Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Afbeelding 1 en Tekst 2, Tekst 3, Tekst 4, Algemeen, Tekst 5.
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2 telt 23 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (11), cultuur en geschiedenis (4) en vertalen (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1 Hoe om te gaan met christenen.
[1] C. PLINIUS TRAIANO IMPERATORI
[2] Sollemne est mihi, domine, omnia de quibus dubito ad te referre. Quis
[3] enim potest melius vel cunctationem meam regere vel ignorantiam
[4] instruere? Cognitionibus de Christianis interfui numquam: ideo nescio quid
[5] et quatenus aut puniri soleat aut quaeri. Nec mediocriter haesitavi, sitne
[6] aliquod discrimen aetatum, an quamlibet teneri nihil a robustioribus
[7] differant; detur paenitentiae venia, an ei, qui omnino Christianus fuit,
[8] desisse non prosit; nomen ipsum, si flagitiis careat, an flagitia cohaerentia
[9] nomini puniantur. Interim, ⟨in⟩ iis qui ad me tamquam Christiani
[10] deferebantur, hunc sum secutus modum. Interrogavi ipsos an essent
[11] Christiani. Confitentes iterum ac tertio interrogavi supplicium minatus:
[12] perseverantes duci iussi. Neque enim dubitabam, qualecumque esset
[13] quod faterentur, pertinaciam certe et inflexibilem obstinationem debere
[14] puniri. Fuerunt alii similis amentiae, quos, quia cives Romani erant,
[15] adnotavi in urbem remittendos.
[16] Mox ipso tractatu, ut fieri solet, diffundente se crimine plures species
[17] inciderunt. Propositus est libellus sine auctore multorum nomina
[18] continens. Qui negabant esse se Christianos aut fuisse, cum praeeunte
[19] me deos adpellarent et imagini tuae, quam propter hoc iusseram cum
[20] simulacris numinum adferri, ture ac vino supplicarent, praeterea male
[21] dicerent Christo, quorum nihil cogi posse dicuntur qui sunt re vera
[22] Christiani, dimittendos putavi. Alii ab indice nominati esse se Christianos
[23] dixerunt et mox negaverunt; fuisse quidem sed desisse, quidam ante
[24] triennium, quidam ante plures annos, non nemo etiam ante viginti. ⟨Hi⟩
[25] quoque omnes et imaginem tuam deorumque simulacra venerati sunt et
[26] Christo male dixerunt.
(In het hier weggelaten gedeelte schrijft Plinius wat vermeende christenen zoal deden en dat er al veel mensen bij betrokken waren.)
[27] Antwoord van Trajanus.
[28] Het is de juiste weg, mijn beste Plinius, die je gevolgd hebt bij het
[29] uitzoeken van de gevallen dat men mensen als Christenen bij je aangaf.
[30] Er is namelijk geen algemeen voorschrift te geven dat als vaste norm kan
[31] dienen.
[32] Actief opsporen moet men ze niet. Worden ze aangegeven en schuldig
[33] bevonden, dan dient men ze te straffen, met dien verstande dat wie
[34] ontkent Christen te zijn en dit metterdaad aantoont (dat wil zeggen: door
[35] te offeren aan onze goden), hoe verdacht zijn verleden ook moge zijn, op
[36] grond van zijn berouw genade krijgt.
[37] Voor anoniem ingediende beschuldigingen mag in een aanklacht geen
[38] plaats zijn. Dat geeft namelijk een bijzonder slecht voorbeeld en is niet
[39] meer van onze tijd.
Plinius, Epistulae 10.96.1-6 en 10.97
Vraag 1 1 punt
Noteer de naam van het gebied waarvandaan Plinius deze brief stuurde en noteer in welke functie Plinius daar was.
Bekijk het antwoord
- Hij stuurde de brief vanuit Pontus/Bithynië/Klein-Azië; daar was hij stadhouder / gezant van de keizer / legatus Augusti / (provincie)gouverneur. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer als eerste deel van het antwoord is genoteerd ‘Hij stuurde de brief vanuit Turkije.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 2 1 punt
Citeer uit de regels 2-5 (Sollemne t/m quaeri) het Latijnse tekstelement waarmee Plinius de oorzaak van zijn twijfel verwoordt.
Bekijk het antwoord
- Cognitionibus de Christianis interfui numquam (regel 4) (1p)
Vraag 3 3 punten
Regel 5-9 Nec t/m puniantur. In deze zin vertelt Plinius dat hij op drie punten getwijfeld heeft of hij zich streng moest opstellen of minder streng. Beschrijf in eigen woorden voor elk van deze drie punten wat de strenge opstelling inhield.
Bekijk het antwoord
- Geen onderscheid maken naar leeftijd. (1p)
- Ook mensen straffen die nu geen christen meer zijn (maar het wel geweest zijn) / geen vergeving schenken aan (gewezen) christenen die berouw tonen. (1p)
- Christen zijn op zichzelf al strafbaar stellen / afstraffen (ook als iemand verder niets misdaan heeft). (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 4 2 punten
Regel 12 iussi en dubitabam. Noteer van deze beide persoonsvormen de werkwoordstijd en verklaar het gebruik van deze werkwoordstijden. Ga in je antwoord in op de betekenis van de zinnen waarin beide persoonsvormen staan.
Bekijk het antwoord
- Iussi is een perfectum; het beschrijft een (aan het schrijfmoment voortijdige / afgesloten) gebeurtenis/handeling: Plinius beval bepaalde (aan hun bekentenis vasthoudende) christenen af te voeren / te executeren / ter dood te brengen. (1p)
- Dubitabam is een imperfectum; het beschrijft een (aan het moment van bevelen / aan een moment in het verleden gelijktijdige / voortdurende) situatie / de achtergrond (waartegen het bevel tot executie zich afspeelde): Plinius twijfelde er niet aan dat mensen die aan hun bekentenis vasthielden, gestraft moesten worden. (1p)
Voor beide delen van het antwoord geldt: het scorepunt alleen toekennen wanneer alle drie de onderdelen van het deelantwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 5 2 punten
Regel 15 remittendos en regel 22 dimittendos. Beschrijf het verschil tussen deze beide handelingen. Betrek in je antwoord de context van beide woorden.
Bekijk het antwoord
- Met remittendos (regel 15) wordt bedoeld mensen / Romeinse burgers (die aan hun bekentenis vasthouden) / christenen (die Romeins burger zijn,) doorverwijzen/doorsturen naar (de keizer in) Rome. (1p)
- Met dimittendos (regel 22) wordt bedoeld aangeklaagden/verdachten die (gezegd hebben en) metterdaad bewezen hebben dat ze geen christen (geweest) zijn, vrijspreken / laten gaan / vermeende christenen vrijspreken / laten gaan. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 6 2 punten
Regel 24-25 Hi t/m sunt. Deze regels worden door een vertaler als volgt weergegeven: Zij aanbaden allemaal uw standbeeld en de beelden van de goden net zoals de anderen. a Citeer het Latijnse tekstelement waarop de vertaling ‘net zoals de anderen’ is gebaseerd. b Noteer de naam van een stilistisch middel dat zowel in het Latijn als in de vertaling is toegepast.
Bekijk het antwoord
- a: quoque (regel 25) (1p)
- b: chiasme (1p)
Vraag 7 1 punt
Regel 30-31 Er t/m dienen. Citeer uit de regels 16-22 (Mox t/m putavi) het Latijnse tekstelement dat aangeeft wat de oorzaak zou kunnen zijn van het feit dat er geen algemeen voorschrift te geven is.
Bekijk het antwoord
- (diffundente se crimine) plures species (inciderunt) (regel 16-17) (1p)
Gedeelten tussen haakjes hoeven niet in het antwoord voor te komen.
Vraag 8 3 punten
In de regels 16-24 (Mox t/m viginti) wordt in twee opmerkingen onder woorden gebracht dat er beschuldigingen werden ingediend bij Plinius. a Citeer uit elk van deze twee opmerkingen de werkwoordsvorm. b Beredeneer of Plinius heeft gehandeld in overeenstemming met wat Trajanus schrijft in de regels 37-39 (Voor t/m tijd). Betrek in je antwoord een gegeven uit de regels 16-24 (Mox t/m viginti).
Bekijk het antwoord
- a: Propositus (est) (regel 17) (1p)
- a: nominati (regel 22) (1p)
- b: Plinius (heeft niet in overeenstemming gehandeld met wat Trajanus schrijft in de regels 37-39, want hij) is mensen gaan verhoren nadat er anoniem een lijst/boekje met namen (van vermeende christenen) bij hem ingediend was. (1p)
Bij het tweede deel van het antwoord van a geen scorepunt toekennen wanneer in plaats van ‘nominati (regel 22)’ geantwoord is ‘nominati esse (regel 22)’. Bij b: of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 2
Tekst 2 Een boekje voor Plinius.
[1] Nec doctum satis et parum severum,
[2] sed non rusticulum tamen libellum
[3] facundo mea Plinio Thalia
[4] i perfer: brevis est labor peractae
[5] altum vincere tramitem Suburae.
[6] Illic Orphea protinus videbis
[7] udi vertice lubricum theatri
[8] mirantesque feras avemque regem,
[9] raptum quae Phryga pertulit Tonanti;
[10] illic parva tui domus Pedonis
[11] caelata est aquilae minore pinna.
[12] Sed ne tempore non tuo disertam
[13] pulses ebria ianuam videto:
[14] totos dat tetricae dies Minervae,
[15] dum centum studet auribus virorum
[16] hoc quod saecula posterique possint
[17] Arpinis quoque comparare chartis.
[18] Seras tutior ibis ad lucernas:
[19] haec hora est tua, cum furit Lyaeus,
[20] cum regnat rosa, cum madent capilli:
[21] tunc me vel rigidi legant Catones.
Martialis, Epigrammata 10.20
Vraag 9 1 punt
Regel 1-4 Nec t/m perfer. In deze regels blijkt dat Martialis enige aarzeling heeft om zijn boekje aan Plinius aan te bieden. Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat voor Martialis een argument vormt om het boekje toch wél aan Plinius te durven aanbieden.
Bekijk het antwoord
- (sed) non rusticulum (tamen libellum) (regel 2) (1p)
Gedeelten tussen haakjes hoeven niet in het antwoord voor te komen.
Vraag 10 1 punt
Regel 12 disertam. Citeer uit de regels 2-5 (sed t/m Suburae) het Latijnse woord dat inhoudelijk overeenkomt met disertam.
Bekijk het antwoord
- facundo (regel 3) (1p)
Vraag 11 3 punten
Regel 16-17 hoc t/m chartis. a Noteer in eigen woorden de inhoud van het compliment dat Martialis in deze regels aan Plinius geeft. Plinius citeert in een van de brieven die je voor dit examen gelezen hebt, een groot deel van dit gedicht. Hij vermeldt in die brief ook, dat hij Martialis als tegenprestatie voor dit compliment iets gegeven heeft. b Noteer in eigen woorden wat Plinius aan Martialis gegeven heeft. Dit uitwisselen van compliment en tegenprestatie past bij de relatie die Martialis met Plinius had. c Noteer de Latijnse naam voor de rol die Martialis aannam in deze relatie. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- a: Plinius’ werk wordt (ook in de toekomst) net zo (hoog) gewaardeerd als dat van Cicero / zal (ook) door latere generaties nog (net zo hoog als dat van Cicero) gewaardeerd worden. (1p)
- b: Plinius heeft Martialis (reis)geld gegeven (voor zijn terugkeer/reis naar Spanje). (1p)
- c: cliens (1p)
Bij a en b: of woorden van overeenkomstige strekking. Bij c niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘cliënt’.
Vraag 12 1 punt
Regel 21 tunc t/m Catones. Martialis gebruikt hier een a-fortiori-redenering die hij slechts voor de helft opgeschreven heeft. Noteer in eigen woorden de volledige a-fortiori-redenering.
Bekijk het antwoord
- Als mensen als Cato / Als zeer strenge mensen mij(n gedichten) / dit boekje (’s avonds) al (willen/moeten) lezen, dan zal Plinius dat (op dat moment) al helemaal / des te meer (willen/moeten) doen. / Mensen als Cato / Strenge mensen zouden mij (dan) zelfs lezen / lezen mij (dan) zelfs, dus Plinius zeker. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Afbeelding 1 en Tekst 2
Afbeelding 1

Foto van de Orpheusfontein in Stockholm, van de kunstenaar Carl Milles, in zwart-wit. Bovenop de fontein staat een hoge, naakte figuur met de armen omhoog; dat is de Orpheus uit de beschrijving van Martialis, op een hoge positie in de fontein. Rond de voet van de fontein staan meerdere kleinere naakte figuren dicht bij elkaar. Op de achtergrond staat een groot gebouw met zuilen en een balkon.
Vraag 13 2 punten
In de Orpheusfontein op afbeelding 1 staat Orpheus op een hoge positie in de fontein. Hetzelfde geldt voor de fontein die Martialis beschrijft in de regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem). a Citeer uit de regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem) het Latijnse woord dat de hoge positie van Orpheus weergeeft. In de beschrijving van Martialis wordt niet het muziekinstrument vermeld dat Orpheus op afbeelding 1 in zijn hand heeft. b Beschrijf een ander onderdeel van de fontein op afbeelding 1 dat niet vermeld wordt in de regels 6-8 van tekst 2 (Illic t/m regem).
Bekijk het antwoord
- a: vertice (regel 7) (1p)
- b: Er zijn (ook) mensen/bacchanten afgebeeld. (1p)
Bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Orpheus heeft een (bloemen)krans op zijn hoofd.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 3
Tekst 3 Een nieuw politiek klimaat.
[1] Frustra, Blanditiae, venitis ad me
[2] attritis miserabiles labellis:
[3] dicturus dominum deumque non sum.
[4] Iam non est locus hac in urbe vobis;
[5] ad Parthos procul ite pilleatos
[6] et turpes humilesque supplicesque
[7] pictorum sola basiate regum.
[8] Non est hic dominus sed imperator,
[9] sed iustissimus omnium senator,
[10] per quem de Stygia domo reducta est
[11] siccis rustica Veritas capillis.
[12] Hoc sub principe, si sapis, caveto
[13] verbis, Roma, prioribus loquaris.
Martialis, Epigrammata 10.72
Vraag 14 2 punten
Regel 1 Frustra t/m me. Dit geldt volgens Martialis niet alleen voor hemzelf. a Citeer uit het vervolg (t/m regel 7 regum) het Latijnse tekstelement waaruit dit blijkt. b Noteer de naam van een stilistisch middel dat Martialis gebruikt in regel 1 (Frustra t/m me).
Bekijk het antwoord
- a: (Iam) non est locus hac in urbe (vobis) / hac in urbe (regel 4) (1p)
- b: personificatie/metafoor (1p)
Bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘apostrofe’.
Vraag 15 2 punten
Regel 10-11 per t/m capillis. Beschrijf in eigen woorden wat Martialis met deze zin concreet bedoelt. In je antwoord moet ook duidelijk zijn wie hij hier bedoelt met quem.
Bekijk het antwoord
- Met quem wordt Nerva/Trajanus / de huidige keizer bedoeld. (1p)
- Nu / Door toedoen van hem mag/kan de (eenvoudige, onopgesmukte) waarheid (weer) gesproken/geschreven worden. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 16 1 punt
Regel 13 verbis prioribus. Het soort woorden dat met verbis prioribus aangeduid wordt, kan het best beschreven worden als:
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Tekst 4
Tekst 4 Openingswoorden van de Panegyricus.
[1] Bene ac sapienter, patres conscripti, maiores instituerunt ut rerum
[2] agendarum ita dicendi initium a precationibus capere, quod nihil rite nihil
[3] providenter homines sine deorum immortalium ope consilio honore
[4] auspicarentur. Qui mos cui potius quam consuli aut quando magis
[5] usurpandus colendusque est, quam cum imperio senatus, auctoritate rei
[6] publicae ad agendas optimo principi gratias excitamur? Quod enim
[7] praestabilius est aut pulchrius munus deorum, quam castus et sanctus et
[8] dis simillimus princeps? Ac si adhuc dubium fuisset, forte casuque
[9] rectores terris an aliquo numine darentur, principem tamen nostrum
[10] liqueret divinitus constitutum. Non enim occulta potestate fatorum, sed ab
[11] Iove ipso coram ac palam repertus electus est: quippe inter aras et
[12] altaria, eodemque loci quem deus ille tam manifestus ac praesens quam
[13] caelum ac sidera insedit. Quo magis aptum piumque est te, Iuppiter
[14] optime, antea conditorem, nunc conservatorem imperii nostri precari, ut
[15] mihi digna consule digna senatu digna principe contingat oratio, utque
[16] omnibus quae dicentur a me, libertas fides veritas constet, tantumque a
[17] specie adulationis absit gratiarum actio mea quantum abest a necessitate.
Plinius, Panegyricus 1
Vraag 17 1 punt
Regel 1-4 Bene t/m auspicarentur. Verdedig de stelling dat Plinius in deze zin gebruik maakt van een autoriteitsargument.
Bekijk het antwoord
- Plinius beroept zich op de voorouders (bij zijn impliciete bewering dat het uitspreken van een openingsgebed een goede/wijze gewoonte is). (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 18 1 punt
Regel 12 tam … quam … Met deze twee woorden geeft Plinius aan dat hij een vergelijking maakt. Beschrijf in eigen woorden wat met wat vergeleken wordt.
Bekijk het antwoord
- (De duidelijke aanwezigheid van Jupiter te midden van) de altaren / (op) het Capitool wordt/worden vergeleken met (Jupiters aanwezigheid in) de hemel/sterren. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 19 1 punt
Regel 13-17 Quo t/m necessitate. Plinius past in deze regels tweemaal het stilistisch middel tricolon toe. Citeer het Latijnse tekstelement dat het tweede tricolon vormt.
Bekijk het antwoord
- libertas fides veritas (regel 16) (1p)
Vraag 20 3 punten
In het gedeelte van de Panegyricus dat volgt op tekst 4, zegt Plinius: Nu de onderdrukking van vroeger is geweken, past het dat wij anders spreken. Laten we onze keizer niet meer in het openbaar roemen als voorheen. a Noteer de naam van de keizer die Plinius in gedachten heeft bij ‘de onderdrukking van vroeger’. b Citeer uit de regels 13-17 van tekst 4 (Quo t/m necessitate) het Latijnse woord dat verwijst naar ‘onderdrukking’. c Citeer uit de regels 13-17 van tekst 4 (Quo t/m necessitate) het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘roemen als voorheen’.
Bekijk het antwoord
- a: Domitianus (1p)
- b: necessitate (regel 17) (1p)
- c: adulationis (regel 17) (1p)
Vraag 21 2 punten
In een van de eerste zinnen die in de Panegyricus volgen op tekst 4, zegt Plinius over keizer Trajanus: Nergens moeten wij hem vleien als een god of een goddelijk wezen. Op grond van enkele opmerkingen die Plinius maakt in tekst 4, kan beweerd worden dat Plinius zichzelf niet gehouden heeft aan zijn eigen advies ‘Nergens moeten wij hem vleien als een god of een goddelijk wezen.’ Noteer in eigen woorden twee van dergelijke opmerkingen uit tekst 4.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende opmerkingen: Plinius zegt dat de keizer een (zeer kostbaar en zeer mooi) geschenk van de goden is. / Plinius noemt de keizer zeer gelijkend op de goden. / Plinius zegt (dat het duidelijk is) dat de keizer door goddelijke beschikking aangesteld is. / Plinius zegt dat de keizer door Jupiter uitgekozen is. / Plinius zegt dat de keizer dezelfde plaats in Rome inneemt als Jupiter / net als Jupiter op het Capitool verblijft. (2p)
Per juist antwoord 1 punt, maximaal 2 punten. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Algemeen
Tekst 5
Vesticius Spurinna is een succesvolle generaal. Hij heeft in Germania een opstand van de Bructeri neergeslagen en een koning over dat volk aangesteld.
In het onderstaande gedeelte uit een brief vertelt Plinius dat Spurinna daarom een standbeeld krijgt. Hij vertelt ook dat er een standbeeld is toegekend aan Spurinna’s zoon Cottius, die overleden is toen Spurinna in Germania was.
[1] Here a senatu Vesticio Spurinnae principe auctore triumphalis statua
[2] decreta est, non ita ut multis, qui numquam in acie steterunt, numquam
[3] castra viderunt, numquam denique tubarum sonum nisi in spectaculis
[4] audierunt, verum ut illis, qui decus istud sudore et sanguine et factis
[5] assequebantur. Nam Spurinna Bructerum regem vi et armis induxit in
[6] regnum, ostentatoque bello ferocissimam gentem, quod est pulcherrimum
[7] victoriae genus, terrore perdomuit. Et hoc quidem virtutis praemium, illud
[8] solacium doloris accepit, quod filio eius Cottio, quem amisit absens,
[9] habitus est honor statuae. Rarum id in iuvene; sed pater hoc quoque
[10] merebatur, cuius gravissimo vulneri magno aliquo fomento medendum
[11] fuit. Praeterea Cottius ipse tam clarum specimen indolis dederat, ut vita
[12] eius brevis et angusta debuerit hac velut immortalitate proferri.
Plinius, Epistulae 2.7.1-4
Vraag 22 1 punt
In 2016 werd in de Tweede Kamer een voorstel ingediend om de woorden ‘bij de gratie Gods’ uit de tekst van de Nederlandse wetten te verwijderen. Men vond dat de tekst neutraal diende te zijn, zonder verwijzing naar geloof. Zou Plinius volgens jou vóór dit voorstel of tegen dit voorstel hebben gestemd? Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit een van de teksten die in dit examen zijn afgedrukt.
Bekijk het antwoord
- Een goed antwoord bevat de bewering dat Plinius vóór het voorstel zou hebben gestemd of de bewering dat Plinius tegen dit voorstel zou hebben gestemd, alsmede een onderbouwing van deze bewering met behulp van een relevant gegeven uit een van de teksten in dit examen. (1p)
Voorbeelden van een goed antwoord zijn: - Plinius zou tegen hebben gestemd, want volgens hem (in tekst 4) is goddelijk ingrijpen op allerlei niveaus zichtbaar (grondvesten en in stand houden van het Romeinse rijk / uitverkiezing van Trajanus / inspiratie geven voor een mooie redevoering), dus houdt hij de goden ook verantwoordelijk voor goede wetten. - Plinius zou tegen hebben gestemd, want hij vindt het goed (in tekst 4) elke onderneming te beginnen met een gebed (tot de goden). - Plinius zou vóór hebben gestemd, want hij bestrijdt (volgens tekst 1) het christendom (en met ‘God’ in de vraag wordt de christelijke god bedoeld). Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 5
Aantekeningen
Aantekeningen
regel 1 principe auctore ablativus absolutus
regel 2 ita ut multis zoals er standbeelden zijn voor veel mensen
regel 3 tuba trompet (in het Romeinse leger gebruikt voor het geven van signalen)
regel 4 verum voegwoord
ut illis zoals er standbeelden zijn voor diegenen
regel 5 Bructerus (bijvoeglijk naamwoord) van de Bructeri (een volk in Germania)
regel 5-6 inducere in regnum op de troon zetten
regel 6 ostentato bello door te dreigen met oorlog
quod wat (betrekkelijk voornaamwoord)
regel 6-7 quod t/m genus, terrore perdomuit
Lees: terrore perdomuit, quod t/m genus
regel 7 hoc Hiermee wordt verwezen naar het krijgen van een standbeeld.
quidem Onvertaald laten.
virtutis praemium Predicatief vertalen.
illud het volgende
regel 8 solacium doloris Predicatief vertalen.
regel 9 habere toekennen
id Vul aan: est
regel 10 fomentum verzachting (Hiermee wordt het toekennen van het standbeeld aan Spurinna’s zoon Cottius bedoeld.)
mederi + dativus genezing brengen aan
regel 11 indoles, -is groot talent
regel 12 velut (hoort bij hac immortalitate) soort van
Vraag 23 37 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5. Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 23 (regel 1-2), Here a senatu Vesticio Spurinnae … triumphalis statua decreta est: gisteren is door de senaat een triomfstandbeeld goedgekeurd / besloten tot een triomfstandbeeld voor Vesticius Spurinna / een triomfstandbeeld toegewezen aan Vesticius Spurinna. (2p)
- Kolon 24 (regel 1), principe auctore: op instigatie/initiatief van de princeps/keizer / terwijl/waarbij de princeps/keizer de initiatiefnemer was. (1p)
- Kolon 25 (regel 2), non ita ut multis, qui numquam in acie steterunt: niet zoals er standbeelden zijn voor veel mensen die (nog) nooit in de/een slaglinie / een/de slag (opgesteld) gestaan hebben. (2p)
- Kolon 26 (regel 2-3), numquam castra viderunt,: (en/of) (nog) nooit een/het (leger)kamp gezien hebben. (1p)
- Kolon 27 (regel 3-4), numquam denique tubarum sonum: (en/of) ten slotte / kortom / überhaupt / zelfs (nog) nooit het geluid/geschetter van (de) trompetten gehoord hebben. (2p)
- Kolon 28 (regel 3), nisi in spectaculis: behalve/tenzij bij schouwspelen / op de tribune / in het/een (amfi)theater. (1p)
- Kolon 29 (regel 4-5), verum ut illis, qui decus istud assequebantur: maar zoals er standbeelden zijn voor diegenen die die/deze roem/onderscheiding verkregen/bereikten. (2p)
- Kolon 30 (regel 4), sudore et sanguine et factis: door/met (hun) zweet (en door/met hun) bloed en (door/met hun) daden. (2p)
- Kolon 31 (regel 5-6), Nam Spurinna Bructerum regem vi et armis induxit in regnum,: want Spurinna heeft de/een koning van de Bructeri met/door (wapen)geweld/macht/kracht en met/door wapens / met/door zijn/een legermacht op de troon gezet. (2p)
- Kolon 32 (regel 6-7), ostentatoque bello ferocissimam gentem, terrore perdomuit: en door te dreigen met oorlog heeft hij de/het/een zeer strijdlustig(e)/wild(e) stam/volk door angst (volledig) onderworpen. (2p)
- Kolon 33 (regel 6-7), quod est pulcherrimum victoriae genus: wat de mooiste / een zeer mooie soort (van) overwinning is. (2p)
- Kolon 34 (regel 7-8), Et hoc quidem virtutis praemium, … accepit: en dit/dat heeft hij gekregen als beloning/onderscheiding voor/van zijn dapperheid/verdiensten/voortreffelijkheid. (2p)
- Kolon 35 (regel 7-8), illud solacium doloris: (maar) het volgende (heeft hij gekregen) als troost/verlichting voor/van zijn verdriet/pijn. (1p)
- Kolon 36 (regel 8-9), quod filio eius Cottio, … habitus est honor statuae: dat (aan) zijn zoon Cottius de eer/onderscheiding van een standbeeld is toegekend. (2p)
- Kolon 37 (regel 8), quem amisit absens: die hij (door de dood) verloren heeft / verloor tijdens/in zijn afwezigheid / terwijl hij er niet bij was / niet bij hem was. (1p)
- Kolon 38 (regel 9), Rarum id in iuvene: dit/dat is zeldzaam/buitengewoon bij/voor / met betrekking tot een jonge man. (2p)
- Kolon 39 (regel 9-10), sed pater hoc quoque merebatur: maar zijn/de vader verdiende dit/dat ook / was dit ook waard. (2p)
- Kolon 40 (regel 10-11), cuius gravissimo vulneri … medendum fuit: aan wie genezing gebracht moest worden van de/een zeer zware/diepe wond/slag / die geholpen moest worden bij de/een zeer zware/diepe wond/slag. (2p)
- Kolon 41 (regel 10), magno aliquo fomento: met/door een (of andere) grote/sterke/beduidende verzachting. (1p)
- Kolon 42 (regel 11), Praeterea Cottius ipse tam clarum specimen indolis dederat: bovendien had Cottius zelf (een) zo duidelijk/beroemd blijk/voorbeeld van (een/zijn) groot talent gegeven. (2p)
- Kolon 43 (regel 11-12), ut vita eius brevis et angusta debuerit … proferri: dat zijn korte/vergankelijke en beperkte/moeilijke leven verlengd heeft moeten worden / moest worden. (2p)
- Kolon 44 (regel 12), hac velut immortalitate: door/met deze soort van onsterfelijkheid. (1p)
Vakspecifiek: zie het algemene veld. Hieronder de regels per kolon uit het correctievoorschrift, waarbij de getallen de scorepunten zijn. Kolon 23 (2): senatu als senator: 0. Vesticio Spurinnae: een of beide delen van de naam niet met de juiste nominatiefuitgang genoteerd: 1. Vesticio Spurinnae als van Vesticius Spurinna: 1. Vesticio Spurinnae triumphalis als voor/aan de triomfator Vesticius Spurinna, of voor/aan Vesticius Spurinna die een triomftocht heeft gehouden: 1. Triumphalis op een andere manier niet verbonden met statua: 0. Decernere als oordelen over / een beslissing nemen over: niet fout rekenen. Kolon 24 (1): princeps als instigator/adviseur: 0. Auctor als schepper/oprichter: 0. Princeps als heerser/vorst/leider/de eerste/de voornaamste en auctor als aanstichter/bekrachtiger/adviseur: niet fout rekenen. Kolon 25 (2): non onvertaald: 0. Acies anders dan slag(linie)/leger of een synoniem: 0. Stare als zich bevinden/blijven staan/standhouden en acies als leger: niet fout rekenen. Kolon 26 (1): numquam niet vertaald is goed wanneer numquam in kolon 25 wel correct is vertaald. Castra als krijgsdienst/leger: niet fout rekenen. Kolon 27 (2): numquam niet vertaald, idem als kolon 26. Tubarum als van een/de trompet: niet fout rekenen. Sonus als stem: 1. Kolon 28 (1): spectacula als aanblik/het bekijken: 0. Spectacula als een schouwspel, tribunes of (amfi)theaters: niet fout rekenen. Kolon 29 (2): decus als decoratie/waardigheid, istud als dat soort/(een) dergelijke en assequebantur in de voltooid tegenwoordige tijd: niet fout rekenen. Kolon 30 (2): sudor als inspanning en sanguis als (levens)kracht: niet fout rekenen. Sanguis als bloedvergieten/moord: 1. Sanguis als bloedverwantschap/nakomelingschap: 0. Factum als feit/gebeurtenis: 1. Kolon 31 (2): arma als strijd: niet fout rekenen. Armis niet vertaald als vorm van arma: 0. Vi et armis mag met één begrip vertaald zijn, bijvoorbeeld met wapengeweld. Kolon 32 (2): ferocissimam gentem als het strijdlustigste volk: niet fout rekenen. Kolon 33 (2): quod als omdat: 0. Genus als geboorte/herkomst: 1. Genus als andere betekenis dan soort/geboorte/herkomst of een synoniem daarvan: 0. Victoriae genus als manier van overwinnen/overwinning: niet fout rekenen. Kolon 34 (2): quidem als namelijk/wel en accipere als aannemen: niet fout rekenen. Et als ook/zelfs: 1. Et hoc quidem virtutis praemium als beloning/onderscheiding voor/van zijn dapperheid/verdiensten/voortreffelijkheid: 1. Kolon 36 (2): honor statuae als erestandbeeld en quod als omdat: niet fout rekenen. Quod als wat: 0. Cottio als Cottio: 1. Kolon 37 (1): amittere anders dan (door de dood) verliezen of een synoniem daarvan: 0. Amisit als voltooid verleden tijd: niet fout rekenen. Kolon 38 (2): in iuvene als in een jonge man: 1. Kolon 39 (2): maar ook zijn/de vader verdiende dit/dat, of was dit ook waard: niet fout rekenen. Maar dit werd ook verdiend door zijn/de vader: 1. Mereri als verwerven: 1. Kolon 40 (2): van wie aan/voor een/de zeer zware/diepe wond genezing gebracht moest worden: niet fout rekenen; gravissimo als zwaarste/diepste en vulnus als verdriet: niet fout rekenen; mederi als verlichten/verhelpen: niet fout rekenen. Medendum fuit als genezen was/werd: 0. Kolon 41 (1): aliquo vertaald als vorm van aliquis: 0. Kolon 42 (2): praeterea als verder: niet fout rekenen. Kolon 43 (2): proferre als bekendmaken/tonen: niet fout rekenen. Brevis et angusta met dezelfde juiste betekenis, bijvoorbeeld korte (en korte): 1. Kolon 44 (1): geen aanvullende regels.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2022, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tekstbegrip | 2-3, 5, 7-9, 12, 15-17, 21 | 11 |
| Cultuur en geschiedenis | 1, 11, 20, 22 | 4 |
| Vertalen | 6, 10, 23 | 3 |
| Stijlfiguren | 14, 18-19 | 3 |
| Werkwoordsvormen | 4 | 1 |
| Mythologie | 13 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over cultuur en geschiedenis (17% van de vragen, gemiddeld 8%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2?
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2 telt 23 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (11), cultuur en geschiedenis (4) en vertalen (3).
Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-2/vw-1110-a-22-2-c).
Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.