Examenvragen media maatschappijkunde vmbo-gl/tl
83 vragen over media uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Media komt in 17 van de 17 examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl voor, met 83 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 2 (14 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over media
Per examen de vragen over media, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1
tekst 1
Nieuwe cijfers fatbike-ongelukken schetsen schrikbarend beeld
(1) Het aantal ongelukken met fatbikes stijgt. Het letsel is vaak ernstig omdat de voertuigen soms wel 40 tot 50 kilometer per uur kunnen.
(2) Tessa Biesheuvel, hoofd Spoedeisende Hulp op het Amsterdam UMC, ziet steeds vaker jongeren met letsel op de spoedeisende hulp. "Vooral jonge kinderen, tussen de 10 en 14 met ernstige aangezichtsverwondingen en botbreuken. Jongeren hebben vaak niet door hoe hard zo'n ding kan gaan. We hebben een aantal keer per week jongeren met letsel hier op de afdeling."
(3) Ook neurochirurg Maarten Bot van het Amsterdam UMC ziet steeds vaker jonge patiënten met ernstig letsel. "Ik zie dagelijks op mijn werk dat er een toename is aan jonge mensen die hersenletsel hebben na een ongeluk en soms een hersenoperatie nodig hebben om te kunnen overleven.”
(4) Volgens Bot is de schade vaak ernstig en worden de risico's dan ook onderschat. "Mensen begrijpen vaak onvoldoende wat de hersenen nou precies zijn. Het is namelijk geen stevig materiaal, maar een soort zachte pudding. Bij een harde val ontstaan er scheuren en die kunnen maar gedeeltelijk herstellen, waardoor de kans op blijvende schade erg reëel is. De hersenen zijn echt heel kwetsbaar."
(5) Veiligheid NL, het kenniscentrum voor letselpreventie, ziet landelijk een sterke toename van het aantal behandelingen op de spoedeisende hulp na een verkeersongeval met een fatbike. In 2022 waren dit zeven gevallen, in 2023 nam dit toe tot 59. En in de eerste vier maanden van 2024 zijn er 33 gevallen geregistreerd. Dit waren alleen nog ongevallen waarbij de fatbiker zelf gewond raakte. Daarnaast werden in het onderzoek niet alle afdelingen van spoedeisende hulp onderzocht, dus het werkelijke aantal ligt nog hoger.
(6) Het kabinet gaat maatregelen nemen tegen het opvoeren van de fietsen. Zo wordt het bezit en het gebruik van de opvoersetjes verboden en houdt de politie sinds begin dit jaar controles op rollerbanken die speciaal voor elektrische fietsen zijn.
(7) Neurochirurg Bot pleit vooral voor het gebruik van een fietshelm. "Zo'n helm zorgt ervoor dat je hersenen minder schade oplopen tijdens een val. Een fietshelm beschermt niet tegen alles, maar wel tegen een groot deel van het letsel. Het verlaagt de kans op zwaar letsel behoorlijk."
bron: nhnieuws.nl van 6 juni 2024
Nieuw kabinet kijkt naar FvD voor meerderheid in Eerste Kamer
De nieuwe coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer en moet daarvoor aankloppen bij oppositiepartijen. Voor rechtse plannen is de steun van minstens vier kleine partijen nodig, waaronder Forum voor Democratie, JA21 en de SGP.
PVV, VVD en BBB hebben 30 zetels in de Eerste Kamer. NSC is niet vertegenwoordigd in de senaat.
bron: nos.nl van 30 mei 2024
Lees tekst 1.
Zie tekst 2.
Vraag 6 2 punten
Media vervullen verschillende functies die van belang zijn voor een democratie.
→ Leg uit dat RTL Nieuws zowel de waakhondfunctie als de agendafunctie heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. RTL Nieuws heeft de waakhondfunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt … RTL Nieuws heeft de agendafunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt …
Bekijk het antwoord
- RTL Nieuws heeft de waakhondfunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) dat het beleid van (demissionair) minister Yeşilgöz-Zegerius gecontroleerd is door RTL Nieuws / door onderzoek van RTL Nieuws misstanden bij de inlichtingendienst van de politie worden getoond. (1)
- RTL Nieuws heeft de agendafunctie vervuld, want uit tekst 2 blijkt (voorbeeld van een juist antwoord) dat naar aanleiding van een bericht van RTL Nieuws Kamerlid Van Baarle een debat heeft aangevraagd / door een bericht van RTL Nieuws het onderwerp op de politieke agenda is gekomen. (1)
Opmerking
Alleen een scorepunt toekennen voor een juiste uitleg als deze past bij de juiste functie voor de democratie.
2026, tijdvak 1: Analyse maatschappelijk vraagstuk: Verkeersonveiligheid door de fatbike
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 en 2 in het bronnenboekje.
Inleiding
De fatbike is populair, vooral onder jongeren. De fatbike is een elektrische fiets met dikke banden die normaal rond de 25 kilometer per uur gaat. Het is makkelijk om de fatbike op te voeren en met een opgevoerde fatbike worden snelheden van wel 45 kilometer per uur gehaald, net zoals bij een scooter. Alleen bij een fatbike is er geen leeftijdsgrens, hoef je geen helm op en heb je geen rijbewijs nodig om er op te rijden. De fatbike zorgt voor een toename van overlast en ongelukken op de wegen.
Lees tekst 1.
Zie tekst 1.
Vraag 35 2 punten
De objectiviteit van informatiebronnen is te beoordelen aan de hand van een aantal criteria. Een voorbeeld van zo’n criterium is het scheiden van feit en mening.
→ Leg uit aan welk ander criterium voor objectiviteit tekst 1 ook voldoet. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Tekst 1 voldoet ook aan het criterium ..., want ...
Bekijk het antwoord
- Tekst 1 voldoet ook aan het criterium controleren van feiten via een andere bron, (1)
- want (voorbeelden van een juist antwoord) (1)
− uitspraken van een hoofd Spoedeisende Hulp en een neurochirurg worden in het artikel opgevoerd naast cijfers van kenniscentrum Veiligheid NL.
− uitspraken van een hoofd Spoedeisende Hulp worden opgevoerd naast uitspraken van een neurochirurg.
Zie tekst 2.
Vraag 40 2 punten
Minister Madlener van Infrastructuur en Waterstaat is een campagne begonnen tegen opgevoerde fatbikes en andere elektrische fietsen. De campagne ‘’t kan hard gaan’ is gericht op jongeren en hun ouders. Hun wordt via radiospotjes, sociale media en posters verteld welke risico’s ze lopen als ze de regels niet volgen.
Media kunnen verschillende functies hebben voor de samenleving en het individu.
→ Leg uit dat de mediacampagne zowel een informerende als een socialiserende functie kan hebben.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De campagne kan een informerende functie hebben, want ... De campagne kan een socialiserende functie hebben, want …
Bekijk het antwoord
- De campagne kan een informerende functie hebben, want (voorbeeld van een juist antwoord) kinderen/jongeren en ouders worden geïnformeerd over de gevolgen van opgevoerde fatbikes/elektrische fietsen in het verkeer. (1)
- De campagne kan een socialiserende functie hebben, want (voorbeeld van een juist antwoord) in de campagne wordt kennis overgebracht met als doel om mensen hun gedrag te laten aanpassen (bijvoorbeeld dat mensen fatbikes/elektrische fietsen niet opvoeren) / de campagne is gericht op het overdragen van normen en waarden / de campagne heeft een opvoedkundige functie. (1)
2026, tijdvak 2: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1
tekst 1
Nederlanders zitten heel veel en dat kost meer dan een miljard euro
per jaar
(1) Elk jaar opnieuw bijna 21.000 doden, en daarbovenop nog eens 1,2 miljard euro aan zorgkosten. Het was natuurlijk bekend dat veel zitten en weinig bewegen niet heel gezond is, maar de Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO) heeft nu uitgezocht wat dat kost in euro’s en mensenlevens.
(2) De cijfers zijn reden genoeg ‘om de zitcultuur in Nederland om te buigen naar een beweegcultuur’, vindt TNO. Daar is wel een omslag voor nodig. Van alle Europeanen zitten Nederlanders het meest. Dat verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en sommige vormen van kanker. De oplossing is duidelijk: minder zitten. Maar méér bewegen helpt ook.
(3) “We weten natuurlijk al superlang dat zitten slecht is, maar het verandert maar niet”, zegt Erik Lenselink, directeur van de Beweegalliantie, een initiatief van de overheid. Volgens hem zit het simpelweg te veel in het systeem hier: 5,2 miljoen Nederlanders hebben een zittend beroep, en ook op scholen is zittend les krijgen de standaard.
(4) Dat kán ook anders, probeert zijn organisatie te laten zien. “Laatst was ik op een basisschool waar kinderen uit groep drie af en toe een minuut of vier bewogen tijdens de taal- of rekenles. Dan zagen ze bijvoorbeeld een plaatje van een kikker, en moesten ze kikkersprongen doen.”
(5) Maar ook op werk is veel winst te behalen. Volgens TNO zitten mensen met een kantoorbaan gemiddeld wel zeven uur per dag tijdens werk. Daar ligt een verantwoordelijkheid voor werkgevers, vindt TNO, die zit-statafels kunnen aanschaffen en aantrekkelijke fietsregelingen kunnen bedenken. En combineer die aanpassingen vooral ook met voorlichting over het belang van bewegen, schrijft TNO in zijn rapport.
bron: trouw.nl van 15 maart 2024
SGP vraagt waarom de gemeente Zaltbommel afwijkt van de geluidsnorm met carnaval
De SGP heeft van de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) informatie ontvangen over de verleende vergunning voor het carnaval in Zaltbommel voor de jaren 2025, 2026 en 2027. Hieruit blijkt dat het college een geluidsniveau toestaat van 85 decibel.
Op 13 juni 2024 heeft de gemeenteraad echter unaniem een door GroenLinks ingediende motie aangenomen waarin wordt verzocht het maximale geluidsniveau vast te stellen op 80 decibel. De SGP verzoekt het college dan ook te reageren waarom er voor het carnaval is afgeweken.
bron: digitaalburg.com van 27 februari 2025
Lees tekst 1.
tekst 3
tekst 3
Zitvlees door kantoorwerk
Een meerderheid van de respondenten¹⁾ van een onderzoek naar zitgedrag vindt dat minder zitten gestimuleerd moet worden. Nederlanders zijn Europees kampioen zitten: meer dan 25 procent zit meer dan acht uur per dag. Zij zitten het meest van alle inwoners van Europa.
De meeste deelnemers zijn niet verbaasd over deze zitcijfers. Twee derde van de stemmers herkent zichzelf echter niet in het beeld dat Nederlanders het minst bewegen van alle Europeanen. “In Nederland staan nou eenmaal veel kantoren en daar wordt nou eenmaal veel gezeten”, zo constateert een van de respondenten. Een andere stemmer verklaart: “Wellicht zijn wij wel het land van Europa waar het allermeest wordt gewerkt.” Iemand schrijft: “Nederland heeft de meest gejaagde maatschappij van Europa, waar werkgevers mensen geen tijd gunnen om te bewegen.”
De antwoorden op de vraag of bedrijven verplicht moeten worden werknemers minder te laten zitten, laten een verdeeld beeld zien. “Dit is voor iedereen de eigen verantwoordelijkheid. Leg dit niet bij de werkgever neer”, zo meent een stemmer. “Niet meer eten achter het bureau, de lift dichtgooien en printers en koffiemachines ver weg zetten, zodat werknemers moeten lopen”, is de aanbeveling van een andere respondent.
De meesten vinden het niet nodig dat de overheid Nederlanders stimuleert om minder op hun kont te blijven zitten.
Wel een goed idee vinden stemmers het als de openbare ruimte meer uitnodigt tot meer bewegen. “Denk aan betere voetpaden, betere en bredere fietspaden”, aldus een respondent, “beide inclusief verlichting.”
noot 1 een respondent is een persoon die mee heeft gedaan met een onderzoek
bron: telegraaf.nl van 29 februari 2024
Nieuwe … kritisch over akkoord
Veel partijen die niet in het kabinet komen, zijn slecht te spreken over de afspraken tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Tweede Kamerlid Timmermans zegt dat "uiteindelijk de gewone mensen de rekening betalen voor de aandeelhouders en de directeuren". Hij heeft er scherpe kritiek op dat het minimumloon niet omhoog gaat en dat er plannen zijn om de duur van de Werkloosheidswet te verkorten.
Kamerlid Bontenbal is er blij mee dat de partijen veel woningen willen bouwen, maar hij vindt ook dat het akkoord "veel ik en weinig gemeenschapszin" uitstraalt. Kamerlid Van Baarle vindt dat uit de gemaakte afspraken wantrouwen spreekt tegenover vluchtelingen en moslims in Nederland. Ook Kamerlid Ouwehand heeft het over "een donkere dag". Volgens haar bevat het akkoord "allemaal maatregelen die slecht zijn voor de natuur, voor het klimaat en voor de rechtsstaat".
bron: nos.nl van 16 mei 2024
Lees tekst 3.
Vraag 5 1 punt
In tekst 3 is in de kop van het artikel een woord weggelaten. Wat moet er op de puntjes in tekst 3 worden ingevuld?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
B
2026, tijdvak 2: Analyse maatschappelijk vraagstuk: Nederlanders zitten te veel
Opgavetekst
Bij de beantwoording van de vragen 34 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1, 2 en 3 en afbeelding 1 in het bronnenboekje.
Lees tekst 1.
Lees tekst 2.
Vraag 37 1 punt
Er zijn verschillende theorieën over hoe mensen beïnvloed worden door de media, waaronder de framingtheorie.
→ In welke zin in tekst 2 is een frame te herkennen?
→ En met welk doel wordt dit frame ingezet?
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. In deze zin is een frame te herkennen: … Het doel van dit frame is om …
Bekijk het antwoord
In deze zin is een frame te herkennen (een van de volgende): − Nederland is Europees kampioen stilzitten, maar al dat zitten brengt grote gezondheidsrisico’s met zich mee.
− “Te veel zitten is een pandemie.”
Het doel van dit frame is om (voorbeelden van een juist antwoord) − mensen bewust te maken dat te veel zitten heel slecht is voor de gezondheid.
− de uitzonderlijkheid van te veel zitten duidelijk te maken.
Opmerking
Het scorepunt alleen toekennen bij een combinatie van juiste antwoorden.
Bekijk afbeelding 1.
Vraag 38 2 punten
Massamedia kunnen verschillende functies hebben voor de samenleving en het individu. Een van die functies is de socialiserende functie. → Leg uit wat de socialiserende functie van de massamedia is. → En leg uit dat afbeelding 1 een socialiserende functie kan hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De socialiserende functie is …
De afbeelding kan die functie hebben, omdat …
Bekijk het antwoord
Voorbeeld van een juist antwoord:
- De socialiserende functie is dat via de media waarden en normen worden overgedragen / cultuur wordt overgedragen (aan het publiek). (1)
- De afbeelding kan die functie hebben, omdat er in de afbeelding normen te lezen zijn die moeten voorkomen dat je te veel stilzit. De lezers zouden deze normen kunnen gaan overnemen om een gezondere leefstijl te bereiken. (1)
Lees tekst 3.
Vraag 39 1 punt
In tekst 3 staan citaten van mensen die mee hebben gedaan aan het onderzoek van de Telegraaf.
→ Welk citaat in tekst 3 kan worden opgevat als een stereotypering?
Bekijk het antwoord
Een van de volgende:
− “Wellicht zijn wij wel het land van Europa waar het allermeest wordt gewerkt.”
− “Nederland heeft de meest gejaagde maatschappij van Europa, waar werkgevers mensen geen tijd gunnen om te bewegen.”
Zie tekst 3.
Vraag 40 1 punt
Een van de criteria van objectieve berichtgeving voor een journalist is het scheiden van feiten en meningen.
→ Voldoet tekst 3 aan dit criterium? Leg je antwoord uit. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Tekst 3 voldoet … (vul in: wel of niet) aan dit criterium, want …
Bekijk het antwoord
Tekst 3 voldoet wel aan dit criterium, want (voorbeeld van een juiste uitleg) de meningen staan in de tekst tussen aanhalingstekens aangegeven.
2025, tijdvak 1: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1 ‘Thuiswerkwet’ van D66 en GroenLinks sneuvelt in Eerste Kamer
Een wetsvoorstel van D66 en GroenLinks waardoor werkgevers een verzoek om thuis te mogen werken niet meer zomaar zouden mogen weigeren, is gesneuveld in de Eerste Kamer. De fracties van BBB, VVD, PVV, JA21, FVD, SGP en 50PLUS stemden tegen, waardoor het voorstel met de kleinst mogelijke meerderheid is verworpen.
bron: noordhollandsdagblad.nl van 26 september 2023
tekst 4 Tientallen Kamervragen over PFAS-verspreiding Chemours
Kamerleden van D66, GroenLinks, PvdA, SP en PvdD hebben donderdag samen 46 Kamervragen gesteld naar aanleiding van de Zembla-uitzending over het met PFAS verontreinigde water in de omgeving van chemiefabriek Chemours in Dordrecht. De vragen zijn gericht aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
noot 1 PFAS zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt. PFAS kunnen een negatief effect hebben op milieu en gezondheid. (RIVM)
bron: bnnvara.nl van 29 juni 2023
Vraag 7 2 punten
Media kunnen een aantal functies vervullen voor de democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie en de controle- of waakhondfunctie. Geef aan welke andere functie voor de democratie het televisieprogramma Zembla heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Zembla heeft de … functie vervuld, want uit tekst 4 blijkt …
Bekijk het antwoord
- Noemt de agendafunctie als de functie die Zembla heeft vervuld. (1p)
- Onderbouwt dit met tekst 4: uit tekst 4 blijkt dat Kamerleden naar aanleiding van de uitzending van Zembla (46) vragen in de Tweede Kamer hebben gesteld. (1p)
2025, tijdvak 1: Vapende jongeren
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Vapes roken op de school-wc
In de kroeg, op de school-wc en zelfs in de klas: jongeren lijken massaal te vapen, ofwel: elektrische sigaretten te roken. Vooral wegwerpvapes met smaakjes zijn populair. Hoewel ze niet aan minderjarigen mogen worden verkocht, is het een eitje om er aan te komen, blijkt uit onderzoek van NOS Stories. En steeds duidelijker wordt dat vapes en juist die populaire wegwerpvapes schadelijker zijn dan eerst gedacht.
Zo’n 6000 minderjarigen vulden een online vragenlijst in van NOS Stories. Van hen zeiden er meer dan 3000 wel eens gevapet te hebben of dit regelmatig te doen. Opvallend: 240 van die jongeren waren 12 jaar en jonger. Van de 642 middelbare scholen in Nederland die een online vragenlijst ontvingen van de NOS, reageerden er 120; 80 scholen zeiden dat er bij hen inderdaad gevaped wordt. Op zeker 50 scholen gebeurde dit ook echt in de school: op wc’s, op de gang, zelfs in de klas.
“We krijgen regelmatig telefoontjes van schoolleiders en jongerenwerkers die ermee te maken krijgen en zorgen hebben”, zegt arts-epidemioloog Esther Croes.
Lang werd vapen gezien als minder ongezond dan roken. Maar nieuw onderzoek laat zien dat vooral voor jongeren vapen niet minder schadelijk is. Zo zit in veel wegwerpvapes nicotine. “En nicotine is zeker voor jongeren heel erg verslavend. Het verstoort de hersenen en dat leidt tot een minder goede concentratie”, zegt Croes. “Ook zitten in vapes kankerverwekkende stoffen en zware metalen.”
Toch komen tieners er ondanks het verkoopverbod aan minderjarigen een stuk makkelijker aan dan aan sigaretten. Ze kopen ze via webshops en sociale media. Met één klik op de knop die bevestigt dat de koper 18 jaar of ouder is, zonder ID-check, kan een vape via een webwinkel op dezelfde dag nog op de mat komen te liggen.
Dat hier bijna geen controle op is, bevestigt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, die naast veel andere taken ook moet handhaven op de verkoop van e-sigaretten aan minderjarigen. “Wij kunnen alleen handhaven als we met eigen ogen zien dat een vape aan een minderjarige wordt verkocht”, zegt woordvoerder Lex Benden. Daarom is het ministerie van Volksgezondheid bezig met een wet die de totale online verkoop van tabak moet verbieden.
bron: nos.nl van 6 juli 2022
Vraag 35 2 punten
NOS Stories is een online nieuwsplatform gericht op jongeren van 13 tot en met 18 jaar. Media zoals NOS Stories vervullen een aantal functies die van belang zijn voor een democratie. Een van die functies is de controle- of waakhondfunctie.
Leg uit wat de controle- of waakhondfunctie inhoudt. Leg vervolgens uit dat NOS Stories de controle- of waakhondfunctie heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De controle- of waakhondfunctie houdt in dat …
NOS Stories heeft deze functie vervuld, want …
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de controle- of waakhondfunctie inhoudt dat de media politieke en maatschappelijke misstanden aan de kaak stellen, of kritisch onderzoek doen naar het (uitgevoerde of beloofde) beleid van de overheid. (1p)
- Legt uit dat NOS Stories deze functie heeft vervuld, want NOS Stories heeft een onderzoek gedaan waaruit blijkt dat het voor minderjarigen zeer gemakkelijk is om aan (wegwerp)vapes te komen, hoewel deze niet aan hen mogen worden verkocht. (1p)
Bronnenboekje afbeelding 1

Cartoon over e-sigaretten met twee personen. Bovenaan staat: GROTE ZORGEN OVER E-SIGARET NA DODEN IN AMERIKA… De man met pet en klembord zegt: DUS DIT IS ZO’N E-SIGARET. WAAR STAAT DIE ‘E’ EIGENLIJK VOOR? De vrouw met lang haar zegt: EXTRA DODELIJK…
Vraag 38 2 punten
De massamedia hebben verschillende functies voor de samenleving en het individu, bijvoorbeeld de amusementsfunctie. Leg uit welke twee andere functies voor de samenleving en het individu afbeelding 1 kan vervullen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 Afbeelding 1 kan de … functie vervullen, want …
2 Afbeelding 1 kan de … functie vervullen, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende functies, elk met een uitleg die past bij afbeelding 1: de informatieve functie (de informatie dat vapen extra dodelijk of gevaarlijk is); de socialiserende functie (de norm overbrengen dat vapen gevaarlijk of onverstandig is, zodat jongeren die norm overnemen en niet gaan vapen); de meningsvormende functie (na het zien van afbeelding 1 van mening veranderen of een mening over vapen gaan vormen). (2p)
Per juiste functie met uitleg 1 punt; maximaal 2 punten.
Bronnenboekje tekst 3 Artsen op TikTok tegen vapevideo’s voor jongeren
Zo’n 50 bekende artsen zijn samen een TikTok-account begonnen, waar ze alarm slaan over vapende jongeren. Ze willen dat bekende tiktokkers stoppen met het roken van e-sigaretten in hun video’s.
Via hun TikTok-account willen de artsen in gesprek met een aantal bekende Nederlandse influencers die vapend op TikTok staan. ‘We slaan alarm om te voorkomen dat we jullie later in ons spreekuur zien’, laten ze weten. ‘Vapen leidt tot verslaving en ziekte.’
Ook ic-arts Diederik Gommers laat zich zien in een van de TikTok-video’s. ‘Het laten zien van vapes inspireert anderen om ook te vapen.’
Daar is longarts Wanda de Kanter, voorzitter van actiegroep Rookpreventie Jeugd, het mee eens. Ze normaliseren zo het vapen en maken het onderdeel van een bepaalde lifestyle, vindt ze.
De artsen willen dat de TikTok-gebruikers hun filmpjes met de vapes verwijderen. Als ze hun doel bereiken, gaan ze weer van TikTok af.
bron: trajectum.hu.nl van 20 maart 2023
Vraag 40 1 punt
Via TikTok kunnen jongeren beïnvloed worden om te gaan vapen. Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de media. Welke theorie is te herkennen in regels 10-12 van tekst 3?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 41 1 punt
Leg uit welke invloed TikTok-video’s van bekende influencers die aan het vapen zijn, op jongeren kunnen hebben volgens de theorie van de selectieve perceptie. Gebruik het begrip ‘referentiekader’ in je uitleg.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat alleen de jongeren van wie het referentiekader (de normen, waarden, ervaring of kennis) aansluit bij het (gaan) vapen, door de video’s worden beïnvloed en (eerder) zullen gaan vapen of vapen normaal of goed zullen gaan vinden. Voorbeeld: TikTok-video’s van bekende influencers die aan het vapen zijn, hebben volgens de theorie van de selectieve perceptie niet op alle jongeren invloed, maar alleen op jongeren van wie het referentiekader aansluit bij het (gaan) vapen. (1p)
2025, tijdvak 2: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1 Een maand lang kan iedereen zijn mening geven over het toekomstige park
Het plan voor de aanleg van een park in de Maashaven in Rotterdam gaat een volgende fase in. Het nieuwe bestemmingsplan voor het park ligt ter inzage. Iedereen kan het plan bekijken en zijn mening geven. Je kunt het plan online bekijken en in Het Timmerhuis. Ook komen er in januari twee bijeenkomsten in wijkgebouw ‘t Klooster.
De gemeenteraad stelt uiteindelijk het plan vast, nadat de ontvangen reacties zijn beoordeeld, beantwoord, en waar mogelijk verwerkt in het bestemmingsplan.
In een bestemmingsplan staat waar een gebied voor gebruikt mag worden. In het huidige bestemmingsplan is de plek waar het park moet komen alleen bestemd voor water.
bron: rotterdam.nl, geraadpleegd juni 2024
tekst 2 Gemeente massaal in de fout met parkeerbonnen: bijna helft bezwaren terecht
De gemeente Den Haag gaat nog steeds vaak in de fout met het uitschrijven van parkeerbonnen. Uit onderzoek van het tv-programma Kassa blijkt dat bijna de helft van de mensen die bezwaar indiende tegen een parkeerbon zijn gelijk haalde.
Er blijken veel fouten gemaakt te worden door scanauto’s die namens de gemeente controleren of iemand geen of te weinig parkeergeld heeft betaald, meldt Kassa.
Automobilisten kregen bijvoorbeeld onterecht een boete, terwijl ze helemaal niet geparkeerd stonden, maar aan het laden en lossen waren. Of er viel een boete op de mat, terwijl de ontvanger in het bezit was van een geldige parkeervergunning.
bron: omroepwest.nl van 23 maart 2024
Vraag 5 1 punt
Media zoals het tv-programma Kassa hebben een aantal functies die van belang zijn voor een democratie.
→ Leg uit hoe uit tekst 2 blijkt dat Kassa de waakhondfunctie heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kassa heeft de waakhondfunctie vervuld, want …
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Kassa door eigen onderzoek politieke misstanden openbaar heeft gemaakt, namelijk dat de gemeente Den Haag onterecht parkeerbonnen uitschrijft (1p)
Voorbeeld van een juist antwoord uit het model: Kassa heeft als gevolg van eigen onderzoek politieke misstanden (de gemeente Den Haag deelt onterecht boetes uit) openbaar gemaakt. Elke juiste uitleg die dit laat zien telt.
2025, tijdvak 2: Illegaal dumpen van drugsafval
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Drugsafvaldumpingen
De dumping en lozing van synthetisch drugsafval1) is een groot probleem. Het opruimen van drugsafval gaat gepaard met hoge kosten voor de samenleving. En het afval zelf kan schadelijke gevolgen hebben voor de natuur en de volksgezondheid. Drugsafvaldumpingen komen in heel Nederland voor. Het gaat dan bijvoorbeeld om vaten en jerrycans met chemicaliën die worden verbrand, gedumpt in het water of in de bodem.
De kosten van het opruimen zijn afhankelijk van de omvang en mate van verontreiniging. Hoewel de gedachte is dat ‘de vervuiler betaalt’, is het helaas niet altijd mogelijk om de kosten door de vervuiler te laten betalen of gaat daar lange tijd overheen. Dit heeft tot gevolg dat burgers, bedrijven en overheden in veel gevallen opdraaien voor de kosten van het opruimen van het afval en het herstel van de schade aan de natuur.
noot 1 synthetisch drugsafval = afval van in het laboratorium gemaakte drugs, zoals xtc, die niet voorkomen in de natuur
bron: ipo.nl van 27 januari 2023
Vraag 37 2 punten
Criminelen die drugs maken, willen af van het afval dat uit de illegale drugslaboratoria komt. Ze gooien het chemisch afval dan weg op een openbare plek, bijvoorbeeld langs de weg of in een bos. We noemen dit het dumpen van drugsafval. Een drugsafvaldumping is illegaal en dus strafbaar.
De afbeelding is een brochure die de provincie Noord-Brabant op haar internetsite heeft staan. Massamedia kunnen verschillende functies hebben voor de samenleving en het individu, zoals de amusementsfunctie.
→ Leg uit welke twee andere functies van de massamedia voor de samenleving en het individu de afbeelding kan hebben.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 De … functie, want …
2 De … functie, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt een functie van de massamedia die de afbeelding kan hebben, met een juiste uitleg (1p)
- Noemt een tweede, andere functie die de afbeelding kan hebben, met een juiste uitleg (1p)
Twee van de volgende functies, elk met juiste uitleg: de informatieve functie, want de afbeelding geeft informatie over wat je kunt doen als je iets verdachts ziet of ruikt of als je drugsafval vindt; de socialiserende functie, want in de afbeelding wordt kennis overgebracht met als doel om mensen hun gedrag te laten aanpassen (bijvoorbeeld dat mensen verdachte situaties gaan melden); de meningsvormende functie, want door de afbeelding te lezen en te bekijken, kun je gaan nadenken over wat jij zou doen als je een verdachte situatie ziet, of je mening over drugs(afval) kan veranderen. Per juiste functie met juiste uitleg 1 punt; de twee functies moeten verschillen.
Bronnenboekje tekst 2 Zeldzame arrestaties na drugsdump maken wellicht mogelijk dat de vervuiler écht gaat betalen
Hoe hoog de rekening precies zal zijn, is nog niet duidelijk. Maar als de twee Arnhemmers die de politie verdenkt van het dumpen van drugsafval in de Arnhemse wijk Schuytgraaf door de rechter schuldig worden bevonden, dan wacht ze behalve een straf ook een zeer hoge rekening. Waterschap Rivierenland wil in dat geval de kosten van de opruimingsoperatie door de daders laten betalen. “De aannemer moet de factuur nog sturen, dus wat het dit keer kost, weten we nog niet. Maar gemiddeld gaat het om 20.000 tot 30.000 euro”, zegt een woordvoerder.
Grondeigenaren die zich geconfronteerd zien met gedumpt (drugs)afval op hun terrein kunnen de kosten zelden doorberekenen, eenvoudigweg omdat de daders onbekend blijven. In dit geval werden twee mannen gearresteerd, 49 en 55 jaar oud, afkomstig uit Arnhem. Dat gebeurde op donderdag 17 augustus, maakte de politie woensdag bekend. Een ‘alerte melder’ had de politie ingeseind over het dumpen van afval in de wijk Schuytgraaf. Die melding leidde ook tot de aanhoudingen.
In principe geldt voor het illegaal dumpen van afval: de vervuiler betaalt. Dat benadrukt ook Waterschap Rivierenland. Maar het lukt slechts zelden om verdachten op te pakken na het dumpen van bijvoorbeeld drugsafval, vaak afkomstig van laboratoria waar synthetische drugs worden gefabriceerd. Zij moeten dan eigenlijk op heterdaad worden betrapt.
bron: gelderlander.nl van 26 augustus 2023
Vraag 38 2 punten
Criminelen die drugs maken, willen af van het afval dat uit de illegale drugslaboratoria komt. Ze gooien het chemisch afval dan weg op een openbare plek, bijvoorbeeld langs de weg of in een bos. We noemen dit het dumpen van drugsafval. Een drugsafvaldumping is illegaal en dus strafbaar.
Tekst 2 is verschenen in de regionale krant de Gelderlander. De media kunnen niet alle nieuwsberichten plaatsen of uitzenden, maar moeten een keuze maken tussen verschillende berichten. Hiervoor gebruiken de media een aantal criteria. Zo kunnen de eigen waarden of normen van de journalist een rol spelen en/of moet een bericht bijvoorbeeld passen bij de identiteit van het medium.
→ Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij het plaatsen van tekst 2 in de Gelderlander. Geef per selectiecriterium met behulp van de tekst een reden waarom dat selectiecriterium een rol kan hebben gespeeld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Selectiecriterium 1: … , want …
Selectiecriterium 2: … , want …
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist selectiecriterium en geeft met behulp van tekst 2 een juiste reden waarom het een rol kan hebben gespeeld (1p)
- Noemt een tweede, ander juist selectiecriterium en geeft met behulp van tekst 2 een juiste reden (1p)
Twee van de volgende selectiecriteria, elk met een juiste reden uit tekst 2: actualiteit (het artikel is kort na de arrestatie geplaatst en dus actueel); uitzonderlijkheid (het gaat over twee verdachten die zijn opgepakt, en dat lukt zelden); nabijheid (de twee verdachten komen uit de regio, het speelt zich af in Nederland); doelgroep (de lezers uit de omgeving van Arnhem zijn waarschijnlijk geïnteresseerd in wat er in de eigen regio gebeurt); belangstelling van een (groot) publiek (criminaliteit is een onderwerp dat de belangstelling van een groot publiek heeft); commercieel belang (het levert de krant geld op als mensen betalen om het artikel te lezen). Per juist selectiecriterium met juiste uitleg 1 punt.
Vraag 41 1 punt
Criminelen die drugs maken, willen af van het afval dat uit de illegale drugslaboratoria komt. Ze gooien het chemisch afval dan weg op een openbare plek, bijvoorbeeld langs de weg of in een bos. We noemen dit het dumpen van drugsafval. Een drugsafvaldumping is illegaal en dus strafbaar.
Bronnen kunnen in meer of mindere mate objectief of subjectief zijn. Is tekst 3 te beschouwen als een objectieve tekst of een subjectieve tekst en waarom?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2024, tijdvak 1: Politiek en beleid
Opgavetekst
Tekst 1 Greenpeace-activisten opgepakt na actie bij Shell in Rotterdamse haven
De politie heeft een einde gemaakt aan een actie van Greenpeace bij Shell in de Rotterdamse haven. Ongeveer tachtig actievoerders hadden met rubberbootjes, kano’s en een zeilschip de Tweede Petroleumhaven geblokkeerd.
De actievoerders eisen een verbod op het maken van reclame voor fossiele brandstoffen1). Greenpeace wil de komende maanden een miljoen handtekeningen ophalen om zo’n verbod in Europa af te dwingen.
noot 1 fossiele brandstoffen = bijvoorbeeld steenkool, aardolie en aardgas
bron: nos.nl van 4 oktober 2021
Vraag 14 2 punten
Vrije media vervullen een aantal functies die van belang zijn in een democratie. Drie van die functies zijn: 1 de agendafunctie, 2 de controle- of waakhondfunctie, 3 de informatiefunctie. Er volgen vier voorbeelden van uitingen in de media. a: Een bekend politicus doet mee aan een reality-tv-programma. b: In een actualiteitenprogramma vertellen journalisten dat zij hebben ontdekt dat een groot bedrijf politici heeft omgekocht. c: In een landelijk dagblad plaatst een milieuorganisatie een advertentie met de oproep aan de politiek om het chippen van katten te verplichten. d: Op X (Twitter) tweet een politicus dat zijn partij later die dag voor een wetsvoorstel gaat stemmen. Geef per functie aan welk voorbeeld daar het best bij past. Let op: gebruik een voorbeeld maar een keer. Er blijft een voorbeeld over. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met de juiste letter. voorbeeld bij de agendafunctie = … voorbeeld bij de controle- of waakhondfunctie = … voorbeeld bij de informatiefunctie = …
Bekijk het antwoord
- Koppelt de functies aan de juiste voorbeelden: agendafunctie = c, controle- of waakhondfunctie = b, informatiefunctie = d. (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: agendafunctie = c, controle- en waakhondfunctie = b, informatiefunctie = d. Indien drie antwoorden juist: 2 punten. Indien twee antwoorden juist: 1 punt. Indien minder dan twee antwoorden juist: 0 punten. Als voorbeeld bij de informatiefunctie mag ook b goed gerekend worden, mits b niet al genoemd is als voorbeeld van de controle- en waakhondfunctie.
2024, tijdvak 1: Energiedrankjes
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Kinderartsen: verkoop geen energiedrankjes aan minderjarigen
Kinderartsen willen een verbod op de verkoop van energiedrankjes aan jongeren onder de 18 jaar. Veel klachten als rusteloosheid, vermoeidheid en hartritmestoornissen bij jonge patiënten blijken te worden veroorzaakt door deze pepdrankjes. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) drinken met name tieners vanaf 12 jaar soms wel zes blikjes of meer leeg en belanden dan met dergelijke klachten op de afdeling Spoedeisende Hulp.
Een verbod op energiedrankjes gaat staatssecretaris Blokhuis van Volksgezondheid voorlopig te ver. Hij wijst erop dat er meer producten zijn die je voor je gezondheid beter niet of met mate kan consumeren en hij benadrukt dat de overheid nu al adviseert niet te veel energiedrankjes te drinken.
Hij ziet daarin ook een belangrijke rol voor ouders, scholen en kantines van sportclubs. Bovendien praat de staatssecretaris met allerlei organisaties over een “Nationaal Preventieakkoord”. Daarin moeten afspraken worden gemaakt over gezond leven.
Blokhuis kan zich de zorgen van de kinderartsen overigens wel voorstellen. Hij wil daarom het RIVM of de Gezondheidsraad laten onderzoeken wat precies de schadelijke gevolgen van de drankjes zijn. Ook gaat hij bekijken hoe andere landen hiermee omgaan.
“Dit is geen onschuldige frisdrank. We zien steeds meer kinderen met klachten die uiteindelijk veroorzaakt worden door energiedrankjes”, zegt kinderarts Brita de Jong-van Kempen in het NOS Radio 1 Journaal.
De arts wijst erop dat het vroeger ook normaal was om op jonge leeftijd alcohol te drinken toen de schadelijkheid daarvan nog niet bekend was. “Bij alcohol is er heel veel voorlichting gegeven. Door een verbod in te voeren, komt er een sterkere bewustwording dat het niet onschuldig is.”
bron: nos.nl van 15 januari 2018
Afbeelding 1

Cartoon. Links boven in een kader de tekst ‘ENERGIEDRANKJES GEVEN JE VLEUGELS.’ Een grijs, rond personage met een blikachtig lichaam en armen en benen vliegt ondersteboven door de lucht, tussen wolken en wegvliegende blikjes. Rechts van het personage een spraakwolk met de tekst ‘...en overgewicht.’
Vraag 37 2 punten
De media kunnen verschillende functies voor samenleving en individu hebben. Eén zo’n functie is de meningsvormende functie. Noem twee andere functies van de media voor samenleving en individu die afbeelding 1 kan hebben en leg uit waarom. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Functie 1: … , omdat: … Functie 2: … , omdat: …
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende functies, elk met een uitleg waarom afbeelding 1 die functie kan hebben: de amusementsfunctie; de socialiserende functie; de informatiefunctie. (2p)
Per juiste combinatie van functie en uitleg 1 punt; twee juiste combinaties geven 2 punten. Juiste combinaties: de amusementsfunctie, omdat in de afbeelding een grapje is verwerkt en mensen het dus leuk vinden; de socialiserende functie, omdat de normen van mensen kunnen veranderen of omdat mensen door de afbeelding wellicht anders gaan nadenken over het gebruik van energiedrankjes; de informatiefunctie, omdat door de afbeelding bij mensen mogelijk bekend wordt dat energiedrank voor overgewicht kan zorgen.
Tabel 1 Waarom drink je energiedrankjes?
| redenen | jongeren 11 t/m 14 jaar | jongeren 15 t/m 18 jaar |
|---|---|---|
| a. Ik word er actiever van | 19% | 23% |
| b. Iedereen drinkt het | 23% | 11% |
| c. Ik ben minder snel moe | 9% | 19% |
| d. Ik kan langer doorgaan | 6% | 14% |
| e. Ik vind het lekker | 76% | 74% |
Toelichting: De gegevens uit tabel 1 komen uit een onderzoek uit 2012 waarin jongeren van 11 tot en met 18 jaar is gevraagd waarom ze energiedrankjes drinken. Jongeren mochten meerdere redenen kiezen.
Voorbeeld: 76% van de jongeren van 11 t/m 14 jaar geven als een reden om energiedrankjes te drinken dat ze het lekker vinden.
bron: jellinek.nl van oktober 2020
Vraag 38 1 punt
Onderzoekers hebben jongeren gevraagd naar de reden waarom ze energiedrankjes drinken. In tabel 1 staan vijf redenen (a tot en met e) die de jongeren noemen. Aan welke reden kun je zien dat socialisatie een reden is voor jongeren om energiedrankjes te drinken?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 40 2 punten
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door media, zoals: 1 de agendatheorie, 2 de framingtheorie, 3 de injectienaaldtheorie, 4 de theorie van selectieve perceptie. Hieronder staan twee manieren waarop reclame over energiedrankjes invloed zou kunnen hebben op mensen. a: Reclames over energiedrankjes spreken veel jongeren aan, omdat de boodschap in de reclames aansluit bij hun referentiekader. b: Red Bull brengt hun energiedrank in verband met een sportieve en gewaagde levensstijl, met als mogelijk gevolg dat consumenten dit verband ook gaan leggen. Bij welke theorie past de eerste manier van beïnvloeding (a) en bij welke theorie past de tweede manier van beïnvloeding (b)? Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. a past bij theorie: … b past bij theorie: …
Bekijk het antwoord
- Noemt bij a de juiste theorie: theorie 4, de theorie van selectieve perceptie. (1p)
- Noemt bij b de juiste theorie: theorie 2, de framingtheorie. (1p)
2024, tijdvak 2: Tekst 5
Opgavetekst
Tekst 5 Partijen willen stevig optreden tegen misstanden
Partijen in de Tweede Kamer roepen landbouwminister Piet Adema op te voorkomen dat er nieuwe misstanden plaatsvinden in slachterijen en bij veetransporten. Tijdens het vragenuurtje moest de minister reageren op de uitzending hierover van EenVandaag.
In die uitzending van EenVandaag van vorige week kwam naar voren dat dierenartsen en inspecteurs van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) actief worden tegengewerkt als ze misstanden proberen aan te pakken. Ondanks eerdere beloftes van voorgangers van Adema komt dit nog steeds voor.
bron: nieuweoogst.nl van 11 april 2023
Vraag 9 2 punten
Zie tekst 5. EenVandaag is een televisieprogramma dat zich bezighoudt met achtergronden van het nieuws. Media zoals EenVandaag hebben een aantal functies die van belang zijn voor een democratie. Een zo’n functie is de informatiefunctie. Noem een andere functie voor de democratie die EenVandaag volgens tekst 5 heeft vervuld. Leg vervolgens uit hoe uit de tekst blijkt dat EenVandaag deze functie heeft vervuld.
Bekijk het antwoord
- Noemt de agendafunctie of de controle- of waakhondfunctie als de functie die EenVandaag heeft vervuld. (1p)
- Legt uit hoe uit tekst 5 blijkt dat EenVandaag die functie heeft vervuld, passend bij de genoemde functie (zie de uitleg hierboven). (1p)
Alleen de agendafunctie of de controle- of waakhondfunctie telt als functie; de informatiefunctie staat al in de vraag. Een uitleg telt alleen mee als die past bij de genoemde functie. Voor de agendafunctie: partijen in de Tweede Kamer hebben naar aanleiding van de berichtgeving vragen gesteld, of het onderwerp is door de berichtgeving op de politieke agenda gekomen. Voor de controlefunctie: het beleid van minister Adema is gecontroleerd, de minister moet zich verantwoorden door de berichtgeving, of de uitzending toont misstanden in slachterijen.
2024, tijdvak 2: Online gokken
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Jongvolwassenen actieve online gokkers: ‘Problemen stapelen zich op’
Ruim 20 procent van de online gokkers is tussen de 18 en 23 jaar, zo blijkt vandaag uit nieuwe cijfers van de Kansspelautoriteit. Het Trimbos-instituut1) spreekt van een zorgwekkende ontwikkeling. ‘Verslavingen zijn slechts het topje van de ijsberg.’ [5] Sinds oktober vorig jaar is online gokken niet langer verboden. Met de Wet Kansspelen op afstand hoopte de overheid consumenten beter te beschermen, omdat ze niet langer zijn overgeleverd aan de grillen van het illegale circuit. Nederland telt 563.000 actieve accounts op gokwebsites. Een online [10] gokker verliest gemiddeld 153 euro per maand. “Dat gemiddelde zegt niet zo veel”, zegt Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut. “Het is scheef verdeeld: sommigen zetten tien euro per maand in, anderen vele tienduizenden euro’s. Gokbedrijven verdienen aan de 5 tot 10 procent van de spelers die het meeste geld [15] inzetten. “Dan gaat het om mensen die duizenden euro’s inzetten, en verliezen, en een fors deel van deze mensen heeft een gokprobleem.” Daarnaast, 153 euro klinkt in eerste instantie misschien niet als veel, maar de problemen kunnen zich snel opstapelen. “Het leven wordt al duurder en als je dan maandelijks telkens geld verliest, kan dat grote [20] gevolgen hebben voor je gezondheid”, zegt Van Rooij. “Al dat verloren geld kan niet meer worden uitgegeven aan zaken die leiden tot langdurige verbetering: wonen, goed eten, sporten, of een opleiding.” “Uiteindelijk leidt dit tot meer zorgen en zo stapelen problemen zich op.” “Ik verwacht wel dat het aantal gokverslaafden gaat toenemen”, zegt Floor [25] van Bakkum van Jellinek, een van de grootste instellingen voor verslavingszorg. “Dit is een zorgelijke ontwikkeling.” “Deze maand hebben we nog een brief naar de Tweede Kamer gestuurd om onze zorgen te uiten.”
noot 1 Het Trimbos-instituut houdt zich bezig met de geestelijke gezondheid van mensen en probeert schade door gebruik van alcohol, drugs, gokken en andere verslavingen te voorkomen. Zij zetten zich in voor alle mensen, van jong tot oud, en met name voor kwetsbare mensen of mensen in een kwetsbare levensfase.
bron: rtlnieuws.nl van 30 september 2022
Bronnenboekje tekst 2 Edwin Groothuis wil met zijn verhaal mensen waarschuwen voor gokverslaving
Edwin Groothuis is met zijn 33 jaar nog helemaal niet zo oud, maar hij worstelt al ruim de helft van zijn leven met een gokverslaving. Het zaadje is geplant toen hij ongeveer veertien jaar oud was, rekent hij terug. “Het begon met pokeren aan de keukentafel voor een paar euro. Het gokken en kansberekenen spraken me aan. Het geld ook, al speelde dat in het begin een minder grote rol.”
Groothuis, ervaringsdeskundige en projectmanager bij Slicks, is 21 maanden vrij van gokken, drugs en drank. Hij blikt terug op een bewogen leven en wil met zijn verhaal anderen waarschuwen. “Als ik er één iemand mee help, dan is dat het al waard.”
Groothuis, die nu als ervaringsdeskundige voorlichting geeft, kijkt met grote zorg naar het gemak waarmee jongeren nu kunnen gaan gokken. In zijn tijd was het al niet heel moeilijk om als minderjarige de regels te omzeilen, maar nu is het bij wijze van spreken een kwestie van twee klikken. “Ik vroeg laatst in een vmbo-klas: ‘Wie doet hier aan online gokken?’ Er gingen allemaal vingers de lucht in. De één logde in met de identiteitskaart van zijn broer, de ander met die van zijn vader. In mijn tijd waren er een paar kinderen in de klas die het deden, nu zijn er nog maar een paar kinderen die het níet doen. Geloof mij, dat is niet wat we willen.”
bron: parool.nl van 14 december 2022
Vraag 36 2 punten
Een van de criteria voor objectieve berichtgeving is het scheiden van feiten en meningen. Leg uit of er in tekst 2 wel of niet aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan. Geef nog een ander criterium voor objectieve berichtgeving. Zie tekst 2.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan of er in tekst 2 wel of niet aan het criterium is voldaan, met uitleg. Wel, want wat Edwin Groothuis zegt, staat telkens tussen aanhalingstekens en is daarmee duidelijk gescheiden van de feiten, of er staan geen meningen zonder dat duidelijk is dat het een mening is. Niet, met als uitleg dat woorden als ‘grote’ of ‘nog helemaal niet zo oud’ niet feitelijk of objectief zijn. (1p)
- Noemt een ander criterium voor objectieve berichtgeving: hoor en wederhoor toepassen, of feiten controleren via een andere bron of bronvermelding. (1p)
Zowel ‘wel’ met een goede uitleg als ‘niet’ met de uitleg dat woorden als ‘grote’ of ‘nog helemaal niet zo oud’ niet feitelijk of objectief zijn, is goed te rekenen.
Vraag 37 1 punt
Zie tekst 2. In tekst 2 is te lezen dat Edwin Groothuis voorlichting geeft, onder andere aan vmbo-klassen. Leg uit dat de voorlichting die Edwin Groothuis geeft een socialiserende werking kan hebben.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat de voorlichting een socialiserende werking kan hebben, omdat Groothuis zijn (negatieve) ervaring met gokken en gokverslaving of zijn normen en waarden overbrengt aan leerlingen, of omdat leerlingen door de voorlichting het gevaar van gokken inzien of niet (snel of veel) zullen gaan gokken. (1p)
Bronnenboekje tekst 3 Oud-voetballers en andere BN’ers voortaan uit gokreclames
Andy van der Meijde, Sjaak Swart, Ellie Lust en Dick Advocaat zijn voortaan niet meer te zien in gokreclames. Voor gokreclames mogen vanaf vandaag geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer worden ingezet. Die maatregel moet gokverslaving onder [5] jongvolwassenen en kwetsbare mensen tegengaan. Het is de eerste aanpassing van de reclameregels sinds de opening van de online gokmarkt in oktober van vorig jaar. Minister Weerwind voor Rechtsbescherming werkt aan een verbod op ongerichte gokreclame op onder meer tv, maar zo’n verbod kost tijd. Om [10] al eerder iets te doen aan de reclames die op tv en online te zien zijn, heeft de minister de regels voor de inhoud van de reclames aangepast. Hij verwijst daarbij naar onderzoek uit 2015 waaruit onder meer blijkt dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen. Ook wordt daardoor [15] het inschatten van de risico’s ervan voor sommigen lastiger. De SP gaat de aanpassing niet ver genoeg. De partij dient volgende week een motie in om ook sponsoring van sportverenigingen voortaan te verbieden. Ook Tony van Rooij, projectleider gokken bij het Trimbos-instituut, ziet [20] graag meer beperkingen. Het verbieden van bekende Nederlanders in de reclames is volgens hem een goede eerste stap. “Het zou iets kunnen helpen. We weten dat het inzetten van beroemdheden in campagnes mensen meer kan aanzetten tot bepaald gedrag.”
bron: nos.nl van 30 juni 2022
Vraag 38 2 punten
Tekst 3 is verschenen op de website van de NOS. Media kunnen niet alle nieuwsberichten plaatsen of uitzenden. Ze moeten een keuze maken tussen heel veel verschillende berichten. Hiervoor hebben de media een aantal criteria, bijvoorbeeld of een bericht past bij de identiteit en de doelgroep van het medium. Ook kunnen de eigen waarden of normen van de journalist een rol spelen. Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij de beslissing van de NOS-redactie om tekst 3 te plaatsen op de website van de NOS. Geef bij beide selectiecriteria een verklaring waarom het criterium een rol gespeeld kan hebben bij het plaatsen van deze tekst.
Bekijk het antwoord
- Noemt een selectiecriterium met een passende verklaring voor tekst 3, bijvoorbeeld: actualiteit (het artikel verscheen op de dag dat er geen oud-voetballers of andere bekende Nederlanders meer in reclames mogen worden ingezet); uitzonderlijkheid (het komt niet vaak voor dat reclame van tevoren verboden wordt); nabijheid (het gaat over een reclameverbod in Nederland); belangstelling van een groot publiek; commerciële belangen (het artikel levert geld op omdat het veel gelezen wordt). (1p)
- Noemt een tweede, ander selectiecriterium met een passende verklaring, uit dezelfde lijst: actualiteit, uitzonderlijkheid, nabijheid, belangstelling van een groot publiek of commerciële belangen. (1p)
Het model kent twee juiste selectiecriteria met een juiste verklaring. De identiteit van het medium en de eigen waarden van de journalist staan al in de vraag en tellen niet mee.
Vraag 39 2 punten
Zie tekst 3. Uit tekst 3 blijkt dat het besluit dat er in reclames geen bekende Nederlanders meer mogen worden ingezet, onder andere gebaseerd is op een onderzoek uit 2015. Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is de framingtheorie. Framing gebeurt ook in reclames. Leg uit hoe de beïnvloeding van mensen volgens de framingtheorie verloopt. Leg vervolgens aan de hand van de framingtheorie en het onderzoek uit 2015 uit dat gokreclames met bekende Nederlanders erin mensen kunnen beïnvloeden om te gaan gokken.
Bekijk het antwoord
- Legt uit hoe de beïnvloeding volgens de framingtheorie verloopt: de media kunnen een onderwerp op een bepaalde manier belichten, waardoor de ontvangers van die boodschap op een bepaalde wijze over het onderwerp gaan nadenken en praten. (1p)
- Legt uit dat het onderzoek uit 2015 laat zien dat het inzetten van bekende mensen uit de voetbalwereld het normaler maakt om mee te doen aan risicovolle kansspelen, en dat gokreclames het gokken zo ‘framen’ als normaal of zelfs cool, waardoor (jongvolwassenen en kwetsbare) mensen zelf gaan gokken. (1p)
2023, tijdvak 1: Criminaliteit en rechtstaat
Opgavetekst
tekst 8 ”Ik gebruik die wapenstok als zelfbescherming tijdens het nachtvissen”
Een 28-jarige man uit Vlaardingen wordt aangehouden. Hij staat voor de kantonrechter terecht voor twee bezittingen die de politie bij die aanhouding aantrof: hij had een wapenstok en een mes met twee snijkanten in zijn tas.
“Ik had op internet gelezen dat je dit soort dingen wel bij je mag hebben, mits ze niet eenvoudig met de hand pakbaar waren. Daar had ik wel voor gezorgd”, legt de verdachte uit.
De wapenstok heeft hij eigenlijk altijd bij zich. “Ik hou erg van het nachtvissen. Maar dat is niet de veiligste hobby, want voor je het weet staan er een paar mensen bij je die iets van je willen. Het is dus bedoeld voor zelfverdediging”, legt hij uit.
De rechter volgt de officier van justitie in zijn eis: de verdachte hoeft nu niets te betalen, maar als hij nogmaals met een wapenstok wordt aangehouden dan moet hij toch echt 350 euro betalen.
naar: ad.nl van 17 augustus 2020
Vraag 27 2 punten
Hieronder staan drie uitspraken over de rol van media in de beeldvorming over crimineel gedrag.
Berichtgeving over criminaliteit in de media
1 gaat naar verhouding vaak over opvallende en gewelddadige vormen van criminaliteit.
2 heeft geen effect op het gevoel van onveiligheid bij burgers.
3 kan zorgen voor een stereotiep beeld over welke groepen er crimineel zijn.
→ Geef per uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist.
1 = …
2 = …
3 = …
Bekijk het antwoord
- Geeft per uitspraak juist of onjuist: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist (zie de puntentabel) (2p)
Puntentabel uit het correctievoorschrift: drie juiste antwoorden geven 2 punten; twee juiste antwoorden geven 1 punt; minder dan twee juiste antwoorden geven 0 punten. Goede antwoorden: 1 juist, 2 onjuist, 3 juist.
2023, tijdvak 1: Analyse maatschappelijk vraagstuk: wolven in Nederland
Opgavetekst
tekst 1 (bronnenboekje) Historie
Behalve op IJsland kwamen wolven vroeger in heel Europa voor, ook in Nederland. In een ver verleden was er ontzag voor wolven en hun efficiënte jacht. Maar gaandeweg zagen mensen wolven steeds meer als bedreiging of concurrent. Wolven werden steeds intensiever bejaagd. Door eeuwen van vervolging verdween de wolf in de loop van de 18de en 19de eeuw uit ons land. De laatste gedode wolf in Nederland was in 1881 in Helvoirt, Noord-Brabant.
Uiteindelijk werd de wolf teruggedrongen tot diep in Oost-Europa en de gebergtes van Italië en Spanje.
In 1982 werd de Conventie van Bern van kracht waarbij alle Europese landen getekend hadden om de wolf te beschermen. Deze bescherming leidde tot herstel van aantallen en verspreidingsgebied.
De wolf is in Nederland sinds 25 juni 2014 een beschermde inheemse diersoort.
Wolven zijn bezig aan een terugkeer in grote delen van West-Europa. Ook in Nederland worden na meer dan een eeuw afwezigheid weer wolven waargenomen.
naar: wolveninnederland.nl van 22 november 2021
Vraag 38 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 4 in het bronnenboekje.
Inleiding
Ruim 140 jaar na te zijn verdreven uit Nederland, wonen er sinds 2015 weer wolven in het wild in ons land. Terwijl natuurbeschermers dit zien als een teken dat het goed gaat met de natuurgebieden, is er ook verzet tegen de komst van de wolven.
Zie tekst 2.
Een journalistieke norm die door de schrijver van tekst 2 is toegepast, is dat feiten en meningen gescheiden moeten zijn.
→ Leg uit wat het scheiden van feiten en meningen betekent.
→ Geef met een voorbeeld aan dat feiten en meningen gescheiden zijn in tekst 2.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het scheiden van feiten en meningen betekent …
Een voorbeeld hiervan in tekst 2 is …
Bekijk het antwoord
- Legt uit wat het scheiden van feiten en meningen betekent (zie de aiContext) (1p)
- Geeft een voorbeeld uit tekst 2 dat feiten en meningen gescheiden zijn (zie de aiContext) (1p)
Een uitleg en een voorbeeld die bij elkaar passen. Juiste uitleg: de mening van de journalist is in de tekst niet te merken, of de journalist noemt alleen feiten; of: als er meningen in de tekst staan, is duidelijk dat die niet van de journalist zijn. Juist voorbeeld: de journalist geeft feiten over het aantal dode schapen, of de journalist laat niet weten wat hij of zij zelf vindt van de terugkeer van de wolf; of: Diederik Sleurink noemt de wolvenrasters waardeloos en de journalist laat met aanhalingstekens zien dat dit de mening van die man is.
Vraag 40 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 4 in het bronnenboekje.
Inleiding
Ruim 140 jaar na te zijn verdreven uit Nederland, wonen er sinds 2015 weer wolven in het wild in ons land. Terwijl natuurbeschermers dit zien als een teken dat het goed gaat met de natuurgebieden, is er ook verzet tegen de komst van de wolven.
Zie tekst 3.
Er bestaat een aantal theorieën over de beïnvloeding van mensen door de media. Een van die theorieën is de framingtheorie.
→ Leg uit hoe beïnvloeding van mensen door de media werkt volgens de framingtheorie.
→ Geef een voorbeeld uit tekst 3 dat past bij de werking van media volgens de framingtheorie.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Volgens de framingtheorie kunnen media mensen beïnvloeden, want …
Een voorbeeld uit tekst 3 dat daarbij past is …
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat media door de manier waarop ze over een onderwerp berichten, invloed hebben op hoe mensen over dat onderwerp denken (1p)
- Geeft een voorbeeld uit tekst 3 dat past bij de framing, een van de volgende: dat Nederlanders minder positief zijn over de terugkeer van de wolf; de terugkeer van de wolf wordt beschreven als een rooftocht; de berichtgeving richt zich op de aanvallen van de wolf op schapen (1p)
tekst 4 (bronnenboekje) Beloning faunabescherming voor tip doodgeschoten wolf
De Faunabescherming heeft een beloning van 5.000 euro klaarliggen voor de tip die leidt tot opsporing en berechting van de dader die begin deze maand een wolf doodschoot in de omgeving van Stroe.
Het doden van een wolf is bij wet verboden en kan leiden tot een gevangenisstraf tot 3 jaar of een boete van maximaal 21.750 euro. Eerder deze week werd bekend dat de wolf die bij Stroe werd gevonden, was doodgeschoten. De wolf vormde een paar met een wolvin die enkele maanden eerder in de buurt van Ede werd doodgereden.
Er loopt ook een strafrechtelijk onderzoek naar het doden van de wolf. Kamerlid Leonie Vestering van de Partij voor de Dieren heeft ook aangifte gedaan tegen het doodschieten van de wolf.
Bovendien heeft Vestering Kamervragen gesteld aan demissionair minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Zo wil zij weten waarom de maximale straf voor het doden van een wolf in België bijna 25 keer hoger is dan in Nederland.
naar: nieuweoogst.nl van 16 oktober 2021
Vraag 41 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen 31 tot en met 42 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 4 in het bronnenboekje.
Inleiding
Ruim 140 jaar na te zijn verdreven uit Nederland, wonen er sinds 2015 weer wolven in het wild in ons land. Terwijl natuurbeschermers dit zien als een teken dat het goed gaat met de natuurgebieden, is er ook verzet tegen de komst van de wolven.
Lees tekst 4.
Tekst 4 komt van de website van Nieuwe Oogst. Die website informeert boeren en tuinders over nieuws en ontwikkelingen op het gebied van landbouw.
Media passen criteria toe bij de selectie welk nieuws ze publiceren. Voorbeelden van selectiecriteria zijn of het nieuws actueel is en het commerciële belang.
→ Noem twee andere criteria die mogelijk een rol hebben gespeeld bij de keuze voor de publicatie van tekst 4.
→ Leg per criterium uit waarom dat criterium van toepassing is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Criterium 1: … , want …
Criterium 2: … , want …
Bekijk het antwoord
- Noemt een eerste criterium met de juiste uitleg (zie de aiContext) (1p)
- Noemt een tweede, ander criterium met de juiste uitleg (zie de aiContext) (1p)
Twee verschillende criteria, elk met de juiste uitleg. Een punt wordt pas toegekend bij een combinatie van een criterium en de uitleg daarbij. Juiste combinaties: nabijheid, want het nieuws speelt zich af in Nederland of in de regio waar zich wolven bevinden; uitzonderlijkheid of opvallend, want het is zeer uitzonderlijk dat er in Nederland een wolf wordt doodgeschoten of dat er een beloning wordt beloofd voor een tip over de dader; doelgroep of belangstelling van een groot publiek, want het nieuws spreekt de doelgroep aan omdat meer boeren en tuinders zich zorgen zullen maken over wolven; de normen en waarden van de journalist, want die kiest ervoor dit artikel te schrijven.
2023, tijdvak 2: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1 Scholen in Helsinki verruilen koemelk voor haverdrank
De Finse hoofdstad Helsinki trekt 100.000 euro uit om kinderen uit het basisonderwijs over te laten stappen op havermelk. Het besluit is het resultaat van een raadpleging onder de bevolking.
Havermelk is een plantaardig alternatief voor melk van koeien. Wie dat wil kan overigens ook voor koemelk blijven kiezen.
naar: joop.bnnvara.nl van 30 augustus 2020
tekst 4 CDA stelt vragen over de stijging van het aantal minderjarige influencers
Tweede Kamerlid Peters (CDA) is bezorgd over het toenemend aantal commerciële kinderaccounts op social media1). Hij wil weten hoe minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) kinderen hiertegen gaat beschermen.
Steeds meer Nederlandse kinderen verdienen geld met bijvoorbeeld vloggen of het showen van kleding op platforms als YouTube en Instagram. Dat blijkt uit onderzoek van RTL Nieuws. “Een letterlijk ongezonde ontwikkeling”, vindt Peters. Hij wil dat minister Slob een einde maakt aan deze praktijken.
noot 1 Peters is bezorgd dat geld verdienen via social media kan leiden tot kinderarbeid.
naar: tweedekamer.nl van 3 november 2020
Vraag 5 2 punten
Lees tekst 4. Media kunnen een aantal functies vervullen voor de democratie, bijvoorbeeld de informatiefunctie.
→ Leg uit welke andere functie voor de democratie RTL Nieuws heeft vervuld in tekst 4.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een andere functie die RTL Nieuws heeft vervuld is de ... , want ...
Bekijk het antwoord
- Noemt een andere functie die RTL Nieuws voor de democratie heeft vervuld: de controlefunctie (controle- of waakhondfunctie) of de agendafunctie (1p)
- Geeft een juiste uitleg bij die functie, waarbij de uitleg aansluit op de genoemde functie (zie de context) (1p)
Eén van de twee combinaties is goed: een functie met een passende uitleg. Combinatie 1: de controlefunctie (controle- of waakhondfunctie / waakhondfunctie), want RTL Nieuws heeft onderzoek gedaan naar minderjarige influencers waardoor er kritische vragen komen over het beleid van de overheid. Combinatie 2: de agendafunctie, want RTL Nieuws heeft door het maken van het nieuwsitem een maatschappelijke kwestie op de politieke agenda gezet / door het nieuwsitem van RTL Nieuws worden er vragen gesteld aan de minister. De uitleg moet bij de genoemde functie passen.
2023, tijdvak 2: Overlast van ratten
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 ”Overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”
In een grote stad kunnen zomaar meer ratten dan mensen wonen, wordt weleens gezegd. Maar hoeveel ratten Nederland precies telt, is niet duidelijk, omdat er niet gezamenlijk wordt geteld. Maar dat het er veel te veel zijn, is volgens experts en gemeenten een feit.
Ratten in je studentenkamer, op zolder, bij de kinderwagen van je kind: je moet er niet aan denken.
“De overheid heeft rattenoverlast niet in de hand”, zegt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). “Dat heeft vooral te maken met het beleid: ze leggen de verantwoordelijkheid bij de gemeenten, maar controleren vervolgens niet of die doen wat ze beloven.” Gemeenten hebben volgens Meerburg allemaal een totaal verschillende aanpak. “Sommige zijn effectief, maar je kunt ook een wethouder hebben die niks met het thema heeft en dan gebeurt er vrij weinig.”
Hoe wijdverspreid is het rattenprobleem dan nu al? Deze zomer maakte het RIVM een eerste stap om dat in beeld te brengen met de Rattenmonitor, een meldpunt voor professionele plaagdierbeheersers. Maar daar komen nog te weinig meldingen binnen om er iets zinnigs over te kunnen zeggen.
Op basis van informatie van een aantal grote gemeenten en meerdere kenniscentra weten we dat er bij hen in 2018 bijna tienduizend meldingen waren van rattenoverlast. Vooral in Rotterdam, Amsterdam en Arnhem is het aantal meldingen fors. Maar dat zegt niet per se iets over het aantal ratten, zeggen experts. Als iemand vaker ratten ziet, wordt de persoonlijke plaagdrempel hoger, en zul je dus minder snel een rat melden.
Om toch een beeld te krijgen van de omvang van het rattenprobleem maakten we een rondgang langs gemeenten. Van de 190 gemeenten die reageerden (op een totaal van 355), heeft ruim 40 procent de indruk dat het aantal meldingen van ratten de afgelopen vijf jaar toenam. Meer dan de helft heeft de indruk dat dat aantal gelijk is gebleven. Maar ook voor de uitkomsten van deze enquête geldt dus dat daar geen helder beeld uit op te maken is.
naar: nos.nl/op3 van 4 december 2019
Vraag 32 2 punten
Analyse maatschappelijk vraagstuk: Overlast van ratten. Bij de beantwoording van de vragen 30 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 en afbeeldingen 1 en 2 in het bronnenboekje. Inleiding: In steeds meer gemeenten klagen burgers over overlast van ratten. De ratten worden aangetrokken door etensresten op straat en planten zich snel voort. Hoe kan die overlast van ratten worden aangepakt en wie moet dat doen?
Zie tekst 1. Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een criterium is het toepassen van hoor en wederhoor.
→ Noem een ander criterium.
→ Geef met een voorbeeld uit tekst 1 aan of in de tekst aan dat criterium is voldaan.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Een ander criterium is …
In tekst 1 wordt aan dat criterium … (vul in: wel/niet) voldaan, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt een ander criterium voor objectieve nieuwsverstrekking: het controleren van feiten via een andere bron, of het scheiden van feit en mening (1p)
- Geeft aan of het criterium wel of niet is voldaan in tekst 1, met een voorbeeld uit de tekst (zie de context) (1p)
Sub 1: een ander criterium is het controleren van feiten via een andere bron, of het scheiden van feit en mening. Sub 2: wel of niet voldaan, met een voorbeeld uit tekst 1. Voorbeelden: controleren via een andere bron, wel voldaan, want de schrijver heeft naast de Rattenmonitor van het RIVM en informatie van grote gemeenten en kenniscentra zelf een rondvraag langs gemeenten gedaan. Scheiden van feit en mening, wel voldaan, want dat de overheid het probleem niet in de hand heeft, staat tussen aanhalingstekens en is dus niet de mening van de schrijver. Scheiden van feit en mening, niet voldaan, want uit ‘je moet er niet aan denken’ blijkt dat de schrijver het niet fijn vindt als er ratten in huis zijn (een mening van de schrijver). Beide conclusies mogen goed gerekend worden.
Bronnenboekje afbeelding 1 Houd de rat buiten de deur

Affiche met de titel “Houd de rat buiten de deur” en acht genummerde tips. 1) Dieren niet voeren: Voeren van eenden of andere dieren trekt ratten aan. 2) Kieren en gaten: Maak kieren en gaten dicht met gaas. 3) Houd de tuin schoon: Zorg dat uw tuin vrij is van afval en voedsel. 4) Huisdiervoer: Laat geen voer staan. Berg het goed op. 5) Vogels voeren: Voer vogels alleen bij langdurige vorst of sneeuw. 6) Houd uw woonomgeving schoon: Afval en etensresten trekken ratten aan. 7) Vette etensresten: Gooi geen etensresten of oliën in het riool. 8) Check uw huisriool: Vervang kapotte rioolbuizen en verwijder oude buizen. Onderaan: Kijk voor meer informatie www.deventer.nl/ratten.
Vraag 36 1 punt
Analyse maatschappelijk vraagstuk: Overlast van ratten. Bij de beantwoording van de vragen 30 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 en afbeeldingen 1 en 2 in het bronnenboekje. Inleiding: In steeds meer gemeenten klagen burgers over overlast van ratten. De ratten worden aangetrokken door etensresten op straat en planten zich snel voort. Hoe kan die overlast van ratten worden aangepakt en wie moet dat doen?
Bekijk afbeelding 1. Media kunnen verschillende functies vervullen.
→ Leg uit of het doel van de afbeelding beter past bij de informerende of de socialiserende functie van de media.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Het doel van de afbeelding past beter bij de ... (vul in: informerende of socialiserende) functie, want ...
Bekijk het antwoord
- Kiest de socialiserende functie en legt uit dat de afbeelding het gedrag van mensen wil veranderen of normen wil overbrengen (1p)
Socialiserende functie, met een uitleg: de gemeente wil met de afbeelding het gedrag van mensen veranderen / normen overbrengen (en niet alleen informeren). Het scorepunt alleen bij een juiste combinatie van functie en uitleg.
Vraag 41 3 punten
Analyse maatschappelijk vraagstuk: Overlast van ratten. Bij de beantwoording van de vragen 30 tot en met 41 maak je gebruik van de teksten 1 tot en met 3 en afbeeldingen 1 en 2 in het bronnenboekje. Inleiding: In steeds meer gemeenten klagen burgers over overlast van ratten. De ratten worden aangetrokken door etensresten op straat en planten zich snel voort. Hoe kan die overlast van ratten worden aangepakt en wie moet dat doen?
Zie tekst 3. In tekst 3 staat dat onderzoeker Van Gerwen zou kunnen proberen het beeld dat Nederlanders hebben van ratten te veranderen. Mediabeïnvloedingstheorieën verschillen van mening of het mogelijk is om dat beeld via media te veranderen. Eén van die theorieën is de injectienaaldtheorie.
→ Leg vanuit een andere theorie uit of jij denkt dat het mogelijk is om het beeld dat Nederlanders hebben van ratten te veranderen via de media.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Ik denk dat het … (vul in: wel of niet) mogelijk is het beeld te veranderen.
Dat past het best bij de … theorie, want die theorie zegt: …
Bekijk het antwoord
- Geeft een standpunt: het is wel mogelijk of niet mogelijk om het beeld van ratten via de media te veranderen (1p)
- Noemt een andere theorie dan de injectienaaldtheorie die bij dat standpunt past (zie de context) (1p)
- Legt met die theorie uit waarom het standpunt klopt (1p)
Drie subcriteria van elk 1 punt. Standpunt en theorie moeten bij elkaar passen. Wel mogelijk: framingtheorie (mensen sturen op hoe ze over een onderwerp denken door het onderwerp op een bepaalde manier te belichten) of selectieve perceptietheorie (mensen vormen hun mening op basis van hun referentiekader; nieuwe informatie kan dat aanpassen). Niet mogelijk: agendatheorie (via media komen onderwerpen op de publieke agenda, maar mensen krijgen er geen andere mening van) of selectieve perceptietheorie (informatie die niet past in het referentiekader wordt niet voor waar aangenomen en weggefilterd).
2022, tijdvak 1: Criminaliteit en rechtstaat
Opgavetekst
afbeelding 1

Foto van een raam met een wit stickertje erop. De tekst op het stickertje, in hoofdletters: “FIETS GRAAG AAN DE OVERKANT DANK U”.
tekst 19 Tieners proberen winkel te beroven na zien van Netflix-serie
Twee tieners zagen in een Netflix-serie dat de alarmpoortjes van een winkel niet af zouden gaan als je een sterke magneet bij je hebt. Dat bracht ze op ideeën. Ze kochten online allebei een magneet en probeerden het uit.
Eenmaal in de winkel bleek hun experiment toch tegen te vallen. De alarmpoortjes gingen gewoon af en de twee werden opgepakt.
“Binnenkort mogen zij zich voor de rechter verantwoorden voor hun diefstal”, schrijft de Politie Enschede op Facebook.
naar: rtlnieuws.nl van 18 februari 2020
Vraag 32 1 punt
Lees tekst 19. Welke invloed van de media heeft bij de tieners uit tekst 19 plaatsgevonden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 1: Voedselverspilling
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Voedselverspilling: een groot probleem
Welvaart is een zegen. Dat het rijke Westen daar bepaald niet goed mee weet om te gaan, bewijst het probleem van de voedselverspilling. Alleen al in de Nederlandse horeca wordt jaarlijks 55.000 ton voedsel in de afvalcontainer gegooid. Het is om buikpijn van te krijgen. Om daar een beetje een beeld bij te krijgen: het gaat dan om ruim 80 miljoen borden. Niet leeg, maar vol. Gevuld met het beste van het beste.
Natuur & Milieu wist dinsdag de schijnwerper weer even op voedselverspilling te richten. De milieuorganisatie had laten onderzoeken hoe het is gesteld met de acceptatie van zogenoemde doggybags. Daarin kunnen restaurantbezoekers overgebleven eten van het diner meenemen naar huis. Een prachtig initiatief, zou je zeggen. Toch groeit het aantal mensen dat hier gebruik van maakt maar langzaam. Bijna de helft van de ondervraagden geeft aan zich te schamen voor de vraag of ze het overgebleven eten mee kunnen krijgen. En dus gaat kostbaar voedsel de vuilnisbak in. Hoezo gênant?
Eigenlijk zouden doggybags helemaal niet nodig hoeven zijn. Om daar een beetje aan tegemoet te komen, zouden porties veel vaker dan nu het geval is best kleiner kunnen zijn.
Verspilling wordt in de Bijbel niet voor niets zonde genoemd. In Nederlandse huishoudens wordt per jaar gemiddeld per persoon 41 kilo eten weggegooid. Dat gebeurt dus gewoon thuis. De verspiller schaadt hiermee niet alleen zichzelf maar ook de samenleving en de aarde. Ook de hulpbehoevende medemens is de dupe van ons gedrag.
De vraag is niet of het een paar onsjes minder kan. Het móét minder. Van meer discipline en van het zich wat vaker ontzeggen van genoegens waar hij recht op meent te hebben, wordt een mens niet minder, maar juist rijker. En anderen met hem.
naar: Redactioneel commentaar, Reformatorisch Dagblad van 10 oktober 2018
Vraag 35 2 punten
Bij de beantwoording van de vragen 35 tot en met 42 maak je gebruik van tekst 1 tot met 3 in het bronnenboekje. In tekst 1 geeft de redactie van het Reformatorisch Dagblad haar mening over voedselverspilling. Het Reformatorisch Dagblad schrijft artikelen vanuit een christelijke visie. Noem twee uitgangspunten van de christendemocratische stroming die te herkennen zijn in tekst 1. Zie tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee uitgangspunten van de christendemocratische stroming die in tekst 1 te herkennen zijn (twee van de volgende): bijbelse waarden of naastenliefde; rentmeesterschap; gespreide verantwoordelijkheid; harmonie en samenwerking. Per juist antwoord 1 punt. (2p)
Vraag 36 1 punt
Uit al het nieuws dat de redactie van een medium bereikt, wordt een selectie gemaakt. De keuzes over welke gebeurtenissen in de media komen, in dit geval in het Reformatorisch Dagblad, worden in verschillende stadia genomen op basis van verschillende criteria. Een van die selectiecriteria is nabijheid. Geef bij het selectiecriterium nabijheid een citaat uit tekst 1 dat daarbij past. Zie tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Geeft een citaat uit tekst 1 dat bij nabijheid past (een van de volgende): “Alleen al in de Nederlandse horeca wordt jaarlijks 55.000 ton voedsel in de afvalcontainer gegooid.”; “In Nederlandse huishoudens wordt per jaar gemiddeld per persoon 41 kilo eten weggegooid.” (1p)
Het correctievoorschrift geeft de tweede zin met de woorden in een andere volgorde ('per jaar per persoon gemiddeld'). Een citaat met dezelfde zin uit de tekst telt, dus ook de volgorde zoals die in tekst 1 staat.
Vraag 37 1 punt
Er zijn verschillende theorieën over beïnvloeding van mensen door de media. Een daarvan is de framingtheorie. Volgens die theorie kan framing door de media bewust of onbewust plaatsvinden. In tekst 1 is framing te herkennen. Leg uit dat framing is te herkennen in tekst 1. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Framing is te herkennen in tekst 1, want … Zie tekst 1.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat framing in tekst 1 te herkennen is: het onderwerp (voedselverspilling) wordt op een bepaalde manier belicht en de lezer wordt door de schrijver gestuurd. (1p)
Het correctievoorschrift geeft dit als voorbeeld van een juist antwoord; andere onderbouwde uitleg telt ook.
Vraag 42 2 punten
Lees tekst 3. Bronnen kunnen in meer of mindere mate objectief zijn. De objectiviteit is te beoordelen aan de hand van een aantal criteria. Een van die criteria is het scheiden van feiten en meningen. Noem een zin uit tekst 3 waar meningen en feiten niet volledig gescheiden zijn. Noem ook een ander criterium waar een objectieve bron aan moet voldoen. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een zin in tekst 3 waarbij meningen niet goed gescheiden worden van feiten is … Een ander criterium waaraan een objectieve bron moet voldoen is … Zie tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Noemt een zin uit tekst 3 waarin meningen en feiten niet goed gescheiden zijn (een van de volgende): “Mariska uit Maassluis opende de Facebookgroep ‘Portie Avondeten Maassluis’ en had snel 131 leden.”; “Het concept werkt heel eenvoudig.” (1p)
- Noemt een ander criterium waaraan een objectieve bron moet voldoen (een van de volgende): feiten controleren via een andere bron; hoor en wederhoor toepassen. (1p)
2022, tijdvak 2: Woonoverlast
Opgavetekst
tekst 1 We klagen massaal over lawaai bij de buren: telefoon bij de politie staat roodgloeiend
In alle gemeenten gaan vrijwel alle klachten over lawaaiige buren en schreeuwende mensen op straat.
bron: gelderlander.nl van 18 augustus 2020
afbeelding 1 Meldingen geluidsoverlast per 10.000 inwoners

Kaart van Nederland, verdeeld in gemeenten, in grijstinten. Boven de kaart staat: ‘Hoe donkerder de kleur, hoe meer klachten over geluidsoverlast (maart t/m juli 2020)’. De legenda heet ‘Meldingen geluidsoverlast per 10 duizend inwoners’ en heeft de schaal 0, 20, 40, 60 en 80. De meeste gemeenten zijn licht tot middelgrijs; enkele gemeenten zijn donker.
tekst 2 Meer mogelijkheden om langdurige burenoverlast aan te pakken
Mensen die langdurig overlast hebben van hun buren krijgen binnenkort meer mogelijkheden dit aan te pakken. Een nieuwe wet die de Eerste Kamer dinsdag aannam, regelt dat de burgemeester gericht kan ingrijpen en een gedragsverandering kan afdwingen. Gebeurt dat niet, dan riskeren de buren een boete. De zogeheten ‘aso-wet’, een initiatief van de VVD, vergroot de mogelijkheden om ook minder heftige maar toch hardnekkige overlast aan te pakken. Het gaat bijvoorbeeld om geluidsoverlast of het laten slingeren van huisvuil.
De nieuwe aanpak is hard nodig, zegt VVD-Tweede Kamerlid Ockje Tellegen. Volgens haar ondervindt een op de drie Nederlanders woonoverlast. ‘‘Dat komt niet alleen voor in grote steden, wat men vaak denkt. Juist in kleinere plaatsen gebeuren de meest bizarre dingen waarmee mensen elkaar terroriseren.’’
Nu kan de asociale bewoner een waarschuwing krijgen en in het uiterste geval wordt iemand het huis uitgezet. Daartussen is tot nu toe wettelijk niet zoveel mogelijk. ‘‘Omdat rechters een uithuisplaatsing vaak te drastisch1) vinden, leggen zij deze straf vrijwel nooit op’’, zegt Tellegen.
Straks kan de burgemeester aangeven wat de overlastgever moet doen of juist laten. Dat mag pas nadat er een waarschuwing is uitgedeeld en een gesprek of bemiddeling niets opleverden.
noot 1 te drastisch = te ingrijpend, te krachtig
bron: nu.nl van 24 januari 2017
afbeelding 2

| de wet | huurvoorwaarden |
|---|---|
| goed huurder zijn | hoofdverblijf in de woning |
| geen overlast, ook niet door huisdieren | |
| geen geweld naar de verhuurder | |
| geen hennep |
Vraag 38 1 punt
Bekijk afbeelding 2. Op de afbeelding is te zien dat het niet veroorzaken van overlast een van de voorwaarden is om een goede huurder te zijn. Welke functie van de media vervult afbeelding 2 als de boodschap inderdaad goed overkomt bij huurders?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
tekst 3 Wat te doen bij een burenruzie?
Buurtbemiddelingsprojecten in Nederland geven tips om het gesprek bij een burenruzie aan te gaan:
− Persoonlijk contact is het beste om samen tot een oplossing te komen.
− Vertel vriendelijk aan uw buren waar u last van heeft en vraag wat er aan gedaan kan worden.
− Noem vooral ook de gevolgen die de situatie voor u heeft.
− Door aan te geven wat er lastig is, begrijpen buren u beter. Dat maakt de kans groter dat u samen tot een oplossing komt.
bron: destentor.nl van 20 augustus 2020
Vraag 39 2 punten
Lees tekst 3. Stel je voor dat de adviezen in tekst 3 op een prikbord hangen in de hal van een flat. Elke bewoner van de flat leest het, maar niet elke bewoner vat het op dezelfde manier op. Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de media, zoals: 1 de agendatheorie, 2 de framingtheorie, 3 de injectienaaldtheorie, 4 de theorie van selectieve perceptie. Hieronder staan drie manieren waarop de adviezen in tekst 3 invloed zouden kunnen hebben op de bewoners van het appartementencomplex (a, b en c). Welke manier van beïnvloeding past bij welke theorie? Let op: er blijft één theorie over.
Bekijk het antwoord
- a: Alle bewoners zullen de adviezen helemaal in zich opnemen en zij zullen het klakkeloos opvolgen in het geval van een burenruzie.: de injectienaaldtheorie
- b: De bewoners zullen gaan praten met elkaar over hoe burenruzies opgelost zouden moeten worden, maar zij zullen in hun aanpak hierin niet worden beïnvloed door de adviezen.: de agendatheorie
- c: Sommige bewoners zullen de adviezen opvolgen in het geval van een burenruzie en andere bewoners niet. Dit is afhankelijk van hun referentiekader.: de theorie van selectieve perceptie
Drie juiste koppelingen: 2 punten. Twee juist: 1 punt. Minder dan twee juist: 0 punten. Juiste koppelingen: a past bij de injectienaaldtheorie (3); b past bij de agendatheorie (1); c past bij de theorie van selectieve perceptie (4).
tekst 4 Man die straat terroriseerde met nachtelijk geklus uit eigen huis gezet
Burgemeester René Verhulst van de gemeente Ede (Gelderland) heeft een huisverbod van tien dagen opgelegd voor een woning in Bennekom. De mannelijke bewoner hield zijn buren al jaren uit hun slaap. Dat een burgemeester een koopwoning afsluit vanwege geluidsoverlast is [5] voor zover bekend niet eerder in Nederland voorgekomen. Verhulst neemt de maatregel dan ook niet zomaar. De mannelijke bewoner van het rijtjeshuis in Bennekom is al jarenlang een plaag voor de buurt. Harde muziek midden in de nacht, een lawaaiige reparatie aan een auto, ook als het al lang donker is. Politie en toezichthouders zijn [10] inmiddels kind aan huis. “Er ging al een heel traject aan vooraf. Maar welk middel we ook toepasten: niets hielp de situatie te veranderen. Het is fijn dat de burgemeester nu de mogelijkheid had om door te pakken”, zegt een woordvoerder van de gemeente. [15] De bevoegdheid om de woning te sluiten komt voort uit wat de asowet is gaan heten. Deze ‘Wet Aanpak Overlast’ werd in 2017 van kracht en geeft burgemeesters in het uiterste geval de bevoegdheid een woonverbod op te leggen. Dat kan alleen als er sprake is van ‘ernstige en herhaaldelijke [20] hinder’.
bron: gelderlander.nl van 16 november 2020
Vraag 40 2 punten
Lees tekst 4. Tekst 4 is verschenen in de regionale krant de Gelderlander. De media kunnen niet alle nieuwsberichten plaatsen of uitzenden. Daar is te weinig ruimte voor. Ze moeten een keuze maken tussen verschillende berichten. Hiervoor gebruiken de media een aantal criteria. Zo kunnen de eigen waarden of normen van de journalist een rol spelen en/of moet een bericht bijvoorbeeld passen bij de identiteit van het medium.
Noem twee andere selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij het plaatsen van tekst 4 in de Gelderlander. Geef per selectiecriterium met behulp van tekst 4 een reden waarom dat selectiecriterium een rol kan hebben gespeeld.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee andere selectiecriteria met een reden uit tekst 4 (twee van: uitzonderlijkheid, nabijheid, doelgroep, belangstelling van een publiek, actualiteit). (2p)
Per juist selectiecriterium met juiste reden 1 punt; twee nodig. Voorbeelden: uitzonderlijkheid (een burgemeester sluit een koopwoning af vanwege geluidsoverlast, voor zover bekend niet eerder in Nederland voorgekomen); nabijheid (de regionale krant de Gelderlander, en het afsluiten vond plaats in Gelderland, dus voor de lezers nabij); doelgroep (de doelgroep van de krant zijn de inwoners van Gelderland); belangstelling van een publiek (lezers hebben waarschijnlijk belangstelling, bijvoorbeeld omdat geluidsoverlast herkenbaar kan zijn); actualiteit (het huisverbod is net opgelegd).
2022, tijdvak 3: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 10 CDA Brabant wil drugshandel bij evenementen verminderen
De provincie moet eisen stellen aan festivals in Brabant als het gaat om drugspreventie en handhaving. En de provincie moet onderzoeken hoe het gebruik van drugs en de handel erin verminderd kan worden.
Dat stelt Statenlid Marcel Deryckere (CDA) in schriftelijke vragen aan … .
naar: www.dtvnieuws.nl van 16 juli 2019
tekst 13 Bewijs voor machtsmisbruik
Topambtenaren van de Belastingdienst hebben opzettelijk toeslagen voor kinderopvang stop laten zetten, zelfs in zaken waarin al vaststond dat ouders er wel gewoon recht op hadden. De onrechtmatige1) stopzettingen werden tot op het hoogste niveau bij de Belastingdienst besproken.
Dit bewijs voor machtsmisbruik door de Belastingdienst duikt op in documenten die de staatssecretaris van Financiën openbaar maakte na een verzoek van RTL Nieuws en Trouw.
noot 1 onrechtmatig = in strijd met de wet
naar: www.rtlnieuws.nl van 18 november 2019
Vraag 20 2 punten
Lees tekst 13. De massamedia hebben verschillende functies voor democratische besluitvorming, bijvoorbeeld de functie meningsvorming en de functie aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda. Leg uit welke andere functie voor democratische besluitvorming RTL Nieuws en het dagblad Trouw vervuld hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De functie … (vul functie van de massamedia voor democratische besluitvorming in), want uit tekst 13 blijkt …
Bekijk het antwoord
- Noemt de functie: het controleren van politici en de overheid, de massamedia als waakhond van de democratie (1p)
- Verklaart met tekst 13: RTL Nieuws en Trouw hebben verzocht om de documenten openbaar te maken waarin het bewijs voor machtsmisbruik staat, of: RTL Nieuws en Trouw hebben gecontroleerd of de overheid zich wel aan de regels hield (1p)
De functie ‘informatie / informatieve functie’ mag niet goed gerekend worden.
2022, tijdvak 3: Analyse maatschappelijk vraagstuk: dakloze jongeren
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Steeds meer jongeren dakloos: ‘Te vroeg aan ons lot overgelaten’
Het aantal daklozen is de afgelopen jaren flink gestegen, zo bleek vandaag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook onder jongeren is dat een groot probleem: in de afgelopen drie jaar verdrievoudigde het aantal daklozen tussen de 18 en 30 jaar, tot ruim [5] 12.000. Een groot probleem, zeggen hulporganisaties, dat volgens hen vooral te wijten is aan het gebrek aan geschikte woningen. “Pas met een woning krijg je rust”, zegt Hella Masuger van Stichting Zwerfjongeren. “En kun je gaan nadenken over hoe je je schulden kunt aflossen en je leven kunt [10] oppakken. Zonder vast huis blijf je aanmodderen.” Dat je zomaar op straat kunt belanden, weet ook de 27-jarige Mohini. Op haar 18de werd ze dakloos, toen ze officieel meerderjarig was en daardoor niet meer in aanmerking kwam voor jeugdzorg. “Eerst kreeg ik onderdak bij een instantie. Maar na mijn verjaardag stopte dat en kwam ik [15] op straat te staan.” Mohini volgde een studie, maar kon door een lange wachttijd alsnog geen huis vinden. Ze was een ‘economisch dakloze’, iemand die ondanks een studie of baan alsnog geen huis kan vinden. Volgens staatssecretaris Blokhuis wordt de toename van het aantal daklozen in toenemende mate [20] door die groep veroorzaakt. “Pas na twee jaar wachten en rondzwerven vond ik een studio”, vertelt Mohini. “Maar daar moet ik binnenkort uit, omdat ik ben afgestudeerd.”
naar: www.nos.nl van 23 augustus 2019
Vraag 33 2 punten
Zie tekst 1 uit het bronnenboekje. Tekst 1 is verschenen op de website van de NOS. Niet alles wat er gebeurt, verschijnt in een krant, op een website, of wordt uitgezonden door een televisiezender. Bij de selectie van nieuws spelen een aantal criteria een rol. Noem twee selectiecriteria die een rol gespeeld kunnen hebben bij de beslissing van de NOS-redactie om tekst 1 te plaatsen op de website van de NOS. Geef bij beide selectiecriteria een verklaring waarom het criterium een rol gespeeld kan hebben. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Selectiecriterium 1: … want … Selectiecriterium 2: … want …
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist selectiecriterium met een juiste verklaring. Voorbeelden: actualiteit, want de cijfers zijn ‘vandaag’ bekendgemaakt door het CBS; de nabijheid, want het gaat om cijfers over daklozen in Nederland; de belangstelling van het grote publiek, want een onderwerp als dakloze jongeren trekt veel belangstelling; het is opmerkelijk of uitzonderlijk, want de stijging van het aantal daklozen tussen 18 en 30 jaar is opmerkelijk; human interest, want het verhaal van Mohini geeft de cijfers een menselijk gezicht en roept emotie op (1p)
- Noemt een tweede, ander juist selectiecriterium met een juiste verklaring (zie de voorbeelden hierboven) (1p)
Vraag 34 1 punt
Zie tekst 1 uit het bronnenboekje. Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een criterium is het scheiden van feiten en meningen. Leg uit of in tekst 1 wel of niet aan het criterium ‘scheiden van feiten en meningen’ is voldaan. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. In tekst 1 is … (wel/niet) aan het criterium voldaan, want …
Bekijk het antwoord
- Oordeelt over het criterium en onderbouwt dat met een juiste uitleg: wel voldaan, want bij de meningen staat telkens van wie de mening is (bijvoorbeeld door aanhalingstekens of woorden als ‘volgens’ of ‘zeggen’) (1p)
Het antwoord dat niet (voldoende) aan het criterium is voldaan, met als uitleg dat woorden als ‘flink’ en ‘een groot’ niet feitelijk of objectief zijn, mag ook goed gerekend worden.
Vraag 36 1 punt
Zie tekst 2 uit het bronnenboekje. In welke zin van tekst 2 komen vooroordelen over daklozen naar voren?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 39 3 punten
Stel dat je de beeldvorming over dakloze jongeren of daklozen in het algemeen wilt beïnvloeden via de media. Je wilt dat mensen een positiever en meer divers beeld van daklozen krijgen. Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de massamedia. Een daarvan is de multi-step-flow-theorie. Leg uit hoe de beïnvloeding van mensen volgens de drie stappen van de multi-step-flow-theorie verloopt. Beschrijf vervolgens een manier waarop jij de beeldvorming van mensen over daklozen zou proberen te veranderen als je uitgaat van de multi-step-flow-theorie. Let op: je hoeft alleen de eerste stap te beschrijven.
Bekijk het antwoord
- Kent altijd 3 scorepunten toe, ongeacht of en wat de leerling antwoordt (3p)
Aanvulling op het correctievoorschrift, bij vraag 39: altijd 3 scorepunten, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Reden: de multi-step-flow-theorie is niet opgenomen in de syllabus.
2021, tijdvak 1: Maatschappelijke analyse: betaalbaarheid van de zorg
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Keuzes maken voor goede zorg
Het lijkt onvermijdelijk dat we in Nederland keuzes moeten maken over de gezondheidszorg om deze betaalbaar te houden. Op dit moment betaalt de overheid zo’n 5600 euro per persoon per jaar aan de zorg. Aan de ene kant krijgen we er heel goede zorg voor terug. Aan de andere kant houden we door de dure zorg steeds minder geld over voor bijvoorbeeld onderwijs. Als we hier iets aan willen doen, moeten we ingrijpen in de zorg.
Het is voor een minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) elk jaar opnieuw lastig om keuzes te maken om te bepalen wat er in het basispakket moet komen. We vinden bepaalde behandelingen bijvoorbeeld waardevol omdat ze effectief zijn of zich richten op ernstige aandoeningen. Andere behandelingen vinden we misschien minder waardevol omdat ze niet noodzakelijk zijn, zoals neuscorrecties puur voor het mooie.
Wat het extra lastig maakt, zijn de ‘wensen’ van de betrokkenen. Patiënten willen natuurlijk hun behandelingen vergoed krijgen van de verzekeraar en bedrijven willen graag nieuwe medicijnen verkopen. Bedrijven voeren soms keiharde lobby’s om hun medicijnen in het basispakket te krijgen. En patiënten schuiven aan bij televisieprogramma’s als De Wereld Draait Door.
De minister heeft akkoorden gesloten met de belangrijke partijen in de zorg waarin staat dat de kosten per jaar minder mogen stijgen.
Als de minister steeds meer, luxere en duurdere zorg zoals een operatierobot of nieuwe medicijnen wil opnemen in het basispakket, gaan de kosten toch omhoog. Hierdoor is er voor andere zorg minder geld. Dit kan leiden tot minder personeel in de zorg, langer wachten op het kunnen krijgen van een behandeling, minder verpleegzorg, besparingen op de thuiszorg of meer taken voor de huisarts.
Deze zorg die nu minder wordt, kan weleens van veel meer waarde zijn dan de operatierobot of nieuwe medicijnen.
naar: www.socialevraagstukken.nl van januari 2018
Bronnenboekje tekst 2 Patiënt mijdt ziekenhuis en medicijnen
Huisartsen hebben steeds vaker te maken met patiënten die niet naar het ziekenhuis willen voor onderzoek en voorgeschreven medicijnen niet ophalen bij de apotheek. Omdat dit ten koste gaat van het eigen risico van 385 euro per jaar. En dat geld kunnen of willen ze niet missen.
Dat blijkt uit een onderzoek van De Gelderlander bij huisartsen in de regio. Vooral huisartsen in wijken waar veel mensen wonen die het met een minimuminkomen moeten doen, lopen hier tegenaan.
Huisarts Hanneke Nabuurs noemt als voorbeeld het jaarlijkse bloedonderzoek bij mensen met een chronische ziekte als diabetes. Dit is per 2018 uit de huisartsenzorg gehaald, waardoor het ten koste gaat van het eigen risico. “Dat doen mensen dus niet meer”, zegt Nabuurs. Met soms ernstige gevolgen. Andere voorbeelden zijn ziekenhuisonderzoeken als een röntgenfoto of hartfilmpje.
Huisarts Joris Stoppels heeft vergelijkbare ervaringen: “Als mensen in arme wijken moeten kiezen waaraan ze hun geld uitgeven, valt de keuze vaak niet op bloedonderzoek of medicijnen. Omdat dit geld kost.”
Huisarts Rob Edelbroek: “Dingen als lab, medicatie, fysiotherapie worden regelmatig gemeden. Ook geestelijke gezondheidszorg, want die wordt niet of niet volledig vergoed.” Het speelt volgens hem sinds de invoering van het eigen risico in 2008.
Er zijn zelfs huisartsen in achterstandswijken die ongebruikte pillen verzamelen bij patiënten die ze toch niet gebruiken of bij nabestaanden van overleden patiënten. Zo kunnen ze mensen die medicijnen nodig hebben en het geld er niet voor hebben soms toch van pillen voorzien.
Woordvoerders van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en Patiëntenfederatie Nederland (waarin 170 patiënten- en consumentenorganisaties zijn vertegenwoordigd) herkennen het beeld dat de huisartsen schetsen.
naar: www.gelderlander.nl van 19 januari 2019
Vraag 30 2 punten
Inleiding bij de vragen 27 tot en met 40: Iedere Nederlander van 18 jaar en ouder is verplicht om een ziektekostenverzekering af te sluiten, de zogenaamde zorgverzekering. Voor die zorgverzekering moet premie betaald worden. In 2020 was die ongeveer 120 euro per persoon per maand. Met deze verzekering heb je recht op vergoedingen uit het basispakket. De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket komt. Elk jaar wordt het basispakket een beetje veranderd: er gaan bijvoorbeeld bepaalde medicijnen uit en andere komen er juist in. Iedere verzekerde moet de eerste 385 euro per jaar aan zorgkosten zelf betalen. Dit heet het eigen risico. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder het eigen risico. De premie die verzekerden betalen voor de zorg is lager dan de kosten voor de zorg. Er wordt door de overheid meer geld voor de zorg uitgegeven dan dat er binnenkomt. Die kosten worden per jaar hoger. Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 5 en de cartoon in het bronnenboekje.
Tekst 2 is een artikel dat gepubliceerd is in dagblad De Gelderlander. Twee criteria om tot publicatie van een artikel over te gaan zijn de doelgroep van het medium en de actualiteit.
→ Noem drie andere criteria die media kunnen hebben om tot publicatie van nieuwsberichten over te gaan.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie andere criteria waarop media tot publicatie van nieuwsberichten besluiten (drie van de volgende): eigen waarden en normen van de journalist(en) / referentiekader; uitzonderlijkheid; de nabijheid; commerciële belangen; de belangstelling van (een groot) publiek; de identiteit van het medium; de doelstelling van het medium (2p)
Indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0. Juiste antwoorden (drie van de volgende): eigen waarden en normen van de journalist(en) / referentiekader; uitzonderlijkheid; de nabijheid; commerciële belangen; de belangstelling van (een groot) publiek; de identiteit van het medium; de doelstelling van het medium.
Vraag 36 1 punt
Inleiding bij de vragen 27 tot en met 40: Iedere Nederlander van 18 jaar en ouder is verplicht om een ziektekostenverzekering af te sluiten, de zogenaamde zorgverzekering. Voor die zorgverzekering moet premie betaald worden. In 2020 was die ongeveer 120 euro per persoon per maand. Met deze verzekering heb je recht op vergoedingen uit het basispakket. De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket komt. Elk jaar wordt het basispakket een beetje veranderd: er gaan bijvoorbeeld bepaalde medicijnen uit en andere komen er juist in. Iedere verzekerde moet de eerste 385 euro per jaar aan zorgkosten zelf betalen. Dit heet het eigen risico. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder het eigen risico. De premie die verzekerden betalen voor de zorg is lager dan de kosten voor de zorg. Er wordt door de overheid meer geld voor de zorg uitgegeven dan dat er binnenkomt. Die kosten worden per jaar hoger. Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 5 en de cartoon in het bronnenboekje.
De overheid voert campagnes om burgers te informeren over haar beleid, maar ook om het gedrag van burgers te beïnvloeden. Media hebben een aantal functies.
Welke functie van de massamedia moet worden vervuld om de campagne uit tekst 4 succesvol te maken?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
cartoon

Cartoon van Arend van Dam over de zorgkosten. Links een boot met het opschrift ZIEKEN, waarin een zieke ligt aan infuuszakken. Rechts een boot met het opschrift GEZONDEN, waarin meerdere mensen roeien. Een man staat tussen de twee boten en zegt: “we trekken het niet meer! ga zelf maar roeien…”. Onderaan staat: “zorgkosten: hoger eigen risico…”.
Vraag 38 2 punten
Inleiding bij de vragen 27 tot en met 40: Iedere Nederlander van 18 jaar en ouder is verplicht om een ziektekostenverzekering af te sluiten, de zogenaamde zorgverzekering. Voor die zorgverzekering moet premie betaald worden. In 2020 was die ongeveer 120 euro per persoon per maand. Met deze verzekering heb je recht op vergoedingen uit het basispakket. De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket komt. Elk jaar wordt het basispakket een beetje veranderd: er gaan bijvoorbeeld bepaalde medicijnen uit en andere komen er juist in. Iedere verzekerde moet de eerste 385 euro per jaar aan zorgkosten zelf betalen. Dit heet het eigen risico. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder het eigen risico. De premie die verzekerden betalen voor de zorg is lager dan de kosten voor de zorg. Er wordt door de overheid meer geld voor de zorg uitgegeven dan dat er binnenkomt. Die kosten worden per jaar hoger. Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 5 en de cartoon in het bronnenboekje.
Bekijk de cartoon.
De media hebben bepaalde functies. Een van die functies is de amuserende functie.
→ Welke andere functie van de media is te herkennen in de cartoon? Leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In de cartoon is de … functie te herkennen, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt de opiniërende of meningsvormende functie als functie die in de cartoon te herkennen is (1p)
- Geeft als reden (een van de volgende): het zet mensen aan om over het probleem na te denken; het zet mensen aan om hun mening over het probleem te vormen (1p)
Niet goed rekenen: ‘De tekenaar/cartoonist geeft zijn mening’. Ook goed rekenen bij het eerste deel: de socialiserende functie, want de cartoonist brengt waarden en normen over.
Vraag 40 2 punten
Inleiding bij de vragen 27 tot en met 40: Iedere Nederlander van 18 jaar en ouder is verplicht om een ziektekostenverzekering af te sluiten, de zogenaamde zorgverzekering. Voor die zorgverzekering moet premie betaald worden. In 2020 was die ongeveer 120 euro per persoon per maand. Met deze verzekering heb je recht op vergoedingen uit het basispakket. De overheid bepaalt welke zorg er in het basispakket komt. Elk jaar wordt het basispakket een beetje veranderd: er gaan bijvoorbeeld bepaalde medicijnen uit en andere komen er juist in. Iedere verzekerde moet de eerste 385 euro per jaar aan zorgkosten zelf betalen. Dit heet het eigen risico. Een bezoek aan de huisarts valt niet onder het eigen risico. De premie die verzekerden betalen voor de zorg is lager dan de kosten voor de zorg. Er wordt door de overheid meer geld voor de zorg uitgegeven dan dat er binnenkomt. Die kosten worden per jaar hoger. Bij de beantwoording van de vragen 27 tot en met 40 maak je gebruik van de teksten 1 tot met 5 en de cartoon in het bronnenboekje.
De media spelen een belangrijke rol bij het geven van informatie over bepaalde onderwerpen. Ze moeten zo objectief mogelijk nieuws verstrekken. Een van de criteria voor objectieve nieuwsverstrekking is het controleren van feiten via een andere bron.
→ Noem de twee andere criteria waaraan een objectieve bron te herkennen is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
criterium 1 …
criterium 2 …
Bekijk het antwoord
- Noemt het toepassen van hoor- en wederhoor (1p)
- Noemt het scheiden van feiten en meningen (1p)
2021, tijdvak 2: Eenzaamheid onder ouderen
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 MAX tegen eenzaamheid
Van de 3 miljoen 65-plussers voelen bijna 900.000 mensen zich eenzaam en dat gevoel kan mensen letterlijk ziek maken. Het bestrijden van eenzaamheid staat hoog op de politieke agenda. Eenzaamheid zal de komende jaren alleen maar toenemen, waarschuwden deskundigen. De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) kondigde een actieplan aan om de eenzaamheid te bestrijden. Hij zet vooral in op lokale initiatieven dicht bij de mensen thuis. “Eenzaamheid kunnen we samen aanpakken. Een betrokken samenleving is een betere samenleving”, aldus de staatssecretaris.
Omroep MAX wil met een tv-serie bijdragen aan het oplossen van dit maatschappelijk probleem. Omroep MAX start daarom een tv-serie over mensen die zich eenzaam voelen en besluiten om niet bij de pakken neer te blijven zitten. Onder het motto ‘wie niet waagt, die niet wint’ gaat een aantal eenzame mensen proberen dat gevoel kwijt te laten raken. Omroep MAX gaat een jaar lang deze mensen begeleiden en volgen in het proces om weer een sociaal netwerk1) op te bouwen. Eenzaamheid overkomt je en kan langzaam je leven insluipen. In de tv-serie wil Omroep MAX laten zien dat die eenzaamheid er ook weer uit kan sluipen.
noot 1 Sociaal netwerk: een verzamelnaam voor een netwerk van betekenisvolle figuren (familie, vrienden en kennissen) dat functioneert als ondersteuningsbron voor het eigen welzijn en welbehagen en dat van de personen in het netwerk.
bron: www.50plusnet.nl van 27 november 2015
Vraag 35 2 punten
Omroep MAX zendt een tv-serie uit over ouderen die zich eenzaam voelen. Hieronder staan twee theorieën over beïnvloeding van mensen door de media. 1 de agendatheorie 2 de multi-step-flow-theorie. Welke beïnvloedingstheorie door de media is af te leiden uit tekst 1? Geef een argument bij je keuze. Vul het antwoord aan: De … is af te leiden, want …
Bekijk het antwoord
- Kiest de agendatheorie met een argument, bijvoorbeeld: omroep MAX bepaalt dat dit maatschappelijk probleem de aandacht moet krijgen van een groter publiek, of omroep MAX draagt bij dat mensen gaan praten of nadenken over dit probleem. Of kiest de multi-step-flow-theorie met een argument: eerst vindt een groepje deskundigen dat eenzaamheid onder ouderen een probleem is, dit wordt overgenomen door een staatssecretaris en vervolgens door mensen die lokale initiatieven ondernemen, en ten slotte wordt het probleem door een tv-serie onder het grote publiek gebracht. (2p)
Het scorepunt alleen toekennen bij een combinatie van een juiste theorie en een juist argument.
Vraag 36 1 punt
Zie tekst 1. Massamedia hebben verschillende functies. Een van die functies is de socialiserende functie. Wanneer zal de tv-serie van Omroep MAX een socialiserende functie hebben? De tv-serie zal een socialiserende functie hebben, als
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 39 2 punten
Zie tekst 3. Een van de criteria van objectieve berichtgeving is het scheiden van feiten en meningen. Voldoet tekst 3 aan dit criterium? Leg je antwoord uit en geef nog een ander criterium dat past bij objectieve berichtgeving. Vul het antwoord aan: Nee, tekst 3 voldoet niet aan dit criterium, want … en een ander criterium van objectieve berichtgeving is …
Bekijk het antwoord
- Antwoordt dat tekst 3 niet voldoet aan het criterium, want het is niet duidelijk wat de feiten en wat de meningen zijn, of het gaat over aannames die als feiten worden gebracht. (1p)
- Noemt een ander criterium van objectieve berichtgeving: het toepassen van hoor en wederhoor, of het controleren van feiten via een andere bron. (1p)
2021, tijdvak 3: Politiek en beleid
Opgavetekst
Tekst 12 Een … van het Kamerlid Van Veen
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er nu onvoldoende vakleraren bewegingsonderwijs voor de klas staan, terwijl vakleraren bewegingsonderwijs ruimschoots beschikbaar zijn;
verzoekt de regering, de vraag en het aanbod van vakleraren bewegingsonderwijs beter te matchen en zo het aantal onbevoegde leraren bewegingsonderwijs voor de klas te verminderen en de Kamer over de voortgang voor 1 januari 2015 te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
Van Veen
bron: www.tweedekamer.nl van 7 oktober 2014
Tekst 14 Kamervragen na uitzending over koe en kalf
De uitzending van Radar over de koe en het kalf heeft veel opschudding veroorzaakt. In de uitzending was te zien dat kalveren direct na de geboorte vaak worden weggehaald bij hun moeder.
Naast de discussies op sociale media, zijn er naar aanleiding van het onderwerp Kamervragen gesteld.
naar: www.radartv.nl van 12 november 2014
Vraag 20 2 punten
De massamedia vervullen verschillende functies voor de democratische besluitvorming, bijvoorbeeld het controleren van politici, of burgers informeren over het overheidsbeleid. Uit tekst 14 blijkt dat Radar twee andere functies van de massamedia voor de democratische besluitvorming heeft vervuld.
→ Leg uit welke twee andere functies Radar volgens tekst 14 heeft vervuld.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Functie 1: …, want in tekst 14 staat …
Functie 2: …, want in tekst 14 staat …
Bekijk het antwoord
- Noemt als functie: aandragen van onderwerpen voor de politieke agenda, want in tekst 14 staat dat er naar aanleiding van het onderwerp Kamervragen zijn gesteld (1p)
- Noemt als functie: meningsvorming, want in tekst 14 staat dat er discussies op sociale media zijn geweest (1p)
2021, tijdvak 3: Discriminatie op de arbeidsmarkt
Opgavetekst
Bronnenboekje tekst 1 Discriminatie op de arbeidsmarkt
In 2014 zijn er landelijk ongeveer 1400 klachten binnengekomen bij discriminatiemeldpunten van mensen die discriminatie ervaarden op de arbeidsmarkt. Bij 469 van deze klachten speelde afkomst een rol.
“Discriminatiezaken worden de laatste jaren meer besproken in de politiek [5]en media”, zegt Michel Aben, juridisch adviseur bij discriminatiemeldpunt Art.1. Zoals bij de zaak van Jeffrey Koorndijk. Eind 2013 solliciteerde hij voor een stageplek. In de mail die hij per ongeluk ontving, stond: “Is niks. Ten eerste een donker gekleurde (neger). En op zijn cv weinig tot geen ervaring met computers enz.” De rechter oordeelde dat Koorndijk in eerste instantie was afgewezen vanwege zijn huidskleur. [10]De werkgever kreeg een taakstraf van 40 uur en moest een schadevergoeding betalen van 981 euro.
Vorig jaar maakte Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bekend dat de overheid niet meer wil samenwerken met bedrijven die strafrechtelijk zijn veroordeeld voor discriminatie. [15]Het plan van Asscher moet discriminatie op de arbeidsmarkt tegengaan, maar niet iedereen denkt dat dit de oplossing is. Asschers plan gaat ervan uit dat discriminatie gemakkelijk door een rechter vastgesteld kan worden. “Maar dat is in de praktijk niet zo”, zegt Frank van Tubergen, hoogleraar [20]sociologie aan de Universiteit van Utrecht. Veel sollicitanten weten bijvoorbeeld niet eens dat ze gediscrimineerd zijn. Volgens hem weet je nooit precies wie de andere kandidaten zijn en waarom je wordt afgewezen.
Er zijn wel manieren om de arbeidsmarkt toegankelijker te maken voor mensen met verschillende achtergronden. [25]“Je kunt cv’s anonimiseren”, zegt universitair docent Lieselotte Blommaert. Acht grote bedrijven in Duitsland hebben een jaar lang alleen anonieme sollicitaties georganiseerd, zonder naam, leeftijd en geslacht. Een jaar later werden er net zoveel mannen als vrouwen uitgenodigd op sollicitatiegesprek en ook [30]veel meer mensen met een migrantenachtergrond.
naar: www.nrc.nl van 6 mei 2015
Bronnenboekje tekst 5 Plasterk lanceert nieuwe campagne tegen discriminatie
Minister Plasterk van Binnenlandse Zaken heeft de nieuwe anti-discriminatiecampagne van de Rijksoverheid gelanceerd.
Het thema van de campagne is ‘Zet een streep door discriminatie’. In een serie tv-spots en in ander campagnemateriaal zetten bekende Nederlanders een streep door het woord discriminatie. Bekende Nederlanders sporen de rest van Nederland aan om ook zo’n statement te maken.
De campagne richt zich op verschillende vormen van discriminatie, zoals discriminatie op leeftijd, herkomst, geslacht, handicap/chronische ziekte, seksuele gerichtheid en godsdienst. Ook richt de campagne zich op verschillende plekken waar discriminatie plaatsvindt, zoals de werkvloer, de openbare ruimte en school.
naar: www.rijksoverheid.nl van 2 september 2015
Vraag 41 1 punt
Lees tekst 5. De overheid hoopt dat door de inzet van bekende Nederlanders de rest van Nederland zich ook tegen discriminatie zal uitspreken. Welke theorie over de invloed van de massamedia past hierbij?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Bronnenboekje afbeelding 2

Poster met de tekst “Zet een streep door discriminatie”. Het woord discriminatie is doorgehaald met een grijze streep. Onderaan: “zet ook een streep door discriminatie. Kijk op discriminatie.nl”.
Vraag 42 2 punten
Bekijk afbeelding 2. Afbeelding 2 is een poster uit de campagne van de overheid tegen discriminatie. De massamedia kunnen een socialiserende functie hebben.
→ Wat houdt een socialiserende functie van de massamedia in?
→ Leg uit dat afbeelding 2 een socialiserende functie kan hebben.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De socialiserende functie houdt in …
Afbeelding 2 kan een socialiserende functie hebben, omdat …
Bekijk het antwoord
- Noemt de socialiserende functie: via de media worden waarden en normen (cultuur) overgedragen aan het publiek (1p)
- Legt uit dat afbeelding 2 een socialiserende functie kan hebben, omdat de poster het publiek erop wijst om niet te discrimineren en zich aan de norm te houden om iedereen gelijk te behandelen (de waarde gelijkheid) (1p)
2019, tijdvak 2: Maatschappelijke analyse: ramptoerisme
Opgavetekst
bronnenboekje tekst 1 Moeder verbijsterd: “Mensen filmden mijn kind toen het werd aangereden.”
Iemand fotograferen die is aangereden. Politici en agenten kunnen er met hun verstand niet bij. Deze zomer vonden omstanders het nodig om foto’s te maken na een aanrijding. Dit tot groot verdriet van de nabestaanden. De moeder van het slachtoffer, die haar naam liever niet in de krant heeft, richt zich in een oproep op sociale media direct tot de filmers. Wie zijn zij en wat zijn ze met de foto’s van plan? Uit respect voor haar kind wil de vrouw geen verdere toelichting geven op haar verhaal. Wel vindt ze het prima dat deze krant haar oproep oppakt.
Sensatiebeluste voorbijgangers die ernstige ongelukken en rampen filmen: het is een veelbesproken onderwerp. Sommige Tweede Kamerleden zijn dit gedrag zo beu dat ze aan de minister hebben gevraagd of zij strafrechtelijk kunnen worden aangepakt. “Vreselijk. Leed op leed. Wat bezielt mensen?”, reageert Madeleine van Toorenburg (CDA) op de filmers. “Het is nu wel de vraag wat er met de beelden wordt gedaan. Dit is precies waarom er snel regelgeving moet komen. Het liefst zie ik een stevige strafbepaling waarmee deze mensen kunnen worden aangepakt.”
Volgens de politie is dit soort ramptoerisme ‘van alle tijden’. “Maar door de komst van de smartphone is er wel het een en ander veranderd. De smartphone is een werkelijkheid waar we mee moeten leven, en met mensen die filmen dus ook.”
De afgelopen tijd hebben meerdere politiemensen in de media een oproep gedaan. “Ga niet filmen als wij een leven aan het redden zijn, en al helemaal niet als je daarmee de rest van het verkeer in gevaar brengt”, legt een woordvoerder uit. “Filmen als je achter het stuur zit is gewoon strafbaar. Maar beelden kunnen vervolgens ook een enorme impact op slachtoffers, familie, bekenden of nabestaanden hebben. Dus onze oproep: denk na over wat je filmt en wat je ermee doet!”
naar: www.bd.nl van 28 augustus 2018
Vraag 32 4 punten
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Ramptoerisme is een maatschappelijk vraagstuk. Een maatschappelijk vraagstuk heeft een aantal kenmerken. Een kenmerk is bijvoorbeeld dat veel mensen het onwenselijk vinden.
Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk die in tekst 1 te herkennen zijn en leg je antwoord uit.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Kenmerk 1: …, want in de tekst staat …
Kenmerk 2: …, want in de tekst staat …
Bekijk het antwoord
- Noemt een eerste juist kenmerk van een maatschappelijk vraagstuk dat in tekst 1 te herkennen is, met een uitleg die naar tekst 1 verwijst. (2p)
- Noemt een tweede, van het eerste verschillend juist kenmerk dat in tekst 1 te herkennen is, met een uitleg die naar tekst 1 verwijst. (2p)
Per juist kenmerk 1 punt; per juiste uitleg 1 punt. Voorbeelden van goede kenmerken met uitleg: (a) het probleem kan door de politiek worden opgelost, want sommige Tweede Kamerleden willen dat de minister het strafrechtelijk aanpakt; (b) het vraagstuk krijgt media-aandacht, want de krant besteedt aandacht aan het probleem na een oproep van de moeder van een slachtoffer; (c) er bestaan verschillende meningen over de oplossing, want er moet een stevige strafbepaling komen en de politie roept op niet te filmen. Ook goed: twee kenmerken die de uitleg uit de tekst geven, mits juist.
Vraag 33 2 punten
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Een maatschappelijk vraagstuk is vanuit vier invalshoeken te bekijken. In tekst 1 zijn twee invalshoeken te herkennen: de politiek-juridische invalshoek en de veranderings- en vergelijkende invalshoek.
Geef bij elk van deze invalshoeken een citaat uit tekst 1.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
1 citaat politiek-juridische invalshoek …
2 citaat veranderings- en vergelijkende invalshoek …
Bekijk het antwoord
- Geeft een citaat uit tekst 1 bij de politiek-juridische invalshoek, bijvoorbeeld: “Sommige Tweede Kamerleden zijn dit gedrag zo beu dat ze aan de minister hebben gevraagd of zij strafrechtelijk kunnen worden aangepakt.”; “Dit is precies waarom er snel regelgeving moet komen.”; “Het liefst zie ik een stevige strafbepaling waarmee deze mensen kunnen worden aangepakt.”; “Filmen als je achter het stuur zit is gewoon strafbaar.” (1p)
- Geeft een citaat uit tekst 1 bij de veranderings- en vergelijkende invalshoek, bijvoorbeeld: “Volgens de politie is dit soort ramptoerisme ‘van alle tijden’.”; “Maar door de komst van de smartphone is er wel het een en ander veranderd.” (1p)
Ook goed: een ander citaat uit tekst 1 dat bij de invalshoek past.
bronnenboekje tekst 2 Voorbijgangster (52) legt uit waarom ze een ongeluk filmde
Of ze bang is voor negatieve reacties? Welnee, het filmen van heftige ongelukken ‘hoort nu eenmaal bij deze tijd’. De voorbijgangster was een van de vele mensen die de nasleep van het ongeval op beeld vastlegde. Om automobilisten te waarschuwen voor een verkeerschaos, maar ook om zoveel mogelijk aandacht te krijgen op sociale media. “Ik vind het stiekem ook wel leuk als grote en belangrijke kanalen mijn berichten retweeten.”
Zij benadrukt niemand te willen kwetsen en zegt er altijd goed op te letten of er geen schokkende details op haar filmpjes te zien zijn. Waarom ze het nodig vindt haar verhaal te vertellen? “Ik begrijp de reacties, maar ik vind ook dat we met z’n allen vrij krampachtig doen over dit soort dingen. Zelf snap ik best dat zoveel mensen het gefilmd hebben. Het is iets heftigs, iets ernstigs, de mensen hebben het recht om te weten wat er in hun wereld gebeurt.”
De politie is woedend over het gedrag van de filmers en roept hen op eens goed na te denken waar ze mee bezig zijn. De voorbijgangster, een fanatieke Twitteraar, voelt zich niet persoonlijk aangesproken.
naar: www.ad.nl van 8 augustus 2018
Vraag 35 1 punt
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
In tekst 2 komt niet alleen iemand aan het woord die een ongeluk heeft gefilmd, maar ook de politie die woedend is over het gedrag van deze filmers. Bij een objectieve berichtgeving passen bepaalde criteria. Een van die criteria is het scheiden van feiten en meningen.
Welk ander criterium van objectieve berichtgeving is toegepast in tekst 2?
Bekijk het antwoord
- Noemt het (toepassen van) hoor en wederhoor. (1p)
bronnenboekje tekst 3 Ahmed Aarad: ramptoerisme live vanaf de bank
Je zult mij niet zien schrijven over aanslagen op het moment dat er iets gebeurt. Geen foto’s, geen filmpjes of livestreams. Nooit niet. Ik weiger mee te werken om het lijden van mensen in beeld te brengen voor de clicks die het oplevert.
Veel onlinemedia-bedrijven tuimelen over elkaar heen om de beelden op hun websites, het liefst live, te plempen1). Ze zitten 24/7 klaar om bij het minste of geringste direct in te springen en beelden te tonen. Waarom? Omdat juist dit lijden heel snel heel veel knaken2) oplevert.
Dat wij massaal en met z’n allen op deze beelden klikken, zegt ook iets over jou en mij en onze maatschappij. We kennen haast geen morele grenzen meer. We slikken alles massaal zonder enige kritiek of vraag waar dit eigenlijk goed voor is. Normen en waarden zijn zaken waar we over praten, maar die we vrijwel nooit toepassen. Zeker niet als je naar een filmpje kunt kijken dat jou weer even van entertainment voorziet.
noot 1 met plempen wordt hier het plaatsen van beelden op internet bedoeld. noot 2 met knaken wordt geld bedoeld. naar: www.saltmines.nl van 17 augustus 2017
Vraag 37 4 punten
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Columnist Ahmed Aarad heeft een column geschreven over ramptoerisme. Tekst 3 is een fragment uit de column. Als de media berichten over een bepaald maatschappelijk vraagstuk, dan kunnen ze verschillende functies voor personen vervullen, zoals de informatieve functie en de amusementsfunctie.
Noem twee andere functies van de massamedia die tekst 3 vervult. Geef bij elke functie een uitleg.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
functie 1 is … want …
functie 2 is … want …
Zie tekst 1, 2 en 3.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste functie van de massamedia met een passende uitleg uit tekst 1, 2 of 3 (de socialiserende functie of de opiniërende/meningsvormende functie). (2p)
- Noemt een tweede, van de eerste verschillende juiste functie van de massamedia met een passende uitleg uit tekst 1, 2 of 3. (2p)
Juiste functies: de socialiserende functie (de columnist draagt zijn waarden en normen ten aanzien van ramptoerisme over aan de lezers) en de opiniërende of meningsvormende functie (de column geeft de mening van de columnist weer, de columnist probeert de lezers aan het denken te zetten). Per juiste functie 1 punt; per passende uitleg 1 punt. Een functie zonder uitleg, of twee keer dezelfde functie, telt niet dubbel.
bronnenboekje tekst 4 Rode Kruis: stop met filmen van ongelukken, ga liever helpen
Het moet afgelopen zijn met het filmen van gewonden na een ongeluk, zegt het Rode Kruis. De hulporganisatie stelt dat 90 procent van de Nederlanders het onacceptabel vindt en begint vandaag een campagne op sociale media.
“Het filmen van heftige situaties met een telefoon lijkt soms wel een soort reflex geworden”, zegt Nico Zuurmond van het Rode Kruis. “Je kunt de tijd die je gebruikt om te filmen ook benutten om 112 te bellen en eerste hulp te verlenen. Want juist dat is in die eerste minuten na een ongeluk van levensbelang.”
Vrijdag kregen 45 automobilisten een bekeuring toen ze een ongeluk op de A58 filmden of fotografeerden. Eerder die week filmden omstanders door een ruit van een restaurant hoe een man werd gereanimeerd. Tot woede van een agent, die er een blog op Facebook over schreef. “Het gebeurt vrijwel continu, overal waar we komen”, zei de Nederlandse Politiebond zaterdag als reactie op deze gebeurtenissen. “Er lijkt geen grens te zijn”, voegde politievakbond ACP eraan toe. Agenten zeggen machteloos te staan tegen filmende omstanders: filmen op de openbare weg is niet verboden, het bedienen van een smartphone tijdens het rijden wel.
naar: www.nos.nl van 6 november 2018
Vraag 38 1 punt
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Media hebben commerciële belangen en daar houden ze met het aanbod van het nieuws rekening mee.
Uit welke tekst blijkt dat commerciële belangen een grote rol spelen bij het plaatsen van nieuws over menselijk leed? Geef een citaat bij je keuze.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
Dat blijkt uit tekst … en een citaat is ….
Bekijk het antwoord
- Noemt tekst 3 als de tekst waaruit het blijkt, met het citaat: “(Waarom?) Omdat juist dit lijden heel snel heel veel knaken oplevert.” (1p)
Het scorepunt alleen toekennen bij een combinatie van juiste antwoorden: tekst 3 en het citaat.
Vraag 39 1 punt
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Naast commerciële belangen spelen er nog andere criteria een rol bij de selectie van nieuws.
Noem twee andere selectiecriteria die de media kunnen gebruiken bij het plaatsen van foto's en filmpjes van ongelukken en rampen.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste selectiecriteria voor het plaatsen van foto's en filmpjes van ongelukken en rampen. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide selectiecriteria juist zijn. Juiste selectiecriteria: eigen waarden en normen van de journalisten of referentiekader; actualiteit; uitzonderlijkheid; nabijheid; de doelgroep waarvoor het nieuws bedoeld is; de belangstelling van een groot publiek; identiteit of doelstelling van het medium.
afbeelding STELLING VAN DE DAG: ongelukken filmen smakeloos

Cirkeldiagram bij de stelling van de dag “ongelukken filmen smakeloos”, 6693 deelnemers. Eens: 97%. Oneens: 2%. Weet niet/geen mening: 1%. Bij de vraag “Denkt u dat boetes werken?” staat de tekst: Passerende automobilisten die aan het filmen waren, krijgen een bekeuring. Antwoorden: ja 46%, nee 43%, weet niet 11%.
Vraag 40 2 punten
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
De Telegraaf vroeg lezers naar hun mening over ramptoerisme. Zie de afbeelding. In de afbeelding worden die meningen weergegeven.
Hieronder volgen vier uitspraken naar aanleiding van de afbeelding.
1 Het diagram is een voorbeeld van objectieve berichtgeving.
2 Een meerderheid van de ondervraagden vindt dat er een norm wordt overschreden.
3 Een meerderheid van de ondervraagden denkt dat het geven van boetes helpt bij het aanpakken van het filmen van ongelukken.
4 1% van de ondervraagden heeft geen mening of het geven van boetes wel of niet helpt.
Geef per uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
uitspraak 1 = …
uitspraak 2 = …
uitspraak 3 = …
uitspraak 4 = …
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de vier uitspraken het juiste oordeel (juist, juist, onjuist, onjuist). (2p)
Juiste oordelen: uitspraak 1 juist, uitspraak 2 juist, uitspraak 3 onjuist, uitspraak 4 onjuist. Puntentabel: vier juist = 2 punten; drie of twee juist = 1 punt; minder dan twee juist = 0 punten.
Vraag 41 1 punt
Ramptoerisme is het verschijnsel dat mensen plekken bezoeken waar een ramp plaatsvindt of heeft plaatsgevonden. Deze mensen, ook wel ramptoeristen genoemd, kunnen op verschillende manieren voor overlast zorgen. Via de sociale media delen ze soms beelden die ze ter plaatse maken, direct met anderen.
Het Rode Kruis wil bespreekbaar maken dat het filmen van ongelukken aangepakt moet worden. Lees tekst 4.
Noem een theorie van de massamedia die van toepassing is op de campagne van het Rode Kruis.
Bekijk het antwoord
- Noemt de agendatheorie of de multi-step-flowtheorie als theorie van de massamedia die op de campagne van het Rode Kruis van toepassing is. (1p)
Juiste antwoorden (een van de volgende): de agendatheorie; de multi-step-flowtheorie.
2018, tijdvak 1: Cybercrime
Opgavetekst
Bijlage tekst 1 Nederlanders niet voorbereid op cybercrime
Nederlanders weten te weinig over online gevaren en hoe zij zich daartegen kunnen beschermen. Ook onderschatten zij de kans dat zij [3] slachtoffer worden. Dit blijkt uit onderzoek van Alert Online. Ruim de helft [4] van de Nederlanders heeft nog nooit van ransomware gehoord, terwijl dit [5] de snelst groeiende dreiging op internet is. Daarom geeft staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie vandaag het startschot voor de campagne Alert Online.
Ransomware is de laatste paar jaar enorm populair geworden onder [9] cybercriminelen. Het virus gijzelt je computer door bestanden [10] ontoegankelijk te maken en geeft deze pas vrij als je losgeld hebt betaald. [11] In 2015 had 65% van de Nederlanders nog nooit van ransomware [12] gehoord. Inmiddels is dit gedaald naar 53%.
Staatssecretaris Dijkhoff van Veiligheid en Justitie: “Internetcriminelen weten steeds weer nieuwe vormen te vinden ons te verleiden om [15] bijvoorbeeld hun vervalste mails te openen, in te gaan op verzoeken of om op malafide advertenties te klikken. Wij moeten daarom ook steeds slimmer worden door onze cyberskills te verbeteren. Dit onderzoek laat zien dat we hier nog flinke stappen moeten zetten. Daarom starten tweehonderd partijen vandaag gezamenlijk de campagne Alert Online om [20] de cyberskills van burgers en bedrijven te verbeteren.”
Over Alert Online
[22] Alert Online is de jaarlijkse bewustwordingscampagne die dit jaar [23] plaatsvindt van 3 tot en met 14 oktober 2016. Alert Online is een initiatief van de overheid, het bedrijfsleven, het onderwijs en de wetenschap. [25] Tweehonderd partijen zetten zich in om de bewustwording en kennis over online veiligheid te vergroten en digitaal veilig gedrag te stimuleren.
naar: www.rijksoverheid.nl van 3 oktober 2016
Bijlage tekst 4 Over Alert Online
Op het werk, op school, thuis of onderweg. Met onze telefoon, tablet of computer. Gelukkig zijn we ons er ook steeds meer van bewust dat dit risico’s met zich meebrengt. Maar weten we ook wat we kunnen doen om risico’s te voorkomen? Continu bewustzijn over online veiligheid is een [5] aandachtspunt, maar daarmee zijn we er nog niet. We moeten ook weten wat we kunnen doen en hoe dat moet.
Daarom vraagt de campagne Alert Online één keer per jaar, twee weken [8] lang, aandacht voor online veiligheid. Alert Online heeft als doel het [9] vergroten van de kennis over en bewustwording rond online veiligheid en het [10] stimuleren van mensen om daarnaar te handelen door maatregelen te nemen.
Onze economie en samenleving moeten beschermd worden tegen online gevaren. Een zwakke cybersecurity1) heeft namelijk mogelijk grote financiële en maatschappelijke gevolgen. Kennis en kunde leiden niet [15] direct tot veilig internetgedrag. Daar is echte gedragsverandering voor nodig.
Deze website www.alertonline.nl is het centrale punt in de Alert Online-campagne.
noot 1 cybersecurity = digitale veiligheid, internetveiligheid
naar: www.alertonline.nl van 1 maart 2017
Vraag 32 1 punt
Massamedia hebben verschillende functies.
Waarom heeft de website www.alertonline.nl een socialiserende functie? omdat
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 33 1 punt
Behalve de socialiserende functie vervult Alert Online volgens tekst 4 nog een andere functie van de massamedia.
→ Leg uit welke andere functie Alert Online volgens tekst 4 nog meer vervult.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
De ... functie, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt de informatieve functie, met een uitleg waaruit blijkt dat Alert Online als doel heeft de kennis over online veiligheid te vergroten en informatie aan mensen te geven. (1p)
Alleen een scorepunt voor de juiste functie, de informatieve functie, met een uitleg waaruit blijkt dat Alert Online als functie of doel heeft informatie of kennis aan mensen te geven (tekst 4, r. 8-9).
Vraag 34 2 punten
Hieronder staan twee manieren waarop de campagne van Alert Online invloed zou kunnen hebben op het gedrag van mensen.
a Als de campagne van Alert Online veel in de aandacht komt en als ook andere media veel aandacht geven aan de campagne en de inhoud ervan, gaan mensen praten over online gevaren en de mogelijke maatregelen ertegen. Ze kunnen deze maatregelen tegen online gevaren vervolgens ook gaan nemen.
b Niet alle mensen zullen door de campagne van Alert Online beïnvloed worden en maatregelen gaan nemen. Het zal afhangen van het referentiekader van iemand of hij of zij beïnvloed zal worden door de campagne.
Er zijn verschillende theorieën over de beïnvloeding van mensen door de massamedia, zoals:
1 de agendatheorie
2 de injectienaaldtheorie
3 de multi-step-flow-theorie
4 de theorie van de selectieve perceptie
→ Bij welke theorie past de eerste manier van beïnvloeding (a) en bij welke theorie past de tweede manier van beïnvloeding (b)? Kies twee nummers uit bovenstaand rijtje.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
a past bij …
b past bij …
Bekijk het antwoord
- Koppelt manier a aan de agendatheorie (1). (1p)
- Koppelt manier b aan de theorie van de selectieve perceptie (4). (1p)
a past bij 1 (de agendatheorie); b past bij 4 (de theorie van de selectieve perceptie).
Vraag 37 3 punten
Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een criterium is het scheiden van feiten en meningen.
→ Leg uit dat in tekst 5 aan dit criterium is voldaan.
→ Noem nog twee andere criteria waaraan zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen.
Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan.
In tekst 5 is sprake van scheiding van feiten en meningen, want …
Twee andere criteria: …
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat in tekst 5 sprake is van scheiding van feiten en meningen. (1p)
- Noemt een van de twee andere criteria: hoor en wederhoor toepassen, of controleren van feiten aan de hand van andere bronnen. (1p)
- Noemt het andere criterium van de twee (dus niet hetzelfde als bij het vorige subcriterium): hoor en wederhoor toepassen, of controleren van feiten aan de hand van andere bronnen. (1p)
Het correctievoorschrift noemt als andere criteria: hoor en wederhoor toepassen, en controleren van feiten aan de hand van andere bronnen. Voor het eerste subcriterium: in tekst 5 staat geen eigen mening van de journalist, of meningen zijn duidelijk aangegeven (aanhalingstekens, of het woord ‘volgens’).
2018, tijdvak 2: Politiek en beleid
Opgavetekst
tekst 1 Afvalwater als verwarming
Zwembad ’t Bun op Urk is het eerste gebouw in Nederland dat wordt verwarmd met behulp van het afvalwater in de rioolpersleiding. Vies water dus. Volgens projectleider Simon Bos is Urk hiermee een voorloper op het gebied van duurzame energie. “Op Urk staat het eerste zwembad in Nederland dat volledig zonder gas wordt verwarmd.”
naar: www.stentor.nl van 1 februari 2017
tekst 9
Een vraag van het Tweede Kamerlid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de televisie-uitzending van Radar over te hoog berekende boeterente.
Vraag:
Bent u bekend met de televisie-uitzending van Radar van 15 mei 2017 over de te hoge boeterente die banken rekenen bij het oversluiten van een hypotheek?
Het antwoord van minister Dijsselbloem van Financiën mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Antwoord: Ja.
naar: www.tweedekamer.nl van 13 september 2016
Vraag 10 1 punt
Massamedia hebben een aantal functies voor de democratische besluitvorming. Welke functie van de massamedia (Radar) is het beste te herkennen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 2: Criminaliteit en rechtsstaat
Opgavetekst
tekst 16 Stel uit Nunspeet veroordeeld voor bezit harddrugs
De rechtbank veroordeelde een 26-jarige man en een 24-jarige vrouw voor het bezitten van harddrugs. De man werd ook bestraft voor het dealen in harddrugs. Hij kreeg een gevangenisstraf van zeven maanden en moet ook een eerder voorwaardelijk opgelegde gevangenisstraf van één maand uitzitten. De vrouw kreeg een taakstraf van 150 uur, waarvan 50 voorwaardelijk, met een proeftijd van twee jaar.
Bij het bepalen van de straf voor de vrouw heeft de rechtbank gekeken naar het feit dat zij psychische problemen heeft. Verder is ze niet eerder veroordeeld voor een strafbaar feit. Bovendien had zij een kleinere rol in het geheel dan de man. Om te voorkomen dat zij opnieuw een strafbaar feit begaat, legt de rechtbank een deel van de taakstraf voorwaardelijk op.
naar: www.rechtennieuws.nl van 6 januari 2017
tekst 23 Automobilist overmeesterd
Een 21-jarige automobilist is overmeesterd door omstanders, nadat hij een 14-jarige jongen had aangereden. De jongen brak zijn been en moest naar het ziekenhuis worden gebracht. De bestuurder van de auto weigerde na het ongeval te stoppen.
Omstanders die het ongeluk zagen gebeuren, zijn achter de man aangegaan en hebben hem overmeesterd. De politie heeft de man vervolgens aangehouden en meegenomen naar het politiebureau.
naar: www.rtvnh.nl van 21 augustus 2016
Vraag 27 1 punt
Dit bericht stond op de website van een Noord-Hollandse regionale tv-zender. Iedereen kon via Twitter op dit bericht reageren. Enkele Twitter-reacties waren: “De omstanders hadden hem op zijn bek moeten rammen.” en “De omstanders hadden hem op z’n benen moeten stampen.” Welke conclusie past bij de mening van deze Twitteraars over deze zaak?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2018, tijdvak 2: Maatschappelijke analyse: nepnieuws
Opgavetekst
bronnenboekje tekst 1 Nepnieuws
Nepnieuws is misleidende informatie die wordt verspreid om geld te verdienen of om de publieke opinie te beïnvloeden. Nepnieuws (ook wel fake berichten of hoaxes genoemd) bestaat al heel lang, maar de verspreiding ervan gaat heel snel sinds de opkomst van sociale media. Iedereen kan tegenwoordig berichten plaatsen op internet. Daardoor lijken de grenzen tussen nieuws, nepnieuws en advertenties te vervagen. Het wordt steeds moeilijker om ze van elkaar te onderscheiden en een op feiten gebaseerde mening te kunnen vormen.
Waarom maken mensen nepnieuws?
Omdat ze er geld mee verdienen: hoe meer mensen op een artikel klikken, hoe meer geld ze krijgen vanwege de getoonde advertenties. Ook maken mensen bewust nepnieuws om meningen te beïnvloeden, bijvoorbeeld in de aanloop naar verkiezingen.
Wat is het gevaar van nepnieuws?
Als we onwaarheden als waarheid aannemen, is het erg moeilijk om een op feiten gebaseerde mening te vormen.
De Britse wetenschapper David Buckingham zegt hierover: “Het democratische politieke proces is volledig gebaseerd op het verspreiden van betrouwbare informatie. Als dat wegvalt, kunnen burgers bijna onmogelijk correcte politieke beslissingen nemen.”
naar: www.mediawijsheid.nl van april 2017
Vraag 34 1 punt
In tekst 1 doet de Britse wetenschapper David Buckingham een uitspraak over het democratische proces en de rol van burgers daarin. De media hebben verschillende functies. Welke functie van de media schiet volgens David Buckingham tekort als de burgers geen politieke beslissingen meer kunnen nemen omdat de informatie niet betrouwbaar is?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 35 2 punten
In tekst 1 gaat het over de belangen die mensen bij het verspreiden van nepnieuws hebben. Geef twee zinnen uit de tekst waaruit blijkt dat mensen belangen hebben bij het verspreiden van nepnieuws. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. zin 1: … zin 2: …
Bekijk het antwoord
- Noemt een zin waaruit blijkt dat mensen geld verdienen met nepnieuws: “Omdat ze er geld mee verdienen: hoe meer mensen op een artikel klikken, hoe meer geld ze krijgen vanwege de getoonde advertenties.” (1p)
- Noemt een zin waaruit blijkt dat mensen nepnieuws verspreiden om meningen te beïnvloeden: “Ook maken mensen bewust nepnieuws om meningen te beïnvloeden, bijvoorbeeld in de aanloop naar verkiezingen.” (1p)
Vraag 36 1 punt
De Nederlandse democratische rechtsstaat is gebaseerd op een aantal waarden. Nepnieuws tast een aantal belangrijke waarden aan van de Nederlandse democratische rechtsstaat. Noem naar aanleiding van tekst 1 één van die waarden. Let op: formuleer je waarde in één woord. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een belangrijke waarde van de Nederlandse democratische rechtsstaat die wordt aangetast, is …
Bekijk het antwoord
- Noemt één van de volgende waarden: betrouwbaarheid, eerlijkheid, vertrouwen (ook goed te rekenen: respect). (1p)
Geen scorepunt voor een omschrijving van een waarde of voor een formulering als norm of rechtsregel.
bronnenboekje tekst 2 Duitsland wil nepnieuws aanpakken
Sociale media die te langzaam zijn bij het verwijderen van nepnieuws en haatberichten kunnen in Duitsland boetes tot €50 miljoen krijgen als dit wetsvoorstel van de Duitse regering wordt goedgekeurd. In Duitsland moet het parlement het wetsvoorstel nog aannemen. Weliswaar hebben Facebook en Twitter vrijwillig stappen gezet die tot verbetering hebben geleid, maar het is niet genoeg, volgens minister van justitie Heiko Maas tegenover journalisten van diverse media.
“Er wordt te weinig illegale inhoud verwijderd en als het al gebeurt, gaat het zelden snel genoeg”, stelt Maas. “Het grootste probleem is en blijft dat de netwerken de klachten van hun eigen gebruikers niet serieus genoeg nemen.”
De wet geeft de groeiende zorgen aan in de Duitse politiek over de mogelijke invloed van nepnieuws, met name tijdens verkiezingscampagnes. De angst is dat internet hoaxes (broodje-aapverhalen) en regelrechte leugens in Duitsland net zo’n rol gaan spelen als tijdens de verkiezingen in de Verenigde Staten. Zo werd het bericht dat paus Franciscus Donald Trump steunde, razendsnel verspreid via de sociale media.
naar: www.fd.nl van 14 maart 2017
Vraag 37 4 punten
Nepnieuws heeft gevolgen voor de democratische rechtsstaat. Een probleem wordt een maatschappelijk vraagstuk als het voldoet aan een aantal kenmerken. Eén van die kenmerken is dat het vraagstuk veel aandacht van de media krijgt. Noem twee andere kenmerken van een maatschappelijk vraagstuk. Geef bij elk kenmerk aan waarom uit tekst 2 blijkt dat dit kenmerk van toepassing is. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Kenmerk 1: … Dat blijkt uit tekst 2, want … Kenmerk 2: … Dat blijkt uit tekst 2, want …
Bekijk het antwoord
- Noemt als kenmerk 1 dat er sprake moet zijn van een sociaal probleem: een situatie die veel mensen onwenselijk vinden of die in strijd is met bepaalde wensen of normen. (1p)
- Geeft als reden uit tekst 2 bij kenmerk 1 een van de volgende: het gaat in tegen normen en waarden; leugens en angst zijn onwenselijk; de Duitse regering heeft een wetsvoorstel gemaakt. (1p)
- Noemt als kenmerk 2 dat er verschillende meningen bestaan over de oplossing van het probleem. (1p)
- Geeft als reden uit tekst 2 bij kenmerk 2: de Duitse regering wil een wet invoeren om het probleem aan te pakken, of sociale media (Facebook en Twitter) willen op vrijwillige basis het probleem aanpakken. (1p)
Elk van de vier onderdelen levert 1 punt op.
Vraag 38 2 punten
Er kan met verschillende invalshoeken naar een maatschappelijk vraagstuk gekeken worden. Welke invalshoek van maatschappijkunde is te herkennen in de aanpak van de Duitse regering in tekst 2? Geef ook een zin uit tekst 2 waaruit dat blijkt. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De … invalshoek is in de tekst te herkennen en een zin waaruit dat blijkt is …
Bekijk het antwoord
- Noemt de politiek-juridische invalshoek. (1p)
- Geeft een van de volgende zinnen uit tekst 2 waaruit dat blijkt: “Sociale media die te langzaam zijn bij het verwijderen van nepnieuws en haatberichten kunnen in Duitsland boetes tot €50 miljoen krijgen als dit wetsvoorstel van de Duitse regering wordt goedgekeurd.”; “In Duitsland moet het parlement het wetsvoorstel nog aannemen.”; “De wet geeft de groeiende zorgen aan in de Duitse politiek over de mogelijke invloed van nepnieuws, met name tijdens verkiezingscampagnes.” (1p)
bronnenboekje tekst 3 Europese Commissie dreigt met maatregelen tegen nepnieuws
De Europese Commissie dreigt maatregelen te nemen, als sociale media zoals Facebook niks doen tegen nepnieuws.
Dat zegt Eurocommissaris Andrus Ansip (Digitale interne markt) tegen de Financial Times.
“Ik maak me net als veel andere mensen zorgen over nepnieuws, vooral na de verkiezingen in de Verenigde Staten”, volgens Ansip.
Volgens critici hadden nepnieuwsberichten op Facebook mogelijk invloed op de Amerikaanse verkiezingen. In deze artikelen werden bijvoorbeeld presidentskandidaten zwartgemaakt.
Ansip: “Ik denk dat het internet zichzelf moet reguleren. Maar als bepaalde dingen duidelijk gemaakt moeten worden, zullen we ons daarop voorbereiden.”
Facebook werkt inmiddels aan maatregelen tegen nepnieuws. In Duitsland kunnen gebruikers nepnieuws melden bij het bedrijf, waarna een onafhankelijke partij onderzoek doet. Een nepbericht wordt vervolgens op een specifieke manier aangegeven, zodat lezers vooraf een waarschuwing zien.
EU-voorzitter Jean-Claude Juncker sprak zich eind december 2016 kritisch uit over nepnieuws. Hij wil dat de berichten strenger worden aangepakt.
naar: www.nu.nl van 30 januari 2017
Vraag 39 2 punten
Politieke stromingen hebben een aantal uitgangspunten. Ook hoe met maatschappelijke vraagstukken omgegaan moet worden. In tekst 3 geeft Eurocommissaris Andrus Ansip aan hoe hij het liefste wil dat het vraagstuk over nepnieuws aangepakt zou moeten worden. Bij welke politieke stroming past de opvatting van Andrus Ansip in tekst 3? Geef de zin uit tekst 3 aan die past bij deze politieke stroming. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. De opvatting van Andrus Ansip is afkomstig uit de … stroming en de zin waaruit dat blijkt is …
Bekijk het antwoord
- Noemt de liberale stroming. (1p)
- Geeft de zin: “Ik denk dat het internet zichzelf moet reguleren.” (1p)
Vraag 40 2 punten
In tekst 3 staat dat de Europese Commissie maatregelen dreigt te nemen tegen de verspreiders van nepnieuws. Een mogelijke maatregel is het maken van nieuwe wetgeving. Hieronder staan vier beweringen naar aanleiding van tekst 3. Geef bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is. 1 Als lid van de EU mag Nederland de nieuwe wetgeving omzetten in nationale wetgeving, maar het is niet verplicht. 2 De Europese Commissie heeft als taak om toe te zien of de nieuwe wetgeving in de lidstaten goed wordt toegepast. 3 Het Europese Parlement beslist als enige Europese instantie of de nieuwe wetgeving er komt. 4 Lobbyen om het Nederlandse politieke besluitvormingsproces te beïnvloeden is een mogelijk machtsmiddel van personen en of belanghebbenden, maar het is verboden om dit in de Europese politiek te doen. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan met juist of onjuist. 1 = … 2 = … 3 = … 4 = …
Bekijk het antwoord
- Geeft bij de vier beweringen het juiste antwoord: 1 = onjuist, 2 = juist, 3 = onjuist, 4 = onjuist. (2p)
Vier juist: 2 punten. Drie of twee juist: 1 punt. Minder dan twee juist: 0 punten.
bronnenboekje tekst 4 ‘Geen rare kronkel in je hoofd als je nepnieuws gelooft’
Een man in de Verenigde Staten trok zondag zijn geweer in een pizzeria, omdat oud-presidentskandidaat Hillary Clinton daar een kinderpornonetwerk zou runnen. Het motief klinkt vergezocht, en dat was het ook. Het misbruik was verzonnen, nepnieuws, verspreid via sociale media. Wie gelooft nu zoiets?
“Dat zijn mensen zoals u en ik”, zegt Mark Deuze. Hij is hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam. “Personen die nepnieuws op internet geloven, zijn geen mensen met een rare kronkel in hun hoofd. Hoe graag we ze ook in deze categorie proberen te stoppen”, legt hij uit in het NPO Radio 1-programma Nieuws en Co.
De kern van het verhaal volgens Deuze: wij doen allemaal aannames over de betrouwbaarheid van informatie en dat kan altijd tot problemen leiden. Dat mensen in nepberichten op internet trappen, komt volgens hem vooral door de heersende mediacultuur.
Internetbezoekers komen steeds vaker met ‘ongefilterde informatie’ in aanraking. “Het risico is groot dat we daardoor blijven steken bij de bronnen en info die onze gedachten bevestigen”, zegt Deuze.
Het is niet vreemd dat een gerucht grootschalige gevolgen heeft. Dat is van alle tijden.
Traditioneel gezien is het checken van bronnen en het zo objectief mogelijk weergeven van de werkelijkheid een taak van de journalistiek.
“Journalisten laten ons zien dat mensen en instanties op verschillende manieren naar dezelfde feiten kunnen kijken”, legt Mark Deuze uit. “Als dat opeens onze eigen verantwoordelijkheid wordt (zoals op sociale media), dan blijkt dat verdraaid lastig. Sterker nog: dat is vrijwel onmogelijk.”
Het ene voorbeeld van nepnieuws is extremer dan het andere. In het geval van de schietpartij in de pizzeria in Washington had de schutter volgens Deuze de moeite moeten nemen om het nieuws te checken. “Het is niet vreemd dat een gerucht grootschalige gevolgen kan hebben. Dat is van alle tijden. Het is wel bijzonder dat deze man voor zijn theorie genoeg bewijzen had kunnen vinden waaruit bleek dat het niet waar was. Met een paar klikken op het internet was hij daar snel achter gekomen. Die moeite heeft deze man kennelijk niet genomen.”
Het punt is dat, als we niet naar de journalistiek luisteren, we zelf moeite moeten doen om ook een andere werkelijkheid te kunnen zien.
Rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen werd door ruim honderd websites nepnieuws de wereld ingestuurd. In een van de artikelen zou de populaire paus Franciscus de kandidatuur van Donald Trump hebben gesteund. De paus heeft inmiddels uitzonderlijk hard uitgehaald naar het verspreiden en consumeren van nepnieuws.
Volgens onderzoek van Trouw en NRC zijn ook in Nederland tientallen websites actief die verzonnen of dubieus nieuws verspreiden. Het doel van deze nieuwsaanbieders: geld verdienen door de vele mensen die op sensationele koppen klikken.
Mark Deuze hamert erop dat mensen niet de ogen moeten sluiten voor andersdenkende instanties of personen. “Iedereen creëert zijn eigen werkelijkheid en de media helpen daar goed bij. Het punt is dat, als we niet naar de journalistiek luisteren, we zelf moeite moeten doen om ook een andere werkelijkheid te kunnen zien.”
naar: het radioprogramma Nieuws en Co van 7 december 2016
Vraag 41 1 punt
Een theorie over de beïnvloeding door de media is de selectieve-perceptietheorie. Welk citaat uit tekst 4 past bij de selectieve-perceptietheorie?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 42 1 punt
In tekst 4 staat een voorbeeld van nepnieuws: paus Franciscus zou de kandidatuur van Donald Trump steunen. Via de media werd verspreid dat de paus vond dat Donald Trump president moest worden. Op grond van welk machtsmiddel heeft men het nepnieuws verspreid dat juist de paus Donald Trump zou steunen?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 43 1 punt
In tekst 4 staat: “Iedereen creëert zijn eigen werkelijkheid en de media helpen daar goed bij.” Welk begrip past het beste bij dit citaat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 44 2 punten
Bij het verspreiden van nepnieuws is er geen sprake van objectiviteit. Zo objectief mogelijke nieuwsverstrekking moet voldoen aan drie criteria. Een van die criteria is te vinden in tekst 4: “Traditioneel gezien is het checken van bronnen en het zo objectief mogelijk weergeven van de werkelijkheid een taak van de journalistiek.” Noem twee andere criteria van objectieve nieuwsverstrekking. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. 1 … 2 …
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende criteria: er moet sprake zijn van hoor en wederhoor; het controleren van feiten via een andere bron; het scheiden van feiten en meningen. (2p)
Per juist criterium 1 punt, tot maximaal twee. De volgorde van de criteria is willekeurig.
bronnenboekje tekst 5 Auteur nepnieuws verdient 10.000 dollar per maand en heeft spijt
Paul Horner denkt dat zijn berichten eraan hebben bijgedragen dat Trump straks in het Witte Huis zit. “Ik dacht dat ze mijn berichten wel zouden controleren, maar ze namen alles over.” Dat zegt Paul Horner in gesprek met The Washington Post. Hij leeft al enkele jaren van nepnieuws, en schreef tijdens de verkiezingscampagne veel berichten die door het Trump-kamp gretig werden overgenomen.
Zo deelde Trumps toenmalige campagneleider, Corey Lewandowski, in maart een bericht dat door Horner was geschreven. Daarin claimde een demonstrant 3500 dollar betaald te hebben gekregen om te demonstreren bij een evenement van Trump. “Dat heb ik bedacht, compleet met een nepadvertentie waarin een oproep stond.”
Sinds de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen is er discussie over de rol van nepnieuws tijdens de campagne op online platformen. Vooral op Facebook gingen berichten over bijvoorbeeld steun van de paus aan Trump viral, terwijl deze berichten niet klopten.
Volgens BuzzFeed News deden nepberichten het uiteindelijk zelfs beter op Facebook dan campagne-artikelen van bijvoorbeeld The New York Times.
“Normaal gesproken checken mensen iets als ze het lezen”, zegt Horner, “Maar Trump-fans deden dat niet. Ze gingen er gewoon mee aan de haal. Nu zit Trump in het Witte Huis. In plaats van dat ik de campagne beschadigde, heb ik die geholpen. Dat voelt slecht.” Een topman van Google gaf onlangs al toe dat het nep-nieuws een rol kan hebben gespeeld in de Amerikaanse campagne.
De 38-jarige auteur van nepnieuws zegt veel geld te verdienen aan de publicaties. “Ik verdien het meeste aan Google advertenties, per maand zo’n 10.000 dollar.” Hij is niet de enige; ook tieners in Macedonië verdienen duizenden euro’s aan de nepberichten.
Google en Facebook zijn van plan het moeilijker te maken om geld te verdienen aan nepnieuws. Horner zegt daar nog niet zo bang voor te zijn. “Ik heb nu zo’n tien sites. Als ze die sluiten, gebruik ik gewoon weer een andere.”
naar: www.nos.nl van 17 november 2016
Vraag 45 2 punten
Paul Horner geeft aan waarom nepnieuws zich zo snel als betrouwbaar nieuws verspreidt. Hij had dit zelf niet verwacht. Geef door middel van een zin uit tekst 5 aan waaruit blijkt dat nepnieuws via de sociale media als betrouwbaar wordt gezien. Geef vervolgens je eigen oplossing wat je daar tegen zou kunnen doen en gebruik daarbij de sociaal-culturele invalshoek. Gebruik minimaal 10 en maximaal 50 woorden voor je oplossing. Doe het zo: neem het onderstaande over en vul het antwoord aan. Een zin waaruit blijkt dat nepnieuws zich snel als betrouwbaar nieuws verspreidt is … en mijn oplossing is …
Bekijk het antwoord
- Geeft een zin uit tekst 5 waaruit blijkt dat nepnieuws via sociale media als betrouwbaar wordt gezien, zoals: “Ik dacht dat ze mijn berichten wel zouden controleren, maar ze namen alles over.”; “Hij leeft al enkele jaren van nepnieuws, en schreef tijdens de verkiezingscampagne veel berichten die door het Trump-kamp gretig werden overgenomen.”; of “Normaal gesproken checken mensen iets als ze het lezen”, zegt Horner, “Maar Trump-fans deden dat niet. Ze gingen er gewoon mee aan de haal.” (1p)
- Geeft een oplossing die past bij de sociaal-culturele invalshoek, zoals: nieuws moet altijd gecheckt worden op waarheid door het platform waarop het geplaatst wordt; mensen moet geleerd worden het nieuws zelf eerst te checken; leerlingen moeten les krijgen op school hoe ze nepnieuws kunnen herkennen; de pluriformiteit van de media moet verstevigd worden; de journalistiek moet zich beter houden aan haar eigen regels van objectiviteit en hoe nieuws geselecteerd moet worden; het benadrukken van het belang van bepaalde waarden in onze samenleving (eerlijkheid, betrouwbaar zijn). (1p)
Het belangrijkste criterium bij het nakijken is of de kandidaat blijk geeft van het koppelen van een begrip uit de sociaal-culturele invalshoek aan de oplossing. De oplossing bevat 10 tot 50 woorden.
Hoe vaak media in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 6, 35, 40 | 3 | 8% |
| 2026, tijdvak 2 | 5, 37-40 | 5 | 13% |
| 2025, tijdvak 1 | 7, 35, 38, 40-41 | 5 | 13% |
| 2025, tijdvak 2 | 5, 37-38, 41 | 4 | 10% |
| 2024, tijdvak 1 | 14, 37-38, 40 | 4 | 11% |
| 2024, tijdvak 2 | 9, 36-39 | 5 | 13% |
| 2023, tijdvak 1 | 27, 38, 40-41 | 4 | 11% |
| 2023, tijdvak 2 | 5, 32, 36, 41 | 4 | 11% |
| 2022, tijdvak 1 | 32, 35-37, 42 | 5 | 13% |
| 2022, tijdvak 2 | 38-40 | 3 | 7% |
| 2022, tijdvak 3 | 20, 33-34, 36, 39 | 5 | 13% |
| 2021, tijdvak 1 | 30, 36, 38, 40 | 4 | 10% |
| 2021, tijdvak 2 | 35-36, 39 | 3 | 7% |
| 2021, tijdvak 3 | 20, 41-42 | 3 | 7% |
| 2019, tijdvak 2 | 32-33, 35, 37-41 | 8 | 19% |
| 2018, tijdvak 1 | 32-34, 37 | 4 | 10% |
| 2018, tijdvak 2 | 10, 27, 34-45 | 14 | 31% |
In 17 van de 17 ingedeelde examens maatschappijkunde vmbo-gl/tl staat een vraag over media, samen 83 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 2: 14 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over media, daarvoor 13%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met media
Maak de 15 nieuwste examenvragen over media online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen maatschappijkunde vmbo-gl/tl
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op maatschappijwetenschappen oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt media voor in het eindexamen maatschappijkunde vmbo-gl/tl?
In de 17 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 83 vragen over media, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen maatschappijkunde vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over media?
In het examen van 2018, tijdvak 2, met 14 vragen: 10, 27, 34-45.
Hoe oefen ik examenvragen over media?
Op deze pagina staan alle vragen over media met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.