Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3, Tekst 4.
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2 telt 34 vragen. De meeste vragen gaan over vertalen (9), cultuur en geschiedenis (8) en mythologie (7). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1 Jupiter vertelt Venus over de nakomelingen van Aeneas.
257 Parce metu, Cytherea, manent immota tuorum
258 fata tibi; cernes urbem et promissa Lavini
259 moenia, sublimemque feres ad sidera caeli
260 magnanimum Aenean; neque me sententia vertit.
261 Hic tibi (fabor enim, quando haec te cura remordet,
262 longius, et volvens fatorum arcana movebo)
263 bellum ingens geret Italia populosque feroces
264 contundet moresque viris et moenia ponet,
265 tertia dum Latio regnantem viderit aestas
266 ternaque transierint Rutulis hiberna subactis.
267 At puer Ascanius, cui nunc cognomen Iulo
268 additur (Ilus erat, dum res stetit Ilia regno),
269 triginta magnos volvendis mensibus orbes
270 imperio explebit, regnumque ab sede Lavini
271 transferet, et Longam multa vi muniet Albam.
272 Hic iam ter centum totos regnabitur annos
273 gente sub Hectorea, donec regina sacerdos
274 Marte gravis geminam partu dabit Ilia prolem.
275 Inde lupae fulvo nutricis tegmine laetus
276 Romulus excipiet gentem et Mavortia condet
277 moenia Romanosque suo de nomine dicet.
278 His ego nec metas rerum nec tempora pono:
279 imperium sine fine dedi. Quin aspera Iuno,
280 quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat,
281 consilia in melius referet, mecumque fovebit
282 Romanos, rerum dominos gentemque togatam.
283 Sic placitum. Veniet lustris labentibus aetas
284 cum domus Assaraci Pthiam clarasque Mycenas
285 servitio premet ac victis dominabitur Argis.
286 Nascetur pulchra Troianus origine Caesar,
287 imperium Oceano, famam qui terminet astris,
288 Iulius, a magno demissum nomen Iulo.
289 Hunc tu olim caelo spoliis Orientis onustum
290 accipies secura; vocabitur hic quoque votis.
291 Aspera tum positis mitescent saecula bellis:
292 cana Fides et Vesta, Remo cum fratre Quirinus
293 iura dabunt; dirae ferro et compagibus artis
294 claudentur Belli portae; Furor impius intus
295 saeva sedens super arma et centum vinctus aënis
296 post tergum nodis fremet horridus ore cruento.
Vergilius, Aeneis 1.257-296
Vraag 1 1 punt
Regel 257 metu. Beschrijf in eigen woorden waarvoor Venus bang is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 260 vertit).
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de Trojanen hun bestemming niet zullen bereiken / dat de beloften met betrekking tot Aeneas of de Trojanen niet vervuld zullen worden / dat Jupiter op andere gedachten gekomen is of zal komen / dat Rome niet gesticht zal worden. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 2 1 punt
Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als overwinnaars.
Bekijk het antwoord
- (Romanos, rerum) dominos (regel 282) (1p)
Vraag 3 1 punt
Citeer uit het tekstgedeelte Quin t/m placitum (regel 279-283) het Latijnse tekstelement dat verwijst naar de Romeinen als brengers van beschaving.
Bekijk het antwoord
- (Romanos, gentemque) togatam (regel 282) (1p)
Vraag 4 2 punten
Regel 261-266 Hic t/m subactis. In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip personificatie voor. Citeer de twee desbetreffende Latijnse zelfstandige naamwoorden.
Bekijk het antwoord
- cura (regel 261) (1p)
- aestas (regel 265) (1p)
Vraag 5 1 punt
Regel 279 imperium sine fine. Van de bepaling sine fine zijn twee verschillende interpretaties mogelijk. Beschrijf in eigen woorden deze twee verschillende interpretaties. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte His t/m togatam (regel 278-282).
Bekijk het antwoord
- Enerzijds eeuwig / qua tijd (onbegrensd); anderzijds onmetelijk / qua ruimte (onbegrensd). (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 6 2 punten
Regel 279-280 aspera t/m fatigat. In het begin van de Aeneis (niet in dit examen afgedrukt) geeft Vergilius enkele mythologische verklaringen voor deze houding van Juno. Noteer twee van deze verklaringen.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende verklaringen: het oordeel van de Trojaan Paris, waarin Juno niet als mooiste erkend werd; Juno's jaloezie op Ganymedes; de afkomst van de Trojanen uit overspel van Jupiter. Of woorden van overeenkomstige strekking. (2p)
Per juist antwoord 1 punt, maximaal 2. Niet fout rekenen: de (voorspelde) verwoesting van Carthago door de afstammelingen van de Trojanen.
Vraag 7 1 punt
Regel 281 consilia in melius referet, mecumque fovebit. Schrijf regel 281 over en scandeer deze regel.
Bekijk het antwoord
- Schrijft regel 281 over en scandeert deze als: ꟷ ᵕ ᵕ ǀ ꟷ ᵕ ᵕ ǀ ꟷ ᵕ ᵕ ǀ ꟷ ꟷ ǀ ꟷ ᵕ ᵕ ǀ ꟷ ꟷ (1p)
Vraag 8 2 punten
Regel 286 Caesar. Wat over deze Caesar wordt verteld in het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290), vertoont overeenkomsten met wat over Aeneas wordt verteld in het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264). Noteer in eigen woorden twee van deze overeenkomsten. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Nascetur t/m votis (regel 286-290) en het tekstgedeelte Parce t/m ponet (regel 257-264).
Bekijk het antwoord
- Noemt twee van de volgende overeenkomsten: ze worden vergoddelijkt / heel beroemd; ze behalen succes(sen) in de oorlog / onderwerpen volken; ze hebben dezelfde stammoeder / een goddelijke afstamming. Of woorden van overeenkomstige strekking. (2p)
Per juist antwoord 1 punt, maximaal 2.
Vraag 9 1 punt
Regel 286-287 Nascetur t/m astris. Dit tekstgedeelte wordt door M. d'Hane-Scheltema als volgt vertaald: Eens ook spruit een Trojaan uit dat beroemd verleden voort: Caesar, wiens heerschappij de Oceaan, wiens roem de sterren bereikt. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen. Leg dit uit met betrekking tot imperium (regel 287). Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van imperium in de vertaling.
Bekijk het antwoord
- In het Latijn is imperium het lijdend voorwerp; in de vertaling is 'heerschappij' / het het onderwerp. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is: 'In het Latijn is imperium accusativus en het is vertaald als (of het) nominativus (is).'
Vraag 10 1 punt
Regel 286-287 Nascetur t/m astris. In de vertaling is het woord 'Eens' gebaseerd op een grammaticaal gegeven uit het Latijn. Noteer dat grammaticale gegeven.
Bekijk het antwoord
- Nascetur is een futurum (toekomende tijd). (1p)
Vraag 11 1 punt
Citeer uit het tekstgedeelte Hic t/m dicet (regel 272-277) het Latijnse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met Remo cum fratre Quirinus.
Bekijk het antwoord
- geminam prolem (regel 274) (1p)
Vraag 12 1 punt
Regel 292-293 Remo t/m dabunt. Leg uit dat dit een goed voorbeeld is van datgene wat beschreven wordt in het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291). Ga in je antwoord in op zowel het tekstgedeelte Aspera t/m bellis (regel 291) als op het tekstelement Remo cum fratre Quirinus (regel 292).
Bekijk het antwoord
- In regel 291 wordt de afwezigheid van oorlog / het einde van de burgeroorlog(en) beschreven; zelfs Quirinus/Romulus en Remus (die hevig met elkaar in conflict waren, wat uitliep op de moord op Remus) hebben zich (nu) verzoend / werken (nu) samen. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 13 1 punt
Regel 292-296 cana t/m cruento. In dit tekstgedeelte komt tweemaal het stilistisch begrip hypallage voor. Citeer van een van deze twee gevallen het desbetreffende Latijnse woord en licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Citeert dirae (regel 293) en licht toe dat dit woord bij portae (poorten) hoort, maar qua betekenis bij Belli (oorlog) past; of citeert saeva (regel 295) en licht toe dat dit woord bij arma (wapens) hoort, maar qua betekenis bij Furor (razernij, woede) past. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (citaat en toelichting). De aanwijzing 'of woorden van overeenkomstige strekking' geldt alleen voor de toelichting. Accepteer dirae (regel 293) of saeva (regel 295).
Tekst 2
Tekst 2 Anchises wijst in het Elysium beroemde toekomstige Romeinen aan.
836 “Hij daar zal, na de nederlaag van Corinthe, als overwinnaar zijn zegekar
837 het hoge Capitool op sturen, beroemd om zijn triomf op de Grieken.
838 Die daar zal Argos overwinnen en het Mycene van Agamemnon,
839 ja zelfs de nazaat van Aeacus, Achilles' geslacht, machtig met wapens,
840 en zo zijn voorouders in Troje wreken en Minerva's tempelschennis.
841 Wie zou, grote Cato, jou willen verzwijgen, of jou, Cossus?
842 Wie het Gracchengeslacht, of de beide Scipiozonen,
843 beide bliksems in oorlog en een ramp voor Libye; en van eenvoudige
844 afkomst de machtige Fabricius, of jou, Serranus, eenvoudige zaaier?
845 Waarheen sleuren jullie, Fabiërs, mijn moede ik? Jij bent die Maximus,
846 die op zijn eentje voor ons de macht door aarzelen redt.
847 Excudent alii spirantia mollius aera
848 (credo equidem), vivos ducent de marmore vultus,
849 orabunt causas melius, caelique meatus
850 describent radio et surgentia sidera dicent:
851 tu regere imperio populos, Romane, memento
852 (hae tibi erunt artes), pacique imponere morem,
853 parcere subiectis et debellare superbos.”
854 Sic pater Anchises, atque haec mirantibus addit:
855 “Aspice, ut insignis spoliis Marcellus opimis
856 ingreditur victorque viros supereminet omnes.
857 Hic rem Romanam magno turbante tumultu
858 sistet eques, sternet Poenos Gallumque rebellem,
859 tertiaque arma patri suspendet capta Quirino.”
Vergilius, Aeneis 6.836-859
Vraag 14 1 punt
Regel 840 zijn voorouders in Troje wreken. Leg uit op grond waarvan Vergilius hier het woord voorouders gebruikt en vanwege welke gebeurtenis zij gewroken zullen worden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- De Romeinen stammen (volgens Vergilius via Aeneas) van de Trojanen af; Troje is verwoest (door de Grieken), en daarom zal op hen wraak genomen worden. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 15 1 punt
Regel 842-843 de beide t/m Libye. Noteer de benaming van de oorlogen die in dit tekstgedeelte bedoeld worden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- (Tweede en Derde) Punische oorlogen (1p)
Niet fout rekenen wanneer geantwoord is 'Tweede/Derde Punische oorlog' of 'Punisch(e)'.
Vraag 16 1 punt
Regel 836-846 Hij t/m redt. De Romeinse geschiedenis kan in drie periodes verdeeld worden op basis van de staatsvorm. Noteer wat de staatsvorm was tijdens de gebeurtenissen die beschreven worden in het tekstgedeelte Hij t/m redt (regel 836-846).
Bekijk het antwoord
- De republiek. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 17 1 punt
Regel 851 tu. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 847 Excudent) het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met tu.
Bekijk het antwoord
- alii (regel 847) (1p)
Vraag 18 1 punt
Regel 836-853 Hij t/m superbos. De Romeinse dichter Horatius schrijft over het contact tussen Grieken en Romeinen: 'Het overwonnen Griekenland won van de ruwe winnaar en bracht beschaving in het boerse Latium.' Wat Horatius hier beschrijft, komt ook aan de orde in het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853). Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan: De inhoud van het tekstelement 'Het overwonnen Griekenland' komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel ....
Bekijk het antwoord
- 836; 840 (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 19 1 punt
Regel 836-853 Hij t/m superbos. Noteer uit het tekstgedeelte Hij t/m superbos (regel 836-853) de regelnummers die op de plaats van de puntjes moeten staan: Wat bedoeld wordt met 'beschaving' in het citaat van Horatius komt aan de orde vanaf regel .... t/m regel ....
Bekijk het antwoord
- 847; 850 (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 20 1 punt
Regel 851-853 tu t/m superbos. Vind jij dat Aeneas zich in het vervolg van de Aeneis heeft gedragen op de manier die Anchises hier beschrijft? Ondersteun je antwoord door een gebeurtenis uit de Aeneis te noteren.
Bekijk het antwoord
- Geeft een mening met een gebeurtenis uit de Aeneis, bijvoorbeeld: nee, Aeneas spaart de onderworpenen niet door Turnus te doden (wiens daden hij tot onvermijdelijke oorlogshandelingen rekent); of: ja, Aeneas straft hoogmoedigen door Turnus te doden (die zich hoogmoedig gedragen had nadat hij Pallas gedood had). (1p)
Beide standpunten zijn goed, mits ze met een gebeurtenis uit de Aeneis onderbouwd worden. Niet fout rekenen wanneer uit het antwoord alleen impliciet blijkt op welk onderdeel van het tekstgedeelte tu t/m superbos (regel 851-853) gerefereerd wordt.
Vraag 21 1 punt
Regel 855 Marcellus. Deze persoon heeft een naamgenoot van wie Anchises een beschrijving van ruim twintig regels geeft in het gedeelte dat volgt op tekst 2 (niet in dit examen afgedrukt). Leg uit dat het begrijpelijk is dat Vergilius Anchises een zo uitgebreide beschrijving van die naamgenoot laat geven. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- De naamgenoot is familie van Augustus / de vroeg gestorven neef / schoonzoon van Augustus (en Vergilius wil de familie van Augustus eren) / is of was de beoogde opvolger van Augustus. (1p)
Niet fout rekenen wanneer in plaats van 'familie' is genoteerd 'een kleinzoon'. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 22 1 punt
Regel 857-858 Hic t/m rebellem. Dit tekstgedeelte wordt door P. Schrijvers als volgt vertaald: hij zal ondanks de grote verwarring de vrede herstellen, te paard de Puniërs en rebelse Galliërs vertrappen. Uit de vertaling kan opgemaakt worden dat de vertaler een Latijnse tekstuitgave heeft gebruikt met een komma op een andere plek dan voor sternet, zoals in tekst 2. Leg uit waaruit dit precies opgemaakt kan worden. Ga in je antwoord in op de vertaling en op het Latijn.
Bekijk het antwoord
- In de vertaling staat 'te paard' (de weergave van eques) na de komma; in het Latijn van tekst 2 staat eques voor de komma; in de andere (Latijnse) tekstuitgave staat de komma (blijkbaar) voor eques. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 23 1 punt
Regel 857-858 Hic t/m rebellem. Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met 'zal de vrede herstellen'.
Bekijk het antwoord
- rem Romanam sistet (regel 857-858) (1p)
Niet fout rekenen wanneer is geantwoord 'Hic rem Romanam sistet (regel 857-858)'.
Afbeelding 1

Zwart-witte prent. Links staat een figuur in het zwart, half in de schaduw van een grot of rotswand. Midden voor staat een man in een lange, lichte mantel die naar rechts wijst. Rechts op de achtergrond trekt een groep gewapende mannen met speren en schilden in optochtachtige rij voorbij, met op de achtergrond gebouwen.
Vraag 24 1 punt
Afbeelding 1 staat op pagina 3 van het Tekstboekje. Noteer wie er is afgebeeld aan de uiterste linkerkant van afbeelding 1, gekleed in het zwart. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- (de) Sibylle (1p)
Tekst 3
Tekst 3 Juno spreekt met Jupiter over de toekomst van de Trojanen.
818 “Et nunc cedo equidem pugnasque exosa relinquo.
819 Illud te, nulla fati quod lege tenetur,
820 pro Latio obtestor, pro maiestate tuorum:
821 cum iam conubiis pacem felicibus (esto)
822 component, cum iam leges et foedera iungent,
823 ne vetus indigenas nomen mutare Latinos
824 neu Troas fieri iubeas Teucrosque vocari
825 aut vocem mutare viros aut vertere vestem.
826 Sit Latium, sint Albani per saecula reges,
827 sit Romana potens Itala virtute propago:
828 occidit, occideritque sinas cum nomine Troia.”
829 Olli subridens hominum rerumque repertor:
830 “Es germana Iovis Saturnique altera proles,
831 irarum tantos volvis sub pectore fluctus.
832 Verum age et inceptum frustra summitte furorem:
833 do quod vis, et me victusque volensque remitto.
834 Sermonem Ausonii patrium moresque tenebunt,
835 utque est nomen erit; commixti corpore tantum
836 subsident Teucri. Morem ritusque sacrorum
837 adiciam faciamque omnes uno ore Latinos.
838 Hinc genus Ausonio mixtum quod sanguine surget,
839 supra homines, supra ire deos pietate videbis,
840 nec gens ulla tuos aeque celebrabit honores.”
841 Adnuit his Iuno et mentem laetata retorsit;
842 interea excedit caelo nubemque relinquit.
Vergilius, Aeneis 12.818-842
Vraag 25 1 punt
Regel 820 pro Latio. Op dit moment in het verhaal verandert de manier waarop Juno zich voor Latium inzet. Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich tot dit moment voor Latium ingezet heeft. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20 woorden. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
Bekijk het antwoord
- Ze heeft de (gewapende) strijd van de Latijnen tegen de Trojanen gestimuleerd en gesteund; of ze heeft Turnus gestimuleerd mee te vechten met de Latijnen; of ze heeft de Trojanen tot dit moment steeds tegengewerkt. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 26 1 punt
Beschrijf in eigen woorden de manier waarop Juno zich vanaf dit moment voor Latium inzet. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 20 woorden. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 827 propago).
Bekijk het antwoord
- Ze vraagt Jupiter om de Latijnse cultuur (als belangrijkste) te laten voortbestaan; of ze zet zich op diplomatieke wijze in, door voor Latium / de Latijnen een goed woordje te doen bij Jupiter. (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 27 2 punten
Regel 823-825 ne t/m vestem. Noteer de namen van drie verschillende stilistische begrippen die Juno toepast in het tekstgedeelte ne t/m vestem (regel 823-825).
Bekijk het antwoord
- Noemt drie verschillende stilistische begrippen uit de lijst: alliteratie, anafora, chiasme, hyperbaton, parallellisme, polysyndeton. (2p)
Drie van de volgende begrippen juist: 2 punten; twee juist: 1 punt; minder dan twee juist: 0 punten. Begrippen: alliteratie, anafora, chiasme, hyperbaton, parallellisme, polysyndeton. Niet fout rekenen: tautologie; tricolon.
Vraag 28 1 punt
Regel 827 sit Romana t/m propago. Beargumenteer op basis van het metrum of Itala in deze regel congrueert met virtute of met propago.
Bekijk het antwoord
- Itala congrueert met (de ablativus) virtute, niet met (de nominativus) propago; de laatste lettergreep (de tweede a van Itala) is namelijk lang, dus Itala is een ablativus. (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 29 1 punt
Regel 827-828 propago: occidit. Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de dubbele punt kunnen staan?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 30 1 punt
Regel 837 omnes. Wie worden er bedoeld met omnes?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Vraag 31 1 punt
Regel 834-840 Sermonem t/m honores. In het eerste boek van de Aeneis vraagt Juno zich af: Wie zal voortaan Juno's macht nog aanbidden of smekend haar altaar eren met gaven? In het tekstgedeelte Sermonem t/m honores (regel 834-840) maakt Jupiter een opmerking die beschouwd kan worden als een reactie op deze vraag van Juno. Noteer het nummer van de regel waarin deze opmerking staat.
Bekijk het antwoord
- 840 (1p)
Vraag 32 1 punt
Regel 838-840 Hinc t/m honores. Dit tekstgedeelte kan opgevat worden als een beschrijving van een specifiek onderdeel van een van de idealen van het nieuwe regime onder Augustus. Noteer in algemene bewoordingen het desbetreffende ideaal.
Bekijk het antwoord
- Respect (hebben) voor de goden / pietas (plichtsgetrouwheid). (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 33 1 punt
Regel 818 relinquo en regel 842 relinquit. Deze twee werkwoordsvormen staan in dezelfde werkwoordstijd, maar er is een verschil in het gebruik van de werkwoordstijd. Leg dit uit. Ga in je antwoord in op beide werkwoordsvormen.
Bekijk het antwoord
- Relinquit (regel 842) is een praesens historicum en duidt een gebeurtenis in het verleden aan; relinquo (regel 818) staat in de directe rede en duidt een gebeurtenis op het spreekmoment aan (is gelijktijdig aan het spreekmoment). (1p)
Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer met betrekking tot relinquo geantwoord is 'het is een gewoon praesens'. Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 4
Tekst 4
Aeneas vertelt over de keer dat zijn mannen en hij op een eiland kwamen waar kuddes vee graasden. Ze slachtten toen enkele dieren om ze op te eten. De onderstaande tekst begint op het moment dat de Trojanen willen gaan eten. Dan verschijnen er Harpijen (stinkende roofvogels met het hoofd van een vrouw), die hun het eten onmogelijk maken.
223 Tum litore curvo
224 exstruimusque toros dapibusque epulamur opimis.
225 At subitae horrifico lapsu de montibus adsunt
226 Harpyiae et magnis quatiunt clangoribus alas,
227 diripiuntque dapes contactuque omnia foedant
228 immundo; tum vox taetrum dira inter odorem.
229 Rursum in secessu longo sub rupe cavata
231 instruimus mensas arisque reponimus ignem;
232 rursum ex diverso caeli caecisque latebris
233 turba sonans praedam pedibus circumvolat uncis,
234 polluit ore dapes. Sociis tunc arma capessant
235 edico et dira bellum cum gente gerendum.
236 Haud secus ac iussi faciunt tectosque per herbam
237 disponunt enses et scuta latentia condunt.
238 Ergo ubi delapsae sonitum per curva dedere
239 litora, dat signum specula Misenus ab alta
240 aere cavo. Invadunt socii et nova proelia temptant,
241 obscenas pelagi ferro foedare volucres.
Vergilius, Aeneis 3.223-241
Aantekeningen
regel 224 Het -que van exstruimusque onvertaald laten.
exstruere neerzetten
torus aanligbed
regel 225 subitae Predicatief vertalen.
lapsus duikvlucht
regel 226 Harpyiae Harpijen
regel 227 foedare vervuilen
regel 228 tum t/m odorem Vul aan: sonat.
dira Verbinden met vox (regel 228).
regel 229 Rursum Om de Harpijen te ontwijken ruimden de Trojanen de tafels af en probeerden ze op een meer beschutte plek de maaltijd voort te zetten.
secessus longus diepe inham
regel 229-231 Regel 230 is met opzet weggelaten.
regel 231 arisque reponimus ignem en we maakten het vuur op het altaar weer aan (Voor elke maaltijd werd er aan de goden geofferd.)
regel 232 ex diverso vanaf een andere kant
caecisque latebris = et ex caecis latebris
regel 233 turba Hiermee wordt de groep Harpijen bedoeld.
regel 234 arma capessant = ut arma capessant - Verbinden met edico (regel 235).
regel 235 edicere bevelen
edico Met deze persoonsvorm worden twee verschillende constructies verbonden, namelijk de bijzin (ut) arma capessant (regel 234) en een a.c.i.-constructie.
gerendum = gerendum esse
regel 236 Haud secus ac iussi precies zoals hun bevolen was
tectos uit het zicht (Door de wapens niet direct te laten zien hoopten ze een verrassingsaanval op de Harpijen te kunnen doen.)
regel 237 disponere verspreid neerleggen
latentia zodat ze niet te zien waren
regel 238 sonitum dare gekrijs laten horen
dedere = dederunt Onderwerp: zij (= de Harpijen)
regel 239 Misenus Misenus (een Trojaan)
regel 240 aes cavum trompet
novus bizar
regel 241 pelagi volucris (vrouwelijk) zeevogel
foedare om te doden
Vraag 34 37 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 223 t/m 241 in het Nederlands. Per kolon wordt de vertaling beoordeeld; de kolonnen staan hieronder genoemd met hun regelnummers.
Bekijk het antwoord
- Kolon 34 (regel 223-224) 'Tum litore curvo exstruimusque toros': toen zetten we de aanligbedden neer op het bochtige strand / op de gewelfde kust. Tum als voegwoord (toen, daarna) is één van de 2 punten. (2p)
- Kolon 35 (regel 224) 'dapibusque epulamur opimis.': en (we) hielden een feestmaal met het rijke / kostelijke voedsel / en (we) gebruikten de maaltijd met het rijke / kostelijke voedsel / en (we) hielden een rijk / kostelijk feestmaal. Niet fout rekenen: en (we) aten een rijke / kostelijke maaltijd (op); dapibus als meervoud. (1p)
- Kolon 36 (regel 225-226) 'At subitae adsunt Harpyiae': maar plotseling verschenen er Harpijen / waren er Harpijen aanwezig. Niet fout rekenen: Harpyiae als de Harpijen. (1p)
- Kolon 37 (regel 225) 'horrifico lapsu de montibus': in / met / door een huiveringwekkende duikvlucht vanaf / uit de bergen. (1p)
- Kolon 38 (regel 226) 'et magnis quatiunt clangoribus alas,': (en ze) schudden / sloegen (met) hun vleugels met veel / heftig / luid gekrijs / geklapper / lawaai / veel, heftige of luide schreeuwen. Niet fout rekenen: magnus als groot. (2p)
- Kolon 39 (regel 227) 'diripiuntque dapes': (en ze) verscheurden / roofden het voedsel / feestmaal. Niet fout rekenen: dapes als meervoud. (1p)
- Kolon 40 (regel 227-228) 'contactuque omnia foedant immundo;': en (ze) vervuilden alles door / met (hun) smerige / onreine aanraking. Omnia als 'alle(n)' levert 0 punten op. (2p)
- Kolon 41 (regel 228) 'tum vox taetrum dira inter odorem.': toen / daarna (weer) klonk hun / de / het / een afgrijselijke / onheilspellende stem / geluid bij / tijdens hun / een / de stank / akelige geur. Tum als voegwoord (toen, daarna) is 1 van de 2 punten. Niet fout rekenen wanneer er geen persoonsvorm is genoteerd of 'was' in plaats van 'klonk'. (2p)
- Kolon 42 (regel 229-231) 'Rursum instruimus mensas': wij stelden de tafels / maaltijd(en) weer op / dekten de tafels weer / bereidden de maaltijd(en) weer. Niet fout rekenen: mensas als de tafel. (1p)
- Kolon 43 (regel 229) 'in secessu longo sub rupe cavata': in / bij een diepe inham onder een holle / uitgeholde rots / onder in een holle kloof. De woorden 'arisque reponimus ignem' zijn voorvertaald (en we maakten het vuur op het altaar weer aan). (2p)
- Kolon 44 (regel 232-233) 'rursum turba sonans praedam pedibus circumvolat uncis,': (maar / en) de / een geluid makende massa / de / een krijsende troep vloog / fladderde (krijsend) weer rondom de / hun buit / prooi met (hun) geklauwde / gekromde poten / klauwen. Niet fout rekenen: pes als voet; pedes uncis als klauwen. Uncus als haak / kram levert 0 punten op. (2p)
- Kolon 45 (regel 232) 'ex diverso caeli caecisque latebris': vanaf een andere kant van de hemel en (van)uit (de / hun) verborgen / donkere schuilplaatsen / holen. Caecus als 'blind' levert 1 punt op. (2p)
- Kolon 46 (regel 234) 'polluit ore dapes.': (en) maakte de maaltijd / het voedsel / feestmaal vuil met de / hun snavel / bek / mond. Niet fout rekenen: polluit als (ze) maakten vuil / hij, zij of het maakte vuil; ore als met / vanuit de / hun opening. Dezelfde onjuiste vertaling van dapes als in kolon 35 en/of 39 wordt hier nogmaals aangerekend, tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
- Kolon 47 (regel 234-235) 'Sociis tunc edico': toen beval ik mijn / de kameraden. Socius als bondgenoot levert 0 punten op; tunc als voegwoord levert 0 punten op. Dezelfde onjuiste weergave van tunc als tum in kolon 34 en/of 41 wordt hier nogmaals aangerekend, tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
- Kolon 48 (regel 234) 'arma capessant': dat ze (hun / de) wapens grepen / moesten grijpen / (om) (hun / de) wapens te grijpen. (1p)
- Kolon 49 (regel 235) 'et dira bellum cum gente gerendum.': en (beval ik / ik beval) dat er met / tegen de / een afgrijselijke soort / een afgrijselijk volk (een) oorlog gevoerd moest worden. Niet fout rekenen: Sociis hier als dativus auctoris (door mijn / de kameraden / door hen); bellum gerendum als dat er (een) oorlog gevoerd werd. Dira niet verbonden met gente levert 1 punt op. (2p)
- Kolon 50 (regel 236) 'Haud secus ac iussi faciunt': zij deden / handelden precies zoals hun bevolen was / precies zoals bevolen. (1p)
- Kolon 51 (regel 236-237) 'tectosque per herbam disponunt enses': (en ze) legden (hun / de) zwaarden verspreid uit het zicht door / over / in het gras(veld) neer. Niet fout rekenen: per als op; enses als hun zwaard. Herbam als stengel(s) / halm(en) levert 1 punt op. (2p)
- Kolon 52 (regel 237) 'et scuta latentia condunt.': en (ze) verstopten (hun / de) schilden zodat ze niet te zien waren. Niet fout rekenen: scuta als hun schild. (1p)
- Kolon 53 (regel 238-239) 'Ergo ubi sonitum per curva dedere litora,': zodra zij dus / dan (hun / een / het) gekrijs lieten horen over het bochtige strand / langs / door de gewelfde kust. Niet fout rekenen: litora als meervoud; zij als de Harpijen. Ubi als waar levert 1 punt op. (2p)
- Kolon 54 (regel 238) 'delapsae': (nadat ze) omlaag gevlogen / gegleden (waren) / terwijl ze omlaag vlogen / gleden / omlaag vliegend / glijdend. Niet fout rekenen wanneer delapsae attributief bij 'de Harpijen' in kolon 53 is vertaald. (1p)
- Kolon 55 (regel 239-240) 'dat signum specula Misenus ab alta aere cavo.': gaf Misenus vanaf een / zijn / de hoge uitkijkpost een / het teken / signaal met / op zijn / de / een trompet. Niet fout rekenen: specula als hoogte / (berg)top; aes cavum als holle trompet. Specula als (sprankje) hoop levert 0 punten op; aes cavum als hol koper / brons levert 1 punt op; elke andere betekenis dan (holle) trompet, hol koper / brons of een synoniem levert 0 punten op. (2p)
- Kolon 56 (regel 240) 'Invadunt socii': mijn / de kameraden vielen (ze) aan / overvielen ze. (1p)
- Kolon 57 (regel 240) 'et nova proelia temptant,': en (ze) probeerden een bizarre strijd / bizarre gevechten (uit). Niet fout rekenen: en (ze) vielen (ze) aan in / met een bizarre strijd / met bizarre gevechten; novus als nieuw. (1p)
- Kolon 58 (regel 241) 'obscenas pelagi ferro foedare volucres.': om de onfatsoenlijke / schaamteloze / angstaanjagende zeevogels met wapengeweld / met (hun / de) zwaard(en) / (ijzeren) wapen(s) te doden. Niet fout rekenen: ferro als gewapend; ferrum als ijzer / staal. Obscena volucris als nachtuil levert 0 punten op. (2p)
Per kolon beoordeel je de vertaling met de punten en opmerkingen in het subcriterium. Vertaling van een Latijns woord dat in een kolon niet juist is: zie per kolon. Woorden die als 'Niet fout rekenen' zijn vermeld, zijn goed. Elke vermelde vertaling met een eigen puntwaarde levert die waarde op voor dat onderdeel (bv. 'haak' bij uncus: 0 punten; 'blind' bij caecus: 1 punt). Een praesens historicum mag met een onvoltooid verleden of onvoltooid tegenwoordige tijd vertaald worden. Een ernstige fout in een kolon levert 0 punten voor dat kolon, zonder compensatie. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave leidt, kost één of meer punten; een niet-essentieel Latijns woord dat niet vertaald is, kost 1 punt.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2025, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Vertalen | 2-3, 5, 11, 17, 23, 30-31, 34 | 9 |
| Cultuur en geschiedenis | 12, 14-16, 18-19, 21, 32 | 8 |
| Mythologie | 1, 6, 8, 20, 24-26 | 7 |
| Syntaxis | 4, 7, 13, 22, 27-29 | 7 |
| Werkwoordsvormen | 10, 33 | 2 |
| Naamvallen | 9 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over mythologie (21% van de vragen, gemiddeld 2%) en syntaxis (21% van de vragen, gemiddeld 3%). Minder over tekstbegrip (0% van de vragen, gemiddeld 51%) en stijlfiguren (0% van de vragen, gemiddeld 12%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2?
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2 telt 34 vragen. De meeste vragen gaan over vertalen (9), cultuur en geschiedenis (8) en mythologie (7).
Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2025/vwo/documenten/cse-2/vw-1110-a-25-2-c).
Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2025, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.