Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 2 en Tekst 1, Afbeelding 1, Tekst 3, Algemeen, Tekst 4.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), vertalen (3) en naamvallen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Het begin van Hannibals militaire loopbaan; zijn persoonlijkheid.

[1] Missus Hannibal in Hispaniam primo statim adventu omnem exercitum [2] in se convertit; Hamilcarem iuvenem redditum sibi veteres milites credere; [3] eundem vigorem in voltu vimque in oculis, habitum oris lineamentaque [4] intueri. Dein brevi effecit ut pater in se minimum momentum ad favorem [5] conciliandum esset. Nunquam ingenium idem ad res diversissimas, [6] parendum atque imperandum, habilius fuit. Itaque haud facile discerneres [7] utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium [8] quemquam praeficere malle ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, [9] neque milites alio duce plus confidere aut audere. Plurimum audaciae ad [10] pericula capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. Nullo [11] labore aut corpus fatigari aut animus vinci poterat. Caloris ac frigoris [12] patientia par; cibi potionisque desiderio naturali, non voluptate modus [13] finitus; vigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata tempora; id [14] quod gerendis rebus superesset quieti datum; ea neque molli strato [15] neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi [16] iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. Vestitus nihil [17] inter aequales excellens: arma atque equi conspiciebantur. Equitum [18] peditumque idem longe primus erat; princeps in proelium ibat, ultimus [19] conserto proelio excedebat. Has tantas viri virtutes ingentia vitia [20] aequabant, inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil veri, [21] nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla religio. Cum [22] hac indole virtutum atque vitiorum triennio sub Hasdrubale imperatore [23] meruit, nulla re quae agenda videndaque magno futuro duci esset [24] praetermissa.

Livius, Ab Urbe Condita 21.4.1-10

Vraag 1 1 punt

Regel 2 sibi. Dit woord verwijst naar:

  1. A Hannibal (regel 1)
  2. B omnem exercitum (regel 1)
  3. C Hamilcarem iuvenem (regel 2)
  4. D veteres milites (regel 2)
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 2 2 punten

Regel 4 Dein. Uit het gebruik van dit woord wordt duidelijk dat er twee stadia waren in het winnen van sympathie door Hannibal. Beschrijf in eigen woorden deze twee stadia. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Missus t/m fuit (regel 1-6).

Bekijk het antwoord
  • Noemt het eerste stadium: Hannibal won eerst sympathie doordat hij de (oude) soldaten aan zijn vader herinnerde / (uiterlijk) op zijn vader leek. (1p)
  • Noemt het tweede stadium: Hannibal won na een korte tijd sympathie door zijn (eigen) kwaliteiten, karakter of gedrag. (1p)

Vraag 3 1 punt

Regel 5-6 Nunquam t/m fuit. Dit tekstgedeelte wordt door H. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald: Nooit bezat één en hetzelfde karakter zo’n aanleg voor twee lijnrecht verschillende dingen: gehoorzamen en bevelen. Noteer het grammaticale gegeven waarop in de vertaling ‘lijnrecht’ is gebaseerd.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de superlativus (overtreffende trap), bijvoorbeeld bij diversissimas (regel 5). (1p)

Niet fout rekenen wanneer alleen geantwoord is ‘diversissimas (regel 5)’.

Vraag 4 2 punten

Regel 6-7 parendum, imperandum, imperatori, exercitui. De volgorde van deze woorden kan geïnterpreteerd worden als een parallellisme, maar ook als een chiasme. a Noteer een argument voor de interpretatie parallellisme. Betrek in je antwoord de betekenis van alle vier de woorden. b Noteer een argument voor de interpretatie chiasme. Betrek in je antwoord de betekenis van alle vier de woorden.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt een argument voor parallellisme, bijvoorbeeld: Hannibal (of men) gehoorzaamt de bevelhebber; hij (of men) beveelt het leger. (1p)
  • b: Noemt een argument voor chiasme, bijvoorbeeld: gehoorzamen is wat het leger moet doen, bevelen is wat een bevelhebber doet; in het gehoorzamen herkent het leger zich, in het bevelen herkent de bevelhebber zich. (1p)

Zowel bij a als bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 5 2 punten

Regel 11-15 Caloris t/m accersita. In dit tekstgedeelte maakt Livius duidelijk dat Hannibal afwijkt van wat normaal gevonden wordt. Hij gebruikt daarvoor vijf voorbeelden, die van elkaar gescheiden worden door puntkomma’s. Beschrijf in eigen woorden voor drie van deze vijf voorbeelden het gedrag dat normaal gevonden wordt.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft het normale gedrag voor drie van de vijf voorbeelden, uit: last hebben van (extreme) hitte of kou; van lekker eten en drinken houden (ook al heb je eigenlijk al genoeg gegeten of gedronken); overdag wakker zijn en ’s nachts slapen; tijd besteden aan andere zaken dan alleen werk en slaap; de slaapomstandigheden optimaliseren (door een lekker matras en stilte). (2p)

Drie juiste antwoorden: 2 punten. Twee juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan twee: 0 punten. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 6 1 punt

Regel 15-16 multi t/m conspexerunt. Dit tekstgedeelte wordt door H. van Rooijen-Dijkman als volgt vertaald: velen zagen hem vaak onder zijn soldatenmantel op de grond liggen te midden van wachten en voorposten. Citeer het Latijnse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘onder’.

Bekijk het antwoord
  • Citeert het Latijnse woord opertum (regel 15). (1p)

Vraag 7 1 punt

Regel 19-21 Has t/m religio. In dit tekstgedeelte komt het stilistisch begrip antithese voor. Citeer de twee Latijnse woorden die de antithese vormen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de twee woorden virtutes en vitia (regel 19). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 8 1 punt

Regel 21-24 Cum t/m praetermissa. Leg uit dat het verteltempo in dit tekstgedeelte veel hoger is dan in het voorafgaande (vanaf regel 5 Nunquam). Ga in je antwoord in op de inhoud van zowel dit tekstgedeelte als het voorafgaande.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in dit tekstgedeelte in enkele regels een periode van drie jaar wordt beschreven of samengevat (dus versnelling: de verteltijd is veel korter dan de vertelde tijd), terwijl in het voorafgaande een beschrijving van Hannibal wordt gegeven en in veel meer regels wordt beschreven wat er in die drie jaar gebeurde (dus vertraging). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 1 punt

In tekst 1 beschrijft Livius de positieve kant van Hannibal en de negatieve kant. Welke kant wordt volgens jou benadrukt in tekst 1? Beargumenteer je antwoord op basis van de opbouw van tekst 1 als geheel.

Bekijk het antwoord
  • Kiest een kant en beargumenteert die op basis van de opbouw van tekst 1 als geheel. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord: de positieve kant wordt benadrukt doordat daaraan veel meer woorden besteed worden dan aan de negatieve kant; of: de negatieve kant wordt benadrukt doordat die op het laatst genoemd wordt, waardoor de lezer die het best onthoudt. Niet fout rekenen wanneer een antwoord is genoteerd met een steekhoudend inhoudelijk argument in plaats van een argument op basis van de tekstopbouw, zoals: ‘De negatieve kant wordt benadrukt doordat Livius de positieve eigenschappen groot noemt, maar de negatieve enorm.’ of ‘De positieve kant wordt benadrukt doordat Livius van de positieve kant concrete voorbeelden geeft.’

Tekst 2

Tekst 2 Hannibal in conflict met bergbewoners.

[1] Perventum inde ad frequentem cultoribus alium, ut inter montanos, [2] populum. Ibi non bello aperto sed suis artibus, fraude et insidiis, est [3] prope circumventus. Magno natu principes castellorum oratores ad [4] Poenum veniunt, alienis malis, utili exemplo, doctos memorantes [5] amicitiam malle quam vim experiri Poenorum; itaque oboedienter [6] imperata facturos; commeatum itinerisque duces et ad fidem promissorum [7] obsides acciperet. Hannibal nec temere credendum nec † asperandos † [8] ratus, ne repudiati aperte hostes fierent, benigne cum respondisset, [9] obsidibus quos dabant acceptis et commeatu quem in viam ipsi detulerant [10] usus, nequaquam ut inter pacatos composito agmine duces eorum [11] sequitur. Primum agmen elephanti et equites erant; ipse post cum robore [12] peditum circumspectans sollicitus omnia incedebat. Ubi in angustiorem [13] viam et ex parte altera subiectam iugo insuper imminenti ventum est, [14] undique ex insidiis barbari a fronte ab tergo coorti, comminus eminus [15] petunt, saxa ingentia in agmen devolvunt. Maxima ab tergo vis hominum [16] urgebat. In eos versa peditum acies haud dubium fecit quin, nisi firmata [17] extrema agminis fuissent, ingens in eo saltu accipienda clades fuerit. Tunc [18] quoque ad extremum periculi ac prope perniciem ventum est; nam dum [19] cunctatur Hannibal demittere agmen in angustias, quia non, ut ipse [20] equitibus praesidio erat, ita peditibus quicquam ab tergo auxilii reliquerat, [21] occursantes per obliqua montani interrupto medio agmine viam insedere, [22] noxque una Hannibali sine equitibus atque impedimentis acta est. [23] Postero die iam segnius intercursantibus barbaris iunctae copiae [24] saltusque haud sine clade, maiore tamen iumentorum quam hominum [25] pernicie, superatus.

Livius, Ab Urbe Condita 21.34-35.1

Vraag 10 2 punten

Regel 4 doctos. a Beschrijf de inhoud van het hier bedoelde inzicht. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Magno t/m acciperet (regel 3-7). b Noteer waardoor het hier bedoelde inzicht verkregen was. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Magno t/m acciperet (regel 3-7).

Bekijk het antwoord
  • a: Beschrijft dat men beter of liever een vriend van de Carthagers is (dan een vijand). (1p)
  • b: Noemt dat het inzicht verkregen was door de (slechte) ervaring van anderen, door het geweld dat anderen van de kant van de Carthagers ondervonden hadden, of door de strafmaatregelen die de Carthagers tegen anderen genomen hadden. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 11 1 punt

Regel 7-8 Hannibal nec temere credendum ratus. Citeer uit het tekstgedeelte Primum t/m devolvunt (regel 11-15) een Latijns woord waaruit opgemaakt kan worden dat Hannibal twijfelt aan de betrouwbaarheid van de bergbewoners.

Bekijk het antwoord
  • Citeert circumspectans of sollicitus (regel 12). (1p)

Vraag 12 2 punten

Regel 12 incedebat en regel 15 petunt. Deze werkwoordsvormen staan niet in dezelfde werkwoordstijd. Verklaar het verschil in gebruik van deze twee werkwoordstijden. Ga in je antwoord in op beide werkwoordsvormen en betrek in je antwoord ook de betekenis van beide werkwoordsvormen.

Bekijk het antwoord
  • Incedebat is een imperfectum: het beschrijft de achtergrond of de situatie waarin het verhaal zich afspeelt (een voortdurende situatie), namelijk dat hij marcheerde of voortging (achteraan). (1p)
  • Petunt is een praesens historicum of dramaticum: het legt de nadruk op een gebeurtenis en verlevendigt de vertelling, namelijk dat de barbaren of vijanden aanvielen of eraan kwamen. (1p)

Bij beide delen van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn (de tijd en de betekenis). Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 1 punt

Regel 15 devolvunt. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 12 Ubi) het Latijnse woord dat de plaats aangeeft vanwaar dit gebeurt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert iugo (regel 13). (1p)

Vraag 14 1 punt

Regel 21 interrupto medio agmine. De vijand doorbreekt de colonne van Hannibal. Welk schema geeft de volgorde van de troepen ter plaatse weer, nadat de colonne doorbroken is? Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Hannibal t/m incedebat (regel 7-12).

  1. A infanterie – ruiterij – vijanden – olifanten
  2. B infanterie – vijanden – ruiterij – olifanten
  3. C ruiterij – vijanden – olifanten – infanterie
  4. D vijanden – infanterie – olifanten – ruiterij
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Tekst 2 en Tekst 1

Vraag 15 1 punt

Tekst 2, regel 2 suis t/m insidiis. Hierover maakt Livius ook een opmerking in tekst 1, in het tekstgedeelte Equitum t/m religio (tekst 1, regel 17-21). Noteer in eigen woorden de strekking van de desbetreffende opmerking.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de strekking: Hannibal is zeer onbetrouwbaar, nog onbetrouwbaarder dan andere Carthagers. (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Carthagers/Puniërs zijn zeer onbetrouwbaar.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 16 2 punten

Tekst 1, regel 9-10 Plurimum audaciae ad pericula capessenda en plurimum consilii inter ipsa pericula erat. Tekst 2 kan beschouwd worden als een illustratie van deze twee opmerkingen uit tekst 1. a Beschrijf in eigen woorden een gebeurtenis uit tekst 2 die beschouwd kan worden als illustratie van de opmerking Plurimum audaciae ad pericula capessenda. b Beschrijf in eigen woorden een gebeurtenis uit tekst 2 die beschouwd kan worden als illustratie van de opmerking plurimum consilii inter ipsa pericula erat.

Bekijk het antwoord
  • a: Beschrijft een gebeurtenis uit tekst 2 die illustratie is van de opmerking Plurimum audaciae ad pericula capessenda. (1p)
  • b: Beschrijft een gebeurtenis uit tekst 2 die illustratie is van de opmerking plurimum consilii inter ipsa pericula erat. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord zijn. Bij a: Hannibal trekt over de Alpen; Hannibal gaat de strijd aan met de bergbewoners; Hannibal geeft zich niet over terwijl hij in het nauw gedreven is. Bij b: Hannibal overweegt wat het beste plan is na een argwaan wekkend aanbod van de bergbewoners; in het heetst van de strijd overweegt Hannibal zijn opties: moet hij zijn infanterie laten verder trekken of afdalen? Of woorden van overeenkomstige strekking.

Afbeelding 1

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Het westelijk Middellandse Zeegebied tijdens de Tweede Punische Oorlog.

Kaart van het westelijk Middellandse Zeegebied. Legenda: donker gestipt = Romeins gebied en veroveringen (241-218 v. Chr.); licht gestipt = Carthaags gebied; zwart = Griekse gebieden. Steden: Rome (midden-Italië) en Carthago (Noord-Afrika). Letters in cirkels: A op het Iberisch schiereiland, aan de oostkust van Spanje; B aan de Franse Middellandse Zeekust; C in het noorden, bij de Alpen; D in Noord-Italië; E in Zuid-Italië; F in Noord-Afrika, vlak bij Carthago. Pijlen geven bewegingen aan; symbolen met een kruis in een cirkel markeren plaatsen op de route.

Vraag 17 2 punten

a Noteer de letter die op afbeelding 1 het dichtst bij de locatie van Hannibals leger ligt ten tijde van de gebeurtenissen in tekst 1. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. b Noteer de letter die op afbeelding 1 het dichtst bij de locatie van Hannibals leger ligt ten tijde van de gebeurtenissen in tekst 2. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • a: Noteert de letter A. (1p)
  • b: Noteert de letter C. (1p)

Tekst 3

Tekst 3 De verkiezing van Scipio.

[1] Maesta itaque civitas prope inops consilii comitiorum die tamen in [2] campum descendit; atque in magistratus versi circumspectant ora [3] principum aliorum alios intuentium fremuntque adeo perditas res [4] desperatumque de re publica esse ut nemo audeat in Hispaniam imperium [5] accipere, cum subito P. Cornelius Publi filius eius qui in Hispania [6] ceciderat, [filius] quattuor et viginti ferme annos natus, professus se [7] petere, in superiore unde conspici posset loco constitit. In quem [8] postquam omnium ora conversa sunt, clamore ac favore ominati extemplo [9] sunt felix faustumque imperium. Iussi deinde inire suffragium ad unum [10] omnes non centuriae modo, sed etiam homines P. Scipioni imperium esse [11] in Hispania iusserunt. Ceterum post rem actam ut iam resederat impetus [12] animorum ardorque, silentium subito ortum et tacita cogitatio quidnam [13] egissent; nonne favor plus valuisset quam ratio. Aetatis maxime [14] paenitebat; quidam fortunam etiam domus horrebant nomenque ex [15] funestis duabus familiis in eas provincias ubi inter sepulcra patris [16] patruique res gerendae essent proficiscentis. [17] Quam ubi ab re tanto impetu acta sollicitudinem curamque hominum [18] animadvertit, advocata contione ita de aetate sua imperioque mandato et [19] bello quod gerendum esset magno elatoque animo disseruit, ut ardorem [20] eum qui resederat excitaret rursus novaretque et impleret homines [21] certioris spei quam quantam fides promissi humani aut ratio ex fiducia [22] rerum subicere solet.

Livius, Ab Urbe Condita 26.18.6-19.2

Vraag 18 2 punten

Regel 5 P. Cornelius. Deze persoon wordt in het tekstgedeelte In t/m iusserunt (regel 7-11) nog tweemaal aangeduid. Citeer de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (In) quem (regel 7). (1p)
  • Citeert P. Scipioni (regel 10). (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 19 1 punt

Regel 5 Publi filius eius. Dit tekstelement is aan de tekst toegevoegd door de moderne uitgever. Leg uit dat de inhoud van de zin cum t/m constitit (regel 5-7) onzinnig is als het tekstelement Publi filius eius er niet zou staan.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er dan zou worden beweerd dat iemand die al gesneuveld was, op een verhoging ging staan of iets deed. (1p)

Geen scorepunt toekennen wanneer alleen geantwoord is ‘Er staat dat P. Cornelius in Hispania/Spanje gesneuveld was. / P. Cornelius was gesneuveld/dood.’

Vraag 20 3 punten

Regel 1-9 Maesta t/m imperium. In dit tekstgedeelte speelt visuele waarneming een belangrijke rol. a Noteer in eigen woorden de eerstgenoemde waarnemers in dit tekstgedeelte. b Noteer in eigen woorden de als tweede genoemde waarnemers in dit tekstgedeelte. c Beschrijf in eigen woorden het derde geval van visuele waarneming in dit tekstgedeelte.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt de burgers of Romeinen als eerstgenoemde waarnemers. (1p)
  • b: Noemt de magistraten als tweede genoemde waarnemers. (1p)
  • c: Beschrijft dat Scipio zorgt dat hij goed gezien kan worden: iedereen kan Scipio zien, of iedereen kijkt naar Scipio. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 21 1 punt

Regel 13 nonne favor plus valuisset quam ratio. Door J. van Gelder wordt dit tekstgedeelte als volgt vertaald: Waren zij niet verdwaasd geweest door een opwelling van sympathie? In de vertaling van H. van Rooijen-Dijkman luidt dit tekstgedeelte: Was hun sympathie sterker geweest dan hun gezond verstand? Welke vertaling blijft het dichtst bij het Latijn? Licht je keuze toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest de vertaling van Van Rooijen-Dijkman en licht die keuze toe: in de vertaling van Van Gelder is het woord ratio, plus of valuisset niet, of alleen impliciet weergegeven, namelijk verwerkt in het tekstelement ‘(Waren zij niet) verdwaasd (geweest)’, terwijl Van Rooijen-Dijkman alleen het woord nonne heeft weggelaten. Of: in de vertaling van Van Rooijen-Dijkman is favor of sympathie nog steeds het onderwerp, terwijl het in de vertaling van Van Gelder een bijwoordelijke bepaling is geworden. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 22 3 punten

Regel 17 sollicitudinem curamque hominum. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 13 Aetatis). a Beschrijf in eigen woorden de twee zaken waardoor dit veroorzaakt was. Scipio gaat in het vervolg slechts op een van deze twee zaken in. b Noteer een zelfbedachte aannemelijke reden waarom hij niet op de andere zaak ingaat.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt als eerste zaak de (jonge) leeftijd van Scipio. (1p)
  • a: Noemt als tweede zaak het lot van de familie van Scipio: het feit dat (een van) Scipio’s familieleden juist in Spanje gesneuveld waren of was. (1p)
  • b: Noemt een zelfbedachte aannemelijke reden waarom Scipio niet ingaat op de andere zaak, bijvoorbeeld: dat zou de toehoorders bedroefd maken en hij wil ze juist weer enthousiasmeren; hij is er zelf nog te bedroefd over; hij vindt het zelf ook een bezwaar en kan er dus niets tegen inbrengen. (1p)

Bron 5

Stine Jensen schrijft in haar column in NRC dat de psycholoog Verhaeghe een onderscheid maakt tussen ‘autoriteit’ en ‘gezag’:

Autoriteit hoort bij bepaalde functies en rollen en gaat gepaard met macht. Gezag wijst naar de manier waarop autoriteit bij het individu verschijnt. Verhaeghe vertelt niet waarom de een wel gezag lijkt te hebben en de ander niet. Ik denk dat het een kwestie is van kunde, uitstraling en karakter en ook of anderen het je ‘gunnen’.

https://www.nrc.nl/nieuws/2022/10/06/de-gezagskloof-tussen-man-en-vrouw-is-nog-niet-weg-a4144385, bekeken op 25 oktober 2022

Vraag 23 2 punten

Na de gebeurtenissen die in tekst 3 beschreven zijn, heeft Scipio volgens de omschrijving in het bovenstaande citaat zowel autoriteit als gezag. a Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan Scipio autoriteit heeft. Baseer je antwoord op het bovenstaande citaat en betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 3. b Beschrijf in eigen woorden op grond waarvan Scipio gezag heeft. Baseer je antwoord op het bovenstaande citaat en betrek in je antwoord een gegeven uit tekst 3.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt dat Scipio autoriteit heeft op grond van zijn functie of rol (bevelhebber of proconsul in Spanje), de macht over het leger, of het feit dat hij verkozen is, met een gegeven uit tekst 3. (1p)
  • b: Noemt dat Scipio gezag heeft op grond van zijn kunde, karakter of het feit dat iedereen het hem gunt, bijvoorbeeld: zijn kunde als redenaar, waarmee hij de twijfels bij de mensen wegneemt; zijn kunde om de aandacht te vestigen door op een geschikt moment op een verhoging te gaan staan; het zelfvertrouwen dat hij uitstraalt door zich, zo jong als hij is, kandidaat te stellen of als enige kandidaat; zijn plichtsgetrouwe of moedige karakter, omdat hij ondanks gesneuvelde familieleden toch naar Spanje wil; het feit dat iedereen hem het bevelhebberschap gunt. (1p)

Bij a voorbeelden van een goed antwoord: Scipio heeft autoriteit op grond van de functie van bevelhebber (in Spanje), van zijn rol als proconsul (in Spanje), van de macht over het leger (in Spanje), of van het feit dat hij verkozen is. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Algemeen

Bron 6

Op een website over beroemde mensen wordt over Scipio beweerd:

Toen niemand na de dood van zijn vader het leger kwam leiden, nam Scipio de leiding. Na een lange en harde oorlog wreekte hij zijn vader en oom door Hannibal te vermoorden. Hij voerde het bevel over de Romeinse legers in de Slag bij Zama, die een einde maakte aan de Tweede Punische Oorlog.

https://nl.celeb-true.com/scipio-africanus-esteemed-roman-military-general-check-this-biography, bekeken op 4 april 2023

Vraag 24 1 punt

Op een website over beroemde mensen wordt over Scipio beweerd: zie de bron. Noteer uit het citaat het gegeven dat niet klopt met de historische werkelijkheid. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Hannibal vermoord is (door Scipio). (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Hannibal is niet vermoord (door Scipio).’ Geen scorepunt toekennen wanneer alleen geantwoord is ‘Scipio nam niet de leiding, maar werd gekozen.’ Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 4

Tekst 4

In de onderstaande tekst raakt de Romeinse consul P. Sempronius verwikkeld in een gevecht met Hannibal in de buurt van de plaats Croton in Zuid-Italië, in het woongebied van het volk van de Bruttiërs. De consul lijdt aanvankelijk een nederlaag, maar de volgende dag kan hij de hulp van proconsul P. Licinius en diens leger inschakelen.

[1] P. Sempronius consul, cui Bruttii provincia erat, in agro Crotoniensi cum [2] Hannibale in ipso itinere tumultuario proelio conflixit. Agminibus magis [3] quam acie pugnatum est. Romani pulsi, et tumultu verius quam pugna [4] ad mille et ducenti de exercitu consulis interfecti. In castra trepide [5] reditum, neque oppugnare tamen ea hostes ausi. Ceterum silentio [6] proximae noctis profectus inde, consul (praemisso nuntio ad P. Licinium [7] proconsulem ut suas legiones admoveret) copias coniunxit. Ita duo duces, [8] duo exercitus ad Hannibalem redierunt. Nec mora dimicandi facta, cum [9] consuli duplicatae vires, Poeno recens victoria animos faceret. In primam [10] aciem suas legiones Sempronius induxit; in subsidiis locatae P. Licini [11] legiones. Consul principio pugnae aedem Fortunae Primigeniae vovit si eo [12] die hostes fudisset; en die wens is voor hem vervuld: de Carthagers zijn [13] verdreven en verjaagd.

Livius, Ab Urbe Condita 29.36.4-9

Aantekeningen

regel 1 Bruttii het woongebied van de Bruttiërs - onderwerp van erat
provincia bestuursgebied - Predicatief vertalen.
ager Crotoniensis de streek rond Croton
regel 2 in ipso itinere precies terwijl ze aan het marcheren waren
tumultuarius onverwacht
agmen colonne (de opstelling bij het marcheren)
regel 3 acies gevechtsopstelling
pugnatum est er werd gevochten
pulsi Vul aan: sunt
tumultu verius eigenlijk meer in een onoverzichtelijke chaos
regel 4 ad bijna
mille et ducenti Vul aan: soldaten
interfecti Vul aan: sunt
regel 5 reditum ze gingen terug
neque tamen maar niet
ea Hiermee wordt verwezen naar castra (regel 4).
ausi Vul aan: sunt
ceterum vervolgens
regel 6 proximus volgend
inde namelijk uit het legerkamp
regel 8 Nec mora dimicandi facta Er werd niet getreuzeld om met de strijd te beginnen
regel 9 duplicatae vires (nominativus) het feit dat de troepenmacht verdubbeld was
animos facere veel zelfvertrouwen geven
regel 10 in subsidiis locare in reserve houden
locatae Vul aan: sunt
regel 11 Fortuna Primigenia Fortuna Primigenia (de godin van het levenslange succes)
regel 12 fundere, fudi verdrijven

Vraag 25 37 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 1 t/m 12 (t/m fudisset) in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 25 (regel 1-2): P. Sempronius consul, in agro Crotoniensi cum Hannibale in ipso itinere tumultuario proelio conflixit. Juist: de consul P. Sempronius raakte in de streek rond Croton precies terwijl ze aan het marcheren waren in een onverwacht gevecht verwikkeld met Hannibal. Niet fout rekenen: tumultuario proelio conflixit als ‘raakte onverwacht(s) in een gevecht verwikkeld’ of ‘raakte met/door/in een onverwachte strijd in (een) gevecht verwikkeld’; confligere als ‘strijden’ of ‘botsen’. (2p)
  • Kolon 26 (regel 1): cui Bruttii provincia erat. Juist: die het woongebied van de Bruttiërs als (zijn/het) bestuursgebied had, of: voor wie het woongebied van de Bruttiërs het, zijn of als bestuursgebied was, of: die een, zijn of het bestuursgebied van of in het woongebied van de Bruttiërs had. (2p)
  • Kolon 27 (regel 2-3): Agminibus magis quam acie pugnatum est. Juist: er werd meer, veeleer of eerder in (de) colonnes dan in (een of de) gevechtsopstelling gevochten. Niet fout rekenen: agminibus als ‘met (de) colonnes’; acie als ‘met/volgens (de/een) gevechtsopstelling’; acies als ‘slaglinie’, ‘slagorde’ of ‘slag’. Magis als ‘heftiger/beter/liever’ levert 0 punten op; acies met elke andere betekenis levert 0 punten op. (2p)
  • Kolon 28 (regel 3): Romani pulsi. Juist: de Romeinen werden of zijn verdreven of verslagen. (1p)
  • Kolon 29 (regel 3): et tumultu verius quam pugna. Juist: en eigenlijk meer in een onoverzichtelijke chaos dan (in) een of het gevecht. (1p)
  • Kolon 30 (regel 4): ad mille et ducenti (kolon 31) interfecti. Juist: werden of zijn er bijna 1200, of bijna duizend tweehonderd soldaten gedood. Niet fout rekenen: er bijna 1200 (mensen) gedood. Ducenti als ‘een groot getal’ levert 0 punten op. (2p)
  • Kolon 31 (regel 4): de exercitu consulis. Juist: van of uit het leger, of de infanterie van de consul. Consulis als ‘van een consul’ levert 0 punten op. (1p)
  • Kolon 32 (regel 4-5): In castra trepide reditum. Juist: angstig of haastig gingen ze terug in of naar het (leger)kamp. Niet fout rekenen: castra als ‘kwartier’; trepide als ‘chaotisch’. Castra als ‘fort(en)’ of ‘burcht(en)’ levert 0 punten op. (1p)
  • Kolon 33 (regel 5): neque oppugnare tamen ea hostes ausi. Juist: maar de vijanden waagden het niet het (kamp) of dat te bestormen, of hebben het (kamp) of dat niet durven aanvallen. Oppugnare als ‘aanvechten/tegenwerken’ telt 1 punt; audere als ‘verlangen / (graag) willen’ telt 1 punt. Niet fout rekenen: neque tamen als ‘en toch niet’; oppugnare als ‘strijden tegen’; hostes ausi met enkelvoud. (2p)
  • Kolon 34 (regel 5-6): Ceterum (kolon 35) profectus inde. Juist: nadat hij of de consul vervolgens daaruit of daarvandaan opgebroken of vertrokken was. Profectus als ‘voortgang/succes’ levert 0 punten op. Inde als ‘hierop, daarna, daardoor of daarom’ telt 1 punt; inde als ‘sindsdien’ levert 0 punten op. Niet fout rekenen: ceterum als hoofdzin, mits door ‘en’ verbonden met kolon 38. Het woord consul mag hier en of in kolon 38 vertaald zijn; een onjuiste vertaling van consul alleen in kolon 38 aanrekenen. (2p)
  • Kolon 35 (regel 5-6): silentio proximae noctis. Juist: in of tijdens de stilte van de volgende nacht. Niet fout rekenen: silentium als ‘rust’; proximae noctis als ‘in/tijdens de volgende nacht’. Silentio als ‘stilzwijgend’ of ‘in stilte’ telt 1 punt; nox als ‘duisternis’ (of nacht) telt 1 punt. Silentium met een andere betekenis dan stilte of rust levert 0 punten op; nox als ‘slaap’ levert 0 punten op. (2p)
  • Kolon 36 (regel 6-7): (kolon 38) (praemisso nuntio ad P. Licinium proconsulem. Juist: nadat er een boodschapper of bevel vooruitgestuurd was, of nadat hij van tevoren een boodschapper of bevel gestuurd had naar (de) proconsul P. Licinius. Praemisso telt 1 punt (vooruitgestuurd of van tevoren gestuurd; praemittere als ‘bekendmaken’ of ‘van tevoren zeggen’ telt voor dit punt ook); Licinium telt 1 punt. Niet fout rekenen: praemisso als ‘nadat er gestuurd was’, ‘nadat hij gestuurd had’ of ‘nadat hij (vooruit)stuurde’. (2p)
  • Kolon 37 (regel 7): ut suas legiones admoveret). Juist: opdat hij of die zijn (eigen) legioenen liet, zou laten aanrukken, dichterbij bracht of zou brengen; of (om te melden) dat hij of die zijn (eigen) legioenen moest laten aanrukken; of om zijn (eigen) legioenen te laten aanrukken of dichterbij te brengen. Suas als ‘hun (eigen)’ telt 1 punt. Legiones in het enkelvoud kost 1 punt. Niet fout rekenen: legiones als ‘troepen’; admovere als ‘erbij halen’; dat hij zijn legioenen liet aanrukken. (2p)
  • Kolon 38 (regel 6-7): consul (kolon 36) (kolon 37) copias coniunxit. Juist: verenigde de consul de of hun troepen of strijdkrachten. Niet fout rekenen: copias coniunxit als ‘verbond de of die troepen (met de zijne of die van hemzelf)’ of ‘voegde zijn troepen erbij’. Het woord consul mag hier met ‘hij’ zijn weergegeven als het in kolon 34 al als consul is vertaald; een onjuiste vertaling van consul alleen hier aanrekenen. (1p)
  • Kolon 39 (regel 7-8): Ita duo duces, duo exercitus ad Hannibalem redierunt. Juist: zo, of zodoende, gingen, keerden of kwamen er twee aanvoerders of leiders en twee legers terug naar of bij Hannibal. Niet fout rekenen: duo als ‘beide’, ‘allebei’ of ‘de twee’. Duo exercitus als ‘tweede leger’ levert 0 punten op; redire met een andere betekenis dan teruggaan, terugkeren of terugkomen levert 0 punten op. Wanneer beide woorden duo met dezelfde onjuiste vertaling zijn weergegeven, die onjuistheid maar één keer aanrekenen. (2p)
  • Kolon 40 (regel 8-9): cum consuli duplicatae vires, (kolon 41) animos faceret. Juist: omdat het feit dat de troepenmacht verdubbeld was veel zelfvertrouwen gaf aan of voor de consul. Cum als ‘nadat’ of ‘terwijl’ telt 1 punt; cum als ‘hoewel’ of ‘(telkens) wanneer’ levert 0 punten op. Niet fout rekenen: cum als ‘toen’. Wanneer consuli met dezelfde onjuiste betekenis is vertaald als in kolon 25, 31 en of 38, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 3 scorepunten. (2p)
  • Kolon 41 (regel 9): Poeno recens victoria. Juist: en de recente of verse overwinning gaf veel zelfvertrouwen aan of voor de Puniër of Hannibal. Poeno als meervoud levert 0 punten op; recens als bijwoord levert 0 punten op; recens victoria als ‘onmiddellijk na de overwinning’ levert 0 punten op. (1p)
  • Kolon 42 (regel 9-10): In primam aciem suas legiones Sempronius induxit. Juist: Sempronius leidde of voerde zijn (eigen) legioenen ten strijde naar de voorste slaglinie, naar het voorste van de slaglinie, of in of naar de voorhoede. Niet fout rekenen: in primam aciem als ‘in of naar de eerste slag’; acies als ‘gevechtsopstelling’; legiones als ‘troepen’. Acies met een andere betekenis dan slaglinie, slag of gevechtsopstelling levert 0 punten op. Suas als ‘hun (eigen)’ telt 1 punt; legiones in het enkelvoud kost 1 punt. Wanneer suas of legiones op dezelfde manier fout is vertaald als in kolon 37, hier niet opnieuw aanrekenen. (2p)
  • Kolon 43 (regel 10-11): in subsidiis locatae P. Licini legiones. Juist: en of maar de legioenen van P. Licinius werden of zijn in reserve gehouden, of en of maar hij hield de legioenen van P. Licinius in reserve. Licini als ‘van P. Licinius’ telt 1 punt. Legiones in het enkelvoud kost 1 punt. Wanneer een dergelijke onjuistheid ook in kolon 36 is gemaakt, hier niet opnieuw aanrekenen; idem bij legiones als in kolon 37 of 42. (2p)
  • Kolon 44 (regel 11): (kolon 45) principio pugnae. Juist: in, aan of bij het begin van het gevecht. Principium als ‘voorste gelederen’ of ‘front’ levert 0 punten op. (1p)
  • Kolon 45 (regel 11): Consul (kolon 44) aedem Fortunae Primigeniae vovit. Juist: beloofde de consul (plechtig) een tempel aan, voor of van Fortuna Primigenia. Fortunae Primigeniae als ‘aan/voor/van de godin van het levenslange succes’ telt 1 punt; vovere als ‘wijden’ telt 1 punt. Aedes als ‘kamer’ of ‘huis’ levert 0 punten op. Wanneer consul met dezelfde onjuiste betekenis is vertaald als in kolon 25, 31, 38 en of 40, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 3 scorepunten. (2p)
  • Kolon 46 (regel 11-12): si eo die hostes fudisset. Juist: als of wanneer hij op die of deze dag de vijand of vijanden verdreven zou hebben. Niet fout rekenen: ‘zij’ in plaats van ‘hij’; fudisset als ‘verdreef’, ‘zou (kunnen of hebben kunnen) verdrijven’ of ‘verdreven had’. Eo opgevat als bijwoord of werkwoord levert 0 punten op. (2p)

Vertaalopdracht, beoordeeld per kolon. Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor die kolon; dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van de kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave leidt, kost een of meer punten, naar de zwaarte van de fout en het maximum van de kolon. Een Latijns woord dat niet is vertaald en niet essentieel is voor de betekenis van de kolon, kost 1 punt. Een zelfde fout in meer kolonnen wordt steeds opnieuw aangerekend, tenzij hieronder anders staat. Een woord dat in het model ‘niet fout rekenen’ is, is goed.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2024, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1-2, 5, 8-11, 14-16, 18-20, 22-2315
Vertalen6, 21, 253
Naamvallen3, 132
Stijlfiguren4, 72
Cultuur en geschiedenis17, 242
Werkwoordsvormen121

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (60% van de vragen, gemiddeld 48%) en naamvallen (8% van de vragen, gemiddeld 1%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), vertalen (3) en naamvallen (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2024/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-24-1-c).

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2024, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.