Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (4) en cultuur en geschiedenis (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1 De omstandigheden rond de moord.
[1] Posteaquam victoria constituta est ab armisque recessimus, cum
[2] proscriberentur homines atque ex omni regione caperentur ii qui
[3] adversarii fuisse putabantur, erat ille Romae frequens atque in foro et in
[4] ore omnium cotidie versabatur, magis ut exsultare victoria nobilitatis
[5] videretur quam timere ne quid ex ea calamitatis sibi accideret.
[6] Erant ei veteres inimicitiae cum duobus Rosciis Amerinis, quorum
[7] alterum sedere in accusatorum subselliis video, alterum tria huiusce
[8] praedia possidere audio; quas inimicitias si tam cavere potuisset quam
[9] metuere solebat, viveret. Neque enim, iudices, iniuria metuebat. Nam duo
[10] isti sunt T. Roscii (quorum alteri Capitoni cognomen est, iste qui adest
[11] Magnus vocatur) homines eiusmodi: alter plurimarum palmarum vetus ac
[12] nobilis gladiator habetur, hic autem nuper se ad eum lanistam contulit,
[13] quique ante hanc pugnam tiro esset, quod sciam, facile ipsum magistrum
[14] scelere audaciaque superavit. Nam cum hic Sex. Roscius esset Ameriae,
[15] T. autem iste Roscius Romae, cum hic filius assiduus in praediis esset
[16] cumque se voluntate patris rei familiari vitaeque rusticae dedisset, iste
[17] autem frequens Romae esset, occiditur ad balneas Pallacinas rediens a
[18] cena Sex. Roscius. Spero ex hoc ipso non esse obscurum ad quem
[19] suspicio malefici pertineat; verum id quod adhuc est suspiciosum, nisi
[20] perspicuum res ipsa fecerit, hunc affinem culpae iudicatote.
[21] Occiso Sex. Roscio primus Ameriam nuntiat Mallius Glaucia quidam,
[22] homo tenuis, libertinus, cliens et familiaris istius T. Rosci, et nuntiat
[23] domum non fili sed T. Capitonis inimici; et cum post horam primam noctis
[24] occisus esset, primo diluculo nuntius hic Ameriam venit; decem horis
[25] nocturnis sex et quinquaginta milia passuum cisiis pervolavit, non modo ut
[26] exoptatum inimico nuntium primus afferret sed etiam cruorem inimici
[27] quam recentissimum telumque paulo ante e corpore extractum
[28] ostenderet. Quadriduo quo haec gesta sunt res ad Chrysogonum in castra
[29] L. Sullae Volaterras defertur; magnitudo pecuniae demonstratur; bonitas
[30] praediorum (nam fundos decem et tres reliquit qui Tiberim fere omnes
[31] tangunt), huius inopia et solitudo commemoratur; demonstrant, cum
[32] pater huiusce Sex. Roscius, homo tam splendidus et gratiosus, nullo
[33] negotio sit occisus, perfacile hunc hominem incautum et rusticum et
[34] Romae ignotum de medio tolli posse; ad eam rem operam suam
[35] pollicentur. Ne diutius teneam, iudices, societas coitur. Cum nulla iam
[36] proscriptionis mentio fieret, cum etiam qui antea metuerant redirent ac
[37] iam defunctos sese periculis arbitrarentur, nomen refertur in tabulas Sex.
[38] Rosci, hominis studiosissimi nobilitatis, cuius bonorum manceps fit
[39] Chrysogonus; tria praedia vel nobilissima Capitoni propria traduntur, quae
[40] hodie possidet; in reliquas omnes fortunas iste T. Roscius nomine
[41] Chrysogoni, quemadmodum ipse dicit, impetum facit. Haec omnia,
[42] iudices, imprudente L. Sulla facta esse certo scio.
Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 16-21
Vraag 1 2 punten
a) Noteer de benamingen van de twee politieke groeperingen die tegen elkaar gevochten hadden. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b) Citeer uit het vervolg (t/m regel 5 accideret) het Latijnse woord waarmee de overwinnaars worden aangeduid.
Bekijk het antwoord
- a: noemt populares en optimates (1p)
- b: citeert nobilitatis (regel 4) (1p)
Bij a alleen het scorepunt toekennen als beide onderdelen juist zijn. Bij a niet fout rekenen als 'nobiles/nobilitas' in plaats van 'optimates' is gegeven.
Vraag 2 1 punt
Regel 13 hanc pugnam. Wat wordt met dit tekstelement in deze context concreet bedoeld?
Bekijk het antwoord
- Noemt: de moord (op Sex. Roscius) (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 3 2 punten
Regel 6-14 Erant t/m superavit. Met de onderstaande vijf woorden duidt Cicero twee verschillende personen aan: alterum (het eerste alterum in regel 7); alteri (regel 10); alter (regel 11); se (regel 12); tiro (regel 13). Noteer van deze vijf woorden de woorden waarmee T. Roscius Magnus aangeduid wordt.
Bekijk het antwoord
- Noemt alterum (het eerste alterum in regel 7), se (regel 12) en tiro (regel 13) (2p)
Voor elk onjuist genoteerd woord 1 punt aftrek en voor elk ontbrekend juist woord 1 punt aftrek. Voorbeelden: 'alteri, se, tiro' geeft 2 punten aftrek (een fout, een ontbrekend). 'alterum, alteri, se, tiro' geeft 1 punt aftrek (een fout). Minimaal 0 punten.
Vraag 4 1 punt
Regel 14-18 Nam t/m Sex. Roscius. Beschrijf een van de manieren waarop Cicero door de opbouw van deze zin de dramatiek van de beschreven gebeurtenissen benadrukt. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 25 woorden.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft een van deze manieren (een is genoeg): de moord wordt pas in het laatste deel van de zin vermeld; er worden veel woorden gewijd aan de vredige activiteiten van Sex. Roscius (junior en senior), terwijl de moord met slechts één woord genoemd wordt; tegenover de fatsoenlijke Sex. Roscius wordt de brute moord gesteld, of Magnus wordt (tweemaal) gesteld door het negatief geladen woord iste (1p)
Vraag 5 1 punt
Regel 18-19 Spero t/m pertineat. In deze regels past Cicero hetzelfde stilistisch middel toe als in regel 9 (Neque t/m metuebat). Noteer de naam van dit stilistisch middel.
Bekijk het antwoord
- Noemt litotes (1p)
Vraag 6 1 punt
Regel 14-20 Nam t/m iudicatote. De omstandigheid dat Sex. Roscius senior in Rome verbleef, maar zijn zoon in Ameria, was voor de aanklagers aanleiding om te beweren dat er een conflict was tussen vader en zoon. Citeer uit de regels 14-20 (Nam t/m iudicatote) het Latijnse tekstelement waarmee Cicero aangeeft dat deze omstandigheid juist niet het gevolg van een conflict was.
Bekijk het antwoord
- Citeert voluntate patris (regel 16), of (cumque) se voluntate patris rei familiari vitaeque rusticae dedisset (regel 16) (1p)
Vraag 7 1 punt
Regel 23 cum. Dit woord kan hier het best worden weergegeven als:
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 8 1 punt
Regel 30-31 Tiberim tangunt. Dit vormt een verklaring van een woord uit het voorafgaande (vanaf regel 28 Quadriduo). Citeer het desbetreffende Latijnse woord.
Bekijk het antwoord
- Citeert bonitas (regel 29) (1p)
Vraag 9 2 punten
Regel 31 inopia et solitudo.
a) Beschrijf in eigen woorden wat de spreker volgens Cicero met deze woorden wilde suggereren. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 35 coitur).
b) Beschrijf in eigen woorden het effect dat Cicero zelf met deze woorden wil bereiken bij zijn toehoorders.
Bekijk het antwoord
- a: beschrijft dat de spreker wilde suggereren dat ze deze man gemakkelijk uit de weg konden ruimen (1p)
- b: beschrijft dat Cicero medelijden (met zijn cliënt) wil opwekken (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 10 1 punt
Regel 31-35 demonstrant t/m coitur. Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat het stilistisch middel tricolon vormt.
Bekijk het antwoord
- Citeert (hunc hominem) incautum et rusticum et Romae ignotum (regel 33-34) (1p)
Niet fout rekenen wanneer het woord 'et' uit het citaat is weggelaten.
Vraag 11 2 punten
Regel 37-38 nomen refertur in tabulas Sex. Rosci. Cicero meent dat het volkomen onlogisch is dat dit gebeurd is. Hij heeft voor deze mening twee argumenten.
a) Beschrijf in eigen woorden het argument dat op te maken is uit het voorafgaande (vanaf regel 35 Cum).
b) Beschrijf in eigen woorden het argument dat op te maken is uit het vervolg (t/m regel 41 facit).
Bekijk het antwoord
- a: beschrijft dat de tijd van proscripties (duidelijk) voorbij was (1p)
- b: beschrijft dat het ging om een man die juist een (fervent) aanhanger van de nobilitas / van Sulla was (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 12 2 punten
Regel 41-42 Haec t/m esse.
a) Leg uit dat het voor Cicero zelf nuttig is dit te beweren. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b) Verdedig de stelling dat deze woorden niet erg geloofwaardig zijn door een eerdere opmerking van Cicero. Baseer je antwoord op het voorafgaande (vanaf regel 28 Quadriduo).
Bekijk het antwoord
- a: legt uit dat de schijn te wekken dat Sulla volgens Cicero bij de misdaad betrokken was, Cicero in gevaar zou kunnen brengen (1p)
- b: verwijst naar de regels 28-31 / het voorafgaande: Chrysogonus werd in het kamp van Sulla van een en ander op de hoogte gesteld, dus het is onaannemelijk dat Sulla van niets wist (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 13 2 punten
Regel 35-42 Cum t/m scio. In deze regels komen persoonsvormen in verschillende werkwoordstijden voor. Citeer van deze persoonsvormen de twee praesensvormen die niet als praesens historicum opgevat kunnen worden. Laat dicit (regel 41) buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- Citeert possidet (regel 40) (1p)
- Citeert scio (regel 42) (1p)
Tekst 2
Tekst 2 Cicero richt de verdenking op iemand anders.
[1] Erucius zou, als hij in deze zaak over die argumenten zou beschikken die
[2] ik vermeld heb, die net zo uitvoerig kunnen opnoemen als hij zou willen,
[3] en ik, leden van de jury, kan dat ook; maar ik ben van plan, zoals ik
[4] hiervoor al gezegd heb, ze vluchtig te bespreken en ze elk afzonderlijk
[5] slechts in zoverre aan te stippen, dat iedereen begrijpt dat ik er niet op
[6] uit ben iemand aan te klagen, maar dat ik mijn taak als verdediger serieus
[7] neem.
[8] Video igitur causas esse permultas quae istum impellerent; videamus
[9] nunc ecquae facultas suscipiendi malefici fuerit. Ubi occisus est Sex.
[10] Roscius? ‘Romae.’ Quid? Tu, T. Rosci, ubi tunc eras? ‘Romae. Verum
[11] quid ad rem? Et alii multi.’ Quasi nunc id agatur quis ex tanta
[12] multitudine occiderit, ac non hoc quaeratur, eum qui Romae sit occisus
[13] utrum verisimilius sit ab eo esse occisum qui assiduus eo tempore Romae
[14] fuerit, an ab eo qui multis annis Romam omnino non accesserit. Age nunc
[15] ceteras quoque facultates consideremus. Erat tum multitudo sicariorum,
[16] id quod commemoravit Erucius, et homines impune occidebantur. Quid?
[17] Ea multitudo quae erat? Opinor aut eorum qui in bonis erant occupati aut
[18] eorum qui ab iis conducebantur ut aliquem occiderent. Si eos putas qui
[19] alienum appetebant, tu es in eo numero qui nostra pecunia dives es; sin
[20] eos quos qui leviore nomine appellant percussores vocant, quaere in cuius
[21] fide sint et clientela; mihi crede, aliquem de societate tua reperies; et,
[22] quicquid tu contra dixeris, id cum defensione nostra contendito; ita
[23] facillime causa Sex. Rosci cum tua conferetur. Dices: ‘Quid postea, si
[24] Romae assiduus fui?’ Respondebo: ‘At ego omnino non fui.’ ‘Fateor me
[25] sectorem esse, verum et alii multi.’ ‘At ego,’ ut tute arguis, ‘agricola et
[26] rusticus.’ ‘Non continuo, si me in gregem sicariorum contuli, sum
[27] sicarius.’ ‘At ego profecto qui ne novi quidem quemquam sicarium longe
[28] absum ab eiusmodi crimine.’ Permulta sunt quae dici possunt quare
[29] intellegatur summam tibi facultatem fuisse malefici suscipiendi; quae non
[30] modo idcirco praetereo quod te ipsum non libenter accuso verum eo
[31] magis etiam quod, si de illis caedibus velim commemorare quae tum
[32] factae sunt ista eadem ratione qua Sex. Roscius occisus est, vereor ne ad
[33] plures oratio mea pertinere videatur.
[34] Videamus nunc strictim, sicut cetera, quae post mortem Sex. Rosci abs
[35] te, T. Rosci, facta sunt; quae ita aperta et manifesta sunt ut medius
[36] fidius, iudices, invitus ea dicam. Vereor enim, cuicuimodi es, T. Rosci, ne
[37] ita hunc videar voluisse servare ut tibi omnino non pepercerim. Cum hoc
[38] vereor et cupio tibi aliqua ex parte quod salva fide possim parcere, rursus
[39] immuto voluntatem meam; venit enim mihi in mentem oris tui. Tene, cum
[40] ceteri socii tui fugerent ac se occultarent, ut hoc iudicium non de illorum
[41] praeda sed de huius maleficio fieri videretur, potissimum tibi partes istas
[42] depoposcisse ut in iudicio versarere et sederes cum accusatore? Qua in re
[43] nihil aliud assequeris nisi ut ab omnibus mortalibus audacia tua
[44] cognoscatur et impudentia. Occiso Sex. Roscio quis primus Ameriam
[45] nuntiat? Mallius Glaucia, quem iam antea nominavi, tuus cliens et
[46] familiaris. Quid attinuit eum potissimum nuntiare quod, si nullum iam ante
[47] consilium de morte ac de bonis eius inieras nullamque societatem neque
[48] sceleris neque praemi cum homine ullo coieras, ad te minime omnium
[49] pertinebat? ‘Sua sponte Mallius nuntiat.’ Quid, quaeso, eius intererat?
[50] An, cum Ameriam non huiusce rei causa venisset, casu accidit ut id quod
[51] Romae audierat primus nuntiaret? Cuius rei causa venerat Ameriam? ‘Non
[52] possum’ inquit ‘divinare.’ Eo rem iam adducam ut nihil divinatione opus
[53] sit. Qua ratione T. Roscio Capitoni primo nuntiavit? Cum Ameriae Sex.
[54] Rosci domus uxor liberique essent, cum tot propinqui cognatique optime
[55] convenientes, qua ratione factum est ut iste tuus cliens, sceleris tui
[56] nuntius, T. Roscio Capitoni potissimum nuntiaret?
Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 91-96
Vraag 14 2 punten
Regel 8-14 Video t/m accesserit. Cicero gebruikt in deze regels een retorische techniek die het voor hem mogelijk maakt de zaken voor zijn tegenstander nadelig voor te stellen.
a) Beschrijf deze techniek.
b) Leg uit dat deze techniek het voor hem mogelijk maakt de zaken voor zijn tegenstander nadelig voor te stellen.
Bekijk het antwoord
- a: beschrijft de techniek: Cicero construeert een denkbeeldige dialoog (tussen hemzelf en zijn tegenstander) (1p)
- b: legt uit dat Cicero aan het woord is en zijn tegenstander dus alles in de mond kan leggen wat hij wil (1p)
Bij a niet fout rekenen bij 'hij introduceert een fictieve spreker'. Bij b ook goed rekenen als in het antwoord in plaats van 'alles wat hij wil' een van de concrete tekstelementen uit de regels 10-11 staat.
Vraag 15 2 punten
Regel 16 id quod commemoravit Erucius.
a) Leg uit dat deze toevoeging Cicero’s betoog sterker maakt. Ga in je antwoord in op de rol van Erucius in het proces.
b) Citeer uit de regels 24-28 (Respondebo t/m crimine) het Latijnse tekstelement dat dezelfde functie heeft in Cicero’s betoog als id quod commemoravit Erucius (regel 16).
Bekijk het antwoord
- a: legt uit dat Erucius de aanklager was, dus wat hij zegt niet komt uit een bron die Sex. Roscius positief gezind was, en daardoor des te geloofwaardiger is (1p)
- b: citeert ut tute arguis (regel 25) (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 16 2 punten
Regel 19 nostra pecunia. Door het woord nostra te gebruiken vereenzelvigt Cicero zich met zijn cliënt. Citeer uit de regels 24-28 (Respondebo t/m crimine) de vier Latijnse werkwoordsvormen waarmee Cicero hetzelfde effect bereikt.
Bekijk het antwoord
- Citeert vier van de werkwoordsvormen: Respondebo (regel 24), fui (regel 24), novi (regel 27), absum (regel 28) (2p)
Vier juiste antwoorden: 2 punten. Drie juiste antwoorden: 1 punt. Minder dan drie juiste antwoorden: 0 punten. Verwachte antwoorden: Respondebo (regel 24), fui (regel 24), novi (regel 27), absum (regel 28).
Vraag 17 2 punten
Regel 25 sectorem. In de regels 17-23 (Opinor t/m conferetur) heeft Cicero de activiteit van dergelijke personen in twee verschillende bewoordingen beschreven. Citeer uit de regels 17-23 (Opinor t/m conferetur) de twee desbetreffende Latijnse tekstelementen.
Bekijk het antwoord
- Citeert (qui) in bonis erant occupati (regel 17) (1p)
- Citeert (qui) alienum appetebant (regel 18-19) (1p)
Vraag 18 2 punten
Regel 23-28 Dices t/m crimine. Cicero zegt in deze regels dat zijn tegenstander op drie punten toegeeft wat Cicero over hem beweert. Noteer in eigen woorden deze drie punten.
Bekijk het antwoord
- Noemt drie van deze punten: hij was (voortdurend) in Rome; hij was een opkoper (van goederen); hij begaf zich in een kring van moordenaars (of woorden van overeenkomstige strekking) (2p)
Drie juiste punten: 2 punten. Twee juiste punten: 1 punt. Minder dan twee juiste punten: 0 punten. Verwachte punten: hij was (voortdurend) in Rome; hij was een opkoper (van goederen); hij begaf zich in een kring van moordenaars.
Vraag 19 1 punt
Regel 27-28 At t/m crimine. Uit deze woorden is een a-fortiori-redenering op te maken. Noteer in eigen woorden deze a-fortiori-redenering.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat hij niet eens een sluipmoordenaar kent, laat staan dat hij er zelf een is (of dat hij er iets mee te maken heeft) (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 20 1 punt
Regel 34-35 Videamus t/m facta sunt. Beschrijf de inhoudelijke overeenkomst tussen deze woorden en een opmerking uit de regels 1-7 (Erucius t/m neem).
Bekijk het antwoord
- Noemt dat Cicero in beide gevallen zegt dat hij het kort zal houden (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 21 1 punt
Regel 36-37 Vereor t/m pepercerim. De strekking van deze zin wordt het best weergegeven door:
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 22 2 punten
Regel 39-42 Tene t/m accusatore. In deze regels noemt Cicero het onderwerp waarover het proces volgens hem eigenlijk zou moeten gaan.
a) Citeer uit deze regels het desbetreffende Latijnse tekstelement.
b) Beschrijf in eigen woorden de tegenstelling die Cicero in deze regels aangeeft tussen de ceteri socii (regel 40) en T. Roscius Magnus.
Bekijk het antwoord
- a: citeert (de illorum) praeda (regel 40-41) (1p)
- b: beschrijft dat de ceteri socii zich niet laten zien bij het proces, terwijl T. Roscius Magnus zich (daarentegen) openlijk aan de kant van de aanklager stelt (1p)
Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Vraag 23 2 punten
Regel 46-49 Quid t/m pertinebat.
a) Noteer in eigen woorden wat concreet het onderwerp is van pertinebat (regel 49).
b) Noteer een inhoudelijk argument voor de bewering dat de woorden ad te minime omnium (regel 48) terecht gebruikt zijn door Cicero. Baseer je antwoord op een gegeven uit de regels 6-9 van tekst 1 (Erant t/m metuebat).
Bekijk het antwoord
- a: noemt (het bericht van) de dood van Sex. Roscius (1p)
- b: noemt dat T. Roscius Magnus en Sex. Roscius vijanden van elkaar waren (1p)
Bij a niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven '(de inhoud van) het bericht van Mallius'.
Vraag 24 2 punten
Regel 50-56 An t/m nuntiaret. In deze regels bestrijdt Cicero een mogelijk tegenargument.
a) Beschrijf in eigen woorden dit tegenargument.
b) Beschrijf in eigen woorden de redenering die Cicero in deze regels gebruikt om dit tegenargument te bestrijden.
Bekijk het antwoord
- a: beschrijft dat Mallius Glaucia toevallig op dat moment (vlak na de moord) in Ameria was en het nieuws van de moord overbracht (1p)
- b: beschrijft dat Mallius Glaucia in Ameria de verwanten van Sex. Roscius (die een goede relatie met hem hadden) het eerst had kunnen berichten, maar dat hij juist T. Roscius Capito het eerst op de hoogte bracht, die een vijandige relatie had met het slachtoffer; dan zou hij eerder naar een verwant gegaan zijn dan naar een vijand (1p)
Of woorden van overeenkomstige strekking.
Tekst 3
Tekst 3
In een rechtszaak klaagt Cicero Verres aan wegens zelfverrijking en wanbestuur tijdens zijn gouverneurschap. In de onderstaande tekst toont hij aan, dat Verres altijd al een roofzuchtig iemand was, bijvoorbeeld toen hij onderbevelhebber was van de gevreesde gouverneur Dolabella en met hem een rondreis maakte langs de kust van Griekenland.
[1] Delum venit. Ibi ex fano Apollinis religiosissimo noctu clam sustulit
[2] signa pulcherrima atque antiquissima, eaque in onerariam navem
[3] suam conicienda curavit. Postridie cum fanum spoliatum viderent ii
[4] qui Delum incolebant, graviter ferebant; est enim tanta apud eos eius
[5] fani religio atque antiquitas, ut in eo loco ipsum Apollinem natum
[6] esse arbitrentur. Verbum tamen facere non audebant, ne forte ea res
[7] ad Dolabellam ipsum pertineret. Tum subito tempestates coortae
[8] sunt maximae, iudices, ut non modo proficisci, cum cuperet,
[9] Dolabella non posset, sed vix in oppido consisteret: ita magni fluctus
[10] eiciebantur. Hic navis illa praedonis istius, onusta signis religiosis,
[11] expulsa atque eiecta fluctu frangitur; in litore signa illa Apollinis
[12] reperiuntur; iussu Dolabellae reponuntur. Tempestas sedatur,
[13] Dolabella Delo proficiscitur.
Aantekeningen
regel 1: Delum = in Delum
regel 1: Delus = Delos (eiland bij Griekenland)
regel 1: venit = Het onderwerp is Verres.
regel 2: signum = standbeeld
regel 3: spoliatum = Vul aan: esse
regel 3: spoliare = leegroven
regel 4: Delus = Delos (eiland bij Griekenland)
regel 4: graviter ferre = heel verontwaardigd zijn
regel 4: tanta = Verbinden met religio atque antiquitas (regel 5).
regel 5: religio atque antiquitas = oeroude verering
regel 6: verbum facere = bezwaar maken
regel 6: ne = omdat ze bang waren dat
regel 7: pertinere ad = te maken hebben met
regel 8: proficisci = Verbinden met non posset (regel 9).
regel 9: sed = Lees: sed etiam
regel 9: consistere = blijven (Het stadje op Delos lag vlak langs de kust.)
regel 10: eicere = op de kust smijten
regel 10: Hic = daardoor
regel 10: praedonis = Hiermee wordt Verres bedoeld.
regel 10: signum = standbeeld
regel 11: expellere = aan land werpen
regel 11: eicere = op de kust smijten
regel 12: reponuntur = namelijk in de tempel
regel 13: Delo = e Delo
regel 13: Delus = Delos (eiland bij Griekenland)
Cicero, In Verrem II 1.46
Vraag 25 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 3. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 25 (regel 1). Delum venit. Verwacht: hij kwam op/naar Delos. Niet fout rekenen: Delum als in Delos; venit als Verres kwam. Delum niet vertaald (Delum als Delum): 0. (1p)
- Kolon 26 (regel 1-2). Ibi noctu clam sustulit signa pulcherrima atque antiquissima. Verwacht: daar nam hij 's nachts heimelijk de zeer mooie en (zeer) oude standbeelden weg. Niet fout rekenen: ibi als toen/dan; pulcherrima en/of antiquissima als overtreffende trap; antiquissima als belangrijkste of zeer belangrijke. Puntregels cv: tollere als optillen of aan boord nemen 1, andere betekenis 0; sustulit als perfectum van sufferre 0; signa in enkelvoud 0; pulcherrima en/of antiquissima niet als superlativus opgevat 1; antiquissima als voorste 1; religiosissimo (kolon 27) als bijvoeglijke bepaling bij noctu 1. (2p)
- Kolon 27 (regel 1). Ex fano Apollinis religiosissimo. Verwacht: uit de zeer heilige tempel van Apollo. Niet fout rekenen: van de zeer heilige aan Apollo gewijde plek; religiosissimo als heiligste. Apollinis als Apollinis: 0 (dezelfde fout bij Delum in kolon 25 opnieuw aanrekenen). Religiosus als religieus/vroom: 0. Religiosissimo niet als superlativus: 0. Pulcherrima en/of antiquissima die al in kolon 26 zijn aangerekend: hier niet opnieuw. Religiosissimo bij noctu vertaald (kolon 26): hier niet aanrekenen. (1p)
- Kolon 28 (regel 2-3). Eaque conicienda curavit. Verwacht: en (hij) liet ze/die/deze (bijeen)brengen, of zorgde ervoor dat ze/die/deze (bijeen)gebracht werden. Niet fout rekenen: en (hij) beval ze (bijeen) te brengen; conicere als (bijeen)werpen of gooien. Ea als zij/ze (onderwerp): 0. Ea als het (standbeeld): 0. Signa in kolon 26 al met enkelvoud vertaald: hier niet opnieuw. (2p)
- Kolon 29 (regel 2-3). In onerariam navem suam. Verwacht: in/op zijn vrachtschip. Onerariam niet als bijvoeglijk naamwoord opgevat: 0. (1p)
- Kolon 30 (regel 3-4). Postridie cum viderent ii qui Delum incolebant. Verwacht: toen zij, diegenen die op Delos woonden, op de volgende dag zagen of merkten. Niet fout rekenen: postridie cum als (op) de volgende dag, toen; cum als terwijl, omdat of nadat; ii qui Delum incolebant als de inwoners van Delos. Viderent als (ze) hadden gezien: 1. Delum als Delum: 1. Een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten. (2p)
- Kolon 31 (regel 3). Fanum spoliatum. Verwacht: dat de tempel leeggeroofd was. Niet fout rekenen: de leeggeroofde tempel als lijdend voorwerp bij viderent (kolon 30). (1p)
- Kolon 32 (regel 4). Graviter ferebant. Verwacht: waren ze heel verontwaardigd. (1p)
- Kolon 33 (regel 4-5). Est enim tanta apud eos eius fani religio atque antiquitas. Verwacht: er is namelijk bij hen een zo grote oeroude verering van die tempel, of de oeroude verering van die tempel is bij hen namelijk zo groot. Niet fout rekenen: enim als want; apud eos als naar hun mening; eius fani als van zijn tempel. Eius fani als van haar of hun tempel: 1. (2p)
- Kolon 34 (regel 5-6). Ut arbitrentur. Verwacht: dat ze menen of geloven. Niet fout rekenen: ut als zodat. (1p)
- Kolon 35 (regel 5-6). In eo loco ipsum Apollinem natum esse. Verwacht: dat op die plek Apollo zelf geboren is. Niet fout rekenen: locus als woning of tempel. Ipsum verbonden met loco: 1. Apollinem als Apollinem: 1 (een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten). Natum als geschapen of zoon: 0. (2p)
- Kolon 36 (regel 6). Verbum tamen facere non audebant. Verwacht: bezwaar maken durfden ze echter niet, of toch durfden ze geen bezwaar te maken. Puntregel cv: audere als willen: 1. (2p)
- Kolon 37 (regel 6-7). Ne forte ea res ad Dolabellam ipsum pertineret. Verwacht: omdat ze bang waren dat die of deze zaak misschien of toevallig (iets) met Dolabella zelf te maken had. Niet fout rekenen: omdat ze bang waren dat Dolabella zelf misschien of toevallig (iets) met die zaak te maken had. Puntregels cv: ne forte als omdat ze misschien of toevallig bang waren: 1; forte als vorm van fortis: 0; Dolabellam als Dolabellam: 1 (een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten). (2p)
- Kolon 38 (regel 7-8). Tum subito tempestates coortae sunt maximae, iudices. Verwacht: toen ontstonden er onverwacht of plotseling zeer grote, heftige stormen, leden van de jury. Niet fout rekenen: tempestates als enkelvoud; iudices als rechters of jury. Tum als voegwoord: 0. (2p)
- Kolon 39 (regel 8-9). Ut non modo proficisci. Verwacht: zodat Dolabella niet alleen niet kon vertrekken of wegvaren. Puntregels cv: ut als opdat: 1; proficisci niet als infinitivus opgevat: 0. (2p)
- Kolon 40 (regel 8). Cum cuperet. Verwacht: toen, hoewel of terwijl hij (dat) wenste of wilde. Cum als omdat: 0. (1p)
- Kolon 41 (regel 9). Sed vix in oppido consisteret. Verwacht: maar (zodat hij) zelfs of ook (slechts of maar) met moeite in de stad of het stadje bleef of kon blijven. Niet fout rekenen: etiam niet vertaald. (2p)
- Kolon 42 (regel 9-10). Ita magni fluctus eiciebantur. Verwacht: zo grote of hoge golven werden op de kust gesmeten, of zo heftig werden (de of er) golven op de kust gesmeten. Fluctus als enkelvoud: 0. (2p)
- Kolon 43 (regel 10-11). Hic navis illa praedonis istius, onusta signis religiosis, expulsa atque eiecta fluctu frangitur. Verwacht: daardoor werd dat schip van die rover verbrijzeld, sloeg dat schip van die rover te pletter of brak dat schip van die rover in stukken. Het woord fluctu (kolon 45) mag ook bij kolon 43 vertaald zijn. Niet fout rekenen: daardoor leed dat schip van die rover schipbreuk, of daardoor leed die rover met dat of zijn schip schipbreuk: 1. (2p)
- Kolon 44 (regel 10). Onusta signis religiosis. Verwacht: beladen of vol met (de) heilige standbeelden. Signis als enkelvoud: 0. Eerdere enkelvoudsfouten bij signa (kolon 26) en ea (kolon 28) hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 3 punten. (1p)
- Kolon 45 (regel 11). Expulsa atque eiecta fluctu. Verwacht: nadat het door een golf, door de golven of de vloed aan land geworpen en op de kust gesmeten was. Het woord fluctu mag ook bij kolon 43 vertaald zijn. Niet fout rekenen: fluctu als in of op een golf, of in of op de golven of vloed. (1p)
- Kolon 46 (regel 11-12). In litore signa illa Apollinis reperiuntur. Verwacht: op of aan de kust of het strand werden die standbeelden van (de tempel van) Apollo (terug)gevonden. Litus als oever: 1. Signa als enkelvoud: 0; eerdere enkelvoudsfouten bij signa, ea en signis hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 3 punten. Apollinis als Apollinis: 1 (een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten). (2p)
- Kolon 47 (regel 12). Iussu Dolabellae reponuntur. Verwacht: op bevel van Dolabella werden ze teruggezet. Niet fout rekenen: reponere als teruggeven. Dolabellae als (van) Dolabellae: 0 (een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten). Reponuntur als enkelvoud: 0; signa in kolon 46 al enkelvoud: hier niet opnieuw. (1p)
- Kolon 48 (regel 12). Tempestas sedatur. Verwacht: de storm of het noodweer werd gekalmeerd of bedaarde. (1p)
- Kolon 49 (regel 13). Dolabella Delo proficiscitur. Verwacht: en Dolabella vertrok of voer weg van(af) Delos. Niet fout rekenen: Delo als (van)uit Delos. Delo als Delo: 0 (een eerder gemaakte naamfout hier opnieuw aanrekenen, tot maximaal 2 punten). (1p)
Vertaling, vakspecifieke regels: een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten, en dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave van het tekstelement leidt: 1 of meer punten aftrek, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Latijns woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt aftrek, tenzij het model anders aangeeft. Een praesens historicum mag met een onvoltooid verleden tijd of een onvoltooid tegenwoordige tijd vertaald worden. Per kolon staan de verwachte vertaling en de puntregels van het correctievoorschrift; 'niet fout rekenen' betekent dat die vertaling goed is. Bij eerdere fouten met een naam, signum, ea of signis geldt de hernoemde aftrek zoals per kolon vermeld.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2021, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tekstbegrip | 2-3, 6, 8-9, 11, 15, 17-24 | 15 |
| Stijlfiguren | 4-5, 10, 14 | 4 |
| Cultuur en geschiedenis | 1, 12 | 2 |
| Werkwoordsvormen | 13, 16 | 2 |
| Syntaxis | 7 | 1 |
| Vertalen | 25 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (60% van de vragen, gemiddeld 48%). Minder over vertalen (4% van de vragen, gemiddeld 11%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 3
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2?
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (4) en cultuur en geschiedenis (2).
Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-2/vw-1110-a-21-2-c).
Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 2 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.