Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 1 en Tekst 2, Tekst 2, Tekst 3 en Tekst 4, Tekst 4, Algemeen, De oratore, Tekst 5.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (11), stijlfiguren (4) en vertalen (4). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Het begin van de redevoering.

[1] Credo ego vos, iudices, mirari quid sit quod, cum tot summi oratores
[2] hominesque nobilissimi sedeant, ego potissimum surrexerim, is qui neque
[3] aetate neque ingenio neque auctoritate sim cum his qui sedeant
[4] comparandus. Omnes enim hi quos videtis adesse in hac causa iniuriam
[5] novo scelere conflatam putant oportere defendi, defendere ipsi propter
[6] iniquitatem temporum non audent. Ita fit ut adsint propterea quod
[7] officium sequuntur, taceant autem idcirco quia periculum vitant.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 1

Vraag 1 2 punten

Tekst 1, regel 1 (iudices): Noteer uit welke maatschappelijke geleding deze personen kwamen en noteer het ambt van de functionaris die voorzitter van de rechtbank was. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de personen senatoren waren (1p)
  • Noemt dat het ambt van de voorzitter van de rechtbank praetor was (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 2 2 punten

Tekst 1, regel 1-4 (Credo t/m comparandus): In deze regels onderscheidt Cicero zijn eigen gedrag van dat van andere aanwezige redenaars. Hij doet dit onder andere door gebruik te maken van het stilistisch middel antithese.
a. Citeer de twee Latijnse woorden die deze antithese vormen.
b. Uit het vervolg (t/m regel 7 vitant) blijkt dat er ook een overeenkomst is tussen Cicero en andere aanwezige redenaars. Beschrijf in eigen woorden deze overeenkomst.

Bekijk het antwoord
  • Citeert sedeant (regel 2) en surrexerim (regel 2) (1p)
  • Beschrijft dat de aanwezigen vinden dat het onrecht in deze zaak bestreden moet worden, of dat zij aanwezig zijn omdat ze voldoen aan hun verplichting (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide woorden juist zijn. Bij a niet fout rekenen wanneer in plaats van 'sedeant (regel 2)' is geciteerd 'sedeant (regel 3)'. Bij b geen scorepunt toekennen wanneer geantwoord is 'Ze vinden dat het onrecht verdedigd moet worden.' Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 3 2 punten

Tekst 1, regel 2-4 (qui t/m comparandus): In deze opmerking vergelijkt Cicero zichzelf op drie punten met de andere aanwezige redenaars: aetate, ingenio, auctoritate.
a. Op welk van deze drie punten kan de opmerking van Cicero beschouwd worden als valse bescheidenheid? Verklaar je antwoord.
b. Noteer de namen van twee stilistische middelen die Cicero gebruikt in zijn opmerking qui t/m comparandus (regel 2-4). Laat alliteratie buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het punt van ingenio (talent) en verklaart dat Cicero zich zeer bewust was van zijn eigen talent (1p)
  • Noemt de stilistische middelen polysyndeton en tricolon (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer het punt en de verklaring beide juist zijn. Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide namen juist zijn; bij b niet fout rekenen wanneer 'anafora' of 'climax' is genoteerd in plaats van polysyndeton, of 'climax' als een van de antwoorden. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 1 en Tekst 2

Tekst 2 Cicero’s inzet en de taak van de rechters.

[1] His de rebus tantis tamque atrocibus neque satis me commode dicere
[2] neque satis graviter conqueri neque satis libere vociferari posse intellego.
[3] Nam commoditati ingenium, gravitati aetas, libertati tempora sunt
[4] impedimento. Huc accedit summus timor quem mihi natura pudorque
[5] meus attribuit et vestra dignitas et vis adversariorum et Sex. Rosci
[6] pericula. Quapropter vos oro atque obsecro, iudices, ut attente bonaque
[7] cum venia verba mea audiatis. Fide sapientiaque vestra fretus plus oneris
[8] sustuli quam ferre me posse intellego. Hoc onus si vos aliqua ex parte
[9] allevabitis, feram ut potero studio et industria, iudices; sin a vobis – id
[10] quod non spero – deserar, tamen animo non deficiam et id quod suscepi,
[11] quoad potero, perferam. Quod si perferre non potero, opprimi me onere
[12] offici malo quam id quod mihi cum fide semel impositum est aut propter
[13] perfidiam abicere aut propter infirmitatem animi deponere. Te quoque
[14] magnopere, M. Fanni, quaeso ut qualem te iam antea populo Romano
[15] praebuisti, cum huic eidem quaestioni iudex praeesses, talem te et nobis
[16] et rei publicae hoc tempore impertias. Quanta multitudo hominum
[17] convenerit ad hoc iudicium vides; quae sit omnium mortalium exspectatio,
[18] quae cupiditas ut acria ac severa iudicia fiant intellegis. Longo intervallo
[19] iudicium inter sicarios hoc primum committitur, cum interea caedes
[20] indignissimae maximaeque factae sunt; omnes hanc quaestionem te
[21] praetore manifestis maleficiis cotidianoque sanguine dimisso virtutis
[22] ostentui sperant futuram.
[23] Qua vociferatione in ceteris iudiciis accusatores uti consuerunt, ea nos
[24] hoc tempore utimur qui causam dicimus. Petimus abs te, M. Fanni, a
[25] vobisque, iudices, ut quam acerrime maleficia vindicetis, ut quam
[26] fortissime hominibus audacissimis resistatis, ut hoc cogitetis, nisi in hac
[27] causa qui vester animus sit ostendetis, eo prorumpere hominum
[28] cupiditatem et scelus et audaciam ut non modo clam verum etiam hic in
[29] foro ante tribunal tuum, M. Fanni, ante pedes vestros, iudices, inter ipsa
[30] subsellia caedes futurae sint. Etenim quid aliud hoc iudicio temptatur nisi
[31] ut id fieri liceat? Accusant ii qui in fortunas huius invaserunt, causam dicit
[32] is cui praeter calamitatem nihil reliquerunt; accusant ii quibus occidi
[33] patrem Sex. Rosci bono fuit, causam dicit is cui non modo luctum mors
[34] patris attulit verum etiam egestatem; accusant ii qui hunc ipsum iugulare
[35] summe cupierunt, causam dicit is qui etiam ad hoc ipsum iudicium cum
[36] praesidio venit ne hic ibidem ante oculos vestros trucidetur; denique
[37] accusant ii quos populus poscit, causam dicit is qui unus relictus ex
[38] illorum nefaria caede restat.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 9-13

Vraag 4 3 punten

Tekst 1 en tekst 2, regel 4 (timor): Het begrip timor speelt een grote rol in dit proces.
a. Beschrijf in eigen woorden wat het effect hiervan is op de summi oratores (tekst 1, regel 1). Baseer je antwoord op de regels 1-7 van tekst 1 (Credo t/m vitant).
b. Beschrijf in eigen woorden de vier oorzaken van Cicero's eigen timor, die hij noemt in de regels 4-6 van tekst 2 (Huc t/m pericula).

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat de redenaars de verdediging niet durven op te nemen en dus zwijgen (1p)
  • Noemt de vier oorzaken van Cicero's timor: zijn eigen aard, de waardigheid van de rechters, de gewelddadigheid van de tegenstanders en het gevaar voor zijn cliënt (2p)

Bij a: 'Ze durven de verdediging niet op zich te nemen', 'Ze durven niet te spreken', 'Ze nemen de verdediging niet op zich' of 'Ze zwijgen' zijn goed; of woorden van overeenkomstige strekking. Bij b: indien vier oorzaken juist 2 punten, indien drie juist 1 punt, indien minder dan drie juist 0 punten. De vier oorzaken zijn: de eigen aard, natuur, schroom of bescheidenheid van Cicero; de (eerbied)waardigheid van de rechters of jury; de gewelddadigheid van de tegenstanders of aanklagers; het gevaar voor zijn cliënt. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 2

Vraag 5 1 punt

Tekst 2, regel 12 (offici): Beschrijf in eigen woorden wat Cicero hiermee concreet bedoelt.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat Cicero Sextus Roscius verdedigt, ook al bezwijkt hij eronder (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 6 2 punten

Tekst 2, regel 15 (iudex praeesses): M. Fannius maakte bij deze zaak als voorzitter deel uit van de jury. Citeer uit de regels 18-30 (Longo t/m sint) de twee tekstelementen die verwijzen naar de twee andere officiële rollen bij deze rechtszaak. Laat de jury buiten beschouwing.

Bekijk het antwoord
  • Citeert accusatores (regel 23) (1p)
  • Citeert (qui) causam dicimus (regel 24) (1p)

Niet fout rekenen wanneer in plaats van '(qui) causam dicimus (regel 24)' als antwoord is gegeven 'nos qui causam dicimus (regel 23-24)'. Wanneer in plaats van '(qui) causam dicimus (regel 24)' als antwoord is gegeven 'nos (regel 23)', hiervoor geen scorepunt toekennen.

Vraag 7 2 punten

Tekst 2, regel 19 (caedes): Deze caedes waren onderdeel van een officiële politieke maatregel.
a. Noteer de term voor deze officiële politieke maatregel. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.
b. Noteer het andere onderdeel van deze officiële politieke maatregel. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt proscriptie(s) (1p)
  • Noemt verbeurdverklaring of onteigening van bezittingen (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking bij b.

Vraag 8 2 punten

Tekst 2, regel 30-31 (Etenim t/m liceat): In zijn roman Romeins bloed schrijft Steven Saylor: 'Want wat is het doel van deze rechtszaak, als diefstal en moord ongestraft kunnen worden gepleegd?' Deze woorden zijn gebaseerd op de regels 30-31 (Etenim t/m liceat).
a. Citeer uit de regels 30-31 het Latijnse tekstelement dat hetzelfde weergeeft als 'diefstal en moord' in het bovenstaande citaat.
b. Citeer uit de regels 30-31 het Latijnse tekstelement waarop het woord 'ongestraft' is gebaseerd in het bovenstaande citaat.

Bekijk het antwoord
  • Citeert id (regel 31) (1p)
  • Citeert liceat (regel 31) (1p)

Vraag 9 2 punten

Tekst 2, regel 30-38 (Etenim t/m restat):
a. Leg in eigen woorden uit dat Cicero in deze regels betoogt dat er in dit proces sprake is van 'de omgekeerde wereld'. Ga in je antwoord in op beide partijen.
b. Leg uit welke rol het begrip bono (regel 33) speelt in Cicero's argumentatie voor zijn stelling dat er sprake is van 'de omgekeerde wereld'.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat de aanklagers de misdadigers zijn en dat de verdachte of aangeklaagde het slachtoffer is (1p)
  • Legt uit dat bono aangeeft dat de aanklagers voordeel hadden van de moord en daarom de schuldigen zijn (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Bij b: Cicero zegt dat de verdachte geen voordeel had van de moord, of dat de aanklagers wel voordeel hadden van de moord; de aanklagers zijn dus de schuldigen en moeten aangeklaagd worden. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 3 en Tekst 4

Tekst 3 Over twee bekenden van het slachtoffer.

[1] Erant ei veteres inimicitiae cum duobus Rosciis Amerinis, quorum alterum
[2] sedere in accusatorum subselliis video, alterum tria huiusce praedia
[3] possidere audio; quas inimicitias si tam cavere potuisset quam metuere
[4] solebat, viveret. Neque enim, iudices, iniuria metuebat. Nam duo isti sunt
[5] T. Roscii – quorum alteri Capitoni cognomen est, iste qui adest Magnus
[6] vocatur – homines eiusmodi: alter plurimarum palmarum vetus ac nobilis
[7] gladiator habetur, hic autem nuper se ad eum lanistam contulit, quique
[8] ante hanc pugnam tiro esset, quod sciam, facile ipsum magistrum scelere
[9] audaciaque superavit.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 17

Tekst 4 Cicero richt de verdenking op iemand anders.

[1] Desinamus aliquando ea scrutari quae sunt inania; quaeramus ibi
[2] maleficium ubi et est et inveniri potest; iam intelleges, Eruci, certum
[3] crimen quam multis suspicionibus coarguatur, tametsi neque omnia dicam
[4] et leviter unumquidque tangam. Neque enim id facerem, nisi necesse
[5] esset, et id erit signi me invitum facere quod non persequar longius quam
[6] salus huius et mea fides postulabit.
[7] Causam tu nullam reperiebas in Sex. Roscio; at ego in T. Roscio reperio.
[8] Tecum enim mihi res est, T. Rosci, quoniam istic sedes ac te palam
[9] adversarium esse profiteris. De Capitone post viderimus si,
[10] quemadmodum paratum esse audio, testis prodierit: tum alias quoque
[11] suas palmas cognoscet de quibus me ne audisse quidem suspicatur. L.
[12] Cassius ille quem populus Romanus verissimum et sapientissimum iudicem
[13] putabat identidem in causis quaerere solebat ‘cui bono’ fuisset. Sic vita
[14] hominum est ut ad maleficium nemo conetur sine spe atque emolumento
[15] accedere. Hunc quaesitorem ac iudicem fugiebant atque horrebant ii
[16] quibus periculum creabatur ideo quod, tametsi veritatis erat amicus,
[17] tamen natura non tam propensus ad misericordiam quam applicatus ad
[18] severitatem videbatur. Ego, quamquam praeest huic quaestioni vir et
[19] contra audaciam fortissimus et ab innocentia clementissimus, tamen facile
[20] me paterer vel illo ipso acerrimo iudice quaerente vel apud Cassianos
[21] iudices, quorum etiamnunc ii quibus causa dicenda est nomen ipsum
[22] reformidant, pro Sex. Roscio dicere. In hac enim causa cum viderent illos
[23] amplissimam pecuniam possidere, hunc in summa mendicitate esse, illud
[24] quidem non quaererent, cui bono fuisset, sed eo perspicuo crimen et
[25] suspicionem potius ad praedam adiungerent quam ad egestatem. Quid si
[26] accedit eodem ut tenuis antea fueris? Quid si ut avarus? Quid si ut audax?
[27] Quid si ut illius qui occisus est inimicissimus? Num quaerenda causa quae
[28] te ad tantum facinus adduxerit? Quid ergo horum negari potest? Tenuitas
[29] hominis eiusmodi est ut dissimulari non queat atque eo magis eluceat quo
[30] magis occultatur. Avaritiam praefers qui societatem coieris de municipis
[31] cognatique fortunis cum alienissimo. Quam sis audax, ut alia obliviscar,
[32] hinc omnes intellegere potuerunt quod ex tota societate, hoc est ex tot
[33] sicariis, solus tu inventus es qui cum accusatoribus sederes atque os tuum
[34] non modo ostenderes sed etiam offerres. Inimicitias tibi fuisse cum Sex.
[35] Roscio et magnas rei familiaris controversias concedas necesse est.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 83-87

Vraag 10 2 punten

Tekst 4, regel 8-9 (Tecum t/m profiteris):
a. Citeer uit de regels 1-6 van tekst 3 (Erant t/m eiusmodi) het Latijnse tekstelement waarmee Cicero hetzelfde bedoelt als met istic in regel 8 van tekst 4.
b. Citeer uit de regels 6-9 van tekst 3 (alter t/m superavit) het Latijnse zelfstandig naamwoord waarmee Cicero dezelfde persoon bedoelt als met T. Rosci in regel 8 van tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Citeert in accusatorum subselliis (regel 2) (1p)
  • Citeert tiro (regel 8) (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer als antwoord is gegeven 'accusatorum subselliis (regel 2)'.

Tekst 4

Vraag 11 1 punt

Tekst 4, regel 2 (Eruci): Noteer de rol van deze persoon in het proces.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Eruci de aanklager was (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking. Geen scorepunt toekennen wanneer als antwoord is gegeven 'Hij was de tegenstander' of 'hij hoorde bij de tegenpartij'.

Vraag 12 1 punt

Tekst 4, regel 7-15 (Causam t/m accedere): Citeer uit deze regels de Latijnse zin die als een geval van het stilistisch middel sententia opgevat kan worden en verklaar je keuze. Ga in je antwoord in op de betekenis van de desbetreffende zin.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (Sic vita hominum est ut) ad maleficium nemo conetur sine spe atque emolumento accedere (regel 13-15) en verklaart dat de zin een algemene strekking heeft: misdaden worden begaan door mensen die denken er voordeel van te zullen hebben (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 1 punt

Tekst 4, regel 17-18 (tamen t/m videbatur): Welke woorden geven het best de strekking weer van non tam … quam … (regel 17) in deze zin?

  1. A meer … dan …
  2. B minder … dan …
  3. C niet … en ook niet …
  4. D zowel … als …
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 14 1 punt

Tekst 4, regel 15 (Hunc) en regel 18 (vir): Beschrijf in eigen woorden het verschil tussen deze beide personen dat Cicero aangeeft in de regels 15-22 (Hunc t/m dicere).

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat de voorzitter van het huidige proces (vir) wat meer geneigd is tot mildheid dan de ander, naar wie Hunc verwijst, en dus dan L. Cassius (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 15 1 punt

Tekst 4, regel 21 (causa dicenda est): Citeer uit de regels 15-18 (Hunc t/m videbatur) het Latijnse tekstelement dat inhoudelijk overeenkomt met causa dicenda est.

Bekijk het antwoord
  • Citeert periculum creabatur (regel 16) (1p)

Vraag 16 1 punt

Tekst 4, regel 15 (horrebant) en regel 22 (reformidant): Verklaar het verschil in tijd tussen deze twee persoonsvormen. Ga in je antwoord in op beide beschreven situaties.

Bekijk het antwoord
  • Verklaart dat horrebant (imperfectum) verwijst naar de tijd van de aangeklaagden onder L. Cassius, en reformidant (praesens) naar het moment van spreken, wanneer rechters als L. Cassius kunnen optreden (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 17 1 punt

Tekst 4, regel 21-22 (nomen ipsum reformidant): Cicero gebruikt hier een a-fortiori-redenering, die hij slechts voor de helft uitspreekt. Noteer in eigen woorden de volledige a-fortiori-redenering.

Bekijk het antwoord
  • Noteert dat als de naam van Cassius al angst wekt, het optreden van Cassius zelf dat des te meer doet, of dat als de naam van rechters als Cassius al angst wekt, het optreden van zulke rechters dat des te meer doet (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 18 1 punt

Tekst 4, regel 18-22 (Ego t/m dicere): De strekking van deze zin is het best te omschrijven als:

  1. A De rechter mag van mij heel streng zijn.
  2. B Deze rechter is wel streng, maar ik wil liever een nog strengere hebben.
  3. C Een goede rechter is streng tegen misdadigers en mild tegen onschuldigen.
  4. D Vroeger waren rechters veel strenger.
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 19 3 punten

Tekst 4, regel 22-30 (In t/m occultatur): Cicero gebruikt verscheidene argumenten om de verdenking op T. Roscius te richten.
a. Noteer in eigen woorden het argument in de regels 22-26 (In t/m fueris).
b. Noteer in eigen woorden het argument in regel 26 (Quid si ut avarus t/m audax).
c. Noteer in eigen woorden het argument in regel 27 (Quid si ut illius t/m inimicissimus).

Bekijk het antwoord
  • Noemt het argument dat T. Roscius voordeel van de moord heeft gehad, nu vermogend is en eerst arm was (1p)
  • Noemt het argument dat T. Roscius een slecht of misdadig karakter heeft (1p)
  • Noemt het argument dat T. Roscius het slachtoffer (zeer) vijandig gezind was (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 1 punt

Tekst 4, regel 25-30 (Quid si accedit t/m occultatur): In deze regels gebruikt Cicero het stilistisch middel paradox. Citeer het desbetreffende Latijnse tekstelement.

Bekijk het antwoord
  • Citeert (Tenuitas hominis) eo magis eluceat quo magis occultatur (regel 28-30) (1p)

Vraag 21 2 punten

Tekst 4, regel 30-31 (Avaritiam t/m alienissimo): Cicero beschrijft in deze zin een handelwijze die volgens hem tegengesteld is aan de handelwijze die men zou verwachten.
a. Beschrijf in eigen woorden de handelwijze die men volgens Cicero zou verwachten.
b. Noteer de naam van degene die bedoeld wordt met alienissimo (regel 31).

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat men zou verwachten dat iemand een verbond sluit met een bekende, een stadgenoot of een verwant, over de bezittingen van een wildvreemde (1p)
  • Noemt Chrysogonus (1p)

Bij a: of woorden van overeenkomstige strekking.

Algemeen

Vraag 22 1 punt

In Cicero's redevoering Pro Sexto Roscio Amerino komen kenmerken van de oratio invectiva voor. Licht deze stelling toe en onderbouw haar met een voorbeeld uit tekst 4.

Bekijk het antwoord
  • Licht toe dat de oratio invectiva de tegenstander aanvalt en onderuit probeert te halen, en onderbouwt dat met een voorbeeld uit tekst 4, bijvoorbeeld de hebzucht en driestheid van T. Roscius die breed worden uitgemeten (regels 22-30) (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Het tweede onderdeel (het voorbeeld) is bedoeld als voorbeeld van een juist antwoord. Toegelicht mag worden dat in de oratio invectiva het doel is de tegenstander aan te vallen en onderuit te halen, hem van allerlei lelijks te beschuldigen, of argumenten ad hominem te gebruiken. Of woorden van overeenkomstige strekking.

De oratore

In De oratore schrijft Cicero

I We moeten onze rede zo beginnen, dat we ons verzekeren van de sympathie, interesse en aandacht van de toehoorders.
II Dan moeten we …
III Vervolgens moeten we de strijdvraag analyseren of tenminste de hoofdstelling preciseren,
IV en daarna moeten we onze beweringen staven met redelijke argumenten en de tegenargumenten weerleggen.
V Volgens sommigen komt dan als afsluiting de epiloog van de rede, terwijl anderen vóór deze epiloog nog een excurs invoegen ter opluistering en verrijking van het geheel.

Vraag 23 2 punten

Lees de beschrijving van de onderdelen van de redevoering in bron 'In De oratore schrijft Cicero'. Tekst 4 is afkomstig uit een van die onderdelen.
a. Uit welk onderdeel van de redevoering is tekst 4 afkomstig? Noteer als antwoord het Romeinse cijfer van het juiste onderdeel uit de beschrijving.
b. Beschrijf in eigen woorden wat op de puntjes bij onderdeel II moet staan. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noteert IV (1p)
  • Beschrijft dat onderdeel II de toedracht uiteenzet, dus de gebeurtenissen beschrijft (1p)

Tekst 5

Tekst 5

In een redevoering tot het verzamelde volk roept Cicero, die in dit jaar consul is, op tot het vieren van het grote feest waartoe net besloten is door de senaat. Cicero heeft namelijk zonder enig bloedvergieten een staatsgreep weten te voorkomen. In de tweede helft van de onderstaande tekst herinnert hij het volk eraan dat het er in het verleden vaak veel bloederiger aan toeging.
[1] Quam ob rem, Quirites, quoniam ad omnia pulvinaria supplicatio
[2] decreta est, celebratote illos dies cum coniugibus ac liberis vestris.
[3] Nam multi saepe honores dis immortalibus iusti habiti sunt ac debiti,
[4] sed profecto iustiores numquam. Erepti enim estis ex crudelissimo ac
[5] miserrimo interitu, et erepti sine caede, sine sanguine, sine exercitu, sine
[6] dimicatione: togati, me uno togato duce et imperatore, vicistis.
[7] Etenim recordamini, Quirites, omnes civiles dissensiones, non solum eas,
[8] quas audistis, sed eas, quas vosmet ipsi meministis atque vidistis. L. Sulla
[9] P. Sulpicium oppressit; C. Marium, custodem huius urbis, multosque fortes
[10] viros partim eiecit ex civitate, partim interemit. Cn. Octavius consul armis
[11] expulit ex urbe collegam; omnis hic locus acervis corporum et civium
[12] sanguine redundavit.

Aantekeningen
regel 1: Quam ob rem = Daarom; supplicatio = dankfeest
regel 2: celebratote = jullie moeten vieren
regel 3: dis = deis; iusti ac debiti = verbinden met honores (regel 3); habere = organiseren
regel 5: et erepti = vul aan: estis
regel 6: togatus = in toga gekleed (dus niet als militair gewapend); uno = in mijn eentje
regel 8: audistis = audivistis; sed = lees: sed etiam; vosmet = vos
regel 9: P. Sulpicius en C. Marius = politieke tegenstanders van L. Sulla
regel 10: Cn. Octavius = deze consul had een hevig conflict met zijn medeconsul.

Cicero, In Catilinam III 23-24

Vraag 24 37 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5. Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 24 (regel 1-2): Quam ob rem, Quirites, (kolon 25), celebratote illos dies. Daarom, Quirites, moeten jullie die dagen vieren. (1p)
  • Kolon 25 (regel 1-2): quoniam ad omnia pulvinaria supplicatio decreta est. Omdat er tot een dankfeest in of bij alle tempels besloten is. (2p)
  • Kolon 26 (regel 2): cum coniugibus ac liberis vestris. Met jullie echtgenotes of vrouwen en (jullie) kinderen. (2p)
  • Kolon 27 (regel 3): Nam multi saepe honores (kolon 28) iusti habiti sunt ac debiti. Want er zijn vaak veel gerechtvaardigde en verschuldigde eerbetonen, dankoffers of dankfeesten georganiseerd, omdat ze verdiend en verschuldigd waren. (2p)
  • Kolon 28 (regel 3): dis immortalibus. Voor of aan de onsterfelijke goden. (1p)
  • Kolon 29 (regel 4): sed profecto iustiores numquam. Maar zeker of absoluut (nog) nooit gerechtvaardigder of meer verdiend. (2p)
  • Kolon 30 (regel 4-5): Erepti enim estis ex crudelissimo ac miserrimo interitu. Jullie zijn immers gered van, of weggerukt uit, een zeer wrede en zeer ellendige ondergang of dood. (2p)
  • Kolon 31 (regel 5): et erepti sine caede, sine sanguine. En jullie zijn wel of werkelijk gered of weggerukt zonder bloedbad of gesneuvelden, zonder bloedvergieten. (2p)
  • Kolon 32 (regel 5-6): sine exercitu, sine dimicatione. Zonder het leger, en zonder strijd. (1p)
  • Kolon 33 (regel 6): togati, (kolon 34) vicistis. Jullie hebben in toga gekleed gewonnen of overwonnen. (1p)
  • Kolon 34 (regel 6): me uno togato duce et imperatore. Met mij in mijn eentje als in toga geklede leider en opperbevelhebber, of terwijl ik in mijn eentje de in toga geklede leider en opperbevelhebber was. (2p)
  • Kolon 35 (regel 7): Etenim recordamini, Quirites, omnes civiles dissensiones. Want haal je of halen jullie, Romeinen, alle burgeroorlogen weer voor de geest. (2p)
  • Kolon 36 (regel 7): non solum eas. Niet alleen die(gene). (1p)
  • Kolon 37 (regel 8): quas audistis. Waarvan of waarover jullie gehoord hebben, of die jullie gehoord hebben. (1p)
  • Kolon 38 (regel 8): sed eas, quas vosmet ipsi meministis atque vidistis. Maar ook die die jullie zelf je herinneren en die jullie zelf gezien of meegemaakt hebben. (2p)
  • Kolon 39 (regel 8-9): L. Sulla P. Sulpicium oppressit. L. Sulla heeft P. Sulpicius overweldigd of vernietigd. (1p)
  • Kolon 40 (regel 9-10): C. Marium, (kolon 41), multosque fortes viros. C. Marius en vele dappere of ferme mannen. (2p)
  • Kolon 41 (regel 9): custodem huius urbis. (De) beschermer of bewaarder van deze of onze stad. (1p)
  • Kolon 42 (regel 10): partim eiecit ex civitate. Heeft hij deels uit de stad verbannen of gegooid. (2p)
  • Kolon 43 (regel 10): partim interemit. En heeft hij deels gedood of vernietigd. (1p)
  • Kolon 44 (regel 10-11): Cn. Octavius consul armis expulit ex urbe collegam. Cn. Octavius heeft als consul met wapengeweld zijn collega of ambtgenoot uit de stad verdreven, verbannen of verstoten. (2p)
  • Kolon 45 (regel 11-12): omnis hic locus (kolon 46) (kolon 47) redundavit. Deze hele plaats stroomde over, of deze plaats stroomde geheel over. (2p)
  • Kolon 46 (regel 11): acervis corporum. Van of met (de) hopen of massa's van lijken of lichamen. (1p)
  • Kolon 47 (regel 11-12): et civium sanguine. En van of met het bloed van (mede)burgers. (1p)

Vertaling per kolon, de punten staan bij het subcriterium van die kolon. Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor die kolon; die fout wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van de kolon.
Kolon 24 (1 punt): celebratote als 'vier' of 'vieren jullie' is niet fout. Illos dies met enkelvoud vertaald: 0.
Kolon 25 (2 punten): ad als 'aan' of 'voor' is niet fout. Pulvinar als godenkussen of godenmaal: 1. Supplicatio als boetedag: 0. Decreta vertaald als meervoud van decretum: 0.
Kolon 26 (2 punten): 'met (de) echtgenotes of vrouwen en jullie kinderen' is niet fout.
Kolon 27 (2 punten): multi saepe als vaak of veel: 1. Habiti sunt ac debiti als georganiseerd en (zijn) verschuldigd: 1. Iustus als wettig of officieel is niet fout.
Kolon 28 (1 punt): voor of aan de onsterfelijke goden.
Kolon 29 (2 punten): iustus als wettig of officieel is niet fout. Iustiores numquam als nooit zó gerechtvaardigd, verdiend, wettig of officieel is niet fout. Iustiores niet vertaald met de vergrotende trap, tenzij als hierboven met 'zó': 0.
Kolon 30 (2 punten): enim als 'want' is niet fout. Crudelissimo en/of miserrimo vertaald met de overtreffende trap is niet fout; niet opgevat als superlativus: 1.
Kolon 31 (2 punten): et als 'en desondanks' is niet fout. Sine vertaald als sin of een vorm van sinere: 0. Sine caede, sine sanguine zonder bloedbad, gesneuvelden of bloed(vergieten): 1. Caede en sanguine beide met hetzelfde correcte woord vertaald: 1.
Kolon 32 (1 punt): dimicatio als beslissend gevecht is niet fout. Sine als sin of vorm van sinere: 0. Wanneer dit al in kolon 31 is aangerekend, hier niet opnieuw.
Kolon 33 (1 punt): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 34 (2 punten): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 35 (2 punten): recordamini als 'denk aan', 'jullie herinneren' of 'jullie denken aan' is niet fout. Quirites onjuist vertaald zoals in kolon 24: hier niet opnieuw aanrekenen. Civilis als vriendelijk of patriottisch: 0.
Kolon 36 (1 punt): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 37 (1 punt): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 38 (2 punten): quas vosmet ipsi meministis als 'die jullie jezelf herinneren' is niet fout. Memini als 'melding maken van': 0. Vidistis vertaald met de onvoltooid tegenwoordige tijd: 0.
Kolon 39 (1 punt): L. en P. uitgeschreven of verkeerd gespeld is niet fout. Sulpicium verkeerd overgenomen: 0.
Kolon 40 (2 punten): C. uitgeschreven of verkeerd gespeld is niet fout; multosque fortes als 'en vele en dappere of ferme' is niet fout. Kolon 40 niet of niet geheel vertaald als lijdend voorwerp bij eiecit (kolon 42) en interemit (kolon 43): 0. Marium: 1. Multosque fortes als vele en dappere of ferme: 1.
Kolon 41 (1 punt): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 42 (2 punten): civitas als staat is niet fout. Civitas als burgerij: 1.
Kolon 43 (1 punt): zie het beoordelingsmodel.
Kolon 44 (2 punten): Cn. uitgeschreven of verkeerd gespeld is niet fout. Consul armis als gewapende consul: 0. Armis als 'met kletterende wapens': 1. Armis als 'met (zijn of de) (boven)armen' of 'op zijn of de schouders': 0. Collega als medelid (van een gilde) of kameraad: 1.
Kolon 45 (2 punten): omnis hic locus als elke plaats of woning hier is niet fout. Redundare als een overvloed hebben (aan of van) is niet fout. Locus als gebied of terrein is niet fout. Locus als akker, stelling, lichaamsdeel of tijd: 0.
Kolon 46 (1 punt): acervis als 'van of met een hoop of massa' is niet fout.
Kolon 47 (1 punt): civium als 'van de (mede)burgers' is niet fout.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2021, tijdvak 3. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip4-6, 9, 11, 14, 17-19, 21-2211
Stijlfiguren2-3, 12, 204
Vertalen8, 10, 15, 244
Cultuur en geschiedenis1, 7, 233
Syntaxis131
Werkwoordsvormen161

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over vertalen (17% van de vragen, gemiddeld 11%) en stijlfiguren (17% van de vragen, gemiddeld 11%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (11), stijlfiguren (4) en vertalen (4).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-3/vw-1110-a-21-3-c).

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 3 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.