen.

Teken op de uitwerkbijlage een deeltje $Cu(H_2O)_4^{2+}$. Ga uit van het reeds getekende koper(II)ion en geef elk watermolecuul weer met een O-atoom en twee H-atomen.

Bekijk het antwoord
  • Het Cu2+-ion is omringd door vier watermoleculen, die met een stip (•) aan het ion zijn weergegeven (1p)
  • De watermoleculen zijn met het O-atoom naar het Cu2+-ion gericht (1p)

Het Cu2+-ion in het midden, omringd door vier watermoleculen. Elk watermolecuul is met zijn O-atoom naar het Cu2+-ion gericht en is met een stip (•) aan het ion verbonden.

Streepjes of stippellijntjes tussen het Cu2+-ion en de O-atomen tellen als binding tussen het ion en het watermolecuul. De bindingshoek van het ion wordt niet beoordeeld.

Vraag 3 in het hele examen

2019, tijdvak 1: SCR-techniek

Vraag 14 2 punten

Ureum heeft de structuurformule $H_2N-C(=O)-NH_2$. Leg uit, aan de hand van de structuurformule van ureum, dat ureum goed oplosbaar is in water.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ureum N-H-bindingen (NH2-groepen) bevat (1p)
  • Noemt dat er waterstofbruggen met water worden gevormd, of dat ureum hydrofiel of polair is (1p)

Een antwoord dat wijst op de C=O-groep en op waterstofbruggen die daardoor gevormd kunnen worden, is volledig goed.

Vraag 14 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Solar fuels

Vraag 21 2 punten

De vaste stof ITO is een geleider. Geef de naam van het bindingstype dat aanwezig is in ITO en de naam van het soort deeltjes dat voor de elektrische stroomgeleiding in ITO zorgt.

Noteer je antwoord als volgt:
bindingstype: ...
soort deeltjes: ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt het juiste bindingstype: metaalbinding (1p)
  • Noemt het juiste soort deeltjes: (vrije/beweeglijke) elektronen (1p)

Het antwoord ‘bindingstype: ionbinding, soort deeltjes: (vrije/beweeglijke) ionen’ geeft 1 punt.

Vraag 21 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Grondstoffen uit spaarlampen

Vraag 26 1 punt

Geef met behulp van een schets de roosteropbouw van NaCl weer.

  • Teken acht positieve en acht negatieve ionen.
  • Gebruik voor elk positief ion een + en voor elk negatief ion een -.
Bekijk het antwoord
  • Tekent acht positieve en acht negatieve ionen in een rooster, waarbij positieve en negatieve ionen afwisselend staan (1p)

Een rooster waarin de positieve en negatieve ionen om en om staan, zoals op een schaakbord: acht positieve ionen (+) en acht negatieve ionen (-).

Het teken van het ion moet passen bij het soort ion: + bij een positief ion, - bij een negatief ion.

Vraag 26 in het hele examen

Vraag 27 3 punten

Het zout $(C_8H_{17})_3CH_3NCl$ heeft een veel lager smeltpunt dan het zout NaCl. Verklaar aan de hand van de bindingstypen tussen de samenstellende deeltjes dat $(C_8H_{17})_3CH_3NCl$ een lager smeltpunt heeft dan NaCl.

Noteer je antwoord als volgt:
bindingstype(s) in $(C_8H_{17})_3CH_3NCl$: ...
bindingstype(s) in NaCl: ...
verklaring: ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt de bindingstypen in $(C_8H_{17})_3CH_3NCl$: ionbinding en vanderwaalsbinding (1p)
  • Noemt het bindingstype in NaCl: ionbinding (1p)
  • Geeft een juiste verklaring: de vanderwaalsbinding is zwakker dan de ionbinding, dus het smeltpunt is lager (of: door de lange ketens zitten de ionen verder van elkaar, waardoor de interactie minder sterk is dan in NaCl) (1p)

Vraag 27 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Fluimucil®

Opgavetekst

figuur 1 Structuurformules van NAC en aspartaam

Structuurformules van NAC en aspartaam
figuur 1

Structuurformules van NAC (links) en aspartaam (rechts). De atoombindingen in aspartaam zijn genummerd 1 tot en met 7.

Vraag 34 2 punten

Slijm bestaat onder andere uit eiwitten, water en zouten. In dik, vastzittend slijm komen relatief veel eiwitten voor. Tussen de eiwitketens komen crosslinks voor in de vorm van S-S-bindingen, zogenoemde zwavelbruggen. Door Fluimucil® te gebruiken verandert de microstructuur van slijm, waardoor het slijm beweeglijker wordt.

Leg uit op microniveau, dat slijm ‘beweeglijker’ wordt door het gebruik van Fluimucil®.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Fluimucil de zwavelbruggen (crosslinks, S-S-bindingen) tussen de eiwitketens verbreekt (1p)
  • Noemt dat de eiwitketens daardoor vrij ten opzichte van elkaar kunnen bewegen (1p)

Netwerkstructuur, crosslinks, zwavelbruggen of atoombindingen zijn alle goed voor het eerste onderdeel.

Vraag 34 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Vitamine B6

Opgavetekst

Uitwerkbijlage

Uitwerkbijlage
PL

Structuurformule van PL, zoals die op de uitwerkbijlage staat. Hierop moeten de watermoleculen met hun waterstofbruggen worden getekend.

Vraag 1 2 punten

Geef op de uitwerkbijlage weer hoe twee watermoleculen aan een PL-molecuul kunnen binden door middel van waterstofbruggen. Teken de watermoleculen in structuurformules en geef de waterstofbruggen met stippellijntjes ($…$) weer.

Bekijk het antwoord
  • Een watermolecuul met een juiste structuurformule en een juiste waterstofbrug (stippellijn) tussen dit watermolecuul en het PL-molecuul. (1p)
  • Een tweede watermolecuul met een juiste structuurformule en een juiste tweede waterstofbrug tussen dit watermolecuul en het PL-molecuul. (1p)

Twee watermoleculen, elk in een juiste structuurformule, die elk met een juiste waterstofbrug (stippellijn) aan het PL-molecuul hangen: de ene waterstofbrug van het eerste watermolecuul naar PL, de andere van het tweede watermolecuul naar PL.

Staat er naast juiste waterstofbruggen ook een onjuiste waterstofbrug, dan het tweede scorepunt niet toekennen. Een waterstofbrug van een watermolecuul naar de O van de aldehydegroep van PL telt als juist. De bindingshoeken van de watermoleculen niet beoordelen. Is slechts één watermolecuul met een juiste structuurformule getekend en is één waterstofbrug tussen dit watermolecuul en PL juist, dan 1 punt.

Vraag 1 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Koele kauwgom

Opgavetekst

figuur 1 Menthol in de holte van TRPM8

Menthol in de holte van TRPM8
figuur 1

Structuurformules van een deel van het eiwit TRPM8 (met de aminozuureenheden) met daarin een mentholmolecuul, vet gedrukt, in de holte.

Vraag 18 2 punten

In figuur 1 is in structuurformules weergegeven hoe een mentholmolecuul (vet gedrukt) in de holte van TRPM8 past. Licht toe aan de hand van figuur 1 en de begrippen hydrofoob en hydrofiel waarom menthol zich bij voorkeur niet in water, maar in de holte van TRPM8 bevindt.

Bekijk het antwoord
  • Water is hydrofiel, menthol en TRPM8 zijn (grotendeels) hydrofoob. (1p)
  • Hydrofobe delen mengen onderling beter dan dat hydrofiele delen met hydrofobe delen mengen. (1p)

Wordt in een overigens juist antwoord ook de mogelijkheid genoemd om waterstofbruggen te vormen tussen menthol en TRPM8, dan dit goed rekenen.

Vraag 18 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Beitsen en verzinken

Opgavetekst

Beitsen en verzinken

IJzeren voorwerpen kunnen tegen corrosie worden beschermd door ze te ‘verzinken’. Deze voorwerpen worden eerst enige tijd in een bad met ‘beitszuur’ gehangen om reeds aanwezig roest ($Fe_2O_3 \cdot 3H_2O$) te verwijderen. Beitszuur is zoutzuur dat ongeveer 50 gram opgelost HCl per liter bevat. Daarbij treedt een reactie op die hieronder onvolledig is weergegeven:

$Fe_2O_3 \cdot 3H_2O + … H^+$ → $… Fe^{3+} + … H_2O$

Na het beitsen worden de ijzeren voorwerpen in een bad met vloeibaar zink gedompeld. Hierdoor wordt een laagje ijzer-zinklegering gevormd op het voorwerp.

Op een website over thermisch verzinken wordt vermeld dat de temperatuur van het zink in het bad ongeveer 400 °C moet zijn. Piet merkt op dat dat niet juist kan zijn en zegt: “een temperatuur van 400 °C is niet hoog genoeg.”

De voorwerpen worden met behulp van gereedschappen uit het beitsbad gehaald en in het zinkbad gedompeld. Het beitsbad raakt daardoor verontreinigd. Hierbij ontstaan $ZnCl_4^{2-}$-ionen. Wanneer deze ionen niet verwijderd worden, moet het verontreinigde zuur uit het beitsbad worden afgevoerd als chemisch afval. Daarom wordt het verontreinigde afvalzuur door een zogenoemde selectieve ionenwisselaar geleid. De $ZnCl_4^{2-}$-ionen worden in de ionenwisselaar gebonden. Voor elk gebonden $ZnCl_4^{2-}$-ion komen twee $OH^-$-ionen vrij.

Het proces dat hiervoor is beschreven kan vereenvoudigd worden weergegeven met een blokschema. Dit blokschema bevat drie blokken en vijf stofstromen:
− bad met beitszuur
− bad met zink
− ionenwisselaar
$A$: afvalzuur zonder $ZnCl_4^{2-}$-ionen
$B$: afvalzuur met $ZnCl_4^{2-}$-ionen
C: ijzeren voorwerpen met roest
D: ijzeren voorwerpen zonder roest
E: verzinkte ijzeren voorwerpen

Het afvalzuur waaruit de $ZnCl_4^{2-}$-ionen zijn verwijderd, kan worden gebruikt voor de productie van ijzer(III)chloridesulfaat ($FeClSO_4$).

Piet vraagt zich af of de in deze opgave beschreven methode waarmee met het afvalzuur wordt omgegaan in overeenstemming is met het cradle-to-cradle principe. Hij vindt op www.duurzaamheid.nl dat de cradle-to-cradle ontwerpstrategie “ervan uitgaat dat alle materialen een voortdurende en blijvende waarde houden en steeds weer in gesloten kringlopen van productie, gebruik en recycling kunnen worden opgenomen.”

FeClSO4 wordt gebruikt in de afvalwaterzuivering om fosfaationen te verwijderen. De ijzer(III)ionen uit het ijzer(III)chloridesulfaat reageren met de fosfaationen, waarna het fosfaathoudende reactieproduct uit het afvalwater kan worden verwijderd. Het gezuiverde afvalwater wordt uiteindelijk op het oppervlaktewater geloosd.

Vraag 30 2 punten

Na het beitsen worden de ijzeren voorwerpen in een bad met vloeibaar zink gedompeld. Hierdoor wordt een laagje ijzer-zinklegering gevormd op het voorwerp. Beschrijf op microniveau de roosteropbouw van een ijzer-zinklegering. Verwerk in je antwoord het type binding tussen de deeltjes.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijving waaruit blijkt dat zinkatomen/zinkionen en ijzeratomen/ijzerionen door elkaar aanwezig zijn in het rooster. (1p)
  • Juiste beschrijving van de metaalbinding (de deeltjes zijn door metaalbindingen aan elkaar gebonden, met vrije gedelokaliseerde elektronen). (1p)

Indien in een overigens juist antwoord „zinkmoleculen“ of „zink“ is gebruikt in plaats van zinkatomen/zinkionen, en/of „ijzermoleculen“ of „ijzer“ in plaats van ijzeratomen/ijzerionen: 1 punt in totaal.

Vraag 30 in het hele examen

2018, tijdvak 1: ETFE

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Structuurformule van een gedeelte uit het midden van een ETFE-molecuul. De koolstofatomen vormen een keten. Van links naar rechts: twee koolstofatomen met elk twee H-atomen, daarna twee koolstofatomen met elk twee F-atomen, daarna weer twee met H en twee met F, enzovoort: CH2-CH2-CF2-CF2-CH2-CH2-CF2-CF2. De golflijnen aan beide uiteinden geven aan dat de keten doorloopt.

Vraag 32 2 punten

Een regenbui spoelt vuil en stof gemakkelijk van ETFE af. In figuur 1 is de structuurformule van een gedeelte uit het midden van een ETFE-molecuul weergegeven. Leg uit op microniveau, aan de hand van figuur 1, dat water niet goed hecht aan ETFE.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat ETFE geen OH- of NH-groepen bevat. (1p)
  • Noemt dat er daardoor geen waterstofbruggen kunnen worden gevormd met watermoleculen. (1p)

Indien het antwoord is 'een molecuul ETFE bevat geen OH-groep, dus er kunnen geen waterstofbruggen worden gevormd met watermoleculen' (of hetzelfde met NH-groep), of 'ETFE bevat geen OH- of NH-groepen, dus er kunnen geen waterstofbruggen worden gevormd met water': 1 punt. 'Watermoleculen zijn polair/hydrofiel en ETFE is apolair/hydrofoob': 1 punt. 'Water is polair/hydrofiel en ETFE is apolair/hydrofoob': 0 punten.

Vraag 32 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Bisfenol A

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1 1a BFA; 1b polycarbonaat

Links (1a): de structuurformule van bisfenol A (BFA, C15H16O2): twee benzeenringen met aan elk een OH-groep, verbonden via een C-atoom met twee CH3-groepen. Rechts (1b): een deel van de structuurformule van polycarbonaat: een lange keten met herhalende eenheden, aangegeven met index n.

Uitwerkbijlage

Uitwerkbijlage

Bovenin: een fragment van een polyurethaan in structuurformule, met twee herhalende eenheden (NH- en C=O-groepen en CH2-CH2-O-groepen). Onderin: een molecuul bisfenol A (BFA) in structuurformule. Het vraagnummer 8 staat erbij.

Vraag 8 2 punten

Op de uitwerkbijlage zijn een molecuul BFA en een fragment van een molecuul polyurethaan in structuurformules weergegeven. Geef op de uitwerkbijlage weer hoe een molecuul BFA door middel van twee waterstofbruggen is gebonden aan het molecuul polyurethaan. Geef de waterstofbruggen weer met stippellijntjes.

Bekijk het antwoord
  • Één juiste waterstofbrug getekend, van een O-atoom van het polyurethaan naar een juist H-atoom van BFA (1p)
  • Een tweede juiste waterstofbrug getekend (1p)

Twee stippellijntjes (waterstofbruggen) van een O-atoom van de C=O-groep van het polyurethaan naar een H-atoom van een OH-groep van BFA.

Juiste waterstofbruggen naast één of meer onjuiste waterstofbruggen: 1 punt. Waterstofbruggen die lopen van een O-atoom van de estergroep (C=O) van het polyurethaan naar juiste H-atomen van BFA tellen als juiste waterstofbruggen.

Vraag 8 in het hele examen

figuur 2

figuur 2
figuur 2

Een deel van de structuurformule van een polyurethaan: herhalende eenheden met een benzeenring die twee NH-groepen draagt, C=O-groepen en CH2-CH2-O-groepen. De keten loopt links en rechts door (~) en de herhaling staat aangegeven met index n.

Vraag 9 2 punten

BFA bindt door middel van waterstofbruggen aan polyurethaan, maar ook op een andere manier. Licht toe aan de hand van figuur 1a en figuur 2 dat BFA zich ook op een andere manier (dan door middel van waterstofbruggen) zal binden aan polyurethaan.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat BFA-moleculen en polyurethaan-moleculen allebei apolaire (hydrofobe) delen of groepen hebben (1p)
  • Noemt dat BFA dus vanderwaalsbindingen met polyurethaan kan vormen, of dat BFA en polyurethaan elkaar opzoeken (1p)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift: BFA-moleculen hebben, net als polyurethaan-moleculen, apolaire delen; hierdoor kan BFA (sterkere) vanderwaalsbindingen vormen met polyurethaan dan met water. Een antwoord dat alleen de waterstofbruggen herhaalt, telt niet mee.

Vraag 9 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Kauwgombasis

Vraag 12 1 punt

Elastomeren bestaan uit lange polymeerketens die met elkaar zijn verbonden door enkele crosslinks. Elastomeren hebben een groot elastisch vermogen, waardoor het materiaal kan uitrekken en weer in zijn oorspronkelijke vorm kan terugkeren. Beschrijf welke functie de crosslinks hebben bij het uitrekken van elastomeren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de crosslinks zorgen dat de polymeerketens niet (helemaal) los raken, of niet te ver uitrekken, bewegen of verplaatsen, of dat ze de ketens bij elkaar houden (1p)

Voorbeelden uit het correctievoorschrift: crosslinks zorgen ervoor dat de polymeerketens niet helemaal los raken of te ver uitgerekt worden; crosslinks houden de polymeerketens bij elkaar; crosslinks zorgen ervoor dat het elastomeer niet permanent vervormt.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

Weekmakers worden aan kauwgom toegevoegd om deze beter vervormbaar te maken tijdens het kauwen. Een veel gebruikte weekmaker in kauwgom is paraffine. Paraffine is een mengsel van alkanen met koolstofketens die in lengte variëren van 22 tot 27 koolstofatomen. Paraffinemoleculen nestelen zich tussen polymeerketens en verzwakken zo een bepaald soort binding tussen de polymeerketens. Leg uit waarom door toevoeging van paraffine de kauwgom beter vervormbaar wordt. Gebruik in je antwoord begrippen op microniveau en de naam van het type binding dat verzwakt wordt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de vanderwaalsbinding(en) of molecuulbinding(en) tussen de polymeerketens als het binding type dat verzwakt (1p)
  • Noemt dat de afstand tussen de (polymeer)ketens wordt vergroot, of dat de onderlinge ligging van de ketens wordt verstoord (1p)
  • Noemt dat de ketens gemakkelijker kunnen bewegen, langs elkaar of ten opzichte van elkaar (1p)

Voorbeeld uit het correctievoorschrift: doordat paraffinemoleculen tussen de (polymeer)ketens komen, wordt de afstand tussen de ketens vergroot; de vanderwaalsbindingen of molecuulbindingen tussen de ketens worden daardoor zwakker, en de ketens kunnen gemakkelijker langs elkaar bewegen. Het eerste punt vraagt de naam van de binding (vanderwaalsbinding of molecuulbinding).

Vraag 16 in het hele examen

Hoe vaak bindingen in het examen komt

Vragen over bindingen per centraal examen scheikunde havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 127, 3226%
2026, tijdvak 25, 726%
2025, tijdvak 11, 16, 2039%
2025, tijdvak 25, 19, 25, 30411%
2024, tijdvak 12, 13, 15-16412%
2024, tijdvak 26, 2926%
2023, tijdvak 16, 10, 20, 31412%
2023, tijdvak 28, 24, 3039%
2022, tijdvak 18, 20, 22, 30-32616%
2022, tijdvak 24, 7, 27-28411%
2022, tijdvak 35, 29-3039%
2021, tijdvak 12, 4, 12, 26411%
2021, tijdvak 24, 8, 23-24411%
2021, tijdvak 31, 5, 8, 16412%
2019, tijdvak 13, 14, 21, 26-27, 34618%
2019, tijdvak 21, 18, 3038%
2018, tijdvak 13213%
2018, tijdvak 28-9, 12, 16411%

In 18 van de 18 ingedeelde examens scheikunde havo staat een vraag over bindingen, samen 63 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over bindingen, daarvoor 11%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met bindingen

Maak de 15 nieuwste examenvragen over bindingen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over bindingen

Andere onderwerpen scheikunde havo

Bindingen op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt bindingen voor in het eindexamen scheikunde havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 63 vragen over bindingen, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen scheikunde havo stonden de meeste vragen over bindingen?

In het examen van 2022, tijdvak 1, met 6 vragen: 8, 20, 22, 30-32.

Hoe oefen ik examenvragen over bindingen?

Op deze pagina staan alle vragen over bindingen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.