Examenvragen reactiesnelheid scheikunde havo
45 vragen over reactiesnelheid uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Reactiesnelheid komt in 18 van de 18 examens scheikunde havo voor, met 45 vragen (7% van alle examenvragen). Het meest in 2021, tijdvak 1 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over reactiesnelheid
Per examen de vragen over reactiesnelheid, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: GelCORE
Opgavetekst
Het hoornvlies is het doorzichtige, voorste deel van de oogbol waardoor het licht het oog binnenkomt. Een beschadiging van het hoornvlies is pijnlijk. Onderzoekers hebben het middel GelCORE ontwikkeld, waarmee een beschadigd hoornvlies tijdelijk kan worden afgedekt. GelCORE bevat de stof GelMA. GelMA wordt gemaakt van het eiwit gelatine. Een aantal aminozuureenheden dat veel in gelatine voorkomt, is vermeld in tabel 1.
tabel 1
| veelvoorkomende aminozuureenheden in gelatine | |
|---|---|
| glycine (Gly) | serine (Ser) |
| proline (Pro) | leucine (Leu) |
| glutaminezuur (Glu) | fenylalanine (Phe) |
| alanine (Ala) | lysine (Lys) |
De onderzoekers maakten GelMA door aan een oplossing van gelatine in water druppelsgewijs een grote overmaat van de stof MAA toe te voegen. Daarbij treedt de reactie op die in figuur 1 schematisch is weergegeven.
De restgroepen van gelatinemoleculen bevatten OH-groepen. Figuur 1 toont de reactie van MAA-moleculen met een van deze OH-groepen. Hierbij ontstaat een estergroep. De restgroepen van gelatinemoleculen bevatten ook NH2-groepen die op een vergelijkbare manier reageren met MAA-moleculen. Bij deze reactie met een NH2-groep ontstaat in plaats van de estergroep een amidegroep. Op de uitwerkbijlage is een vergelijking van deze reactie onvolledig weergegeven.
Omdat de stof MAA slecht oplost in water, ontstaat bij het maken van GelMA een emulsie. Door stevig roeren worden de MAA-druppels kleiner.
Vraag 11 2 punten
Leg uit dat de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt wanneer de MAA-druppels kleiner zijn. Doe dit aan de hand van het botsende-deeltjesmodel.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van een juist antwoord zijn:
- Wanneer de MAA-druppels kleiner zijn, (zijn er meer druppels en) is het totale (reactie/contact)oppervlak ervan groter. Hierdoor zijn er meer (effectieve) botsingen (per tijdseenheid, waardoor de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt).
- Als de MAA-druppels kleiner zijn, dan is de verdelingsgraad van MAA groter. Hierdoor botsen de deeltjes vaker (effectief, waardoor de reactie van gelatine met MAA sneller verloopt).
indien slechts een juist verband is gegeven tussen de grootte van de MAA-druppels en het aantal botsingen / tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen (1 punt).
2026, tijdvak 2: Terugwinning van lithium
Opgavetekst
Door de toename van het aantal elektrische auto’s zijn er steeds meer lithium-ion-accu’s (LIA’s) nodig. Het metaal lithium is echter vrij schaars. Daarom wordt veel onderzoek gedaan naar methodes voor het terugwinnen van lithium en andere metalen uit oude LIA’s. Veel van deze methodes gebruiken sterke zuren, zoals zoutzuur. Bij de methodes met zoutzuur ontstaat het gevaarlijke gas chloor (Cl₂). Voor chloor gelden onder andere de gevarenaanduidingen H318 en H319.
Op basis van deze aanduidingen kunnen werknemers van recyclebedrijven specifieke voorzorgsmaatregelen nemen.
In R1 reageert oxaalzuur ook met aluminium uit het elektrodemateriaal. Hierbij ontstaat opgelost aluminiumoxalaat (reactie 2). Reactie 1 en 2 vinden tegelijk plaats. Het gevormde CO₂ verlaat de reactor. Het gevormde reactiemengsel wordt in scheidingsruimte 1 (S1) gefiltreerd. In het filtraat zijn vooral opgeloste lithium-, aluminium- en oxalaat-ionen aanwezig. Het residu bevat vooral de andere metaaloxalaten.
In een experiment met 1,25 gram zwarte massa was de verblijftijd in R1 60 minuten. Het massapercentage lithium in de zwarte massa was 3,4%. Het rendement waarmee lithium-ionen in het filtraat terechtkwamen was 98,8%.
Vraag 19 4 punten
Bereken de gemiddelde snelheid in mol s^–1 waarmee lithium-ionen in het filtraat terechtkwamen vanuit de zwarte massa.
Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
De massa lithium in de zwarte massa is 1,25 × 3,4 = 4,25 ⋅ 10⁻²(g) . 10²
De massa lithium in het filtraat is 4,25 ⋅ 10⁻²× 98,8 = 4,20 ⋅ 10⁻²(g) . 10²
De chemische hoeveelheid lithium is 4, 20 ⋅ 10⁻ 2 = 6,05 ⋅ 10⁻³(mol) . 6,94
De snelheid is 6,05 ⋅ 10⁻ 3 = 1,7 ⋅ 10⁻⁶(mol s⁻¹) . 60 ×60
- juiste verwerking van de twee percentages (1)
- juiste verwerking van de molaire massa van lithium (1)
- de rest van de berekening van de snelheid in mol s^–1 (1)
- significantie (1)
2026, tijdvak 2: Yoghurt
Opgavetekst
Yoghurt is een product dat wordt gemaakt van melk. De industriële productie van yoghurt verloopt in een aantal stappen. Bij de eerste stap wordt verse melk door centrifugeren gescheiden in drie stofstromen: vaste deeltjes, room en magere melk. Magere melk bevat voornamelijk suikers, eiwitten en water. De room bestaat voor een groot deel uit vet en blijft daarom drijven op de magere melk. Een doorsnede van de centrifuge is in figuur 1 weergegeven.

De centrifuge bevat een stapel schijven met gaten die zeer snel ronddraaien en zo melk scheiden in vaste deeltjes, room en magere melk. Deze drie stofstromen worden afzonderlijk afgetapt op de plekken die in figuur 1 zijn aangeduid met 1, 2 of 3.
Door reactie 1 daalt de pH van het melkmengsel. Als de pH te veel daalt, stoppen de enzymen in de bacteriën met de melkzuurproductie. De ontstane NH₃ gaat de pH-daling enigszins tegen.
Vraag 29 2 punten
Voer de volgende opdrachten uit:
- Verklaar waarom de enzymen stoppen met de melkzuurproductie als de pH te veel daalt.
- Geef een verklaring voor het feit dat NH₃ de pH-daling enigszins tegengaat.
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
De enzymen stoppen omdat pH dan te ver van het pH-optimum ligt. De pH daalt minder snel omdat NH₃/ammoniak een base is / omdat NH₃/ammoniak het melkzuur neutraliseert.
- antwoord op de eerste deelvraag juist (1)
- antwoord op de tweede deelvraag juist (1)
2025, tijdvak 1: Beitsvloeistof recyclen
Opgavetekst
Bij het maken van plaatstaal wordt beitsvloeistof gebruikt. Na gebruik bevat deze waterige vloeistof $\mathrm{Fe^{2+}}$-ionen, $\mathrm{H^+}$-ionen en $\mathrm{Cl^-}$-ionen. In deze opgave worden twee processen beschreven waarmee gebruikte beitsvloeistof wordt gerecycled: het proces van New Zealand Steel (proces A) en het proces van SMS Siemag (proces B). In beide processen wordt gebruikte beitsvloeistof omgezet tot onder andere $\mathrm{Fe^{3+}}$-ionen en $\mathrm{HCl}$-gas.
Proces A
Het bedrijf New Zealand Steel maakt gebruik van een vortexreactor. Zie figuur 1. Een vortexreactor is een reactor waarin een ronddraaiende stroom van gassen (een vortex) aanwezig is. De reactor wordt verwarmd met behulp van gasbranders. De gebruikte beitsvloeistof wordt via vernevelaars van boven in de reactor gebracht bij een temperatuur van minimaal 350 °C. Hierdoor verdampt het water waarin de ionen zijn opgelost en ontstaan vast $\mathrm{FeCl_2}$ en gasvormig $\mathrm{HCl}$. Het vaste $\mathrm{FeCl_2}$ reageert vervolgens in de vortexreactor tot $\mathrm{Fe_2O_3}$, wat aan de onderkant van de reactor wordt afgevoerd en opgeslagen. $\mathrm{HCl}$ en stoom verlaten de vortexreactor aan de bovenkant en worden opgevangen.
De omzetting van $\mathrm{FeCl_2}$ tot $\mathrm{Fe_2O_3}$ verloopt volgens reactie 1.
\mathrm{4\,FeCl_2(s) + 4\,H_2O(g) + O_2(g) \longrightarrow 2\,Fe_2O_3(s) + 8\,HCl(g)} \qquad \text{(reactie 1)}
Reactie 1 verloopt zeer snel onder de omstandigheden in de reactor.
Vraag 6 3 punten
Voer de volgende opdrachten uit:
- Noem één omstandigheid in de reactor die bijdraagt aan een hoge reactiesnelheid.
- Licht je antwoord toe met behulp van het botsende-deeltjesmodel.
Bekijk het antwoord
Voorbeelden van juiste omstandigheden met toelichting zijn:
- De temperatuur is hoog (350 °C). Hierdoor bewegen de deeltjes snel. / Hierdoor hebben de deeltjes een hoge bewegingsenergie. Daardoor botsen de deeltjes vaak (effectief) / botsen ze veel (effectief per tijdseenheid) / botsen ze hard/effectief. (Hierdoor is de reactiesnelheid hoog.)
- De vloeistof wordt verneveld (tot kleine druppels). / Er is een vortex aanwezig (waardoor intensieve menging plaatsvindt). Hierdoor is het reactie-oppervlak groot. / Hierdoor is de verdelingsgraad groot. Dit leidt tot veel (effectieve) botsingen (per tijdseenheid en een hoge reactiesnelheid).
Indien bij een juiste omstandigheid slechts een juist verband is gegeven tussen de omstandigheid en het aantal botsingen of tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen: 2.
Indien een antwoord is gegeven als: Door de vortex vindt intensieve menging plaats. Hierdoor bewegen de deeltjes sneller en botsen de deeltjes vaker/harder/effectiever (waardoor de reactiesnelheid hoog is): 2.
2025, tijdvak 1: Plastic-etende bacterie
Opgavetekst
Het polymeer polyethyleentereftalaat (PET), waarvan PET-flessen worden gemaakt, is slecht afbreekbaar en wordt vaak op vuilnisbelten gestort. Japanse onderzoekers hebben in 2016 in slib van een vuilnisbelt een soort bacterie aangetroffen die PET kan afbreken. Deze bacterie bleek het enzym PET-ase te produceren, dat de afbraak van PET mogelijk maakt. Dit enzym kan de oplossing zijn voor onze berg PET-afval die steeds groter wordt. In figuur 1 is de eerste stap van deze afbraakreactie weergegeven.
Om het pH-optimum van PET-ase te onderzoeken, mengden de onderzoekers PET-folie en PET-ase met telkens een andere oplossing met een pH-waarde tussen 6,00 en 10,00. Bij elk experiment werd na 18 uur de concentratie van vrijgekomen afbraakproducten gemeten.
Figuur 3 toont de resultaten van dit onderzoek.
Vraag 21 2 punten
Bij welke pH ligt het pH-optimum van PET-ase? Licht je antwoord toe. Gebruik figuur 3.
Grafiek van de concentratie vrijgekomen afbraakproducten (mM) tegen de pH van 6 tot 10, met het hoogste punt bij pH 9 (figuur 3). Bekijk in Opgaven, pagina 12
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juist antwoord is:
De concentratie vrijgekomen afbraakproducten is het hoogst bij pH 9(,00).
Dus het pH-optimum is 9(,00).
Indien een antwoord als het volgende is gegeven: Bij pH 9(,00), want daar zit de top.: 1
Opmerking: een antwoord als het volgende goed rekenen: Bij het optimum is de concentratie afbraakproducten het hoogst. Dit is ergens tussen pH = 8,5 en pH = 9,5, aangezien je niet voldoende metingen hebt om de precieze ligging van het optimum te bepalen.
Vraag 22 3 punten
Bereken met behulp van figuur 3 de gemiddelde reactiesnelheid in mol afbraakproducten per liter per seconde bij een pH van 10,00. Lees af op 2 decimalen en geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.
Grafiek van de concentratie vrijgekomen afbraakproducten tegen de pH (figuur 3). Bekijk in Opgaven, pagina 12
Bekijk het antwoord
Een voorbeeld van een juiste berekening is:
Bij pH = 10,00 is de concentratie 1,17 mM. Dat is 1,17·10⁻³ M.
18 uur = 18 × 60 × 60 = 6,48·10⁴ (s)
Dus de reactiesnelheid bij pH = 10,00 is:
\frac{1{,}17\cdot 10^{-3}}{6{,}48\cdot 10^{4}} = 1{,}8\cdot 10^{-8}\ \mathrm{(mol\,L^{-1}\,s^{-1})}
Opmerking: als afgelezen is op minder dan 2 decimalen, dit slechts eenmaal aanrekenen.
2025, tijdvak 2: Stikstofbindende bacteriën maken etheen
Vraag 20 2 punten
In fabrieken of laboratoria gebeurt het maken van ammoniak uit stikstof bij een temperatuur van ongeveer 500 °C. In bacteriën verloopt de omzetting van stikstofmoleculen tot ammoniakmoleculen bij kamertemperatuur. Leg uit hoe het mogelijk is dat in bacteriën de omzetting van stikstofmoleculen tot ammoniakmoleculen wel bij kamertemperatuur kan verlopen. Gebruik in je uitleg het begrip activeringsenergie.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat de activeringsenergie wordt verlaagd (1p)
- Inzicht dat enzymen / een (bio)katalysator de reactie mogelijk maken (1p)
Indien het antwoord is gegeven als: 'De omzetting in de bacteriën verloopt onder invloed van enzymen, waardoor de activeringsenergie kan worden overbrugd', dan krijgt de leerling 1 punt in totaal.
2025, tijdvak 2: Hyaluronzuur in fillers
Opgavetekst
Figuur 1

De structuurformule van een repeterende eenheid van hyaluronzuur (HyZ). Het fragment bevat OH-groepen, een C=O-groep in de carboxylgroep (H-O-C(=O)-), een acetylamidegroep (NH-C(=O)-CH3) en de ringen die via zuurstofbruggen aan elkaar zijn verbonden. Aan het fragment hangen uiteinden met ~.
Bron 11

Het symbool voor een watermolecuul in de opdracht: een O-atoom met twee H-atomen eraan (H-O-H). Dit symbool gebruik je om de watermoleculen op de uitwerkbijlage weer te geven.
Figuur 2

Een grafiek van de molaire massa van HyZ (verticale as, in g mol-1, van 15,0·10³ tot 17,0·10³) tegen de tijd in dagen (horizontale as, van 0 tot 200). Bij tijd 0 is de molaire massa 17,0·10³ g mol-1. De lijn daalt snel in de eerste dagen en daarna steeds langzamer. Na 200 dagen ligt de lijn ongeveer bij 15,3·10³ g mol-1. Het gaat om de filler die bij kamertemperatuur bewaard wordt.
Vraag 33 2 punten
Onderzoekers hebben de hydrolyse van HyZ onderzocht. Gedurende meerdere maanden hebben de onderzoekers in een filler de gemiddelde molaire massa van HyZ gemeten. Figuur 2 toont de molaire massa van HyZ als de filler wordt bewaard bij kamertemperatuur. Schets op de uitwerkbijlage het verloop van de gemiddelde molaire massa van HyZ als de filler gedurende dezelfde tijd in de koelkast wordt bewaard.
Bekijk het antwoord
- De geschetste lijn begint bij 17,0·10³ en eindigt hoger dan de lijn voor de afbraak bij kamertemperatuur (1p)
- De geschetste lijn heeft de juiste vorm: een dalende lijn die langzamer daalt dan de lijn bij kamertemperatuur (1p)
Een dalende lijn die begint bij 17,0·10³ g mol-1 op tijd 0 en na 200 dagen hoger eindigt dan de lijn voor kamertemperatuur. De lijn daalt langzamer dan de lijn voor kamertemperatuur, waarbij de vorm van de lijn vergelijkbaar is met die van figuur 2.
Figuur 3

De structuur van HyZ met crosslinks: twee ketens van hyaluronzuur zijn aan elkaar gekoppeld door een keten van vier koolstofatomen met twee O-atomen (de BDDE-crosslink, met (CH2)4 in het midden). De ketens zijn met ~ aangegeven.
Vraag 34 1 punt
Ook in het lichaam wordt HyZ afgebroken, onder invloed van het enzym hyaluronidase. Om de enzymatische afbraak van HyZ in het lichaam tegen te gaan, wordt in een filler vaak gebruikgemaakt van HyZ waarin de ketens met crosslinks aan elkaar zijn gekoppeld (figuur 3). De enzymatische afbraak van HyZ door hyaluronidase verloopt niet in de delen van HyZ met crosslinks. Geef een verklaring voor het feit dat de enzymatische afbraak van HyZ niet verloopt in de delen van HyZ met crosslinks.
Bekijk het antwoord
- Een van de volgende verklaringen: het enzym hyaluronidase is specifiek voor hyaluronzuur en kan de crosslink niet afbreken; de vorm van het hyaluronzuur is door de crosslinks veranderd, waardoor het enzym er niet meer op past; of het enzym katalyseert maar een soort reactie, dus de crosslink niet (1p)
2024, tijdvak 1: Koeien boeren methaan op
Vraag 10 1 punt
Methaanuitstoot van koeien kan worden verminderd door aan het voer een kleine hoeveelheid van de stof 3-NOP toe te voegen. Door de aanwezigheid van 3-NOP wordt het enzym MCR minder werkzaam.
Geef een mogelijke verklaring voor het effect van 3-NOP op de werking van MCR.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste verklaring, bijvoorbeeld: 3-NOP bindt aan MCR of blokkeert de actieve plaats, zodat het substraat niet meer omgezet wordt; of 3-NOP is een remmer (inhibitor) van MCR. (1p)
2024, tijdvak 1: Plastic wordt olie
Opgavetekst
Bron 7
Blokschema op de uitwerkbijlage, gedeeltelijk getekend. Links de ingaande stroom PP naar een blok reactor, met daaronder een tweede ingaande stroom (...). De blokken scheidingsruimte S1 en S2 en de stofstromen ontbreken.
figuur 1

Structuurformule van polypropeen (PP): een keten van C-atomen, met aan elk tweede C-atoom een CH3-groep, met n herhalingen.
Vraag 25 2 punten
De onderzoekers wilden weten of de vaste stof (PP) die scheidingsruimte S1 verlaat, kan worden gebruikt om de olie-opbrengst te vergroten.
Voer de volgende opdrachten uit:
- 1. Geef aan welke handeling(en) de onderzoekers moeten verrichten om te onderzoeken of de vaste stof gebruikt kan worden om de olie-opbrengst te vergroten.
- 2. Geef aan welk resultaat zou betekenen dat de vaste stof gebruikt kan worden om de olie-opbrengst te vergroten.
Bekijk het antwoord
- De handeling is juist: de vaste stof terugvoeren naar de reactor (en kijken of er opnieuw olie ontstaat). (1p)
- Het resultaat is juist en past bij de beschreven handeling: er kan opnieuw olie van water worden gescheiden, of er ontstaat opnieuw of meer olie. (1p)
Het volgende antwoord is ook goed: handeling: de verblijftijd in de reactor verlengen (en kijken of er dan meer olie ontstaat en minder vaste stof); resultaat: er ontstaat meer olie dan de eerste keer (en er is minder vaste stof over).
figuur 2

Drie diagrammen naast elkaar. Op de horizontale as de tijd (uren), van 0 tot 4. Op de verticale as de opbrengst (massa%), van 0 tot 100. Diagram A: T = 380 °C. Diagram B: T = 400 °C. Diagram C: T = 450 °C. Legenda bij diagram C: olie, gas en vaste stof (PP en PP-fragmenten).
Vraag 26 3 punten
Om de invloed te onderzoeken van reactietemperatuur en reactietijd op de opbrengst en samenstelling van de reactieproducten, werden experimenten uitgevoerd bij temperaturen tussen 380 °C en 450 °C en reactietijden tussen 0,5 en 4 uur. Figuur 2 toont de resultaten in drie diagrammen: diagram A (T = 380 °C), diagram B (T = 400 °C) en diagram C (T = 450 °C).
Verklaar aan de hand van het botsende-deeltjesmodel het verschil in olie-opbrengst tussen diagram A en B na een reactietijd van 4 uur.
Bekijk het antwoord
- De olie-opbrengst is bij experiment B hoger dan bij experiment A (of de reactiesnelheid is bij B hoger). (1p)
- Er is een juist verband tussen de temperatuur en de bewegingssnelheid (of bewegingsenergie) van de deeltjes: bij een hogere temperatuur bewegen de deeltjes sneller. (1p)
- Er is een juist verband tussen de bewegingssnelheid (of bewegingsenergie) en het aantal botsingen, de kans op botsingen of de kracht van de botsingen. (1p)
Indien slechts een juist verband is gegeven tussen de temperatuur (of reactiesnelheid) en het aantal botsingen, de kans op botsingen of de kracht van de botsingen: 1 punt.
Vraag 27 2 punten
Uit de resultaten in diagram C (figuur 2, T = 450 °C) leidden de onderzoekers af dat bij 450 °C en een langere reactietijd een deel van de gevormde olie ontleedt.
Leg dit uit aan de hand van diagram C.
Bekijk het antwoord
- Na ongeveer 1 uur (of bij een langere reactietijd) neemt de opbrengst van olie af. (1p)
- De opbrengst van gas neemt toe, terwijl de afname van olie wordt veroorzaakt door een omzetting of ontleding van olie tot gas. (1p)
Indien het antwoord is: 'De opbrengst van olie neemt na ongeveer 1 uur af, dus de olie wordt ontleed': 1 punt.
2024, tijdvak 2: Passievruchtaroma in sauvignon blanc
Figuur 2
Reactieschema met drie stappen, van links naar rechts: glutathion-3-MH, via stap 1 naar 3-MH-Cys-Gly, via stap 2 naar 3-MH-Cys, via stap 3 naar 3-MH. Deze stappen vinden plaats onder invloed van enzymen.
Vraag 3 1 punt
De omzetting van glutathion-3-MH naar 3-MH vindt plaats in drie stappen (figuur 2). Deze stappen vinden plaats onder invloed van enzymen. Geef een verklaring waarom het enzym dat stap 1 katalyseert niet ook stap 2 kan katalyseren.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juiste verklaring waarom het enzym van stap 1 stap 2 niet kan katalyseren, bijvoorbeeld omdat enzymen specifiek zijn, of omdat het enzym niet aan 3-MH-Cys-Gly kan binden (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: enzymen zijn specifiek of selectief; het enzym van stap 1 katalyseert maar één soort reactie (alleen de omzetting van glutathion-3-MH); het enzym dat stap 1 katalyseert kan niet aan 3-MH-Cys-Gly binden; de ruimtelijke structuur van glutathion-3-MH en 3-MH-Cys-Gly is anders, waardoor het enzym stap 2 niet kan katalyseren.
2024, tijdvak 2: Fosfine in binnenvaartschepen
Opgavetekst
tekstfragment
Fosfine ($PH_3$) is een brandbaar en zeer giftig gas. Het wordt gebruikt voor bestrijding van ongedierte, bijvoorbeeld in de lading van een schip. Bij een meting op een schip in Utrecht werden concentraties fosfine gemeten van meer dan 300 massa-ppm. Voor mensen is de stof al gevaarlijk vanaf een concentratie van 0,5 massa-ppm. Fosfine wordt niet als gas in het ruim van een schip verspreid, maar er worden pillen met magnesiumfosfide in het ruim van het schip gelegd. Het magnesiumfosfide in de pillen zal langzaam reageren met waterdamp, waarbij gasvormige fosfine wordt gevormd.
naar: nos.nl (zomer 2021)
Vraag 21 2 punten
De kans op spontane ontbranding van fosfine is het grootst dicht bij de pil, waar de fosfineconcentraties hoog kunnen oplopen. De ontleding van ammoniumcarbamaat (reactie 1) verkleint deze kans op twee manieren: • Manier 1: de ontleding van ammoniumcarbamaat is endotherm. • Manier 2: bij de ontleding van ammoniumcarbamaat ontstaan gassen. Leg voor elke manier uit hoe deze de kans op spontane ontbranding van fosfine verkleint. Noteer je antwoord als volgt: Manier 1: … Manier 2: …
Bekijk het antwoord
- Manier 1 juist uitgelegd, bijvoorbeeld: de reactie is endotherm, dus de temperatuur (dicht bij de pil) loopt minder snel op of blijft lager; de ontbrandingstemperatuur van fosfine wordt niet of minder snel bereikt; de energie van de exotherme vorming van fosfine wordt weggenomen (1p)
- Manier 2 juist uitgelegd, bijvoorbeeld: de concentratie fosfine (dicht bij de pil) loopt door het ontstaan van andere gassen minder snel op of wordt lager; of: de ontstane gassen verdrijven fosfine; of: door het ontstaan van gassen wordt de zuurstof dicht bij de pil verdrongen, en zuurstof is nodig om fosfine te verbranden (1p)
2023, tijdvak 1: Zonnebrandstof
Opgavetekst
tekstfragment Zonnebrandstof
“Iedere dertig minuten vangt de aarde een hoeveelheid zonlicht op waarmee we de hele wereld een jaar lang van energie kunnen voorzien. Hier ligt voor ons de uitdaging. We moeten gebruikmaken van deze mogelijkheid.” Met deze woorden opende toenmalig kroonprins Willem Alexander in 2011 een seminar in Dresden.
Wetenschappers hebben iets bedacht om zonlicht te kunnen gebruiken als ‘zonnebrandstof’. Voor deze zonnebrandstof wordt zonne-energie gebruikt die is opgevangen door zonnecellen, om water te ontleden tot waterstof en zuurstof. De gevormde waterstof wordt vervolgens door de genetisch aangepaste bacteriesoort R. eutropha met koolstofdioxide omgezet tot de zonnebrandstof isopropylalcohol (IPA). Dit proces is vereenvoudigd weergegeven in figuur 1a.
Het proces in figuur 1a heeft overeenkomsten met de natuurlijke fotosynthese. Beide processen hebben bijvoorbeeld zonlicht als energiebron nodig.
naar: www.groenegrondstoffen.nl
figuur 1a

Schema van de reactor. Bovenaan een zonnecel die met elektrode A en elektrode B is verbonden. De reactor bevat een zoutoplossing met bacteriën; van bovenaf wordt CO2 ingeleid. Bij elektrode A: 2 H2O geeft 4 H+ en O2. Bij elektrode B: 2 H+ geeft H2. Door de bacteriën reageren H2 en CO2 tot IPA.
Bacteriën en IPA
De wetenschappers hebben onderzocht of het mogelijk is om bacteriën doelgericht IPA te laten produceren. Daarvoor hebben ze een experiment uitgevoerd waarbij waterstof en koolstofdioxide worden geleid door een suspensie van bacteriën in een verdunde zoutoplossing. De bacteriën kunnen zich in dit mengsel voortplanten. De groei van het aantal bacteriën in het mengsel werd gemeten. Hiervoor werd een maat gebruikt die de ‘optische dichtheid’ wordt genoemd. Hoe hoger de optische dichtheid, hoe meer bacteriën er in het mengsel aanwezig waren. Ook de productie van IPA door de bacteriën werd in de tijd gemeten. Beide resultaten zijn weergegeven in figuur 3.
Als hun voedingsstoffen (zoals de zoutoplossing) opraken, stoppen de bacteriën met zich te vermenigvuldigen en gaan ze IPA produceren. In het beschreven experiment gebeurt dit wanneer de optische dichtheid van 2,4 is bereikt.
figuur 3

Lijndiagram. Horizontale as: tijd (uren), van 0 tot 120. Linker verticale as: optische dichtheid, van 0 tot 3,0. Rechter verticale as: concentratie IPA (mg L-1), van 0 tot 200. Afleesbaar: de concentratie IPA is ongeveer 15 mg L-1 na 50 uur en ongeveer 75 mg L-1 na 72 uur. De optische dichtheid is na 50 uur ongeveer 2,4.
Vraag 5 2 punten
Bereken de gemiddelde snelheid in mg IPA per liter per uur waarmee IPA wordt gevormd tussen 50 en 72 uur na de start van het experiment.
Bekijk het antwoord
- Leest de concentratie IPA af: ongeveer 75 mg L-1 na 72 uur en ongeveer 15 mg L-1 na 50 uur (1p)
- Berekent de gemiddelde reactiesnelheid met de afgelezen waarden, uitkomst ongeveer 2,7 mg L-1 uur-1 (1p)
Aflezen met een marge van 3 mg L-1 is goed (75 ± 3 en 15 ± 3). Berekening: (75 - 15) / (72 - 50) = 2,7 mg L-1 uur-1.
2023, tijdvak 1: Alpaca
Vraag 13 2 punten
Tom had behalve 6,0 M zoutzuur ook zoutzuur met een hogere pH tot zijn beschikking. Leg uit dat het gedenkmuntje langzamer reageert bij gebruik van zoutzuur met een hogere pH. Gebruik in je uitleg het botsende-deeltjesmodel.
Bekijk het antwoord
- Geeft een juist verband tussen de pH en de concentratie H+: bij een hogere pH is de concentratie H+ lager (1p)
- Geeft een juist verband tussen de concentratie H+ en het aantal (effectieve) botsingen per tijdseenheid: bij minder H+ vinden minder botsingen plaats (1p)
Slechts één juist verband, tussen de pH en het aantal botsingen of tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen, levert 1 punt op.
2023, tijdvak 2: Okselgeur
Vraag 4 1 punt
Een deodorant bevat stoffen die de vorming van okselgeur tegengaan door de pH te verlagen. Bij een lagere pH produceert het enzym ACY in Coryne-bacteriën namelijk een kleinere hoeveelheid 3M2H.
4 Geef een mogelijke verklaring voor het gegeven dat ACY bij een lagere pH een kleinere hoeveelheid 3M2H produceert.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord blijkt dat de pH invloed heeft op de vorm van het enzym, of dat het enzym een pH-optimum heeft (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: de lage pH is niet het optimum voor de werking van ACY; de lage pH verandert de vorm van ACY, waardoor het niet meer aan stof A kan hechten; ACY gaat kapot bij een lage pH.
2023, tijdvak 2: Groen cement
Opgavetekst
Figuur 1 Groen cement

Schets van de traditionele cementproductie: een lange, ronddraaiende, licht hellende ovenbuis van 180 m. Kalksteen en klei gaan er rechtsboven in. Links onderaan zit de brander met steenkool en lucht, met vlammen in de buis. Gassen gaan rechtsboven weg. Cement komt links onderaan uit de buis.
Vraag 16 2 punten
Cement is een veelgebruikt bouwmateriaal dat wordt gemaakt uit kalksteen en klei. Bij de traditionele productie van cement wordt een mengsel van fijngemalen kalksteen en klei verhit in een lange, ronddraaiende ovenbuis (figuur 1). Door de licht hellende opstelling van de ovenbuis schuift het mengsel langzaam in de richting van de zeer hete vlammen, die ontstaan door verbranding van steenkool.
De steenkool is tot poeder vermalen.
16 Leg uit dat de verbranding sneller verloopt als de steenkool eerst tot poeder vermalen wordt. Gebruik in je uitleg het botsende-deeltjesmodel.
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen het tot poeder vermalen van de steenkool en het (reactie)oppervlak / de verdelingsgraad (1p)
- Juist verband tussen het (reactie)oppervlak / de verdelingsgraad en het aantal (effectieve) botsingen per tijdseenheid (1p)
Indien slechts een juist verband is gegeven tussen het tot poeder vermalen en het aantal botsingen, of tussen de reactiesnelheid en het aantal botsingen: 1 punt.
2023, tijdvak 2: De ritmische-vlammenproef
Opgavetekst
Figuur 1 De ritmische-vlammenproef

Vier erlenmeyers met een laagje methanol op de bodem en een platinadraad in de hals. Onder de vier: 1. platinadraad gloeit; 2. platinadraad gloeit feller; 3. explosie; 4. platinadraad gloeit (weer).
Tekstfragment Studenten ontrafelen werking klassiek experiment
[1] Volgens student Rick Spierenburg was de gangbare verklaring dat de
[2] methanol met het platina reageert en zo formaldehyde (CH2O) en
[3] waterstof vormt. “Maar wij ontdekten dat het eigenlijk anders zit.” (…) “Er
[4] komt geen energie vrij als je formaldehyde vormt. Dat kan nooit explosies
[5] veroorzaken.” Spierenburg en zijn medestudenten ontdekten dat tijdens
[6] de reactie waterstofgas, koolstofmono-oxide en koolstofdioxide
[7] ontstonden. “Je vormt wel formaldehyde, maar dat reageert direct weer
[8] door tot onder andere het waterstofgas”, verklaart Spierenburg. “Bij die
[9] reactie komt wel genoeg energie vrij en de waterstof zorgt voor de
[10] explosies.”
naar: www.nemokennislink.nl
Vraag 31 2 punten
De verklaring voor de cyclus van gloeien en exploderen blijkt anders dan tot nu toe werd gedacht. Een groep tweedejaarsstudenten van de Universiteit Leiden heeft het experiment onderzocht. Het tekstfragment is de bron van deze vraag; de regelnummers staan tussen vierkante haken.
Platina reageert als katalysator in dit experiment.
31 Voer de volgende opdrachten uit:
− Geef een karakteristieke eigenschap van een katalysator.
− Licht toe hoe uit de samenstelling van de ontstane stoffen in regel 6 van het tekstfragment is af te leiden dat platina een katalysator is.
Bekijk het antwoord
- Juiste karakteristieke eigenschap van een katalysator gegeven (1p)
- Juiste toelichting uit regel 6 waaruit blijkt dat platina een katalysator is (de ontstane stoffen bevatten geen platina, dus platina wordt niet verbruikt) (1p)
Voorbeelden van een juiste karakteristieke eigenschap: een katalysator wordt wel gebruikt maar niet verbruikt; een katalysator verlaagt de activeringsenergie; een katalysator versnelt de reactie. Voorbeelden van een juiste toelichting: waterstof, koolstofmono-oxide en koolstofdioxide bevatten geen platina-atomen, dus platina wordt niet verbruikt; de reactieproducten bevatten uitsluitend de elementen C, H en O.
2022, tijdvak 1: Hexaan uit cellulose
Vraag 5 3 punten
Bij een experiment werd 0,50 g cellulose in een mengsel van water, dodecaan, waterstof en de twee katalysatoren gebracht. Het ontstane mengsel werd gedurende 12,0 uur geroerd bij een temperatuur van 190 °C. Na 12,0 uur was $2{,}56\cdot10^{-3}$ mol hexaan gevormd. Bereken de gemiddelde reactiesnelheid, in mol per L water per seconde, waarmee hexaan werd gevormd gedurende de reactietijd van 12,0 uur. Neem aan dat bij dit experiment 9,5 mL water is gebruikt. Geef de uitkomst in het juiste aantal significante cijfers.
Bekijk het antwoord
- Berekent de chemische hoeveelheid hexaan per liter gebruikt water: $\frac{2{,}56\cdot10^{-3}}{9{,}5\cdot10^{-3}} = 2{,}69\cdot10^{-1}$ mol per L (1p)
- Rekent om naar de reactiesnelheid per seconde, met een reactietijd van $12{,}0 \times 60 \times 60 = 4{,}32\cdot10^{4}$ s (1p)
- Geeft de uitkomst met de eenheid mol L$^{-1}$ s$^{-1}$ en in twee significante cijfers: $6{,}2\cdot10^{-6}$ (1p)
De uitkomst volgens het correctievoorschrift is $6{,}2\cdot10^{-6}$ mol L$^{-1}$ s$^{-1}$ (twee significante cijfers).
2022, tijdvak 1: Goede wijn
Vraag 17 2 punten
Als de reactie wordt stopgezet, zijn nog niet alle mogelijke NH2-groepen gevormd. Geef twee mogelijke veranderingen in de reactieomstandigheden waardoor de gevormde moleculen chitosan gemiddeld meer NH2-groepen kunnen bevatten. Ga ervan uit dat: de hoeveelheid chitine steeds gelijk is; de reactie telkens wordt stopgezet na dezelfde reactietijd.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste verandering in de reactieomstandigheden (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste verandering in de reactieomstandigheden (1p)
Juiste veranderingen zijn: een hogere concentratie natronloog (een hogere pH); een hogere verdelingsgraad van het chitine; een katalysator toevoegen; een hogere temperatuur. Per juiste verandering 1 punt.
Vraag 21 2 punten
De antibacteriële werking van chitosan blijkt onder meer veroorzaakt te worden doordat chitosan ijzerionen bindt. IJzerionen zijn van nature in wijn aanwezig en spelen een rol in het functioneren van bepaalde enzymen van de azijnzuurbacteriën. Een enzym is een biokatalysator. Geef twee eigenschappen van een enzym die kenmerkend zijn voor het functioneren ervan.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste eigenschap van een enzym die kenmerkend is voor het functioneren ervan (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste eigenschap van een enzym (1p)
Juiste eigenschappen zijn onder meer: een enzym wordt gebruikt maar niet verbruikt; een enzym versnelt een reactie; een enzym verlaagt de activeringsenergie; een enzym heeft een temperatuur- of pH-optimum; een enzym is substraatspecifiek.
2022, tijdvak 2: Metal fuels
Opgavetekst
Metal fuels
De komende jaren zullen steenkolencentrales worden gesloten om de elektriciteitsproductie duurzamer te maken. Een onderzoeksteam van de TU Eindhoven onderzoekt of deze centrales toch nog langer te gebruiken zijn wanneer steenkool wordt vervangen door een zogeheten 'metal fuel'. Een metal fuel is een metaalpoeder dat verbrand kan worden. Het onderzoeksteam gebruikt hiervoor ijzerpoeder.
De verbrandingsreactie van ijzerpoeder verloopt als volgt:
reactie 1: 4 Fe (s) + 3 O2 (g) → 2 Fe2O3 (s)
In deze opgave wordt de productie van elektrische stroom op basis van de verbranding van ijzerpoeder beschreven. Op de uitwerkbijlage is hiervoor een vereenvoudigd en nog onvolledig blokschema gegeven. Eerst wordt ijzerpoeder dat in ruimte I is opgeslagen, gemengd met lucht. In een verbrandingskamer (ruimte II) wordt dit lucht-ijzermengsel tot ontbranding gebracht.
De verbranding van ijzerpoeder in ruimte II verloopt specifiek: de zuurstof reageert aan het oppervlak van de ijzerpoederdeeltjes en er vormt zich een korst van ijzeroxide (zie figuur 1). De korst wordt steeds dikker en uiteindelijk blijft er een vast deeltje over dat voornamelijk uit Fe2O3 bestaat.
Wanneer ijzerpoederdeeltjes reageren in ruimte II nemen ze in massa toe. Wanneer de poederdeeltjes na de verbranding groot en zwaar genoeg zijn, zakken ze naar de onderkant van de verbrandingskamer en komen ze in een opvangruimte terecht (ruimte III).
Vraag 10 2 punten
Leg uit met behulp van het botsende-deeltjesmodel dat de verbrandingssnelheid van ijzerpoeder hoger wordt, wanneer eenzelfde massa ijzerpoeder met een kleinere deeltjesgrootte wordt gebruikt.
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen de deeltjesgrootte van het ijzerpoeder en de verdelingsgraad, het (contact)oppervlak of het reactieoppervlak: een kleinere deeltjesgrootte geeft een groter oppervlak (1p)
- Juist verband tussen het oppervlak en het aantal (effectieve) botsingen per tijdseenheid, dus een hogere verbrandingssnelheid (1p)
Als alleen het verband tussen de deeltjesgrootte en het aantal botsingen is gegeven, levert dat 1 punt op.
2022, tijdvak 2: BioGlue®
Opgavetekst
BioGlue®
BioGlue® is een lijm die chirurgen gebruiken bij het repareren van de wand van een bloedvat. BioGlue® bevat onder andere de stof glutaaraldehyde. Glutaaraldehyde kan worden gemaakt door stof X te laten reageren met zuurstof. De molecuulformule van stof X is C5H8. In een molecuul van stof X zijn alle C-atomen gerangschikt in een ring.
De werking van BioGlue® is onder andere gebaseerd op de reactie van de stof glutaaraldehyde met (vrije) NH2-groepen in de restgroepen van eiwitten.
Uitharden van BioGlue®
BioGlue® wordt geleverd in een spuit met twee compartimenten met verschillende oplossingen (figuur 2). Wanneer de spuit wordt ingedrukt, komen een glutaaraldehyde-oplossing en een oplossing van het eiwit albumine in de juiste verhouding gemengd bij elkaar in de tip. De druppels BioGlue® die uit de tip komen, moeten vrijwel meteen op de wond worden aangebracht.
De wand van een bloedvat bevat veel eiwitten. Om een gescheurd bloedvat te repareren, brengt een chirurg BioGlue® aan op de wanden van het bloedvat en drukt deze wanden samen. Door de reactie van glutaaraldehyde met albumine én met de eiwitten in de wand van het bloedvat ontstaat een netwerk dat de scheur afdicht (figuur 3). Hierbij wordt BioGlue® hard. Dit wordt uitharden genoemd.
Het kan gebeuren dat de chirurg te lang wacht voor hij de lijm aanbrengt nadat glutaaraldehyde en albumine zijn gemengd. In dat geval hardt de lijm wel uit, maar wordt de scheur niet goed afgedicht.
figuur 3 Netwerk van glutaaraldehyde in de scheur

Tekening van een gescheurd bloedvat met een uitvergroting van de scheur. In de uitvergroting zitten de wanden van het bloedvat links en rechts. In het midden het netwerk van glutaaraldehyde-moleculen (G), die verbonden zijn met albumine-moleculen en met eiwitmoleculen in het bloedvat. Legenda: albumine-molecuul, eiwitmolecuul in bloedvat, glutaaraldehyde-molecuul (G).
Vraag 19 2 punten
Geef een verklaring op microniveau waarom de scheur niet goed wordt afgedicht wanneer de chirurg te lang wacht met het aanbrengen van de lijm. Gebruik eventueel figuur 3.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat glutaaraldehyde-moleculen reageren met albumine-moleculen (1p)
- Inzicht dat glutaaraldehyde-moleculen (ook) met eiwitmoleculen op de bloedvatwand moeten reageren (1p)
Als in het antwoord geen aanduidingen op microniveau zijn gebruikt voor glutaaraldehyde, albumine en eiwitten, dan dit slechts eenmaal aanrekenen. Voorbeelden: glutaaraldehyde-moleculen hebben al met albumine gereageerd, of zijn al aan beide kanten gebonden aan albumine, en kunnen dus niet meer met de eiwitten van de bloedvatwand reageren.
figuur 4 Uithardingstijd tegen α

Onderzoekers hebben de snelheid onderzocht waarmee de lijm uithardt. Zij mengden gelijke hoeveelheden albumine met verschillende hoeveelheden glutaaraldehyde. Vervolgens werd de uithardingstijd van de lijm gemeten.
Grafiek: verticale as uithardingstijd (seconden), van 0 tot 200. Horizontale as α = massa albumine / massa glutaaraldehyde, van 0 tot 20. Vier meetpunten: bij α van ongeveer 2 en 4 een korte uithardingstijd (minder dan 25 seconden), bij α van ongeveer 8 een uithardingstijd van ongeveer 50 seconden en bij α van ongeveer 15 een uithardingstijd van ongeveer 175 seconden. Hoe kleiner α, hoe korter de uithardingstijd.
Vraag 20 3 punten
Leg uit aan de hand van figuur 4 of de reactiesnelheid van het uitharden van de lijm toeneemt of afneemt, wanneer een grotere hoeveelheid glutaaraldehyde wordt toegevoegd.
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen de hoeveelheid glutaaraldehyde en α: meer glutaaraldehyde betekent een kleinere α (1p)
- Juist verband tussen α en de uithardingstijd: een kleinere α geeft een kortere uithardingstijd (volgens figuur 4) (1p)
- Juist verband tussen de uithardingstijd en de reactiesnelheid: een kortere uithardingstijd betekent een hogere reactiesnelheid, dus de reactiesnelheid neemt toe (1p)
Indien alleen het verband tussen de hoeveelheid glutaaraldehyde en de reactiesnelheid is gegeven, krijgt de leerling 0 punten. Het eerste verband mag impliciet zijn.
2022, tijdvak 3: Maniok
Vraag 10 2 punten
Onder normale omstandigheden kan het menselijk lichaam kleine hoeveelheden $CN^-$ onschadelijk maken door het om te zetten tot thiocyanaat ($SCN^-$). Voor deze omzetting zijn zwavelverbindingen en het enzym rhodonase nodig. Enzymen verlagen de activeringsenergie en versnellen zo de reactie. Voer de volgende opdrachten uit: − Geef de algemene term voor stoffen zoals enzymen die een specifieke reactie versnellen. − Geef aan waarom enzymen specifiek zijn voor één type reactie.
Bekijk het antwoord
- (Bio)katalysator(en) (1p)
- Enzymen hebben een specifieke structuur/vorm waarmee ze passen op één substraat (sleutel-slotprincipe: het substraat is de sleutel en het enzym het slot) (1p)
2022, tijdvak 3: Hard water
tekstfragment
Een waterkoker met een dompelaar als verwarmingselement zal na verloop van tijd veel kalk op het verwarmingselement krijgen. Dit kan simpel worden verwijderd door de waterkoker te vullen met natuurazijn. Na een paar minuten is de kalk in de azijn opgelost. Deze azijn kan vele malen worden hergebruikt als ontkalker, wanneer deze onverdund wordt gebruikt.
naar: Wikipedia
Vraag 14 3 punten
Natuurazijn is een oplossing van azijnzuur in water. Het verwijderen van kalk met behulp van natuurazijn komt neer op de volgende zuur-basereactie: $CaCO_3 + 2 CH_3COOH → Ca^{2+} + H_2O + CO_2 + 2 CH_3COO^-$. Op de website www.VoorOma.nl staat het advies de azijn in de waterkoker even aan de kook te brengen. Leg uit waarom dit handig is. Gebruik in je uitleg het botsende-deeltjesmodel.
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen de temperatuur en de bewegingssnelheid (bewegingsenergie) van de deeltjes (1p)
- Juist verband tussen de bewegingssnelheid (bewegingsenergie) en het aantal botsingen, de kracht van de botsingen of de kans op effectieve botsingen (1p)
- Consequente conclusie: het ontkalken gaat sneller, de reactiesnelheid neemt toe (1p)
Indien slechts een juist verband is gegeven tussen de temperatuur en het aantal botsingen: 1 punt.
Bron 10

Onvolledig energiediagram op de uitwerkbijlage: een verticale as met een pijl omhoog (energie) en een horizontaal energieniveau met het bijschrift 'beginstoffen'. Het energieniveau van de geactiveerde toestand, het energieniveau van de reactieproducten en ∆E ontbreken.
Vraag 15 3 punten
Emine berekent op school de reactiewarmte voor de reactie van kalk met azijnzuur. Ze komt uit op $∆E = -1,2 × 10^4$ J per mol $CaCO_3$. Op de uitwerkbijlage is een nog onvolledig energiediagram gegeven van deze reactie. Maak het energiediagram op de uitwerkbijlage af. − Teken het ontbrekende energieniveau van de geactiveerde toestand. − Teken het ontbrekende energieniveau van de reactieproducten. − Geef ∆E op de juiste plaats in het energiediagram aan. − Gebruik bijschriften.
Bekijk het antwoord
- Het energieniveau van de geactiveerde toestand is hoger getekend dan dat van de beginstoffen en dat van de reactieproducten, inclusief bijschrift (1p)
- Het energieniveau van de reactieproducten is lager getekend dan het gegeven energieniveau van de beginstoffen, inclusief bijschrift (1p)
- ∆E is juist weergegeven in overeenstemming met het gegeven energieniveau van de reactieproducten (1p)
Een energiediagram met het energieniveau van de geactiveerde toestand hoger dan dat van de beginstoffen en dat van de reactieproducten, met bijschrift. Het energieniveau van de reactieproducten ligt lager dan het gegeven energieniveau van de beginstoffen, met bijschrift. ∆E is aangegeven in overeenstemming met het energieniveau van de reactieproducten.
2021, tijdvak 1: Groen is niet vers
Vraag 25 2 punten
Reactie 3 is de terugvorming van $NH_3BFB$ tot $NH_3$ en het gele BFB. De activeringsenergie van reactie 3 is ongeveer even groot als de activeringsenergie van reacties die plaatsvinden tijdens voedselbederf. Wanneer in plaats van BFB een andere indicator wordt gebruikt, die verkleurt door een reactie met een aanzienlijk hogere activeringsenergie, zou de TTI minder betrouwbaar zijn. Beredeneer dat een hogere activeringsenergie de TTI minder betrouwbaar maakt. Neem aan dat de overige factoren gelijk zijn.
Bekijk het antwoord
- Inzicht dat een reactie verloopt als de activeringsenergie is overwonnen, en dat een reactie met een hogere activeringsenergie minder snel op gang komt. (1p)
- De TTI verkleurt dan niet, terwijl de reacties van voedselbederf wel plaatsvinden, dus het voedsel is al bedorven terwijl de TTI nog niet verkleurd is. (1p)
Vraag 27 2 punten
Leg uit, met behulp van het botsende-deeltjesmodel, dat de TTI in de koelkast (5 °C) langzamer verkleurt dan bij kamertemperatuur (20 °C).
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen de temperatuur en de bewegingssnelheid of bewegingsenergie van de deeltjes: bij een lagere temperatuur bewegen de deeltjes langzamer. (1p)
- Juist verband tussen de bewegingssnelheid (bewegingsenergie) en het aantal botsingen of de hardheid van de botsingen: bij langzamer bewegen botsen de deeltjes minder vaak. (1p)
Is alleen een juist verband gegeven tussen de temperatuur (reactiesnelheid) en het aantal botsingen, dan 1 scorepunt. Een antwoord als 'Bij een lagere temperatuur bewegen de deeltjes minder snel, waardoor ammoniak minder gemakkelijk uit de onderste laag kan ontsnappen' is goed.
2021, tijdvak 1: Eiwitvertering
Vraag 33 2 punten
Pepsine is een eiwit dat de afbraak van voedseleiwitten versnelt. Zowel uit de tekst van deze opgave als uit figuur 1 blijkt dat pepsine een enzym is. Licht toe, aan de hand van een kenmerk dat is gegeven in de tekst van deze opgave en een kenmerk dat is af te leiden uit figuur 1, dat pepsine een enzym is. Noteer je antwoord als volgt: kenmerk gegeven in de tekst: ...; kenmerk afgeleid uit figuur 1: ...
Bekijk het antwoord
- Kenmerk uit de tekst: pepsine versnelt de afbraak van voedseleiwitten, of pepsine versnelt het verbreken van een binding. (1p)
- Kenmerk afgeleid uit figuur 1: pepsine doet mee met de reactie maar wordt niet verbruikt; het pepsinemolecuul voor stap 1 is gelijk aan dat na stap 2. (1p)
Vraag 35 2 punten
Pepsinemoleculen kunnen niet tussen alle aminozuureenheden bindingen verbreken, maar wel: de binding tussen twee aminozuureenheden met beide een hydrofobe zijgroep, en de binding tussen een aminozuureenheid met een hydrofobe zijgroep en een aminozuureenheid met een zwavelbevattende zijgroep. Leg uit of verwacht mag worden dat een pepsinemolecuul de binding tussen de aminozuureenheden Lys en Glu kan verbreken. Geef je antwoord aan de hand van bovenstaande informatie en de structuurformules in Binas-tabel 67H of ScienceData-tabel 13.7c.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de zijgroep van Lys een NH-groep bevat en de zijgroep van Glu een OH-groep of zuurgroep, zodat beide aminozuren hydrofiel en niet hydrofoob zijn. (1p)
- Consequente conclusie: er mag niet worden verwacht dat een pepsinemolecuul de binding tussen Lys en Glu verbreekt. (1p)
Indien slechts een antwoord is gegeven als 'Nee, want Lys/Glu is niet hydrofoob', dan 1 scorepunt.
Vraag 37 2 punten
Na verloop van tijd belandt het deels verteerde voedsel vanuit de maag in de darm. Hier wordt het alvleessap toegevoegd (figuur 2), waardoor de pH in de darm anders is dan die in de maag. Door deze pH-verandering verandert de activiteit van pepsine (figuur 3). Leg uit, aan de hand van figuur 2 en figuur 3, of de activiteit van pepsine hoger of lager wordt wanneer het alvleessap wordt toegevoegd.
Bekijk het antwoord
- Juiste pH-verandering beschreven: de maaginhoud heeft een pH van 1,5 tot 3,5 en na toevoeging van alvleessap stijgt de pH in de darm tot 8,0. (1p)
- Juist verband tussen de pH en de activiteit van pepsine volgens figuur 3 (boven pH 3,5 neemt de activiteit af), en de consequente conclusie dat de activiteit lager wordt. (1p)
Antwoord 'De darminhoud heeft een pH van ongeveer 8,0 en een activiteit van ongeveer 0%, dus moet de activiteit zijn afgenomen' telt voor 1 scorepunt.
2021, tijdvak 2: Lood in wijn
Vraag 17 2 punten
Onderzoekers lieten een kleine hoeveelheid email van de badkuip reageren met verdund zuur. De wijnmaker had ongeveer 100 L wijn gemaakt met pH = 3,8. De onderzoekers gebruikten 4 L wijn met pH = 3,4. Leg uit met behulp van het botsende-deeltjes-model waardoor de reactie tussen email en wijn sneller verloopt bij pH = 3,4 dan bij pH = 3,8.
Bekijk het antwoord
- Juist verband gegeven tussen de pH en de concentratie H⁺-ionen: bij een lagere pH is de concentratie H⁺-ionen hoger (1p)
- Juist verband gegeven tussen de concentratie H⁺-ionen en het aantal (effectieve) botsingen: meer H⁺-ionen geven per tijdseenheid meer botsingen en een hogere reactiesnelheid (1p)
Indien slechts een juist verband is gegeven tussen de pH/de reactiesnelheid en het aantal botsingen: 1 punt.
2021, tijdvak 2: Wasmiddel verwijdert vlekken
Opgavetekst
Figuur 1 Het dodecylsulfaation

Structuurformule van het dodecylsulfaation: een lange koolstofketen (een CH3-groep gevolgd door CH2-groepen) met aan het uiteinde een O-SO3(-)-groep. De koolstofketen is de hydrofobe staart en de sulfaatgroep is de hydrofiele kop, met een negatieve lading.
Uitwerkbijlage: figuur 1 Het dodecylsulfaation om op te tekenen

Dezelfde structuurformule van het dodecylsulfaation als figuur 1 in de opgave: een lange koolstofketen met aan het uiteinde een O-SO3(-)-groep.
Vraag 28 1 punt
In waswater zijn veel meer vetdeeltjes dan lipasedeeltjes aanwezig. Toch kunnen alle vetdeeltjes worden afgebroken. Geef aan waarom het enzym lipase slechts in relatief kleine hoeveelheden aanwezig hoeft te zijn om alle vetdeeltjes af te breken.
Bekijk het antwoord
- Enzymen worden niet verbruikt; ze zijn (bio)katalysatoren (1p)
2021, tijdvak 3: CO-meting
Vraag 19 2 punten
Iemand met een CO-vergiftiging moet snel schone lucht inademen die geen koolstofmono-oxide bevat. De snelheid waarmee de concentratie HbCO in het bloed afneemt, is zodanig dat elke 5 uur de concentratie HbCO halveert. De concentratie HbCO in het bloed van een patiënt is 2,28 mmol L-1. Bereken de gemiddelde snelheid in mol L-1 s-1 waarmee de concentratie HbCO gedurende de eerste 5,0 uur afneemt.
Bekijk het antwoord
- Berekening van de hoeveelheid CO die per liter is omgezet in de eerste 5,0 uur: 1,14 mmol L-1 (1,14 · 10^-3 mol L-1) (1p)
- Omrekening naar de gemiddelde reactiesnelheid: 6,3 · 10^-8 mol L-1 s-1 (5,0 uur is 1,8 · 10^4 s) (1p)
Vraag 20 2 punten
Een nadeel van de inademing van lucht is dat het lang duurt voordat de concentratie HbCO op een niet-giftig niveau is gekomen. Bij ernstige CO-vergiftiging wordt daarom vaak beademd met zuivere zuurstof. De tijd die nodig is om de concentratie HbCO te halveren, wordt dan teruggebracht tot 1,0 uur. Leg uit, met behulp van het botsende-deeltjesmodel, dat bij beademen met zuivere zuurstof een lege bindingsplek in een Hb-molecuul sneller wordt gevuld door een O2-molecuul dan bij het inademen van lucht.
Bekijk het antwoord
- Juist verband tussen het ingeademde gas(mengsel) en de concentratie zuurstof: zuivere zuurstof heeft een hogere zuurstofconcentratie dan lucht (1p)
- Juist verband tussen de concentratie zuurstof en het aantal (effectieve) botsingen: een hogere concentratie geeft meer botsingen per tijdseenheid (1p)
Indien slechts een juist verband is gegeven tussen het gebruik van zuivere zuurstof of de reactiesnelheid en het aantal botsingen: 1 punt. Een antwoord als: bij zuivere zuurstof zijn er meer O2-deeltjes die tegelijkertijd kunnen botsen met Hb-deeltjes, waardoor er meer effectieve botsingen zijn, wordt goed gerekend.
2019, tijdvak 1: Solar fuels
Uitwerkbijlage bij vraag 19

Twee energiediagrammen van de ontleding van water, op dezelfde schaal. Diagram 1 (met katalysator): energie, een geactiveerde toestand en water. Diagram 2 (zonder katalysator): energie en water.
Vraag 19 3 punten
Veel onderzoek richt zich op het vinden van goede en goedkope katalysatoren om water te ontleden tot waterstof en zuurstof. Op de uitwerkbijlage is in diagram 1 het energiediagram van de ontleding van water met katalysator onvolledig weergegeven: het energieniveau van de reactieproducten ontbreekt. In diagram 2 is het energiediagram van de ontleding van water zonder katalysator onvolledig weergegeven: het energieniveau van de geactiveerde toestand en van de reactieproducten ontbreken. Beide diagrammen zijn op dezelfde schaal weergegeven.
Laat zien welke invloed de katalysator heeft op de ontleding van water, door op de uitwerkbijlage in beide energiediagrammen de ontbrekende energieniveaus met bijbehorende bijschriften te tekenen.
Bekijk het antwoord
- In diagram 2 is het niveau van de geactiveerde toestand hoger getekend dan in diagram 1, met bijschrift (1p)
- In diagram 1 ligt het niveau van de reactieproducten hoger dan dat van water en lager dan dat van de geactiveerde toestand, met bijschrift (1p)
- In diagram 2 ligt het niveau van de reactieproducten op dezelfde hoogte als in diagram 1, met bijschrift (1p)
Diagram 2 (zonder katalysator): de geactiveerde toestand ligt hoger dan de geactiveerde toestand in diagram 1, met bijschrift. Diagram 1 (met katalysator): het niveau van de reactieproducten ligt hoger dan het niveau van water en lager dan dat van de geactiveerde toestand, met bijschrift. Diagram 2: de reactieproducten staan op dezelfde hoogte als in diagram 1, met bijschrift. Beide diagrammen op dezelfde schaal.
Een bijschrift van de reactieproducten als ‘2 H2 + O2’ of ‘waterstof en zuurstof’ niet aanrekenen. Staat bij een getekend energieniveau geen bijschrift of een onjuist bijschrift, dan slechts eenmaal aanrekenen.
2019, tijdvak 2: Vitamine B6
Opgavetekst
Uitwerkbijlage

Structuurformule van PL, zoals die op de uitwerkbijlage staat. Hierop moeten de watermoleculen met hun waterstofbruggen worden getekend.
Vraag 4 1 punt
Vitamine B6 fungeert als een soort ‘hulpdeeltje’ van het enzym GAD. Wanneer vitamine B6 bindt aan GAD ontstaat een biokatalysator die uitsluitend glutaminezuur omzet. Noem de eigenschap van deze biokatalysator die ervoor zorgt dat er geen andere stoffen dan glutaminezuur worden omgezet.
Bekijk het antwoord
- Specificiteit / selectiviteit (de biokatalysator zet alleen glutaminezuur om). (1p)
2019, tijdvak 2: Sterretjes
Opgavetekst
Sterretjes
Rond ‘Oud en Nieuw’ worden zogenoemde sterretjes aangestoken. Een sterretje is een soort vuurwerk dat langzaam opbrandt en daarbij wegspringende vonken geeft. Een sterretje bestaat uit een stukje ijzerdraad dat voor een deel is bedekt met een zogenoemde sas.
De sas kan bestaan uit een zuurstofleverende stof (bariumnitraat), een bindmiddel (bijvoorbeeld dextrine), aluminiumpoeder en ijzervijlsel.
Bij een aangestoken sterretje treedt tegelijkertijd een aantal reacties op, waarbij veel energie vrijkomt. De vergelijking van één van de reacties die optreedt wanneer een sterretje wordt aangestoken is hieronder weergegeven:
$10Al + 3Ba(NO_3)_2$ → $3BaO + 3N_2 + 5Al_2O_3$
Hierdoor ontstaat gas waardoor gloeiende ijzerdeeltjes worden weggeschoten. De voor sterretjes kenmerkende vonken ontstaan door de snelle verbranding van deze wegvliegende ijzerdeeltjes met zuurstof uit de lucht.
Wanneer ijzer reageert met zuurstof treedt de volgende exotherme reactie op:
$4Fe + 3O_2$ → $2Fe_2O_3$
Guus onderzoekt of een sterretje kan branden in een kleine ruimte. Daarom steekt hij een sterretje aan en stopt dat, met de aangestoken kant naar beneden, in een smalle open fles.
Hij doet de volgende waarnemingen:
a In de fles is slechts enkele seconden een vonkenregen te zien. Daarna niet meer.
b Bij de halsopening komen af en toe vonken uit de fles.
c Het sterretje brandt helemaal ‘op’: de sas is verdwenen.
Het verbranden van ijzerdeeltjes veroorzaakt goudwitte vonken. Het ontstaan van de vonken heeft te maken met de bouw van de elektronenwolk van de aanwezige metaalatomen. Bij toevoer van energie kan een elektron overgaan naar een hogere energietoestand. Dit elektron zal echter snel teruggaan naar de oorspronkelijke energietoestand waarbij de overtollige energie vrijkomt. Een deel hiervan wordt uitgezonden in de vorm van licht.
Op de uitwerkbijlage is de kern van een ijzeratoom weergegeven met daaromheen een K-, L-, M- en N-schil. De K- en L-schil zijn volledig gevuld, de M-schil van een ijzeratoom bevat 14 elektronen en de N-schil 2 elektronen.
Om vonken met een andere kleur te laten ontstaan kunnen metaalverbindingen aan de sas worden toegevoegd. Ook wordt dan een chloorverbinding toegevoegd, waardoor bij hoge temperaturen metaalchloriden ontstaan die voor de kleureffecten zorgen. Zo kan bijvoorbeeld strontiumcarbonaat worden gebruikt om rode vonken te laten ontstaan.
Vraag 7 1 punt
Guus steekt een sterretje aan en stopt dat, met de aangestoken kant naar beneden, in een smalle open fles. In de fles is slechts enkele seconden een vonkenregen te zien, daarna niet meer. Geef een mogelijke verklaring voor het verschijnsel dat de vonkenregen in de fles wel begint, maar snel uitdooft (waarneming a).
Bekijk het antwoord
- De vonkenregen stopt snel omdat er in de fles (te) weinig zuurstof uit de lucht aanwezig is, die snel opraakt ten opzichte van de hoeveelheid ijzerdeeltjes. (1p)
Vraag 8 1 punt
Het sterretje brandt helemaal ‘op’ in de fles: de sas is verdwenen (waarneming c). Geef aan waardoor het mogelijk is dat het sterretje wel opbrandt.
Bekijk het antwoord
- De sas bevat een zuurstofleverende stof (bariumnitraat) die zorgt voor de zuurstof voor de verbranding. (1p)
Voorbeelden van een juist antwoord: bariumnitraat levert de zuurstof voor de verbranding; doordat er een zuurstofleverende stof aanwezig is, kan het sterretje opbranden.
2018, tijdvak 1: Melkzuursensor
Vraag 5 1 punt
Zweet bevat onder andere ureum, dat ook als reductor kan reageren. In de melkzuursensor wordt ureum echter niet omgezet door het enzym LOx, doordat enzymen een bepaalde eigenschap bezitten. Geef aan waardoor ureum niet wordt omgezet door het enzym LOx.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het enzym specifiek (selectief) werkt: LOx zet alleen melkzuur om, en ureum past niet in het enzym. (1p)
Juiste voorbeelden uit het CV: 'Een enzym / LOx heeft een specifieke/selectieve werking', 'Enzymen zijn specifiek/selectief', 'LOx kan alleen melkzuur omzetten', 'Ureum past niet in het enzym', 'Alleen melkzuurmoleculen passen in het enzym'.
2018, tijdvak 2: Solar-Jet
figuur 3

Energiediagram van het Solar-Jet-proces. De beginstoffen liggen het laagst. De reactieproducten van stap 1 liggen hoger. De reactieproducten van stap 2 liggen lager dan die van stap 1, maar hoger dan de beginstoffen. Elke stap heeft een geactiveerde toestand, de top van een bult.
Vraag 30 2 punten
Uit figuur 3 blijkt dat het energieniveau van de stoffen na stap 2 tussen het energieniveau van de stoffen na stap 1, en het energieniveau van de beginstoffen in ligt. Licht de onderlinge ligging van deze energieniveaus toe met behulp van de beschrijving van het Solar-Jet-proces. Noteer je antwoord als volgt: Het energieniveau van de reactieproducten van stap 2 ligt: lager dan het energieniveau van de reactieproducten van stap 1 omdat: ...; en hoger dan het energieniveau van de beginstoffen omdat: ...
Bekijk het antwoord
- Noemt dat stap 2 exotherm is, of dat bij stap 2 warmte vrijkomt, waardoor de reactieproducten van stap 2 lager liggen dan die van stap 1 (1p)
- Noemt dat er (netto) lichtenergie wordt vastgelegd, of dat de reactiewarmte van het totale proces positief is, of dat het totale proces netto endotherm is, waardoor de reactieproducten hoger liggen dan de beginstoffen (1p)
Het correctievoorschrift: ‘stap 2 is exotherm / bij stap 2 komt warmte vrij’ (1 punt); ‘er wordt (netto) lichtenergie vastgelegd / de reactiewarmte van het totale proces is positief (5,69·10^5 J) / het totale proces is netto endotherm’ (1 punt).
figuur 4

Foto's van poreus cerium(IV)oxide. Figuur 4a: poreus op millimeterschaal. Figuur 4b: een uitsnede op micrometerschaal.
Vraag 31 2 punten
Een bepaalde soort cerium(IV)oxide (soort X) is zowel poreus op millimeterschaal (figuur 4a) als op micrometerschaal (de uitsnede in figuur 4b). Een andere soort cerium(IV)oxide (soort Y) is alleen poreus op millimeterschaal. Wanneer soort X wordt gebruikt, is de reactiesnelheid tijdens stap 2 veel hoger dan wanneer soort Y wordt gebruikt. Leg uit aan de hand van het botsende-deeltjes-model waarom de reactiesnelheid van stap 2 bij gebruik van soort X hoger is.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het (reactie)oppervlak van soort X groter is dan dat van soort Y (1p)
- Noemt dat er bij soort X meer effectieve botsingen per tijdseenheid zijn, waardoor de reactiesnelheid hoger is (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: ‘verdelingsgraad’ in plaats van (reactie)oppervlak niet aanrekenen. Voorbeeld: het (reactie)oppervlak van soort X is groter, hierdoor zijn er bij soort X meer effectieve botsingen per tijdseenheid.
Hoe vaak reactiesnelheid in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 11 | 1 | 3% |
| 2026, tijdvak 2 | 19, 29 | 2 | 6% |
| 2025, tijdvak 1 | 6, 21-22 | 3 | 9% |
| 2025, tijdvak 2 | 20, 33-34 | 3 | 8% |
| 2024, tijdvak 1 | 10, 25-27 | 4 | 12% |
| 2024, tijdvak 2 | 3, 21 | 2 | 6% |
| 2023, tijdvak 1 | 5, 13 | 2 | 6% |
| 2023, tijdvak 2 | 4, 16, 31 | 3 | 9% |
| 2022, tijdvak 1 | 5, 17, 21 | 3 | 8% |
| 2022, tijdvak 2 | 10, 19-20 | 3 | 8% |
| 2022, tijdvak 3 | 10, 14-15 | 3 | 9% |
| 2021, tijdvak 1 | 25, 27, 33, 35, 37 | 5 | 14% |
| 2021, tijdvak 2 | 17, 28 | 2 | 5% |
| 2021, tijdvak 3 | 19-20 | 2 | 6% |
| 2019, tijdvak 1 | 19 | 1 | 3% |
| 2019, tijdvak 2 | 4, 7-8 | 3 | 8% |
| 2018, tijdvak 1 | 5 | 1 | 3% |
| 2018, tijdvak 2 | 30-31 | 2 | 5% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens scheikunde havo staat een vraag over reactiesnelheid, samen 45 vragen (7% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2021, tijdvak 1: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 7% van de vragen over reactiesnelheid, daarvoor 7%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met reactiesnelheid
Maak de 15 nieuwste examenvragen over reactiesnelheid online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over reactiesnelheid
Andere onderwerpen scheikunde havo
- Koolstofchemie
- Rekenen aan reacties
- Reactievergelijkingen
- Bindingen
- Redoxreacties
- Duurzame chemie
- Scheidingsmethoden
- Stoffen en eigenschappen
- Zuren en basen
- Atoombouw
Reactiesnelheid op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen scheikunde havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker scheikunde per vraagtype nakijkt, lees je op scheikunde toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op scheikunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt reactiesnelheid voor in het eindexamen scheikunde havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 45 vragen over reactiesnelheid, 7% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen scheikunde havo stonden de meeste vragen over reactiesnelheid?
In het examen van 2021, tijdvak 1, met 5 vragen: 25, 27, 33, 35, 37.
Hoe oefen ik examenvragen over reactiesnelheid?
Op deze pagina staan alle vragen over reactiesnelheid met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.