Examenvragen stijlfiguren Latijnse taal en cultuur vwo

50 vragen over stijlfiguren uit 14 centrale examens van 2018 tot en met 2024.

Kort antwoord

Stijlfiguren komt in 14 van de 18 examens Latijnse taal en cultuur vwo voor, met 50 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 2 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over stijlfiguren

Per examen de vragen over stijlfiguren, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2024, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Het begin van Hannibals militaire loopbaan; zijn persoonlijkheid.

[1] Missus Hannibal in Hispaniam primo statim adventu omnem exercitum [2] in se convertit; Hamilcarem iuvenem redditum sibi veteres milites credere; [3] eundem vigorem in voltu vimque in oculis, habitum oris lineamentaque [4] intueri. Dein brevi effecit ut pater in se minimum momentum ad favorem [5] conciliandum esset. Nunquam ingenium idem ad res diversissimas, [6] parendum atque imperandum, habilius fuit. Itaque haud facile discerneres [7] utrum imperatori an exercitui carior esset; neque Hasdrubal alium [8] quemquam praeficere malle ubi quid fortiter ac strenue agendum esset, [9] neque milites alio duce plus confidere aut audere. Plurimum audaciae ad [10] pericula capessenda, plurimum consilii inter ipsa pericula erat. Nullo [11] labore aut corpus fatigari aut animus vinci poterat. Caloris ac frigoris [12] patientia par; cibi potionisque desiderio naturali, non voluptate modus [13] finitus; vigiliarum somnique nec die nec nocte discriminata tempora; id [14] quod gerendis rebus superesset quieti datum; ea neque molli strato [15] neque silentio accersita; multi saepe militari sagulo opertum humi [16] iacentem inter custodias stationesque militum conspexerunt. Vestitus nihil [17] inter aequales excellens: arma atque equi conspiciebantur. Equitum [18] peditumque idem longe primus erat; princeps in proelium ibat, ultimus [19] conserto proelio excedebat. Has tantas viri virtutes ingentia vitia [20] aequabant, inhumana crudelitas, perfidia plus quam Punica, nihil veri, [21] nihil sancti, nullus deum metus, nullum ius iurandum, nulla religio. Cum [22] hac indole virtutum atque vitiorum triennio sub Hasdrubale imperatore [23] meruit, nulla re quae agenda videndaque magno futuro duci esset [24] praetermissa.

Livius, Ab Urbe Condita 21.4.1-10

Vraag 4 2 punten

Regel 6-7 parendum, imperandum, imperatori, exercitui. De volgorde van deze woorden kan geïnterpreteerd worden als een parallellisme, maar ook als een chiasme. a Noteer een argument voor de interpretatie parallellisme. Betrek in je antwoord de betekenis van alle vier de woorden. b Noteer een argument voor de interpretatie chiasme. Betrek in je antwoord de betekenis van alle vier de woorden.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt een argument voor parallellisme, bijvoorbeeld: Hannibal (of men) gehoorzaamt de bevelhebber; hij (of men) beveelt het leger. (1p)
  • b: Noemt een argument voor chiasme, bijvoorbeeld: gehoorzamen is wat het leger moet doen, bevelen is wat een bevelhebber doet; in het gehoorzamen herkent het leger zich, in het bevelen herkent de bevelhebber zich. (1p)

Zowel bij a als bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Regel 19-21 Has t/m religio. In dit tekstgedeelte komt het stilistisch begrip antithese voor. Citeer de twee Latijnse woorden die de antithese vormen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de twee woorden virtutes en vitia (regel 19). (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 7 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Hannibal spreekt zijn mannen toe aan de Italische kant van de Alpen.

[1] “Quocumque circumtuli oculos, plena omnia video animorum ac
[2] roboris, veteranum peditem, generosissimarum gentium equites frenatos
[3] infrenatosque, vos socios fidelissimos fortissimosque, vos,
[4] Carthaginienses, cum ob patriam, tum ob iram iustissimam pugnaturos.
[5] Inferimus bellum infestisque signis descendimus in Italiam, tanto audacius
[6] fortiusque pugnaturi quam hostis, quanto maior spes, maior est animus
[7] inferentis vim quam arcentis. Accendit praeterea et stimulat animos dolor,
[8] iniuria, indignitas. Ad supplicium depoposcerunt me ducem primum,
[9] deinde vos omnes qui Saguntum oppugnassetis; deditos ultimis
[10] cruciatibus adfecturi fuerunt. Crudelissima ac superbissima gens sua
[11] omnia suique arbitrii facit; cum quibus bellum, cum quibus pacem
[12] habeamus, se modum imponere aequum censet. Circumscribit includitque
[13] nos terminis montium fluminumque, quos non excedamus, neque eos,
[14] quos statuit, terminos observat: “Ne transieris Hiberum; ne quid rei tibi sit
[15] cum Saguntinis.” Ad Hiberum est Saguntum? “Nusquam te vestigio
[16] moveris.” Parum est quod veterrimas provincias meas, Siciliam ac
[17] Sardiniam, ademisti? Adimis etiam Hispanias et, si inde cessero, in
[18] Africam transcendes. Transcendes autem? Transcendisse dico. Duos
[19] consules huius anni, unum in Africam, alterum in Hispaniam miserunt.
[20] Nihil usquam nobis relictum est nisi quod armis vindicarimus. Illis timidis
[21] et ignavis esse licet, qui respectum habent, quos sua terra, suus ager per
[22] tuta ac pacata itinera fugientes accipient: vobis necesse est fortibus viris
[23] esse et, omnibus inter victoriam mortemve certa desperatione abruptis,
[24] aut vincere aut, si fortuna dubitabit, in proelio potius quam in fuga
[25] mortem oppetere. Si hoc [bene fixum] omnibus destinatum in animo est,
[26] iterum dicam, vicistis; nullum contemptu mortis incitamentum ad
[27] vincendum homini ab dis immortalibus acrius datum est.”

Livius, Ab Urbe Condita 21.44

Vraag 10 2 punten

Regel 24 si fortuna dubitabit
a Leg uit dat dit een eufemisme is. Betrek in je antwoord de letterlijke betekenis van si fortuna dubitabit (regel 24).
b Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 20 Illis) het Latijnse woord waarmee Hannibal al verwezen heeft naar wat hij bedoelt met si fortuna dubitabit (regel 24).

Bekijk het antwoord
  • a: Letterlijk betekent het ‘als het lot/geluk zal aarzelen/twijfelen’; er wordt (met deze verzachtende woorden) bedoeld ‘als we geen geluk hebben / als we zullen verliezen / als we (moeten) sneuvelen’. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b: mortem(ve) (regel 23) (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: de letterlijke betekenis en de bedoelde betekenis.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 1 punt

Regel 26-27 nullum t/m datum est
Noteer de naam van het stilistisch begrip waarvan deze zin in zijn geheel een geval is.

Bekijk het antwoord
  • sententia (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘γνώμη’ of ‘hyperbool’.

Vraag 11 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Hannibal bij Rome.

[1] Intussen bracht Hannibal zijn kamp dichterbij, naar de rivier de Anio, drie
[2] mijl vanaf de stad. Nadat daar het kampement opgeslagen was, vertrok
[3] hijzelf te paard met tweeduizend ruiters naar de Porta Collina, tot bij de
[4] tempel van Hercules en bekeek hij van zo dichtbij mogelijk de muren en
[5] de ligging van de stad. Dat hij dat ongehinderd en in alle rust deed, vond
[6] Flaccus schandelijk; daarom stuurde hij er ruiters op af en beval hun de
[7] vijand weg te jagen en in hun kamp terug te drijven. Nadat het gevecht
[8] begonnen was, bevalen de consuls de Numidische overlopers, van wie er
[9] toen tegen de 1200 op de Aventijn waren, midden door de stad naar de
[10] Esquilijn te gaan; ze meenden dat niemand beter geschikt zou zijn voor
[11] een gevecht in de dalen en tussen de graven en de gebouwen in de
[12] parken en in de geheel verlaten straten. Maar toen sommige mensen
[13] vanaf de burcht op het Capitool hen te paard zagen afdalen langs de
[14] Clivus Publicius, riepen ze dat de Aventijn ingenomen was. Dat
[15] veroorzaakte zo’n chaos en paniek, dat de complete bange massa de stad
[16] verlaten zou hebben, als het Punische kamp niet voor de stad gelegen zou
[17] hebben. Nu vluchtten ze in hun huizen en in gebouwen, en vielen ze met
[18] stenen en speren hun eigen mensen aan die nog in de straten liepen,
[19] alsof dat vijanden waren. En de chaos kon niet tot rust gebracht worden
[20] en de vergissing niet opgehelderd, omdat de wegen overvol waren met
[21] grote hoeveelheden boeren en vee die door de plotselinge paniek naar de
[22] stad gedreven waren. Het gevecht tussen de ruiters verliep gunstig en de
[23] vijanden werden verdreven. En omdat op allerlei plaatsen opstootjes
[24] onderdrukt moesten worden die zomaar ontstaan waren, werd er besloten
[25] dat iedereen die ooit dictator, consul of censor geweest was, aangesteld
[26] werd als bevelvoerend officier, totdat de vijand zich van de muren
[27] teruggetrokken zou hebben. De rest van de dag en de volgende nacht
[28] ontstonden er nog veel spontane opstootjes, die onderdrukt werden.
[29] Postero die transgressus Anienem Hannibal in aciem omnes copias
[30] eduxit; nec Flaccus consulesque certamen detractavere. Instructis
[31] utrimque exercitibus in eius pugnae casum in qua urbs Roma victori
[32] praemium esset, imber ingens grandine mixtus ita utramque aciem
[33] turbavit ut vix armis retentis in castra sese receperint, nullius rei minore
[34] quam hostium metu. Et postero die eodem loco acies instructas eadem
[35] tempestas diremit; ubi recepissent se in castra, mira serenitas cum
[36] tranquillitate oriebatur. In religionem ea res apud Poenos versa est,
[37] auditaque vox Hannibalis fertur potiundae sibi urbis Romae modo mentem
[38] non dari, modo fortunam. Minuere etiam spem eius duae aliae, parva
[39] magnaque, res, magna illa quod cum ipse ad moenia urbis Romae
[40] armatus sederet milites sub vexillis in supplementum Hispaniae profectos
[41] audiit, parva autem quod per eos dies eum forte agrum in quo ipse castra
[42] haberet venisse nihil ob id deminuto pretio cognitum ex quodam captivo
[43] est. Id vero adeo superbum atque indignum visum eius soli quod ipse
[44] bello captum possideret haberetque inventum Romae emptorem ut
[45] extemplo vocato praecone tabernas argentarias quae circa forum
[46] Romanum essent iusserit venire.
His motus ad Tutiam fluvium castra rettulit sex milia passuum ab urbe.

Livius, Ab Urbe Condita 26.10.3-26.11.8

Vraag 17 2 punten

Regel 33 vix armis retentis in castra sese receperint
In de rest van de zin (t/m regel 34 metu) wordt impliciet aangegeven wat een gebruikelijke reden zou zijn voor de handeling in castra sese receperint.
a Noteer in eigen woorden deze gebruikelijke reden.
b Leg uit dat met het tekstelement vix armis retentis enargeia bewerkstelligd wordt. Ga in je antwoord in op het begrip enargeia en op de inhoud van het tekstelement vix armis retentis.

Bekijk het antwoord
  • a: angst/vluchten voor de vijand / dreiging/overmacht van vijanden (1p)
  • b: Je ziet de soldaten met moeite hun wapens meenemen; dit is een levendige beschrijving van de situatie. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 17 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Deianira verdenkt Hercules van ontrouw.

[134] Longa fuit medii mora temporis, actaque magni

[135] Herculis implerant terras odiumque novercae.

[136] Victor ab Oechalia Cenaeo sacra parabat

[137] vota Iovi, cum Fama loquax praecessit ad aures,

[138] Deianira, tuas, quae veris addere falsa

[139] gaudet et e minimo sua per mendacia crescit,

[140] Amphitryoniaden Ioles ardore teneri.

[141] Credit amans Venerisque novae perterrita fama

[142] indulsit primo lacrimis flendoque dolorem

[143] diffudit miseranda suum; mox deinde “Quid autem

[144] flemus?” ait “Paelex lacrimis laetabitur istis.

[145] Quae quoniam adveniet, properandum aliquidque novandum est,

[146] dum licet et nondum thalamos tenet altera nostros.

[147] [Conquerar an sileam? Repetam Calydona morerne?

[148] Excedam tectis an, si nihil amplius, obstem?]

[149] Quid si me, Meleagre, tuam memor esse sororem

[150] forte paro facinus, quantumque iniuria possit

[151] femineusque dolor, iugulata paelice testor?”

[152] In cursus animus varios abit; omnibus illis

[153] praetulit imbutam Nesseo sanguine vestem

[154] mittere, quae vires defecto reddat amori.

[155] Ignaroque Lichae quid tradat nescia luctus

[156] ipsa suos tradit blandisque miserrima verbis

[157] dona det illa viro mandat. Capit inscius heros

[158] induiturque umeris Lernaeae virus echidnae.

[159] Tura dabat primis et verba precantia flammis

[160] vinaque marmoreas patera fundebat in aras;

[161] incaluit vis illa mali resolutaque flammis

[162] Herculeos abiit late dilapsa per artus.

Ovidius, Metamorphoses 9.134-162

Vraag 13 1 punt

Regel 141-143 (Credit t/m suum): In dit tekstgedeelte komt een metonymia voor. Citeer het desbetreffende Latijnse woord en noteer in eigen woorden wat concreet met dit woord bedoeld wordt.

Bekijk het antwoord
  • Veneris(que) (regel 141) met als betekenis liefde / verliefdheid / Hercules’ (vermeende nieuwe) geliefde / Deianira’s (vermeende) rivale, of lacrimis (regel 142) met als betekenis (haar) verdriet. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het Latijnse woord en de betekenis. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

Regel 155-157 (Ignaroque t/m mandat): Citeer uit dit tekstgedeelte een Latijns woord dat als prospectie kan worden opgevat en licht je keuze toe. Ga in je antwoord in op de betekenis van het door jou geciteerde Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • luctus (regel 155): de mantel wordt aangeduid met rouw, maar die zal pas optreden nadat Hercules hem aangetrokken heeft. Of miserrima (regel 156): Deianira geeft de mantel terwijl ze ongelukkig is over de vermeende nieuwe liefde van Hercules, maar ze zal zeer ongelukkig zijn als Hercules door het aantrekken van de mantel dodelijk verwond wordt. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het Latijnse woord en de uitleg. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 16 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Het huis van Fama.

[43] Fama tenet summaque domum sibi legit in arce,

[44] innumerosque aditus ac mille foramina tectis

[45] addidit et nullis inclusit limina portis;

[46] nocte dieque patet. Tota est ex aere sonanti,

[47] tota fremit vocesque refert iteratque quod audit.

[48] Nulla quies intus nullaque silentia parte,

[49] nec tamen est clamor, sed parvae murmura vocis,

[50] qualia de pelagi, si quis procul audiat, undis

[51] esse solent, qualemve sonum, cum Iuppiter atras

[52] increpuit nubes, extrema tonitrua reddunt.

[53] Atria turba tenet; veniunt, leve vulgus, euntque

[54] mixtaque cum veris passim commenta vagantur

[55] milia rumorum confusaque verba volutant.

[56] E quibus hi vacuas implent sermonibus aures,

[57] hi narrata ferunt alio, mensuraque ficti

[58] crescit, et auditis aliquid novus adicit auctor.

Ovidius, Metamorphoses 12.43-58

Vraag 20 1 punt

Regel 45 (nullis inclusit limina portis): Wat is het doel van deze bouwwijze? Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 55 volutant).

Bekijk het antwoord
  • Daardoor is de toegankelijkheid geoptimaliseerd / kan alle geluid/gepraat ongehinderd binnenkomen / kunnen de (mede)bewoners gemakkelijk het huis in- en uitgaan. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 2 punten

Regel 47 (tota t/m audit): In deze regel wordt een bepaald geluidseffect beschreven. a. Leg uit dat Ovidius dit effect illustreert door de manier waarop hij dit effect beschrijft. Het effect dat Ovidius beschrijft in regel 47 (tota t/m audit) komt als personage voor in een ander verhaal dat je voor dit examen gelezen hebt. b. Noteer de naam van dit personage.

Bekijk het antwoord
  • a: De mededeling dat er woorden/stemmen herhaald worden / dat er iets herhaald wordt (wat gehoord wordt), wordt zelf (ook) herhaald. / De herhaling van -que illustreert de herhaling van woorden/stemmen. / De (klank)herhaling van qu (in que en quod) illustreert de herhaling van woorden/stemmen. (1p)
  • b: Echo (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is: De alliteratie (van qu) illustreert de herhaling van woorden/stemmen. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Regel 49-52 (nec t/m reddunt): In deze regels komt een vergelijking voor met twee beelden met hetzelfde punt van overeenkomst. Noteer in eigen woorden dit punt van overeenkomst.

Bekijk het antwoord
  • Het zacht klinken (van een potentieel hard geluid). (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Thisbe en Pyramus.

[63] Conscius omnis abest; nutu signisque loquuntur,
[64] quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis.
[65] Fissus erat tenui rima, quam duxerat olim
[66] cum fieret, paries domui communis utrique.
[67] Id vitium nulli per saecula longa notatum
[68] (quid non sentit amor?) primi vidistis amantes
[69] et vocis fecistis iter, tutaeque per illud
[70] murmure blanditiae minimo transire solebant.
[71] Saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc,
[72] inque vices fuerat captatus anhelitus oris,
[73] “Invide” dicebant “paries, quid amantibus obstas?
[74] Quantum erat, ut sineres toto nos corpore iungi?
[75] Aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres!
[76] Nec sumus ingrati; tibi nos debere fatemur
[77] quod datus est verbis ad amicas transitus aures.”
[78] Talia diversa nequiquam sede locuti
[79] sub noctem dixere ”Vale” partique dedere
[80] oscula quisque suae non pervenientia contra.
[81] Postera nocturnos Aurora removerat ignes
[82] solque pruinosas radiis siccaverat herbas:
[83] ad solitum coiere locum. Tum murmure parvo
[84] multa prius questi statuunt ut nocte silenti
[85] fallere custodes foribusque excedere temptent,
[86] cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant.
[87] Neve sit errandum lato spatiantibus arvo,
[88] conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra
[89] arboris; arbor ibi niveis uberrima pomis,
[90] ardua morus, erat, gelido contermina fonti.
[91] Pacta placent; et lux tarde discedere visa
[92] praecipitatur aquis, et aquis nox exit ab isdem.
[93] Callida per tenebras versato cardine Thisbe
[94] egreditur fallitque suos adopertaque vultum
[95] pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit;
[96] audacem faciebat amor. Venit ecce recenti
[97] caede leaena boum spumantes oblita rictus
[98] depositura sitim vicini fontis in unda;
[99] quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe
[100] vidit et obscurum timido pede fugit in antrum,
[101] dumque fugit, tergo velamina lapsa reliquit.
[102] Ut lea saeva sitim multa compescuit unda,
[103] dum redit in silvas, inventos forte sine ipsa
[104] ore cruentato tenues laniavit amictus.
[105] Serius egressus vestigia vidit in alto
[106] pulvere certa ferae totoque expalluit ore
[107] Pyramus; ut vero vestem quoque sanguine tinctam
[108] repperit, “Una duos” inquit “nox perdet amantes,
[109] e quibus illa fuit longa dignissima vita,
[110] nostra nocens anima est. Ego te, miseranda, peremi,
[111] in loca plena metus qui iussi nocte venires
[112] nec prior huc veni. Nostrum divellite corpus
[113] et scelerata fero consumite viscera morsu,
[114] o quicumque sub hac habitatis rupe leones!
[115] Sed timidi est optare necem.” Velamina Thisbes
[116] tollit et ad pactae secum fert arboris umbram,
[117] utque dedit notae lacrimas, dedit oscula vesti,
[118] “Accipe nunc” inquit “nostri quoque sanguinis haustus.”

Ovidius, Metamorphoses 4.63-118

Vraag 2 2 punten

Regel 64 (quoque t/m ignis): In deze regel komt zowel een chiasme als een parallellisme voor.
a Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het chiasme vormen: ... (a), ... (b), ... (b), ... (a).
b Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het parallellisme vormen: ... (a), ... (b), ... (a), ... (b).

Bekijk het antwoord
  • Citeert de vier woorden van het chiasme: magis (a), tegitur (b), tectus (b), magis (a) (1p)
  • Citeert de vier woorden van het parallellisme: magis (a), tegitur (b), magis (a), aestuat (b) (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

Regel 68 (vidistis): Noteer de naam van het narratologisch middel dat hier gebruikt is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt apostrofe (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 6 2 punten

Regel 78-80 (Talia t/m contra): In deze regels wordt driemaal hetzelfde stilistisch middel gebruikt dat de inhoud van deze regels ondersteunt.
Noteer de naam van dit stilistisch middel en leg uit dat het de inhoud ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt hyperbaton (driemaal gebruikt) (1p)
  • Legt uit dat door het stilistisch middel de afstand tussen Thisbe en Pyramus wordt benadrukt / dat (de kussen van) Thisbe en Pyramus niet echt bij elkaar kunnen komen (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed (bij de uitleg).

Vraag 6 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Morpheus bezoekt Alcyone.

[650] Ille volat nullos strepitus facientibus alis
[651] per tenebras intraque morae breve tempus in urbem
[652] pervenit Haemoniam, positisque e corpore pennis
[653] in faciem Ceycis abit sumptaque figura
[654] luridus, exanimi similis, sine vestibus ullis
[655] coniugis ante torum miserae stetit; uda videtur
[656] barba viri madidisque gravis fluere unda capillis.
[657] Tum lecto incumbens, fletu super ora profuso,
[658] haec ait: “Agnoscis Ceyca, miserrima coniunx?
[659] An mea mutata est facies nece? Respice: nosces
[660] inveniesque tuo pro coniuge coniugis umbram.
[661] Nil opis, Alcyone, nobis tua vota tulerunt:
[662] occidimus. Falso tibi me promittere noli.
[663] Nubilus Aegaeo deprendit in aequore navem
[664] Auster et ingenti iactatam flamine solvit,
[665] oraque nostra tuum frustra clamantia nomen
[666] implerunt fluctus. Non haec tibi nuntiat auctor
[667] ambiguus, non ista vagis rumoribus audis;
[668] ipse ego fata tibi praesens mea naufragus edo.
[669] Surge, age, da lacrimas lugubriaque indue nec me
[670] indeploratum sub inania Tartara mitte.”

[671] Morpheus sprak alles met een stem, waarvan Alcyone
[672] geloofde dat het die van Ceyx was; zijn tranen leken
[673] even oprecht te zijn, zijn hand had het gebaar van Ceyx.
[674] Ze slaakt een diepe zucht, barst in haar slaap in huilen uit
[675] en strekt haar armen om hem vast te grijpen, maar vangt nevels
[676] en roept: ‘Blijf hier! Waar ga je heen? Wij kunnen samen gaan!’
[677] Haar eigen stem en ook de schok van zijn verschijning wekken
[678] haar uit de slaap. Eerst kijkt ze rond of hij er werkelijk is,
[679] dat droombeeld van zo-even; op haar kreten hadden dienaars
[680] reeds lamplicht aangedragen. Dan, als zij hem nergens ziet,
[681] slaat zij zich in ’t gelaat en rukt haar bovenkleed aan flarden,
[682] stompt zich met vuisten op de borst en trekt, nee, rukt zich wild
[683] de haren los, en als haar voedster vraagt wat haar zo droef stemt,
[684] roept ze: ‘Ik leef niet meer! Alcyone bestaat niet meer,
[685] zij stierf gelijk met Ceyx! Nee, probeer mij niet te troosten:
[686] hij kwam door schipbreuk om. Ik zag hem hier, herkende hem,
[687] wou hem nog grijpen, maar hij week, toen ik mijn armen strekte.’

Ovidius, Metamorphoses 11.650-687

Vraag 18 2 punten

Regel 651 (per tenebras intraque morae breve tempus in urbem):
a Schrijf regel 651 over en scandeer deze regel.
b Verdedig de stelling dat de inhoud van regel 651 ondersteund wordt door het metrum. Ga in je antwoord in op zowel het metrum als de inhoud van deze regel.

Bekijk het antwoord
  • Scandeert regel 651 als: ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― (1p)
  • Deze regel bevat veel dactyli; hierdoor wordt de snelheid uitgedrukt van het vliegen / van Morpheus (1p)

Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (het metrum én de inhoud). Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Arria en Paetus.

[1] C. PLINIUS NEPOTI SUO S. [2] Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse [3] alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Fanniae sermone. Neptis [4] haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa [5] referebat aviae suae non minora hoc sed obscuriora; quae tibi existimo [6] tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.

(In het hier weggelaten gedeelte beschrijft Plinius het gedrag van Arria na het overlijden van haar zoon.)

[7] Scribonianus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in [8] partibus, et occiso Scriboniano Romam trahebatur. Erat ascensurus [9] navem; Arria milites orabat, ut simul imponeretur. ‘Nempe enim’ inquit [10] ‘daturi estis consulari viro servolos aliquos, quorum e manu cibum capiat, [11] a quibus vestiatur, a quibus calcietur; omnia sola praestabo.’ Non [12] impetravit: conduxit piscatoriam nauculam, ingensque navigium minimo [13] secuta est. Eadem apud Claudium uxori Scriboniani, cum illa profiteretur [14] indicium, ‘Ego’ inquit ‘te audiam, cuius in gremio Scribonianus occisus est, [15] et vivis?’ Ex quo manifestum est ei consilium pulcherrimae mortis non [16] subitum fuisse. Quin etiam, cum Thrasea gener eius deprecaretur, ne [17] mori pergeret, interque alia dixisset: ‘Vis ergo filiam tuam, si mihi [18] pereundum fuerit, mori mecum?’, respondit: ‘Si tam diu tantaque [19] concordia vixerit tecum quam ego cum Paeto, volo.’ Auxerat hoc responso [20] curam suorum; attentius custodiebatur; sensit et ‘Nihil agitis’ inquit; [21] ‘potestis enim efficere ut male moriar, ut non moriar non potestis.’ Dum [22] haec dicit, exsiluit cathedra adversoque parieti caput ingenti impetu [23] impegit et corruit. Focilata ‘Dixeram’ inquit ‘vobis inventuram me [24] quamlibet duram ad mortem viam, si vos facilem negassetis.’ Videnturne [25] haec tibi maiora illo ‘Paete, non dolet’, ad quod per haec perventum est? [26] Cum interim illud quidem ingens fama, haec nulla circumfert. Unde [27] colligitur, quod initio dixi, alia esse clariora alia maiora. Vale.

Plinius, Epistulae 3.16.1-2 en 7-13

Vraag 1 1 punt

Tekst 1. Regel 5-6 quae t/m fuerunt. De inhoud van dit tekstgedeelte wordt ondersteund door het gebruik van het stilistisch middel parallellisme. Leg uit dat de inhoud ondersteund wordt door dit stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het parallellisme (onderdelen van de twee zinnen gelijk gerangschikt) de verwachting ondersteunt dat de verwondering of ervaring van Nepos bij het lezen gelijk zal zijn aan die van Plinius zelf bij het horen. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Tekst 1. Regel 21 potestis enim t/m non potestis. In dit tekstgedeelte zijn drie van de onderstaande stilistische middelen gebruikt. Welk stilistisch middel komt niet in dit tekstgedeelte voor?

  1. A alliteratie
  2. B asyndeton
  3. C chiasme
  4. D hyperbaton
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 7 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2

[1] Casta suo gladium cum traderet Arria Paeto, [2] quem de visceribus strinxerat ipsa suis, [3] ‘Si qua fides, vulnus quod feci non dolet,’ inquit, [4] ‘sed tu quod facies, hoc mihi, Paete, dolet.’

Martialis, Epigrammata 1.13

Vraag 10 2 punten

Tekst 2. Regel 1 Casta t/m Paeto. In deze regel gebruikt Martialis hetzelfde stilistisch middel tweemaal. Leg uit dat hierdoor de band tussen Arria en haar echtgenoot wordt benadrukt. Noteer in je antwoord ook de naam van het desbetreffende stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het stilistisch middel: hyperbaton. (1p)
  • Legt uit dat door dit stilistisch middel de echtgenoten (tweemaal) direct naast elkaar staan, of als het ware met elkaar verstrengeld zijn. (1p)

Voor het tweede deel geen scorepunt toekennen wanneer alleen is geantwoord ‘Door dit stilistisch middel wordt de omvang/grootte van hun liefde/band benadrukt.’

Vraag 10 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Een nieuw politiek klimaat.

[1] Frustra, Blanditiae, venitis ad me
[2] attritis miserabiles labellis:
[3] dicturus dominum deumque non sum.
[4] Iam non est locus hac in urbe vobis;
[5] ad Parthos procul ite pilleatos
[6] et turpes humilesque supplicesque
[7] pictorum sola basiate regum.
[8] Non est hic dominus sed imperator,
[9] sed iustissimus omnium senator,
[10] per quem de Stygia domo reducta est
[11] siccis rustica Veritas capillis.
[12] Hoc sub principe, si sapis, caveto
[13] verbis, Roma, prioribus loquaris.

Martialis, Epigrammata 10.72

Vraag 14 2 punten

Regel 1 Frustra t/m me. Dit geldt volgens Martialis niet alleen voor hemzelf. a Citeer uit het vervolg (t/m regel 7 regum) het Latijnse tekstelement waaruit dit blijkt. b Noteer de naam van een stilistisch middel dat Martialis gebruikt in regel 1 (Frustra t/m me).

Bekijk het antwoord
  • a: (Iam) non est locus hac in urbe (vobis) / hac in urbe (regel 4) (1p)
  • b: personificatie/metafoor (1p)

Bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘apostrofe’.

Vraag 14 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Tekst 4

Opgavetekst

Tekst 4 Openingswoorden van de Panegyricus.

[1] Bene ac sapienter, patres conscripti, maiores instituerunt ut rerum
[2] agendarum ita dicendi initium a precationibus capere, quod nihil rite nihil
[3] providenter homines sine deorum immortalium ope consilio honore
[4] auspicarentur. Qui mos cui potius quam consuli aut quando magis
[5] usurpandus colendusque est, quam cum imperio senatus, auctoritate rei
[6] publicae ad agendas optimo principi gratias excitamur? Quod enim
[7] praestabilius est aut pulchrius munus deorum, quam castus et sanctus et
[8] dis simillimus princeps? Ac si adhuc dubium fuisset, forte casuque
[9] rectores terris an aliquo numine darentur, principem tamen nostrum
[10] liqueret divinitus constitutum. Non enim occulta potestate fatorum, sed ab
[11] Iove ipso coram ac palam repertus electus est: quippe inter aras et
[12] altaria, eodemque loci quem deus ille tam manifestus ac praesens quam
[13] caelum ac sidera insedit. Quo magis aptum piumque est te, Iuppiter
[14] optime, antea conditorem, nunc conservatorem imperii nostri precari, ut
[15] mihi digna consule digna senatu digna principe contingat oratio, utque
[16] omnibus quae dicentur a me, libertas fides veritas constet, tantumque a
[17] specie adulationis absit gratiarum actio mea quantum abest a necessitate.

Plinius, Panegyricus 1

Vraag 18 1 punt

Regel 12 tam … quam … Met deze twee woorden geeft Plinius aan dat hij een vergelijking maakt. Beschrijf in eigen woorden wat met wat vergeleken wordt.

Bekijk het antwoord
  • (De duidelijke aanwezigheid van Jupiter te midden van) de altaren / (op) het Capitool wordt/worden vergeleken met (Jupiters aanwezigheid in) de hemel/sterren. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

Regel 13-17 Quo t/m necessitate. Plinius past in deze regels tweemaal het stilistisch middel tricolon toe. Citeer het Latijnse tekstelement dat het tweede tricolon vormt.

Bekijk het antwoord
  • libertas fides veritas (regel 16) (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1

[1] C. PLINIUS TACITO SUO S.
[2] Petis ut tibi avunculi mei exitum scribam, quo verius tradere posteris
[3] possis. Gratias ago; nam video morti eius si celebretur a te immortalem
[4] gloriam esse propositam. Quamvis enim pulcherrimarum clade terrarum,
[5] ut populi ut urbes memorabili casu, quasi semper victurus occiderit,
[6] quamvis ipse plurima opera et mansura condiderit, multum tamen
[7] perpetuitati eius scriptorum tuorum aeternitas addet. Equidem beatos
[8] puto, quibus deorum munere datum est aut facere scribenda aut scribere
[9] legenda, beatissimos vero quibus utrumque. Horum in numero avunculus
[10] meus et suis libris et tuis erit. Quo libentius suscipio, deposco etiam quod
[11] iniungis.
[12] Erat Miseni classemque imperio praesens regebat. Nonum kal.
[13] Septembres hora fere septima mater mea indicat ei adparere nubem
[14] inusitata et magnitudine et specie. Usus ille sole, mox frigida, gustaverat
[15] iacens studebatque; poscit soleas, ascendit locum ex quo maxime
[16] miraculum illud conspici poterat. Nubes — incertum procul intuentibus ex
[17] quo monte (Vesuvium fuisse postea cognitum est) — oriebatur, cuius
[18] similitudinem et formam non alia magis arbor quam pinus expresserit.
[19] Nam longissimo velut trunco elata in altum quibusdam ramis
[20] diffundebatur, credo quia recenti spiritu evecta, dein senescente eo
[21] destituta aut etiam pondere suo victa in latitudinem vanescebat, candida
[22] interdum, interdum sordida et maculosa prout terram cineremve
[23] sustulerat. Magnum propiusque noscendum ut eruditissimo viro visum.
[24] Iubet liburnicam aptari; mihi si venire una vellem facit copiam; respondi
[25] studere me malle, et forte ipse quod scriberem dederat.
(In het hier weggelaten gedeelte beschrijft Plinius wat zijn oom meegemaakt heeft.)
[26] Interim Miseni ego et mater — sed nihil ad historiam, nec tu aliud quam
[27] de exitu eius scire voluisti. Finem ergo faciam. Unum adiciam, omnia me
[28] quibus interfueram quaeque statim, cum maxime vera memorantur,
[29] audieram, persecutum. Tu potissima excerpes; aliud est enim epistulam
[30] aliud historiam, aliud amico aliud omnibus scribere. Vale.

Plinius, Epistulae 6.16.1-7 en 21-22

Vraag 5 1 punt

Regel 14-16 Usus t/m poterat. Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in dit tekstgedeelte de snelheid van handelen wordt benadrukt.

Bekijk het antwoord
  • Asyndeton. (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 8 1 punt

Regel 29-30 aliud est t/m scribere. Zijn de woorden epistulam, historiam, amico en omnibus onderling gerangschikt als een chiasme of als een parallellisme? Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Ze zijn gerangschikt als een parallellisme; een brief (epistulam) schrijf je namelijk aan een vriend (amico) en een geschiedwerk (historiam) voor iedereen (omnibus). Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (de keuze én de toelichting).

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3

[1] Sum, fateor, semperque fui, Callistrate, pauper,
[2] sed non obscurus nec male notus eques,
[3] sed toto legor orbe frequens et dicitur ‘Hic est’,
[4] quodque cinis paucis hoc mihi vita dedit.
[5] At tua centenis incumbunt tecta columnis,
[6] et libertinas arca flagellat opes,
[7] magnaque Niliacae servit tibi gleba Syenes,
[8] tondet et innumeros Gallica Parma greges.
[9] Hoc ego tuque sumus: sed quod sum, non potes esse:
[10] tu quod es, e populo quilibet esse potest.

Martialis, Epigrammata 5.13

Vraag 16 2 punten

Regel 5-8 At t/m greges. Martialis maakt in dit tekstgedeelte enkele malen gebruik van het stilistisch middel personificatie. a Noteer in eigen woorden een geval van personificatie uit dit tekstgedeelte. Een ander stilistisch middel dan personificatie is in elke van deze vier regels telkens eenmaal gebruikt. b Noteer de naam van dit stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • a: een van de volgende antwoorden: het dak leunt op de zuilen (regel 5); de geldkist geselt (regel 6); akkerland / een gebied wordt voorgesteld als slaaf (regel 7); een stad / het Gallische Parma scheert schapen (regel 8). Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
  • b: hyperbaton. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Over Sextus Roscius als persoon.

[1] Patrem occidit Sex. Roscius. Qui homo? Adulescentulus corruptus et
[2] ab hominibus nequam inductus? Annos natus maior quadraginta. Vetus
[3] videlicet sicarius, homo audax et saepe in caede versatus? At hoc ab
[4] accusatore ne dici quidem audistis. Luxuries igitur hominem nimirum et
[5] aeris alieni magnitudo et indomitae animi cupiditates ad hoc scelus
[6] impulerunt? De luxuria purgavit Erucius cum dixit hunc ne in convivio
[7] quidem ullo fere interfuisse. Nihil autem umquam debuit. Cupiditates
[8] porro quae possunt esse in eo qui, ut ipse accusator obiecit, ruri semper
[9] habitarit et in agro colendo vixerit? Quae vita maxime disiuncta a
[10] cupiditate et cum officio coniuncta est.
[11] Quae res igitur tantum istum furorem Sex. Roscio obiecit? ‘Patri’ inquit
[12] ‘non placebat.’ Patri non placebat? Quam ob causam? Necesse est enim
[13] eam quoque iustam et magnam et perspicuam fuisse. Nam ut illud
[14] incredibile est, mortem oblatam esse patri a filio sine plurimis et maximis
[15] causis, sic hoc veri simile non est, odio fuisse parenti filium sine causis
[16] multis et magnis et necessariis. Rursus igitur eodem revertamur et
[17] quaeramus quae tanta vitia fuerint in unico filio quare is patri displiceret.
[18] At perspicuum est nullum fuisse. Pater igitur amens, qui odisset eum sine
[19] causa quem procrearat? At is quidem fuit omnium constantissimus. Ergo
[20] illud iam perspicuum profecto est, si neque amens pater neque perditus
[21] filius fuerit, neque odi causam patri neque sceleris filio fuisse.
[22] ‘Nescio’ inquit ‘quae causa odi fuerit; fuisse odium intellego quia
[23] antea, cum duos filios haberet, illum alterum qui mortuus est secum omni
[24] tempore volebat esse, hunc in praedia rustica relegavit.’ Quod Erucio
[25] accidebat in mala nugatoriaque accusatione, idem mihi usu venit in causa
[26] optima: ille quomodo crimen commenticium confirmaret non inveniebat,
[27] ego res tam leves qua ratione infirmem ac diluam reperire non possum.
[28] Quid ais, Eruci? Tot praedia, tam pulchra, tam fructuosa Sex. Roscius filio
[29] suo relegationis ac supplici gratia colenda ac tuenda tradiderat? Quid?
[30] Hoc patres familiae qui liberos habent, praesertim homines illius ordinis ex
[31] municipiis rusticanis, nonne optatissimum sibi putant esse filios suos rei
[32] familiari maxime servire et in praediis colendis operae plurimum studique
[33] consumere? An amandarat hunc sic ut esset in agro ac tantummodo
[34] aleretur ad villam, ut commodis omnibus careret? Quid? Si constat hunc
[35] non modo colendis praediis praefuisse sed certis fundis patre vivo frui
[36] solitum esse, tamenne haec a te vita eius rusticana relegatio atque
[37] amandatio appellabitur? Vides, Eruci, quantum distet argumentatio tua ab
[38] re ipsa atque a veritate: quod consuetudine patres faciunt, id quasi
[39] novum reprehendis; quod benevolentia fit, id odio factum criminaris; quod
[40] honoris causa pater filio suo concessit, id eum supplici causa fecisse dicis.
[41] Van dit alles ben je zeker niet onkundig, maar je hebt zo bitter weinig
[42] argumenten tot je beschikking, dat je niet alleen ons, maar ook de
[43] normale gang van zaken, de gewone levenswijze van de mensen en de
[44] opinie van iedereen meent te moeten tegenspreken.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 39-45

Vraag 6 1 punt

Regel 24-26 Quod t/m optima. In deze zin maakt Cicero gebruik van het stilistisch middel chiasme. Neem het volgende schema over en citeer op de plaats van de puntjes de vier Latijnse tekstelementen die het chiasme vormen: … (a), … (b), … (b), … (a).

Bekijk het antwoord
  • Citeert in de juiste volgorde: (in) mala nugatoriaque (a), accusatione (b), (in) causa (b), optima (a) (regel 25-26) (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Over de bezittingen van Sextus Roscius.

[1] Dum praesidia ulla fuerunt, in Sullae praesidiis fuit; posteaquam ab armis
[2] omnes recesserunt, in summo otio rediens a cena Romae occisus est. Si
[3] lege, bona quoque lege venisse fateor. Sin autem constat contra omnes
[4] non modo veteres leges verum etiam novas occisum esse, bona quo iure
[5] aut quo more aut qua lege venierint quaero.
[6] In quem hoc dicam quaeris, Eruci. Non in eum quem vis et putas; nam
[7] Sullam et oratio mea ab initio et ipsius eximia virtus omni tempore
[8] purgavit. Ego haec omnia Chrysogonum fecisse dico, ut ementiretur, ut
[9] malum civem Roscium fuisse fingeret, ut eum apud adversarios occisum
[10] esse diceret, ut his de rebus a legatis Amerinorum doceri L. Sullam passus
[11] non sit. Denique etiam illud suspicor, omnino haec bona non venisse; id
[12] quod postea, si per vos, iudices, licitum erit, aperietur. Opinor enim esse
[13] in lege quam ad diem proscriptiones venditionesque fiant, nimirum
[14] kalendas Iunias. Aliquot post menses et homo occisus est et bona venisse
[15] dicuntur. Profecto aut haec bona in tabulas publicas nulla redierunt
[16] nosque ab isto nebulone facetius eludimur quam putamus, aut, si
[17] redierunt, tabulae publicae corruptae aliqua ratione sunt; nam lege
[18] quidem bona venire non potuisse constat.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 126-128

Vraag 12 1 punt

Regel 6 In t/m Eruci. Beschrijf in eigen woorden de retorische techniek die Cicero in deze zin gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat hij doet alsof zijn tegenstander een vraag aan hem stelt, die hij vervolgens zelf beantwoordt, of dat hij zijn tegenstander rechtstreeks aanspreekt (1p)

Niet fout rekenen als er is geantwoord: ‘Hij introduceert een fictieve spreker.’

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Tekst 3

Opgavetekst

Tekst 3 Het slot van de redevoering.

[1] Dubium est ad quem maleficium pertineat, cum videatis ex altera parte
[2] sectorem, inimicum, sicarium eundemque accusatorem hoc tempore, ex
[3] altera parte egentem, probatum suis filium, in quo non modo culpa nulla
[4] sed ne suspicio quidem potuit consistere? Numquid hic aliud videtis
[5] obstare Roscio nisi quod patris bona venierunt?
[6] Quodsi id vos suscipitis et eam ad rem operam vestram profitemini, si
[7] idcirco sedetis ut ad vos adducantur eorum liberi quorum bona venierunt,
[8] cavete, per deos immortales! iudices, ne nova et multo crudelior per vos
[9] proscriptio instaurata esse videatur. Illam priorem quae facta est in eos
[10] qui arma capere potuerunt tamen senatus suscipere noluit, ne quid acrius
[11] quam more maiorum comparatum est publico consilio factum videretur,
[12] hanc vero quae ad eorum liberos atque ad infantium puerorum incunabula
[13] pertinet nisi hoc iudicio a vobis reicitis et aspernamini, videte per deos
[14] immortales! quem in locum rem publicam perventuram putetis! Homines
[15] sapientes et ista auctoritate et potestate praeditos qua vos estis ex quibus
[16] rebus maxime res publica laborat, iis maxime mederi convenit. Vestrum
[17] nemo est quin intellegat populum Romanum, qui quondam in hostes
[18] lenissimus existimabatur, hoc tempore domestica crudelitate laborare.
[19] Hanc tollite ex civitate, iudices, hanc pati nolite diutius in hac re publica
[20] versari. Quae non modo id habet in se mali quod tot cives atrocissime
[21] sustulit verum etiam hominibus lenissimis ademit misericordiam
[22] consuetudine incommodorum. Nam cum omnibus horis aliquid atrociter
[23] fieri videmus aut audimus, etiam qui natura mitissimi sumus assiduitate
[24] molestiarum sensum omnem humanitatis ex animis amittimus.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 152-154

Vraag 19 2 punten

Regel 13-14 videte t/m putetis. Deze woorden worden door A. van den Daele als volgt vertaald: Zie dan toe, bij de onsterfelijke goden, naar welk een afgrond de staat gevoerd zal worden. In het Latijn is hier het stilistisch middel eufemisme gebruikt. a Leg uit dat in de vertaling het eufemisme niet is overgenomen. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling. b Noteer de naam van een ander stilistisch middel dat in het Latijn is gebruikt, maar niet in de vertaling is overgenomen.

Bekijk het antwoord
  • a: Legt uit dat het eufemisme in de vertaling niet is overgenomen: in het Latijn staat (quem in) locum, een verzachtende of neutrale uitdrukking, die in de vertaling is weergegeven als ‘(naar welk een) afgrond’ (1p)
  • b: Noemt alliteratie (1p)

Onderdeel a: 1 punt alleen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: (1) in het Latijn staat (quem in) locum, wat ‘naar wat voor plaats’ betekent en een verzachtende of neutrale uitdrukking is; (2) in de vertaling is dat expliciet weergegeven als ‘(naar welk een) afgrond’. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 De omstandigheden rond de moord.

[1] Posteaquam victoria constituta est ab armisque recessimus, cum
[2] proscriberentur homines atque ex omni regione caperentur ii qui
[3] adversarii fuisse putabantur, erat ille Romae frequens atque in foro et in
[4] ore omnium cotidie versabatur, magis ut exsultare victoria nobilitatis
[5] videretur quam timere ne quid ex ea calamitatis sibi accideret.
[6] Erant ei veteres inimicitiae cum duobus Rosciis Amerinis, quorum
[7] alterum sedere in accusatorum subselliis video, alterum tria huiusce
[8] praedia possidere audio; quas inimicitias si tam cavere potuisset quam
[9] metuere solebat, viveret. Neque enim, iudices, iniuria metuebat. Nam duo
[10] isti sunt T. Roscii (quorum alteri Capitoni cognomen est, iste qui adest
[11] Magnus vocatur) homines eiusmodi: alter plurimarum palmarum vetus ac
[12] nobilis gladiator habetur, hic autem nuper se ad eum lanistam contulit,
[13] quique ante hanc pugnam tiro esset, quod sciam, facile ipsum magistrum
[14] scelere audaciaque superavit. Nam cum hic Sex. Roscius esset Ameriae,
[15] T. autem iste Roscius Romae, cum hic filius assiduus in praediis esset
[16] cumque se voluntate patris rei familiari vitaeque rusticae dedisset, iste
[17] autem frequens Romae esset, occiditur ad balneas Pallacinas rediens a
[18] cena Sex. Roscius. Spero ex hoc ipso non esse obscurum ad quem
[19] suspicio malefici pertineat; verum id quod adhuc est suspiciosum, nisi
[20] perspicuum res ipsa fecerit, hunc affinem culpae iudicatote.
[21] Occiso Sex. Roscio primus Ameriam nuntiat Mallius Glaucia quidam,
[22] homo tenuis, libertinus, cliens et familiaris istius T. Rosci, et nuntiat
[23] domum non fili sed T. Capitonis inimici; et cum post horam primam noctis
[24] occisus esset, primo diluculo nuntius hic Ameriam venit; decem horis
[25] nocturnis sex et quinquaginta milia passuum cisiis pervolavit, non modo ut
[26] exoptatum inimico nuntium primus afferret sed etiam cruorem inimici
[27] quam recentissimum telumque paulo ante e corpore extractum
[28] ostenderet. Quadriduo quo haec gesta sunt res ad Chrysogonum in castra
[29] L. Sullae Volaterras defertur; magnitudo pecuniae demonstratur; bonitas
[30] praediorum (nam fundos decem et tres reliquit qui Tiberim fere omnes
[31] tangunt), huius inopia et solitudo commemoratur; demonstrant, cum
[32] pater huiusce Sex. Roscius, homo tam splendidus et gratiosus, nullo
[33] negotio sit occisus, perfacile hunc hominem incautum et rusticum et
[34] Romae ignotum de medio tolli posse; ad eam rem operam suam
[35] pollicentur. Ne diutius teneam, iudices, societas coitur. Cum nulla iam
[36] proscriptionis mentio fieret, cum etiam qui antea metuerant redirent ac
[37] iam defunctos sese periculis arbitrarentur, nomen refertur in tabulas Sex.
[38] Rosci, hominis studiosissimi nobilitatis, cuius bonorum manceps fit
[39] Chrysogonus; tria praedia vel nobilissima Capitoni propria traduntur, quae
[40] hodie possidet; in reliquas omnes fortunas iste T. Roscius nomine
[41] Chrysogoni, quemadmodum ipse dicit, impetum facit. Haec omnia,
[42] iudices, imprudente L. Sulla facta esse certo scio.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 16-21

Vraag 4 1 punt

Regel 14-18 Nam t/m Sex. Roscius. Beschrijf een van de manieren waarop Cicero door de opbouw van deze zin de dramatiek van de beschreven gebeurtenissen benadrukt. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 25 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft een van deze manieren (een is genoeg): de moord wordt pas in het laatste deel van de zin vermeld; er worden veel woorden gewijd aan de vredige activiteiten van Sex. Roscius (junior en senior), terwijl de moord met slechts één woord genoemd wordt; tegenover de fatsoenlijke Sex. Roscius wordt de brute moord gesteld, of Magnus wordt (tweemaal) gesteld door het negatief geladen woord iste (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Regel 18-19 Spero t/m pertineat. In deze regels past Cicero hetzelfde stilistisch middel toe als in regel 9 (Neque t/m metuebat). Noteer de naam van dit stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt litotes (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Regel 31-35 demonstrant t/m coitur. Citeer uit deze regels het Latijnse tekstelement dat het stilistisch middel tricolon vormt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (hunc hominem) incautum et rusticum et Romae ignotum (regel 33-34) (1p)

Niet fout rekenen wanneer het woord 'et' uit het citaat is weggelaten.

Vraag 10 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Cicero richt de verdenking op iemand anders.

[1] Erucius zou, als hij in deze zaak over die argumenten zou beschikken die
[2] ik vermeld heb, die net zo uitvoerig kunnen opnoemen als hij zou willen,
[3] en ik, leden van de jury, kan dat ook; maar ik ben van plan, zoals ik
[4] hiervoor al gezegd heb, ze vluchtig te bespreken en ze elk afzonderlijk
[5] slechts in zoverre aan te stippen, dat iedereen begrijpt dat ik er niet op
[6] uit ben iemand aan te klagen, maar dat ik mijn taak als verdediger serieus
[7] neem.
[8] Video igitur causas esse permultas quae istum impellerent; videamus
[9] nunc ecquae facultas suscipiendi malefici fuerit. Ubi occisus est Sex.
[10] Roscius? ‘Romae.’ Quid? Tu, T. Rosci, ubi tunc eras? ‘Romae. Verum
[11] quid ad rem? Et alii multi.’ Quasi nunc id agatur quis ex tanta
[12] multitudine occiderit, ac non hoc quaeratur, eum qui Romae sit occisus
[13] utrum verisimilius sit ab eo esse occisum qui assiduus eo tempore Romae
[14] fuerit, an ab eo qui multis annis Romam omnino non accesserit. Age nunc
[15] ceteras quoque facultates consideremus. Erat tum multitudo sicariorum,
[16] id quod commemoravit Erucius, et homines impune occidebantur. Quid?
[17] Ea multitudo quae erat? Opinor aut eorum qui in bonis erant occupati aut
[18] eorum qui ab iis conducebantur ut aliquem occiderent. Si eos putas qui
[19] alienum appetebant, tu es in eo numero qui nostra pecunia dives es; sin
[20] eos quos qui leviore nomine appellant percussores vocant, quaere in cuius
[21] fide sint et clientela; mihi crede, aliquem de societate tua reperies; et,
[22] quicquid tu contra dixeris, id cum defensione nostra contendito; ita
[23] facillime causa Sex. Rosci cum tua conferetur. Dices: ‘Quid postea, si
[24] Romae assiduus fui?’ Respondebo: ‘At ego omnino non fui.’ ‘Fateor me
[25] sectorem esse, verum et alii multi.’ ‘At ego,’ ut tute arguis, ‘agricola et
[26] rusticus.’ ‘Non continuo, si me in gregem sicariorum contuli, sum
[27] sicarius.’ ‘At ego profecto qui ne novi quidem quemquam sicarium longe
[28] absum ab eiusmodi crimine.’ Permulta sunt quae dici possunt quare
[29] intellegatur summam tibi facultatem fuisse malefici suscipiendi; quae non
[30] modo idcirco praetereo quod te ipsum non libenter accuso verum eo
[31] magis etiam quod, si de illis caedibus velim commemorare quae tum
[32] factae sunt ista eadem ratione qua Sex. Roscius occisus est, vereor ne ad
[33] plures oratio mea pertinere videatur.
[34] Videamus nunc strictim, sicut cetera, quae post mortem Sex. Rosci abs
[35] te, T. Rosci, facta sunt; quae ita aperta et manifesta sunt ut medius
[36] fidius, iudices, invitus ea dicam. Vereor enim, cuicuimodi es, T. Rosci, ne
[37] ita hunc videar voluisse servare ut tibi omnino non pepercerim. Cum hoc
[38] vereor et cupio tibi aliqua ex parte quod salva fide possim parcere, rursus
[39] immuto voluntatem meam; venit enim mihi in mentem oris tui. Tene, cum
[40] ceteri socii tui fugerent ac se occultarent, ut hoc iudicium non de illorum
[41] praeda sed de huius maleficio fieri videretur, potissimum tibi partes istas
[42] depoposcisse ut in iudicio versarere et sederes cum accusatore? Qua in re
[43] nihil aliud assequeris nisi ut ab omnibus mortalibus audacia tua
[44] cognoscatur et impudentia. Occiso Sex. Roscio quis primus Ameriam
[45] nuntiat? Mallius Glaucia, quem iam antea nominavi, tuus cliens et
[46] familiaris. Quid attinuit eum potissimum nuntiare quod, si nullum iam ante
[47] consilium de morte ac de bonis eius inieras nullamque societatem neque
[48] sceleris neque praemi cum homine ullo coieras, ad te minime omnium
[49] pertinebat? ‘Sua sponte Mallius nuntiat.’ Quid, quaeso, eius intererat?
[50] An, cum Ameriam non huiusce rei causa venisset, casu accidit ut id quod
[51] Romae audierat primus nuntiaret? Cuius rei causa venerat Ameriam? ‘Non
[52] possum’ inquit ‘divinare.’ Eo rem iam adducam ut nihil divinatione opus
[53] sit. Qua ratione T. Roscio Capitoni primo nuntiavit? Cum Ameriae Sex.
[54] Rosci domus uxor liberique essent, cum tot propinqui cognatique optime
[55] convenientes, qua ratione factum est ut iste tuus cliens, sceleris tui
[56] nuntius, T. Roscio Capitoni potissimum nuntiaret?

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 91-96

Vraag 14 2 punten

Regel 8-14 Video t/m accesserit. Cicero gebruikt in deze regels een retorische techniek die het voor hem mogelijk maakt de zaken voor zijn tegenstander nadelig voor te stellen.
a) Beschrijf deze techniek.
b) Leg uit dat deze techniek het voor hem mogelijk maakt de zaken voor zijn tegenstander nadelig voor te stellen.

Bekijk het antwoord
  • a: beschrijft de techniek: Cicero construeert een denkbeeldige dialoog (tussen hemzelf en zijn tegenstander) (1p)
  • b: legt uit dat Cicero aan het woord is en zijn tegenstander dus alles in de mond kan leggen wat hij wil (1p)

Bij a niet fout rekenen bij 'hij introduceert een fictieve spreker'. Bij b ook goed rekenen als in het antwoord in plaats van 'alles wat hij wil' een van de concrete tekstelementen uit de regels 10-11 staat.

Vraag 14 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Het begin van de redevoering.

[1] Credo ego vos, iudices, mirari quid sit quod, cum tot summi oratores
[2] hominesque nobilissimi sedeant, ego potissimum surrexerim, is qui neque
[3] aetate neque ingenio neque auctoritate sim cum his qui sedeant
[4] comparandus. Omnes enim hi quos videtis adesse in hac causa iniuriam
[5] novo scelere conflatam putant oportere defendi, defendere ipsi propter
[6] iniquitatem temporum non audent. Ita fit ut adsint propterea quod
[7] officium sequuntur, taceant autem idcirco quia periculum vitant.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 1

Vraag 2 2 punten

Tekst 1, regel 1-4 (Credo t/m comparandus): In deze regels onderscheidt Cicero zijn eigen gedrag van dat van andere aanwezige redenaars. Hij doet dit onder andere door gebruik te maken van het stilistisch middel antithese.
a. Citeer de twee Latijnse woorden die deze antithese vormen.
b. Uit het vervolg (t/m regel 7 vitant) blijkt dat er ook een overeenkomst is tussen Cicero en andere aanwezige redenaars. Beschrijf in eigen woorden deze overeenkomst.

Bekijk het antwoord
  • Citeert sedeant (regel 2) en surrexerim (regel 2) (1p)
  • Beschrijft dat de aanwezigen vinden dat het onrecht in deze zaak bestreden moet worden, of dat zij aanwezig zijn omdat ze voldoen aan hun verplichting (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide woorden juist zijn. Bij a niet fout rekenen wanneer in plaats van 'sedeant (regel 2)' is geciteerd 'sedeant (regel 3)'. Bij b geen scorepunt toekennen wanneer geantwoord is 'Ze vinden dat het onrecht verdedigd moet worden.' Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 2 punten

Tekst 1, regel 2-4 (qui t/m comparandus): In deze opmerking vergelijkt Cicero zichzelf op drie punten met de andere aanwezige redenaars: aetate, ingenio, auctoritate.
a. Op welk van deze drie punten kan de opmerking van Cicero beschouwd worden als valse bescheidenheid? Verklaar je antwoord.
b. Noteer de namen van twee stilistische middelen die Cicero gebruikt in zijn opmerking qui t/m comparandus (regel 2-4). Laat alliteratie buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het punt van ingenio (talent) en verklaart dat Cicero zich zeer bewust was van zijn eigen talent (1p)
  • Noemt de stilistische middelen polysyndeton en tricolon (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer het punt en de verklaring beide juist zijn. Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide namen juist zijn; bij b niet fout rekenen wanneer 'anafora' of 'climax' is genoteerd in plaats van polysyndeton, of 'climax' als een van de antwoorden. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 3 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Tekst 4

Vraag 12 1 punt

Tekst 4, regel 7-15 (Causam t/m accedere): Citeer uit deze regels de Latijnse zin die als een geval van het stilistisch middel sententia opgevat kan worden en verklaar je keuze. Ga in je antwoord in op de betekenis van de desbetreffende zin.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (Sic vita hominum est ut) ad maleficium nemo conetur sine spe atque emolumento accedere (regel 13-15) en verklaart dat de zin een algemene strekking heeft: misdaden worden begaan door mensen die denken er voordeel van te zullen hebben (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Tekst 4, regel 25-30 (Quid si accedit t/m occultatur): In deze regels gebruikt Cicero het stilistisch middel paradox. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (Tenuitas hominis) eo magis eluceat quo magis occultatur (regel 28-30) (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Apollo en Daphne

[497] Spectat inornatos collo pendere capillos,
[498] et “Quid, si comantur?” ait; videt igne micantes
[499] sideribus similes oculos; videt oscula, quae non
[500] est vidisse satis; laudat digitosque manusque
[501] bracchiaque et nudos media plus parte lacertos;
[502] si qua latent, meliora putat. Fugit ocior aura
[503] illa levi neque ad haec revocantis verba resistit:
[504] “Nympha, precor, Penei, mane! Non insequor hostis;
[505] nympha, mane! Sic agna lupum, sic cerva leonem,
[506] sic aquilam penna fugiunt trepidante columbae,
[507] hostes quaeque suos; amor est mihi causa sequendi.
[508] Me miserum, ne prona cadas indignave laedi
[509] crura notent sentes, et sim tibi causa doloris!
[510] Aspera qua properas loca sunt. Moderatius, oro,
[511] curre fugamque inhibe; moderatius insequar ipse.
[512] Cui placeas inquire tamen; non incola montis,
[513] non ego sum pastor, non hic armenta gregesque
[514] horridus observo. Nescis, temeraria, nescis
[515] quem fugias, ideoque fugis. Mihi Delphica tellus
[516] et Claros et Tenedos Pataraeaque regia servit;
[517] Iuppiter est genitor; per me quod eritque fuitque
[518] estque patet; per me concordant carmina nervis.
[519] Certa quidem nostra est, nostra tamen una sagitta
[520] certior, in vacuo quae vulnera pectore fecit.
[521] Inventum medicina meum est opiferque per orbem
[522] dicor et herbarum subiecta potentia nobis.
[523] Ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis
[524] nec prosunt domino quae prosunt omnibus artes!”
[525] Plura locuturum timido Peneia cursu
[526] fugit cumque ipso verba imperfecta reliquit,
[527] tum quoque visa decens. Nudabant corpora venti,
[528] obviaque adversas vibrabant flamina vestes,
[529] et levis impulsos retro dabat aura capillos;
[530] aucta fuga forma est. Sed enim non sustinet ultra
[531] perdere blanditias iuvenis deus, utque monebat
[532] ipse Amor, admisso sequitur vestigia passu.
[533] Ut canis in vacuo leporem cum Gallicus arvo
[534] vidit, et hic praedam pedibus petit, ille salutem,
[535] alter inhaesuro similis iam iamque tenere
[536] sperat et extento stringit vestigia rostro,
[537] alter in ambiguo est an sit comprensus et ipsis
[538] morsibus eripitur tangentiaque ora relinquit;
[539] sic deus et virgo est, hic spe celer, illa timore.

Ovidius, Metamorphoses 1.497-539

Vraag 8 1 punt

Regel 525-527 Plura t/m decens. In deze regels komt het stilistisch middel enallage voor. Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ‘timido’ (regel 525) (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 2 punten

Regel 530 aucta fuga forma est. Sed enim non sustinet ultra. a. Schrijf regel 530 over en scandeer deze regel. b. Congrueert aucta met fuga of congrueert aucta met forma? Licht je antwoord toe op basis van het metrum.

Bekijk het antwoord
  • a. Scandeert regel 530 juist: ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ (1p)
  • b. Congrueert aucta met forma, omdat de slot-a van aucta kort is en forma nominatief (onderwerp) is; fuga heeft een lange a, dus daar congrueert aucta niet mee (1p)

Bij b alleen een punt als zowel de keuze als de toelichting op basis van het metrum juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Regel 534 et t/m salutem. Verdedig de stelling dat de alliteratie de inhoud van deze regel ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Verdedigt dat de herhaling van de letter p (de alliteratie) klinkt als het geluid van roffelende dierenpoten (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 10 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Uit de brief van Paris aan Helena

[163] Da modo te, quae sit Paridis constantia nosces:
[164] flamma rogi flammas finiet una meas.
[165] Praeposui regnis ego te, quae maxima quondam
[166] pollicita est nobis nupta sororque Iovis,
[167] dumque tuo possem circumdare bracchia collo,
[168] contempta est virtus Pallade dante mihi.
[169] Nec piget aut umquam stulte legisse videbor:
[170] permanet in voto mens mea firma suo.
[171] Spem modo ne nostram fieri patiare caducam
[172] deprecor, o tanto digna labore peti.
[173] Non ego coniugium generosae degener opto,
[174] nec mea, crede mihi, turpiter uxor eris.
[175] Pliada, si quaeres, in nostra gente Iovemque
[176] invenies, medios ut taceamus avos.
[177] Regna parens Asiae, qua nulla beatior ora est,
[178] finibus immensis vix obeunda tenet.
[179] Innumeras urbes atque aurea tecta videbis
[180] quaeque suos dicas templa decere deos.
[181] Ilion aspicies firmataque turribus altis
[182] moenia Phoebeae structa canore lyrae.
[183] Quid tibi de turba narrem numeroque virorum?
[184] Vix populum tellus sustinet illa suum.
[185] Occurrent denso tibi Troades agmine matres,
[186] nec capient Phrygias atria nostra nurus.
[187] O quotiens dices “Quam pauper Achaia nostra est”!
[188] Una domus quaevis urbis habebit opes.
[189] Nec mihi fas fuerit Sparten contemnere vestram:
[190] in qua tu nata es, terra beata mihi est.
[191] Parca sed est Sparte, tu cultu divite digna;
[192] ad talem formam non facit iste locus.
[193] Hanc faciem largis sine fine paratibus uti
[194] deliciisque decet luxuriare novis.
[195] Cum videas cultus nostra de gente virorum,
[196] qualem Dardanias credis habere nurus?
[197] Da modo te facilem nec dedignare maritum
[198] rure Therapnaeo nata puella Phrygem.
[199] Phryx erat et nostro genitus de sanguine, qui nunc
[200] cum dis potando nectare miscet aquas;
[201] Phryx erat Aurorae coniunx, tamen abstulit illum
[202] extremum noctis quae dea finit iter;
[203] Phryx etiam Anchises, volucrum cui mater Amorum
[204] gaudet in Idaeis concubuisse iugis.
[205] Nec, puto, collatis forma Menelaus et armis
[206] iudice te nobis anteferendus erit.
[207] Non dabimus certe socerum tibi clara fugantem
[208] lumina, qui trepidos a dape vertat equos;
[209] nec Priamo pater est soceri de caede cruentus
[210] et qui Myrtoas crimine signat aquas;
[211] nec proavo Stygia nostro captantur in unda
[212] poma nec in mediis quaeritur umor aquis.

Ovidius, Heroides 16.163-212

Vraag 15 1 punt

Regel 169 Nec t/m videbor. Leg uit dat Ovidius in deze regel het narratologisch middel dramatische ironie gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de lezer weet wat Paris niet weet: dat hij in Troje grote verwijten zal krijgen, dat er ellende uit zal voortkomen en dat Troje erdoor ten onder zal gaan (1p)

Alleen een punt als er is ingegaan op de kennis van de lezer en/of het gebrek aan kennis bij Paris, en op de inhoud van die kennis.

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 2 punten

Regel 173-174. In elk van deze beide regels past Ovidius het stilistisch middel litotes toe. a. Citeer uit regel 173 (Non t/m opto) de twee Latijnse woorden die de litotes vormen. b. Citeer uit regel 174 (nec t/m eris) de twee Latijnse woorden die de litotes vormen.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert ‘non degener’ (regel 173) (1p)
  • b. Citeert ‘nec turpiter’ (regel 174) (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Philemon en Baucis

[664] Ponitur hic bicolor sincerae baca Minervae
[665] conditaque in liquida corna autumnalia faece
[666] intibaque et radix et lactis massa coacti
[667] ovaque non acri leviter versata favilla,
[668] omnia fictilibus; post haec caelatus eodem
[669] sistitur argento crater fabricataque fago
[670] pocula, qua cava sunt, flaventibus inlita ceris.
[671] Parva mora est, epulasque foci misere calentes;
[672] nec longae rursus referuntur vina senectae
[673] dantque locum mensis paulum seducta secundis.
[674] Hic nux, hic mixta est rugosis carica palmis
[675] prunaque et in patulis redolentia mala canistris
[676] et de purpureis collectae vitibus uvae;
[677] candidus in medio favus est. Super omnia vultus
[678] accessere boni nec iners pauperque voluntas.
[679] Interea totiens haustum cratera repleri
[680] sponte sua per seque vident succrescere vina;
[681] attoniti novitate pavent manibusque supinis
[682] concipiunt Baucisque preces timidusque Philemon
[683] et veniam dapibus nullisque paratibus orant.
[684] Unicus anser erat, minimae custodia villae,
[685] quem dis hospitibus domini mactare parabant;
[686] ille celer penna tardos aetate fatigat
[687] eluditque diu tandemque est visus ad ipsos
[688] confugisse deos. Superi vetuere necari
[689] “Di” que “sumus, meritasque luet vicinia poenas
[690] impia” dixerunt; “vobis immunibus huius
[691] esse mali dabitur. Modo vestra relinquite tecta
[692] ac nostros comitate gradus et in ardua montis
[693] ite simul.” Parent ambo baculisque levati
[694] nituntur longo vestigia ponere clivo.
[695] Tantum aberant summo quantum semel ire sagitta
[696] missa potest; flexere oculos et mersa palude
[697] cetera prospiciunt, tantum sua tecta manere.

Ovidius, Metamorphoses 8.664-697

Vraag 1 1 punt

Regel 664-667 Ponitur t/m favilla. Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in deze regels de grote hoeveelheid gerechten benadrukt wordt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het stilistisch middel polysyndeton. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Regel 684-685 Unicus t/m parabant. In deze regels komt het stilistisch middel metonymia voor. Citeer het desbetreffende Latijnse woord en noteer wat met dit woord bedoeld wordt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert custodia (regel 684) en noemt dat hiermee een bewaker bedoeld wordt. (1p)

Alleen 1 punt wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het Latijnse woord en wat ermee bedoeld wordt.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 1 punt

Regel 686-688 ille t/m deos. In deze regels komt het stilistisch middel antithese voor. Citeer de twee Latijnse woorden die de antithese vormen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert celer en tardos (regel 686). (1p)

Alleen 1 punt wanneer beide woorden juist zijn.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 11 2 punten

Regel 694 nituntur longo vestigia ponere clivo. a. Schrijf regel 694 over en scandeer deze regel. b. Leg uit dat de inhoud van deze regel wordt ondersteund door het metrum.

Bekijk het antwoord
  • Schrijft regel 694 over en scandeert: ˉ ˉ | ˉ ˉ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ (1p)
  • Legt uit dat de spondeeën (aan het begin van de regel) de moeizame tocht (van de oudjes bergop) verbeelden. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Ovidius’ autobiografie

[55] Utque ego maiores, sic me coluere minores,
[56] notaque non tarde facta Thalia mea est.
[57] Carmina cum primum populo iuvenilia legi,
[58] barba resecta mihi bisve semelve fuit.
[59] Moverat ingenium totam cantata per urbem
[60] nomine non vero dicta Corinna mihi.
[61] Multa quidem scripsi, sed, quae vitiosa putavi,
[62] emendaturis ignibus ipse dedi.
[63] Tunc quoque, cum fugerem, quaedam placitura cremavi,
[64] iratus studio carminibusque meis.
[65] Molle Cupidineis nec inexpugnabile telis
[66] cor mihi, quodque levis causa moveret, erat.
[67] Cum tamen hic essem minimoque accenderer igni,
[68] nomine sub nostro fabula nulla fuit.
[69] Paene mihi puero nec digna nec utilis uxor
[70] est data, quae tempus perbreve nupta fuit.
[71] Illi successit, quamvis sine crimine coniunx,
[72] non tamen in nostro firma futura toro.
[73] Ultima, quae mecum seros permansit in annos,
[74] sustinuit coniunx exulis esse viri.
[75] Filia me mea bis prima fecunda iuventa,
[76] sed non ex uno coniuge, fecit avum.
[77] Et iam complerat genitor sua fata novemque
[78] addiderat lustris altera lustra novem.
[79] Non aliter flevi, quam me fleturus ademptum
[80] ille fuit. Matris proxima busta tuli.
[81] Felices ambo tempestiveque sepulti,
[82] ante diem poenae quod periere meae!
[83] Me quoque felicem, quod non viventibus illis
[84] sum miser, et de me quod doluere nihil!
[85] Si tamen extinctis aliquid nisi nomina restant,
[86] et gracilis structos effugit umbra rogos:
[87] fama, parentales, si vos mea contigit, umbrae,
[88] et sunt in Stygio crimina nostra foro,
[89] scite, precor, causam (nec vos mihi fallere fas est)
[90] errorem iussae, non scelus, esse fugae.
[91] Manibus hoc satis est: ad vos, studiosa, revertor,
[92] pectora, quae vitae quaeritis acta meae.
[93] Iam mihi canities pulsis melioribus annis
[94] venerat, antiquas miscueratque comas,
[95] postque meos ortus Pisaea vinctus oliva
[96] abstulerat deciens praemia victor eques,
[97] cum maris Euxini positos ad laeva Tomitas
[98] quaerere me laesi principis ira iubet.
[99] Causa meae cunctis nimium quoque nota ruinae
[100] indicio non est testificanda meo.

Ovidius, Tristia 4.10.55-100

Vraag 14 1 punt

Regel 56 Thalia mea. Wat bedoelt Ovidius concreet met deze metonymia? Beantwoord de vraag in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Thalia staat voor (zijn/mijn) gedichten / dichtkunst. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

Regel 98 quaerere t/m iubet. Noteer de naam van het stilistisch middel dat Ovidius in deze regel gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt personificatie. (1p)

Niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven: ‘metonymia’.

Vraag 25 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Reizen

[1] SENECA LUCILIO SUO SALUTEM
[2] Hoc tibi soli putas accidisse et admiraris quasi rem novam quod
[3] peregrinatione tam longa et tot locorum varietatibus non discussisti
[4] tristitiam gravitatemque mentis? Animum debes mutare, non caelum.
[5] Licet vastum traieceris mare, licet, ut ait Vergilius noster,
[6] terraeque urbesque recedant,
[7] sequentur te quocumque perveneris vitia. Hoc idem querenti cuidam
[8] Socrates ait, ‘quid miraris nihil tibi peregrinationes prodesse, cum te
[9] circumferas? Premit te eadem causa quae expulit’. Quid terrarum iuvare
[10] novitas potest? Quid cognitio urbium aut locorum? In irritum cedit ista
[11] iactatio. Quaeris quare te fuga ista non adiuvet? Tecum fugis. Onus animi
[12] deponendum est: non ante tibi ullus placebit locus. Talem nunc esse
[13] habitum tuum cogita qualem Vergilius noster vatis inducit iam concitatae
[14] et instigatae multumque habentis in se spiritus non sui:
[15] bacchatur vates, magnum si pectore possit
[16] excussisse deum.
[17] Vadis huc illuc ut excutias insidens pondus quod ipsa iactatione
[18] incommodius fit, sicut in navi onera immota minus urgent, inaequaliter
[19] convoluta citius eam partem in quam incubuere demergunt. Quidquid
[20] facis, contra te facis et motu ipso noces tibi; aegrum enim concutis. At
[21] cum istuc exemeris malum, omnis mutatio loci iucunda fiet; in ultimas
[22] expellaris terras licebit, in quolibet barbariae angulo colloceris, hospitalis
[23] tibi illa qualiscumque sedes erit. Magis quis veneris quam quo interest, et
[24] ideo nulli loco addicere debemus animum. Cum hac persuasione vivendum
[25] est: ‘non sum uni angulo natus, patria mea totus hic mundus est’. Quod si
[26] liqueret tibi, non admirareris nil adiuvari te regionum varietatibus in quas
[27] subinde priorum taedio migras; prima enim quaeque placuisset si omnem
[28] tuam crederes. Nunc non peregrinaris sed erras et ageris ac locum ex loco
[29] mutas, cum illud quod quaeris, bene vivere, omni loco positum sit. Num
[30] quid tam turbidum fieri potest quam forum? Ibi quoque licet quiete vivere,
[31] si necesse sit. Sed si liceat disponere se, conspectum quoque et viciniam
[32] fori procul fugiam; nam ut loca gravia etiam firmissimam valetudinem
[33] temptant, ita bonae quoque menti necdum adhuc perfectae et
[34] convalescenti sunt aliqua parum salubria. Dissentio ab his qui in fluctus
[35] medios eunt et tumultuosam probantes vitam cotidie cum difficultatibus
[36] rerum magno animo colluctantur. Sapiens feret ista, non eliget, et malet
[37] in pace esse quam in pugna; non multum prodest vitia sua proiecisse, si
[38] cum alienis rixandum est. ‘Triginta’ inquit ‘tyranni Socraten
[39] circumsteterunt nec potuerunt animum eius infringere.’ Quid interest quot
[40] domini sint? Servitus una est; hanc qui contempsit in quanta libet turba
[41] dominantium liber est.
[42] Tempus est desinere, sed si prius portorium solvero. ‘Initium est salutis
[43] notitia peccati.’ Egregie mihi hoc dixisse videtur Epicurus; nam qui
[44] peccare se nescit corrigi non vult; deprehendas te oportet antequam
[45] emendes. Quidam vitiis gloriantur: tu existimas aliquid de remedio
[46] cogitare qui mala sua virtutum loco numerant? Ideo quantum potes te
[47] ipse coargue, inquire in te; accusatoris primum partibus fungere, deinde
[48] iudicis, novissime deprecatoris; aliquando te offende. Vale.

Seneca, Epistula 28

Vraag 10 2 punten

Regel 34-35 fluctus medios. Seneca gebruikt hier een metafoor. a. Citeer het Latijnse zelfstandig naamwoord uit het voorafgaande (vanaf Nunc regel 28) dat een concreet voorbeeld is van wat Seneca met de metafoor fluctus medios bedoelt. b. Beschrijf in eigen woorden de houding van een volmaakte stoïcus met betrekking tot fluctus medios. Verwerk in je antwoord de desbetreffende Latijnse stoïsche term.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert forum (regel 30) of fori (regel 32) (1p)
  • b. Beschrijft dat een stoïcus fluctus medios beschouwt als indifferentia (dingen die er niet toe doen) (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking. Bij b. verwacht het model de Latijnse stoïsche term indifferentia.

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Canius en Pythius

[1] Quod si vituperandi qui reticuerunt, quid de iis existimandum est, qui
[2] orationis vanitatem adhibuerunt? C. Canius, eques Romanus, nec
[3] infacetus et satis litteratus, cum se Syracusas otiandi, ut ipse dicere
[4] solebat, non negotiandi causa contulisset, dictitabat se hortulos aliquos
[5] emere velle, quo invitare amicos et ubi se oblectare sine interpellatoribus
[6] posset. Quod cum percrebuisset, Pythius ei quidam, qui argentariam
[7] faceret Syracusis, venales quidem se hortos non habere, sed licere uti
[8] Canio, si vellet, ut suis, et simul ad cenam hominem in hortos invitavit in
[9] posterum diem. Cum ille promisisset, tum Pythius, qui esset ut
[10] argentarius apud omnes ordines gratiosus, piscatores ad se convocavit, et
[11] ab iis petivit, ut ante suos hortulos postridie piscarentur, dixitque quid eos
[12] facere vellet. Ad cenam tempori venit Canius; opipare a Pythio apparatum
[13] convivium, cumbarum ante oculos multitudo, pro se quisque, quod
[14] ceperat, adferebat; ante pedes Pythi pisces abiciebantur.
[15] Tum Canius ‘quaeso’, inquit, ‘quid est hoc, Pythi? Tantumne piscium?
[16] Tantumne cumbarum?’ Et ille: ‘Quid mirum?’ inquit. ‘Hoc loco est
[17] Syracusis quidquid est piscium, hic aquatio, hac villa isti carere non
[18] possunt.’ Incensus Canius cupiditate contendit a Pythio, ut venderet.
[19] Gravate ille primo. Quid multa? Impetrat. Emit homo cupidus et locuples
[20] tanti, quanti Pythius voluit, et emit instructos. Nomina facit, negotium
[21] conficit. Invitat Canius postridie familiares suos, venit ipse mature,
[22] scalmum nullum videt. Quaerit ex proximo vicino, num feriae quaedam
[23] piscatorum essent, quod eos nullos videret. ‘Nullae, quod sciam,’ inquit
[24] ille, ‘sed hic piscari nulli solent. Itaque heri mirabar quid accidisset.’
[25] Stomachari Canius, sed quid faceret? Nondum enim C. Aquilius, collega et
[26] familiaris meus, protulerat de dolo malo formulas; in quibus ipsis, cum ex
[27] eo quaereretur, quid esset dolus malus, respondebat, cum esset aliud
[28] simulatum, aliud actum. Hoc quidem sane luculente, ut ab homine perito
[29] definiendi. Ergo et Pythius et omnes aliud agentes, aliud simulantes
[30] perfidi, improbi, malitiosi. Nullum igitur eorum factum potest utile esse,
[31] cum sit tot vitiis inquinatum.

Cicero, De officiis 3.58-60

Vraag 20 1 punt

Regel 14 ante t/m abiciebantur. Verdedig de stelling dat Cicero door het gebruik van alliteratie hier laat horen wat er beschreven wordt.

Bekijk het antwoord
  • Verdedigt dat door de alliteratie (de vele p’s) het geluid wordt nagebootst van de vissen die op de grond ploffen (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Regel 19 Gravate t/m Impetrat en regel 20-21 Nomina t/m conficit. Leg het verband uit tussen de kortheid van de zinnen in deze regels en de inhoud ervan.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat door de kortheid van de zinnen de snelheid wordt benadrukt waarmee de transactie gesloten wordt (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 22 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Tekst 1

Opgavetekst

Tekst 1 Kritiek op Seneca en zijn reactie daarop

[1] Si quis itaque ex istis qui philosophiam conlatrant quod solent dixerit:
[2] ‘Quare ergo tu fortius loqueris quam vivis? Quare et superiori verba
[3] summittis et pecuniam necessarium tibi instrumentum existimas et damno
[4] moveris et lacrimas audita coniugis aut amici morte demittis et respicis
[5] famam et malignis sermonibus tangeris? Quare cultius rus tibi est quam
[6] naturalis usus desiderat? Cur non ad praescriptum tuum cenas? Cur tibi
[7] nitidior supellex est? Cur apud te vinum aetate tua vetustius bibitur? Cur
[8] aurum disponitur? Cur arbores nihil praeter umbram daturae conseruntur?
[9] Quare uxor tua locupletis domus censum auribus gerit? Quare
[10] paedagogium pretiosa veste succingitur? Quare ars est apud te ministrare
[11] nec temere et ut libet conlocatur argentum sed perite struitur et est
[12] aliquis scindendi obsonii magister?’ Adice, si vis: ‘Cur trans mare
[13] possides? Cur plura quam nosti? <Cur> turpiter aut tam neglegens es ut
[14] non noveris pauculos servos aut tam luxuriosus ut plures habeas quam
[15] quorum notitiae memoria sufficiat?’ Adiuvabo postmodo convicia et plura
[16] mihi quam putas obiciam, nunc hoc respondeo tibi: non sum sapiens et,
[17] ut malivolentiam tuam pascam, nec ero. Exige itaque a me, non ut
[18] optimis par sim, sed ut malis melior: hoc mihi satis est, cotidie aliquid ex
[19] vitiis meis demere et errores meos obiurgare. Non perveni ad sanitatem,
[20] ne perveniam quidem; delenimenta magis quam remedia podagrae meae
[21] compono, contentus si rarius accedit et si minus verminatur: vestris
[22] quidem pedibus comparatus, debiles, cursor sum. Haec non pro me loquor
[23] — ego enim in alto vitiorum omnium sum — sed pro illo cui aliquid acti
[24] est. ‘Aliter’ inquis ‘loqueris, aliter vivis.’ Hoc, malignissima capita et
[25] optimo cuique inimicissima, Platoni obiectum est, obiectum Epicuro,
[26] obiectum Zenoni; omnes enim isti dicebant non quemadmodum ipsi
[27] viverent, sed quemadmodum esset <et> ipsis vivendum. De virtute, non
[28] de me loquor, et cum vitiis convicium facio, in primis meis facio: cum
[29] potuero, vivam quomodo oportet. Nec malignitas me ista multo veneno
[30] tincta deterrebit ab optimis; ne virus quidem istud quo alios spargitis, quo
[31] vos necatis, me inpediet quominus perseverem laudare vitam non quam
[32] ago sed quam agendam scio, quominus virtutem adorem et ex intervallo
[33] ingenti reptabundus sequar. Expectabo scilicet ut quicquam malivolentiae
[34] inviolatum sit, cui sacer nec Rutilius fuit nec Cato? Curet aliquis an istis
[35] nimis dives videatur quibus Demetrius Cynicus parum pauper est? Virum
[36] acerrimum et contra omnia naturae desideria pugnantem, hoc
[37] pauperiorem quam ceteros Cynicos quod, cum sibi interdixerint habere,
[38] interdixit et poscere, negant satis egere. Vides enim: non virtutis
[39] scientiam sed egestatis professus est.

Seneca, De vita beata 17-18

Vraag 2 1 punt

Regel 2-5 (Quare ergo t/m tangeris). Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee de in deze zin gemaakte verwijten worden onderstreept. Laat retorische vraag buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het stilistisch middel: polysyndeton. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Tekst 2

Opgavetekst

Tekst 2 Dionysius, tiran van Syracuse

[1] Duodequadraginta annos tyrannus Syracusanorum fuit Dionysius, cum
[2] quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset. Qua
[3] pulchritudine urbem, quibus autem opibus praeditam servitute oppressam
[4] tenuit civitatem! Atqui de hoc homine a bonis auctoribus sic scriptum
[5] accepimus, summam fuisse eius in victu temperantiam in rebusque
[6] gerundis virum acrem et industrium, eundem tamen maleficum natura et
[7] iniustum; ex quo omnibus bene veritatem intuentibus videri necesse est
[8] miserrimum. Ea enim ipsa, quae concupierat, ne tum quidem, cum omnia
[9] se posse censebat, consequebatur.
[10] Qui cum esset bonis parentibus atque honesto loco natus — etsi id quidem
[11] alius alio modo tradidit — abundaretque et aequalium familiaritatibus et
[12] consuetudine propinquorum, haberet etiam more Graeciae quosdam
[13] adulescentes amore coniunctos, credebat eorum nemini, sed eis quos ex
[14] familiis locupletium servos delegerat, quibus nomen servitutis ipse
[15] detraxerat, et quibusdam convenis et feris barbaris corporis custodiam
[16] committebat. Ita propter iniustam dominatus cupiditatem in carcerem
[17] quodam modo ipse se incluserat. Quin etiam ne tonsori collum
[18] committeret, tondere filias suas docuit. Ita sordido ancillarique artificio
[19] regiae virgines ut tonstriculae tondebant barbam et capillum patris. Et
[20] tamen ab eis ipsis, cum iam essent adultae, ferrum removit instituitque,
[21] ut candentibus iuglandium putaminibus barbam sibi et capillum adurerent.
[22] Cumque duas uxores haberet, Aristomachen civem suam, Doridem autem
[23] Locrensem, sic noctu ad eas ventitabat, ut omnia specularetur et
[24] perscrutaretur ante. Et cum fossam latam cubiculari lecto circumdedisset
[25] eiusque fossae transitum ponticulo ligneo coniunxisset, eum ipsum, cum
[26] forem cubiculi clauserat, detorquebat. Idemque cum in communibus
[27] suggestis consistere non auderet, contionari ex turri alta solebat.
[28] Atque is cum pila ludere vellet — studiose enim id factitabat — tunicamque
[29] poneret, adulescentulo, quem amabat, tradidisse gladium dicitur. Hic cum
[30] quidam familiaris iocans dixisset: ‘Huic quidem certe vitam tuam
[31] committis’ adrisissetque adulescens, utrumque iussit interfici, alterum,
[32] quia viam demonstravisset interimendi sui, alterum, quia dictum id risu
[33] adprobavisset. Atque eo facto sic doluit, nihil ut tulerit gravius in vita;
[34] quem enim vehementer amarat, occiderat. Sic distrahuntur in contrarias
[35] partes impotentium cupiditates. Cum huic obsecutus sis illi est
[36] repugnandum.

Cicero, Tusculanae disputationes 5.57-60

Vraag 20 1 punt

In de regels 10-18 (Qui t/m docuit) beschrijft Cicero de ongelukkige toestand waarin Dionysius verkeert met een metafoor. Beschrijf deze metafoor in eigen woorden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat Dionysius zichzelf als het ware in een kerker of gevangenis heeft opgesloten. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Hoe vaak stijlfiguren in het examen komt

Vragen over stijlfiguren per centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2024, tijdvak 14, 728%
2024, tijdvak 210-11, 17311%
2023, tijdvak 113, 16, 20-22520%
2023, tijdvak 22, 4, 6, 18415%
2022, tijdvak 11, 7, 10313%
2022, tijdvak 214, 18-19313%
2022, tijdvak 35, 8, 16312%
2021, tijdvak 16, 12, 19313%
2021, tijdvak 24-5, 10, 14416%
2021, tijdvak 32-3, 12, 20417%
2019, tijdvak 18-10, 15-16519%
2019, tijdvak 21, 6-7, 11, 14, 25623%
2018, tijdvak 110, 20, 22312%
2018, tijdvak 22, 2027%

In 14 van de 18 ingedeelde examens Latijnse taal en cultuur vwo staat een vraag over stijlfiguren, samen 50 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 2: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 3% van de vragen over stijlfiguren, daarvoor 15%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met stijlfiguren

Maak de 15 nieuwste examenvragen over stijlfiguren online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over stijlfiguren

Andere onderwerpen Latijnse taal en cultuur vwo

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen Latijnse taal en cultuur vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt stijlfiguren voor in het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 50 vragen over stijlfiguren, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 14 van die examens.

In welk examen Latijnse taal en cultuur vwo stonden de meeste vragen over stijlfiguren?

In het examen van 2019, tijdvak 2, met 6 vragen: 1, 6-7, 11, 14, 25.

Hoe oefen ik examenvragen over stijlfiguren?

Op deze pagina staan alle vragen over stijlfiguren met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.