Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Afbeeldingen 1 en 2, Tekst 3, Tekst 4, Tekst 5.
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1 telt 35 vragen. De meeste vragen gaan over cultuur en geschiedenis (14), vertalen (12) en syntaxis (5). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1 Prooemium.
1 Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris
2 Italiam fato profugus Laviniaque venit
3 litora, multum ille et terris iactatus et alto
4 vi superum, saevae memorem Iunonis ob iram,
5 multa quoque et bello passus, dum conderet urbem
6 inferretque deos Latio; genus unde Latinum
7 Albanique patres atque altae moenia Romae.
8 Musa, mihi causas memora, quo numine laeso
9 quidve dolens regina deum tot volvere casus
10 insignem pietate virum, tot adire labores
11 impulerit. Tantaene animis caelestibus irae?
12 Urbs antiqua fuit (Tyrii tenuere coloni)
13 Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe
14 ostia, dives opum studiisque asperrima belli,
15 quam Iuno fertur terris magis omnibus unam
16 posthabita coluisse Samo. Hic illius arma,
17 hic currus fuit; hoc regnum dea gentibus esse,
18 si qua fata sinant, iam tum tenditque fovetque.
19 Progeniem sed enim Troiano a sanguine duci
20 audierat Tyrias olim quae verteret arces;
21 hinc populum late regem belloque superbum
22 venturum excidio Libyae; sic volvere Parcas.
23 Id metuens veterisque memor Saturnia belli,
24 prima quod ad Troiam pro caris gesserat Argis
25 necdum etiam causae irarum saevique dolores
26 exciderant animo; manet alta mente repostum
27 iudicium Paridis spretaeque iniuria formae
28 et genus invisum et rapti Ganymedis honores:
29 his accensa super iactatos aequore toto
30 Troas, reliquias Danaum atque immitis Achilli,
31 arcebat longe Latio, multosque per annos
32 errabant acti fatis maria omnia circum.
33 Tantae molis erat Romanam condere gentem.
Vergilius, Aeneis 1.1-33
Vraag 1 1 punt
Tekst 1, regel 1-7 (Arma t/m Romae). Dit tekstgedeelte kan beschouwd worden als een korte inhoudsopgave van de Aeneis. Met de Aeneis zocht Vergilius aansluiting bij de werken van Homerus. Welke bewering is geheel juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 2 1 punt
Tekst 1, regel 8-9 (Musa t/m dolens). Dit tekstgedeelte wordt door M. Schwartz als volgt vertaald: ‘Muze, zeg me waarom, wáárdoor gekwetst of bedroefd’. Citeer uit het tekstgedeelte Musa t/m dolens (regel 8-9) het Latijnse woord dat niet is weergegeven in de vertaling.
Bekijk het antwoord
- Citeert het woord numine (regel 8). (1p)
Tekst 2 LIED VOOR EEN MIGRANT.
Ik zing over de vrijheidsheld uit het Oosten
die als vluchteling op een westers strand
is aangespoeld. Lang was hij op land en zee
de speelbal van woeste vreemdelingenhaat,
lang vocht hij tot hij een vaste verblijfplaats
vond voor zijn gezin: zo kregen zijn kinderen
een nieuw vaderland binnen Fort Europa.
Muze, vertel me waarom in ’s hemels naam
de overheid een zo gewetensvolle held
al die perikelen en al die beproevingen
heeft opgelegd. Wat bezielt haar tot die haat?
Paul Claes, in: J. Papy, Publius Vergilius Maro, Arma virumque cano. Een collectie van 37 vertalingen verzameld door J. Papy, Nijmegen 2022
Vraag 3 1 punt
Tekst 1, regel 1-11 (Arma t/m irae), en tekst 2, de vrije weergave van het prooemium door Paul Claes. Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse woord dat door Paul Claes is weergegeven met ‘een vaste verblijfplaats’.
Bekijk het antwoord
- Citeert het woord urbem (regel 5). (1p)
Ook goed: ‘Latio (regel 6)’.
Vraag 4 1 punt
Tekst 1, regel 1-11 (Arma t/m irae), en tekst 2, de vrije weergave van het prooemium door Paul Claes. Citeer uit het tekstgedeelte Arma t/m irae (regel 1-11) het Latijnse tekstelement dat door Paul Claes is weergegeven met ‘de overheid’.
Bekijk het antwoord
- Citeert het tekstelement regina deum (regel 9). (1p)
Vraag 5 1 punt
Tekst 2 (‘Lied voor een migrant’, de weergave van Paul Claes) en tekst 1 (Aeneas). Vind jij dat Aeneas vergelijkbaar is met ‘de vrijheidsheld’ in de weergave van Paul Claes? Licht je antwoord toe door in te gaan op zowel ‘de vrijheidsheld’ als Aeneas.
Bekijk het antwoord
- Geeft een onderbouwd oordeel (ja of nee) waarin zowel ‘de vrijheidsheld’ als Aeneas juist worden betrokken. (1p)
Voorbeelden van een goed antwoord: Ja, de vrijheidsheld komt als vluchteling over zee / maakt een gevaarlijke zeereis / spoelt aan op een westers strand; Aeneas lijdt onderweg schipbreuk / wordt uit de koers geslagen door stormen / spoelt aan op het strand van Carthago/Afrika. Ja, de vrijheidsheld is lang een slachtoffer van vreemdelingenhaat; Aeneas is voor de Rutuliërs een ongewenste vreemdeling. Nee, Aeneas sticht een hele stad / Aeneas’ acties leiden uiteindelijk tot de stichting van een wereldrijk; de vrijheidsheld vindt alleen een plekje voor zijn gezin. Nee, de vrijheidsheld vindt een plek voor zijn gezin; Aeneas’ gezin is incompleet / Aeneas’ echtgenote is (tijdens de vlucht) overleden. Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 6 1 punt
Tekst 1, regel 16 Hic. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 Urbs) de naam waarnaar verwezen wordt met Hic.
Bekijk het antwoord
- Noemt de naam Karthago (regel 13). (1p)
Carthago (regel 13) is ook goed.
Vraag 7 2 punten
Tekst 1, regel 21 populum t/m superbum. In dit tekstgedeelte wordt vooruitgekeken naar de toekomst van het Romeinse volk. Noteer twee andere passages in de Aeneis waarin vooruitgekeken wordt naar de toekomst van het Romeinse volk. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. Laat de teksten die in dit examen zijn afgedrukt buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- Noemt een eerste juiste passage uit de Aeneis, buiten de in dit examen afgedrukte teksten, waarin vooruitgekeken wordt naar de toekomst van het Romeinse volk. (1p)
- Noemt een tweede, andere juiste passage uit de Aeneis, buiten de in dit examen afgedrukte teksten, waarin vooruitgekeken wordt naar de toekomst van het Romeinse volk. (1p)
Voorbeelden van goede antwoorden: Anchises toont (aan Aeneas in de onderwereld) toekomstige Romeinen; Euander geeft een rondleiding (aan Aeneas) op de plek waar later Rome zal liggen; Jupiter voorspelt aan Venus de latere positie van de Romeinen. Per juist antwoord 1 punt. Niet fout rekenen wanneer in een antwoord alleen is ingegaan op de toekomst van de Trojanen in het westen / van Aeneas in Italië/Hesperia.
Vraag 8 1 punt
Tekst 1, regel 19-22 (Progeniem t/m Parcas). Noteer de historische gebeurtenis waarnaar in dit tekstgedeelte tweemaal verwezen wordt. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de verwoesting (door de Romeinen) van Carthago, of de overwinning (van de Romeinen) op Carthago in 146 v. Chr. (1p)
Ook goed: de (derde) Punische Oorlog(en). Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 9 1 punt
Tekst 1. Deze vier tekstelementen verwijzen naar verschillende gebeurtenissen: regel 22 excidio Libyae, regel 23 veteris belli, regel 27 iudicium Paridis, regel 29-30 iactatos Troas. Noteer deze vier tekstelementen in chronologische volgorde, van eerder naar later.
Bekijk het antwoord
- Noemt de vier tekstelementen in deze volgorde: iudicium Paridis, veteris belli, iactatos Troas, excidio Libyae. (1p)
Vraag 10 1 punt
Tekst 1, regel 32 errabant t/m circum. Wordt de inhoud van deze regel ondersteund door het metrum? Ga in je antwoord in op zowel de inhoud als het metrum van deze regel.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat de regel veel spondeeën / veel lange lettergrepen bevat, waardoor de lange duur, traagheid of somberheid van het rondzwerven (over alle zeeën) benadrukt wordt, en dat de inhoud dus door het metrum wordt ondersteund. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Wanneer bij een overigens juist antwoord een onjuiste scansie is genoteerd, deze onjuiste scansie niet in de beoordeling betrekken. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Bron 9
In een bespreking van de Aeneis schrijft een classicus:
Nog problematischer is de rol van Juno, die voorgesteld wordt als de motor achter Aeneas’ ellende. Juno was voor de Romeinen een eerbiedwaardige godin, in de Aeneis is zij echter een toonbeeld van kleinzieligheid en gekrenkte trots. Om de stichting van een wereldrijk terug te voeren op de woede van een vrouw die niet kan accepteren dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter, gaat te ver. Dat gelooft niemand.
Degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met ‘haar stiefdochter’, speelt in de Aeneis ook een belangrijke rol.
P. Gerbrandy, Het feest van Saturnus, de literatuur van het heidense Rome, Amsterdam 2007
Vraag 11 1 punt
Het citaat uit een bespreking van de Aeneis, met de passage over Juno en haar stiefdochter (tekst 1, regel 23-33). Noteer de naam van degene die in het bovenstaande citaat aangeduid wordt met ‘haar stiefdochter’. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt Venus (Aphrodite). (1p)
Vraag 12 1 punt
Het citaat uit een bespreking van de Aeneis, en tekst 1, regel 23-33 (Id t/m gentem). Citeer uit het tekstgedeelte Id t/m gentem (regel 23-33) het Latijnse tekstelement waarnaar in het bovenstaande citaat verwezen wordt met ‘dat haar aantrekkelijkheid het niet haalt bij die van haar stiefdochter’.
Bekijk het antwoord
- Citeert iudicium Paridis spretaeque iniuria formae (regel 27), of iudicium Paridis, of spretae(que) (iniuria) formae (regel 27). (1p)
Vraag 13 1 punt
Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen: deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis; deel 2: vraag om inspiratie; deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno’s woede; deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten. Noteer de nummers van de regels waarin deel 2 en deel 3 beginnen.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 8 (begin deel 2) en regel 12 (begin deel 3). (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 14 1 punt
Tekst 1 kan ingedeeld worden in de volgende delen: deel 1: aankondiging van het onderwerp van de Aeneis; deel 2: vraag om inspiratie; deel 3: beschrijving van de redenen voor Juno’s woede; deel 4: het lot van Aeneas en zijn reisgenoten. Noteer het nummer van de regel waarin deel 4 begint.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 29 (begin deel 4). (1p)
Afbeeldingen 1 en 2
Afbeelding 1

Beeldengroep van Aeneas, Anchises en Ascanius, geplaatst bij het Hiltonhotel in Amsterdam.
Afbeelding 2

Beeld ‘de Denker’, dat de dichter Dante voorstelt. Bij het Hiltonhotel in Amsterdam.
Vraag 15 1 punt
Bij het Hiltonhotel in Amsterdam staan twee beelden: een beeldengroep van Aeneas, Anchises en Ascanius (afbeelding 1) en het beeld ‘de Denker’, dat de dichter Dante voorstelt (afbeelding 2). De beelden zijn geplaatst op initiatief van hoteldirecteur R. Payer, die in 1969 vanuit Italië naar Nederland geëmigreerd is. Noteer een aannemelijke reden waarom R. Payer gekozen kan hebben voor een beeldengroep met het Aeneas-thema. Laat esthetische redenen buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- Noemt een aannemelijke reden voor de keuze voor een beeldengroep met het Aeneas-thema, zonder esthetische redenen. (1p)
Voorbeelden van een goed antwoord: als (e)migrant kan hij zich identificeren met Aeneas, die Troje verruild heeft voor Italië; het is een eerbetoon aan zijn oude vaderland Italië, waarvan Aeneas als de stamvader wordt gezien; hij wil ermee aangeven dat de gasten in zijn hotel tot rust kunnen komen, hoe lastig hun reis of leven tot dan toe ook geweest is.
Vraag 16 1 punt
Afbeelding 1 (de beeldengroep van Aeneas, Anchises en Ascanius) en afbeelding 2 (het beeld ‘de Denker’, dat de dichter Dante voorstelt), bij het Hiltonhotel in Amsterdam. Beschrijf het verband tussen een beeldengroep met het Aeneas-thema en een beeld van de dichter Dante. Betrek in je antwoord het werk van de dichter Dante.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft dat Vergilius, de dichter van de Aeneis, een rol speelt in het werk van Dante (De goddelijke komedie), bijvoorbeeld als gids of als inspiratiebron. (1p)
Voorbeelden van goede antwoorden: Vergilius, de dichter van de Aeneis, speelt een rol in De goddelijke komedie van Dante. Dante wordt door Vergilius rondgeleid in de hel of onderwereld, of op de louteringsberg. Dante heeft zich bij zijn dichtwerk laten inspireren door Vergilius, door boek 6 van de Aeneis. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 3
Tekst 3 Tweede prooemium.
37 Muze, nu zal ik vermelden wie als koningen heersten,
38 in welke toestand het oude Latium was toen een vreemde
39 vloot met gewapende mannen voor het eerst in Italië landde;
40 het begin van de strijd zal ik terugroepen in het geheugen.
41 Beziel, godin, beziel uw dichter: ik zal bezingen
42 hoe in een grimmige oorlog moordzuchtige koningen streden,
43 hoe het Etruskische volk en het gehele westen
44 werden bewapend; een grotere reeks van gebeurtenissen,
45 een groter gedicht gaat beginnen. De oude koning Latinus
46 heerste over landen en steden in duurzame vrede.
47 Hij zou de zoon van Faunus zijn en de stroomnimf Marica,
48 Faunus had Picus als vader, die zelf weer de zoon was van u,
49 Saturnus, u, de eerste stamvader van de Latijnen.
Vergilius, Aeneis 7.37-49, vertaling P. Schrijvers, Groningen 2011
Vraag 17 1 punt
Tekst 3, regel 38 het oude Latium, en tekst 1, regel 6 genus Latinum. Wordt hier met het oude Latium naar dezelfde periode verwezen als met genus Latinum in regel 6 van tekst 1? Ga in je antwoord in op zowel het oude Latium als genus Latinum.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt nee, en legt uit dat met genus Latinum verwezen wordt naar de periode nadat Aeneas Lavinium of een stad gesticht had (nadat de Trojanen of Aeneas in Italië gearriveerd waren), en met het oude Latium naar de periode voor de aankomst van de Trojanen of Aeneas in Italië. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Ook goed: ‘Nee, met genus Latinum wordt verwezen naar een mengeling van Trojanen en Latijnen; met het oude Latium wordt alleen verwezen naar Latijnen.’ Niet fout rekenen wanneer in een overigens juist antwoord de ontkenning impliciet is gelaten. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 18 1 punt
Tekst 3, regel 44 grotere en regel 45 groter. Noteer een zelfbedachte aannemelijke inhoudelijke reden die Vergilius had om in deze context de woorden grotere en groter te gebruiken. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt een aannemelijke inhoudelijke reden, gebaseerd op de teksten, waarom Vergilius grotere en groter gebruikt. (1p)
Voorbeelden van een goed antwoord: de gebeurtenissen die Vergilius gaat beschrijven staan dichter bij het uiteindelijke resultaat, de stichting van Rome, en daarom zijn ze groter dan die uit het voorafgaande deel van de Aeneis, en is het gedicht erover ook groter. Of: het gedicht over schipbreuk en over allerlei ellende op zee en ter land levert minder roem op dan het gedicht over de krijgsdaden van de Trojanen of van Aeneas, en daarom noemt Vergilius het groter. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 19 1 punt
Tekst 3, regel 45-46 (De t/m vrede). Het Romeinse publiek van Vergilius zal bij dit tekstgedeelte gedacht hebben aan de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft. Noteer de Latijnse benaming van de duurzame vrede die Augustus bewerkstelligd heeft. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt Pax Augusta. (1p)
Vraag 20 1 punt
Tekst 3, regel 47-49 (Hij t/m Latijnen). Koning Latinus stamde via Faunus af van de godheid Saturnus. Noteer de naam van de godheid van wie Augustus claimde via Aeneas af te stammen. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt Venus (Aphrodite). (1p)
Tekst 4
Tekst 4 Afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas.
671 Haec inter tumidi late maris ibat imago
672 aurea, sed fluctu spumabant caerula cano,
673 et circum argento clari delphines in orbem
674 aequora verrebant caudis aestumque secabant.
675 In medio classes aeratas, Actia bella,
676 cernere erat, totumque instructo Marte videres
677 fervere Leucaten auroque effulgere fluctus.
678 Hinc Augustus agens Italos in proelia Caesar
679 cum patribus populoque, penatibus et magnis dis,
680 stans celsa in puppi, geminas cui tempora flammas
681 laeta vomunt patriumque aperitur vertice sidus.
682 Parte alia ventis et dis Agrippa secundis
683 arduus agmen agens, cui, belli insigne superbum,
684 tempora navali fulgent rostrata corona.
685 Hinc ope barbarica variisque Antonius armis,
686 victor ab Aurorae populis et litore rubro,
687 Aegyptum viresque Orientis et ultima secum
688 Bactra vehit, sequiturque (nefas) Aegyptia coniunx.
689 Una omnes ruere ac totum spumare reductis
690 convulsum remis rostrisque tridentibus aequor.
691 Alta petunt; pelago credas innare revulsas
692 Cycladas aut montes concurrere montibus altos,
693 tanta mole viri turritis puppibus instant.
694 Stuppea flamma manu telisque volatile ferrum
695 spargitur, arva nova Neptunia caede rubescunt.
696 Regina in mediis patrio vocat agmina sistro,
697 necdum etiam geminos a tergo respicit angues.
698 Omnigenumque deum monstra et latrator Anubis
699 contra Neptunum et Venerem contraque Minervam
700 tela tenent. Saevit medio in certamine Mavors
701 caelatus ferro, tristesque ex aethere Dirae,
702 et scissa gaudens vadit Discordia palla,
703 quam cum sanguineo sequitur Bellona flagello.
704 Actius haec cernens arcum intendebat Apollo
705 desuper; omnis eo terrore Aegyptus et Indi,
706 omnis Arabs, omnes vertebant terga Sabaei.
707 Ipsa videbatur ventis regina vocatis
708 vela dare et laxos iam iamque immittere funes.
709 Illam inter caedes pallentem morte futura
710 fecerat ignipotens undis et Iapyge ferri,
711 contra autem magno maerentem corpore Nilum
712 pandentemque sinus et tota veste vocantem
713 caeruleum in gremium latebrosaque flumina victos.
Vergilius, Aeneis 8.671-713
Vraag 21 1 punt
Tekst 4, regel 675 (Actia bella). De twee partijen die in deze slag tegenover elkaar staan, worden beschreven in het vervolg (t/m regel 688 coniunx). Noteer het nummer van de regel waarmee de beschrijving van de tweede partij begint.
Bekijk het antwoord
- Noemt regel 685 (Hinc ope barbarica ... Antonius). (1p)
Vraag 22 1 punt
Tekst 4, regel 675-677 (In t/m fluctus). Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald: ‘Het schild laat middenop twee vloten zien: de zeeslag bij Actium. De hele Kaap van Leukas lijkt te branden van oorlogslinies, en het water toont een gouden gloed.’ Vergilius gebruikt in dit tekstgedeelte een metonymia die in de vertaling niet met een metonymia is weergegeven. Citeer het desbetreffende Latijnse woord.
Bekijk het antwoord
- Citeert het woord Marte (regel 676). (1p)
Vraag 23 1 punt
Tekst 4, regel 678 (Hinc t/m Caesar). Stel je voor dat een verslaggever ter plaatse een live-verslag geeft van de slag bij Actium. In zo’n live-verslag zou één bepaald gegeven uit het tekstgedeelte Hinc t/m Caesar (regel 678) niet genoemd kunnen worden. Noteer in eigen woorden dit gegeven en leg uit waarom het niet genoemd zou kunnen worden in zo’n live-verslag. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt de naam Augustus en legt uit dat die (ere)naam pas enige jaren na de slag bij Actium aan Octavianus werd verleend, en dat de naam dus toen nog niet in gebruik was. (1p)
Vraag 24 1 punt
Tekst 4, regel 681 patrium. Noteer de naam van de persoon naar wie verwezen wordt met patrium. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Noemt (Gaius Julius) Caesar. (1p)
Vraag 25 1 punt
Tekst 4, regel 678-684 (Hinc t/m corona). De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan elkaar. Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met Italos (regel 678) in de beschrijving van Augustus.
Bekijk het antwoord
- Citeert het woord agmen (regel 683). (1p)
Vraag 26 1 punt
Tekst 4, regel 678-684 (Hinc t/m corona). De beschrijvingen van Augustus en Agrippa lopen deels parallel aan elkaar. Citeer uit de beschrijving van Agrippa het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met stans celsa in puppi (regel 680) in de beschrijving van Augustus. Laat Parte en alia (regel 682) buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- Citeert het woord arduus (regel 683). (1p)
Vraag 27 1 punt
Tekst 4, regel 689. Schrijf regel 689 over en scandeer deze regel. Regel 689: Una omnes ruere ac totum spumare reductis
Bekijk het antwoord
- Schrijft regel 689 correct over en scandeert hem als: - - | - u u | - - | - - | - u u | - - (1p)
Vraag 28 1 punt
Tekst 4, regel 695 (arva t/m rubescunt). Leg uit dat Vergilius in dit tekstgedeelte met de woordplaatsing benadrukt dat water en bloed vermengd worden. Citeer in je antwoord de desbetreffende Latijnse woorden.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de woorden die water en bloed aanduiden (arva Neptunia en nova caede) door elkaar gezet zijn, en citeert arva Neptunia en nova caede. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 29 1 punt
Tekst 4, regel 696 Regina. Citeer het Latijnse tekstelement waarmee deze persoon in het voorafgaande (vanaf regel 685 Hinc) is aangeduid.
Bekijk het antwoord
- Citeert Aegyptia coniunx (regel 688). (1p)
Vraag 30 1 punt
Tekst 4, regel 702 (scissa t/m palla). Leg uit dat in dit tekstgedeelte de toestand van de kleding karakteristiek is voor degene die deze kleding draagt.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat Discordia (tweedracht) wordt uitgebeeld door haar doormidden gescheurde mantel. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 31 2 punten
Tekst 4, regel 698-703 (Omnigenumque t/m flagello). De goden die in dit tekstgedeelte vermeld worden, kunnen op grond van hun rol in het gevecht ingedeeld worden in drie groepen. Beschrijf in eigen woorden de verschillende rollen van deze drie groepen. Het antwoord bestaat uit: (1) een groep goden staat of strijdt aan de kant van Octavianus of Augustus, van de Romeinen; (2) een groep goden staat of strijdt aan de kant van de tegenpartij, van Cleopatra, Marcus Antonius of de Egyptenaren; (3) een groep goden zweept beide partijen op tot de strijd, symboliseert oorlog of kiest geen partij.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft de drie rollen van de groepen goden: aan de kant van de Romeinen of Augustus; aan de kant van de tegenpartij (Cleopatra, Marcus Antonius, de Egyptenaren); en de groep die beide partijen opzweept tot de strijd, oorlog symboliseert of geen partij kiest. (2p)
Puntentabel: drie antwoorden juist 2 punten; twee antwoorden juist 1 punt; minder dan twee antwoorden juist 0 punten. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 32 1 punt
Tekst 4, regel 712 sinus. Het woord sinus kan op verschillende manieren vertaald worden. Verdedig de stelling dat de vertaling ‘baai’ hier goed in de context past. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-713).
Bekijk het antwoord
- Verdedigt dat ‘baai’ past, omdat de Nijl een rivier is die in zee uitmondt. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 33 1 punt
Tekst 4, regel 712 sinus. Het woord sinus kan op verschillende manieren vertaald worden. Verdedig de stelling dat de vertaling ‘plooi’ hier goed in de context past. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte contra t/m victos (regel 711-713).
Bekijk het antwoord
- Verdedigt dat ‘plooi’ past, omdat de Nijl wordt voorgesteld als een persoon met kleding (zoals blijkt uit veste in regel 712). (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 34 2 punten
Tekst 4, regel 698-713 (Omnigenumque t/m victos). Tweemaal in dit tekstgedeelte herinnert de verteller de lezer eraan dat dit een beschrijving is van afbeeldingen op het nieuwe schild van Aeneas. Citeer uit dit tekstgedeelte de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Bekijk het antwoord
- Citeert caelatus (ferro) (regel 701). (1p)
- Citeert fecerat ignipotens (regel 710). (1p)
Tekst 5
Tekst 5
In Carthago vertelt Aeneas over de avonturen op zijn reis. Hij heeft zojuist verteld dat de Trojanen tijdens een tussenstop op weg naar Italië hun kamp opgezet hebben. Ze hopen de volgende dag Italië te bereiken. De stuurman Palinurus is op een van de schepen gebleven. In de onderstaande tekst vertelt Aeneas dat Palinurus opstaat om te kijken of de omstandigheden gunstig zijn om te vertrekken.
513 Haud segnis strato surgit Palinurus et omnes
514 explorat ventos atque auribus aera captat;
515 sidera cuncta notat tacito labentia caelo,
516 Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones,
517 armatumque auro circumspicit Oriona.
518 Postquam cuncta videt caelo constare sereno,
519 dat clarum e puppi signum; nos castra movemus
520 temptamusque viam et velorum pandimus alas.
521 Iamque rubescebat stellis Aurora fugatis,
522 cum procul obscuros colles humilemque videmus
523 Italiam. Italiam primus conclamat Achates,
524 Italiam laeto socii clamore salutant.
525 Tum pater Anchises magnum cratera corona
526 induit implevitque mero, divosque vocavit
527 stans celsa in puppi:
528 “Di maris et terrae tempestatumque potentes,
529 ferte viam vento facilem et spirate secundi.”
530 Crebrescunt optatae aurae portusque patescit
531 iam propior, templumque apparet in arce Minervae.
Vergilius, Aeneis 3.513-531
Aantekeningen
regel 513 strato = e strato; stratum bed
regel 514 atque auribus aera captat en hij probeerde elk briesje te horen
regel 515 labens participium van labi zweven
regel 516 Arcturum t/m Triones Arcturus, de regenbrengende Hyaden en de twee Triones (Dit zijn allemaal sterrenbeelden.)
regel 517 aurum gouden jachtmes; Oriona (accusativus mannelijk) de Jager (een sterrenbeeld)
regel 518 postquam zodra; constare gunstig zijn
regel 520 temptare viam op weg gaan; velorum alae (meervoud) zeilen
regel 523 Achates Achates (een vriend van Aeneas)
regel 525 cratera (accusativus enkelvoud mannelijk) mengvat
regel 525-526 corona induere, perfectum indui met een krans versieren
regel 528 Di = Dei
regel 530 patescere zichtbaar worden
regel 531 arx Minervae de heuvel van Minerva (heuvel aan de zuidoostkust van Italië)
Vraag 35 37 punten
Vertaal de regels 513 t/m 531 van tekst 5 (Aeneis 3.513-531) in het Nederlands. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5.
Bekijk het antwoord
- Kolon 35 (regel 513), Haud segnis strato surgit Palinurus. Goed: ‘niet traag stond Palinurus op uit/van(af) zijn bed’. Niet fout rekenen: haud segnis attributief bij Palinurus vertaald. Haud niet verbonden met segnis: 0 punten. (2p)
- Kolon 36 (regel 513-514), et omnes explorat ventos. Goed: ‘en (hij) (onder)zocht alle winden’. Atque auribus aera captat is voorvertaald als ‘en hij probeerde elk briesje te horen’. (2p)
- Kolon 37 (regel 515), sidera cuncta notat. Goed: ‘hij nam alle sterren(beelden) waar’. Sidera als hemel: 0 punten. (1p)
- Kolon 38 (regel 515), tacito labentia caelo. Goed: ‘die / terwijl ze in/door de stille hemel/lucht zweefden’. Niet fout rekenen: ‘die / terwijl ze stil in/door de hemel/lucht zweefden’. Arcturum pluviasque Hyadas geminosque Triones is voorvertaald als ‘Arcturus, de regenbrengende Hyaden en de twee Triones’. (1p)
- Kolon 39 (regel 517), armatumque auro circumspicit Oriona. Goed: ‘en hij bekeek/zocht de met een gouden jachtmes bewapende/gewapende Jager’. Niet fout rekenen: Oriona als Orion. Oriona als Oriona: 1 punt. Armatum niet verbonden met Oriona: 0 punten. Auro niet verbonden met armatum: 0 punten. (2p)
- Kolon 40 (regel 518), Postquam cuncta videt caelo constare sereno. Goed: ‘zodra hij zag dat ze allemaal / dat alle sterren(beelden) gunstig waren / dat alles gunstig was aan/in een/de heldere/kalme hemel’. Niet fout rekenen: postquam als nadat; postquam cuncta videt constare als ‘zodra hij ze allemaal gunstig zag zijn’; cuncta als allen. (2p)
- Kolon 41 (regel 519), dat clarum e puppi signum. Goed: ‘gaf hij een duidelijk teken/signaal vanaf het achterdek/schip’. Niet fout rekenen: clarum als lichtend. (2p)
- Kolon 42 (regel 519), nos castra movemus. Goed: ‘wij braken het kamp op’. Niet fout rekenen: castra movere als verder trekken; movere als afbreken of opruimen. Castra movere als oprukken: 0 punten. (1p)
- Kolon 43 (regel 520), temptamusque viam et velorum pandimus alas. Goed: ‘(en we) gingen op weg en (we) hesen de zeilen / spreidden de zeilen (uit)’. (2p)
- Kolon 44 (regel 521), Iamque rubescebat (Aurora). Goed: ‘En Aurora / de godin van het morgenrood werd al rood’. Niet fout rekenen: rubescebat als bloosde; Aurora als het morgenrood. Iam(que) als direct of meteen: 0 punten. (1p)
- Kolon 45 (regel 521), stellis fugatis. Goed: ‘nadat de sterren(beelden) verdreven waren’. Niet fout rekenen: ‘omdat de sterren(beelden) verdreven waren’; ‘nadat of omdat ze de sterren(beelden) verdreven had’. Nadat de sterren gevlucht of verdwenen waren: 0 punten. Met of door de verdreven sterren(beelden): 0 punten. (1p)
- Kolon 46 (regel 522-523), cum procul obscuros colles humilemque videmus Italiam. Goed: ‘toen we in/uit de verte onduidelijk(e)/donkere/onbekende heuvels/hoogtes en het lage/laaggelegen/eenvoudige Italië zagen’. Cum vertaald als bijwoord ‘toen’: 1 punt. Cum niet vertaald als voegwoord van tijd of als bijwoord ‘toen’: 0 punten. (2p)
- Kolon 47 (regel 523), Italiam primus conclamat Achates. Goed: ‘Achates juichte als eerste Italië toe / riep als eerste Italië aan / verkondigde als eerste luid: “Italië!” / riep als eerste: “Italië!”’. Niet fout rekenen: primus als eerst. Primus Achates als ‘de eerste Achates’ of ‘Achates de eerste’: 1 punt. (2p)
- Kolon 48 (regel 524), Italiam laeto socii clamore salutant. Goed: ‘(en) zijn/mijn/de kameraden (be)groetten Italië met blij (instemmend) geschreeuw’. Niet fout rekenen: laeto clamore als ‘blij met (instemmend) geschreeuw’ of ‘blij schreeuwend’. Laeto attributief bij socii, vertaald: 1 punt. Salutare als bezoeken: 0 punten. (2p)
- Kolon 49 (regel 525-526), Tum pater Anchises magnum cratera corona induit. Goed: ‘Toen versierde (mijn) vader Anchises een groot mengvat met een krans’. Tum vertaald als voegwoord: 0 punten. (2p)
- Kolon 50 (regel 526), implevitque mero. Goed: ‘(en hij) vulde het met (niet met water gemengde) wijn’. (1p)
- Kolon 51 (regel 526), divosque vocavit. Goed: ‘en (hij) riep (de) goden (aan)’ of ‘bad tot (de) goden’. (1p)
- Kolon 52 (regel 527), stans celsa in puppi. Goed: ‘terwijl hij op het hoge achterdek/schip stond’. Niet fout rekenen: celsa in puppi als ‘hoog op het achterdek/schip’. (1p)
- Kolon 53 (regel 528), “Di maris et terrae tempestatumque potentes. Goed: ‘Goden van (de) zee en (het) land, (en de) stormen beheersend’ of ‘Zee en land en stormen beheersende goden’ of ‘Machtige goden van zee en land en stormen’. Niet fout rekenen: potens als heerser; tempestates als het weer. Tempestas als ‘tijd’: 1 punt. (2p)
- Kolon 54 (regel 529), ferte viam vento facilem. Goed: ‘breng/geef (ons) door/met de/uw wind een gemakkelijke reis/vaart’. Niet fout rekenen: ferte viam facilem als ‘maak de reis/vaart gemakkelijk’; viam vento facilem als ‘een qua/door wind gemakkelijke reis/vaart’. Ferte als ‘jullie brengen/geven/maken’: 1 punt. Viam als ‘straat’: 1 punt. (2p)
- Kolon 55 (regel 529), et spirate secundi. Goed: ‘en blaas/waai gunstig’, ‘en begunstig (ons/mij / de reis) welwillend’ of ‘en stuur gunstige wind’. Spirate als ‘jullie blazen/waaien/begunstigen/sturen’: 0 punten. Wanneer ook ferte in kolon 54 als indicativus is opgevat, hier niet meer aanrekenen. (1p)
- Kolon 56 (regel 530), Crebrescunt optatae aurae. Goed: ‘De gewenste winden namen toe’ of ‘Er kwamen talrijke aangename winden’. (1p)
- Kolon 57 (regel 530-531), portusque patescit iam propior. Goed: ‘(en) er werd al/nu dichterbij / tamelijk dichtbij een haven zichtbaar’ of ‘(en) er werd al/nu een dichterbij / tamelijk dichtbij liggende haven zichtbaar’. Niet fout rekenen: portus als ‘de/onze haven’ of ‘het/ons toevluchtsoord’; patescere als ‘zich openen’. (2p)
- Kolon 58 (regel 531), templumque apparet in arce Minervae. Goed: ‘en een tempel/heiligdom werd zichtbaar op de heuvel van Minerva’. Niet fout rekenen: templum als ‘de tempel’ of ‘een/het heilig(e) gebied’; ‘de/een tempel van Minerva werd zichtbaar op een/de heuvel’. (1p)
Vertaling: een ernstige fout in een kolon levert voor die kolon 0 punten op; die score is niet te compenseren met de juiste weergave van de rest van de kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan één of meerdere punten aftrekken, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van de kolon. Is een Latijns woord niet vertaald en is het niet van essentieel belang voor de betekenis van de kolon, dan één punt aftrek, tenzij het beoordelingsmodel anders aangeeft. Een praesens historicum mag met een onvoltooid verleden tijd of een onvoltooid tegenwoordige tijd vertaald worden.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2025, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Cultuur en geschiedenis | 1, 5, 7-9, 13-17, 19, 21, 23-24 | 14 |
| Vertalen | 2-4, 12, 18, 22, 25-26, 29, 32-33, 35 | 12 |
| Syntaxis | 6, 10, 27-28, 34 | 5 |
| Mythologie | 11, 20, 30-31 | 4 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over cultuur en geschiedenis (40% van de vragen, gemiddeld 7%) en vertalen (34% van de vragen, gemiddeld 10%). Minder over tekstbegrip (0% van de vragen, gemiddeld 51%) en stijlfiguren (0% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1?
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1 telt 35 vragen. De meeste vragen gaan over cultuur en geschiedenis (14), vertalen (12) en syntaxis (5).
Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-25-1-c).
Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 1 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.