Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (5) en mythologie (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Apollo en Daphne

[497] Spectat inornatos collo pendere capillos,
[498] et “Quid, si comantur?” ait; videt igne micantes
[499] sideribus similes oculos; videt oscula, quae non
[500] est vidisse satis; laudat digitosque manusque
[501] bracchiaque et nudos media plus parte lacertos;
[502] si qua latent, meliora putat. Fugit ocior aura
[503] illa levi neque ad haec revocantis verba resistit:
[504] “Nympha, precor, Penei, mane! Non insequor hostis;
[505] nympha, mane! Sic agna lupum, sic cerva leonem,
[506] sic aquilam penna fugiunt trepidante columbae,
[507] hostes quaeque suos; amor est mihi causa sequendi.
[508] Me miserum, ne prona cadas indignave laedi
[509] crura notent sentes, et sim tibi causa doloris!
[510] Aspera qua properas loca sunt. Moderatius, oro,
[511] curre fugamque inhibe; moderatius insequar ipse.
[512] Cui placeas inquire tamen; non incola montis,
[513] non ego sum pastor, non hic armenta gregesque
[514] horridus observo. Nescis, temeraria, nescis
[515] quem fugias, ideoque fugis. Mihi Delphica tellus
[516] et Claros et Tenedos Pataraeaque regia servit;
[517] Iuppiter est genitor; per me quod eritque fuitque
[518] estque patet; per me concordant carmina nervis.
[519] Certa quidem nostra est, nostra tamen una sagitta
[520] certior, in vacuo quae vulnera pectore fecit.
[521] Inventum medicina meum est opiferque per orbem
[522] dicor et herbarum subiecta potentia nobis.
[523] Ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis
[524] nec prosunt domino quae prosunt omnibus artes!”
[525] Plura locuturum timido Peneia cursu
[526] fugit cumque ipso verba imperfecta reliquit,
[527] tum quoque visa decens. Nudabant corpora venti,
[528] obviaque adversas vibrabant flamina vestes,
[529] et levis impulsos retro dabat aura capillos;
[530] aucta fuga forma est. Sed enim non sustinet ultra
[531] perdere blanditias iuvenis deus, utque monebat
[532] ipse Amor, admisso sequitur vestigia passu.
[533] Ut canis in vacuo leporem cum Gallicus arvo
[534] vidit, et hic praedam pedibus petit, ille salutem,
[535] alter inhaesuro similis iam iamque tenere
[536] sperat et extento stringit vestigia rostro,
[537] alter in ambiguo est an sit comprensus et ipsis
[538] morsibus eripitur tangentiaque ora relinquit;
[539] sic deus et virgo est, hic spe celer, illa timore.

Ovidius, Metamorphoses 1.497-539

Vraag 1 1 punt

Regel 502 meliora. Door middel van het woord meliora worden twee zaken met elkaar vergeleken. Beschrijf in eigen woorden de twee zaken die vergeleken worden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft de bedekte en de onbedekte delen van Daphne’s lichaam (de armen) (1p)

Alleen een punt als beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 2 1 punt

Regel 515 ideoque fugis. Heeft Apollo gelijk met de verklaring die hij hier geeft? Licht je antwoord toe en betrek daarbij het voorafgaande deel van het verhaal (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Antwoordt nee en geeft als reden dat Daphne helemaal geen (liefdes)relatie wil, of dat zij door de anti-liefdespijl van Amor getroffen is (1p)

Zonder toelichting geen punt, want de toelichting is gevraagd.

Vraag 3 3 punten

Apollo’s betoog is een oproep aan Daphne om niet zo hard voor hem weg te lopen. Zijn betoog kan samengevat worden in drie inhoudelijk verschillende argumenten. a. Beschrijf in eigen woorden het argument in de regels 504-507 (Nympha t/m sequendi). b. Beschrijf in eigen woorden het argument in de regels 508-510 (Me t/m sunt). c. Beschrijf in eigen woorden het argument in de regels 512-522 (Cui t/m nobis).

Bekijk het antwoord
  • a. Argument in de regels 504-507: Ik ben geen vijand / Ik houd van je (1p)
  • b. Argument in de regels 508-510: Je zou je pijn kunnen doen / Je zou kunnen vallen / Je zou je benen kunnen verwonden (1p)
  • c. Argument in de regels 512-522: Ik ben niet zo maar iemand (maar de god Apollo) / Ik ben belangrijk / Ik ben een (veelzijdige) god (1p)

Vraag 4 1 punt

In een verhaal van de Griekse schrijver Lucianus maakt iemand de volgende hatelijke opmerking over Apollo: Hij wist niet te voorspellen dat Daphne voor hem zou vluchten, hoewel hij mooi is en lang haar draagt. Citeer uit de regels 517-524 (Iuppiter t/m artes) de Latijnse zin waarin Apollo de eigenschap van zichzelf noemt die in het bovenstaande citaat gerelativeerd wordt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de zin per me quod eritque fuitque estque patet (regel 517-518). Het deel que fuitque estque mag ontbreken. (1p)

Vraag 5 2 punten

Een opmerking in deze regels (519-524 Certa t/m artes) lijkt in tegenspraak te zijn met de inhoud van de Remedia Amoris, een van Ovidius’ andere werken. Leg dit uit. Ga in je antwoord in op zowel de desbetreffende opmerking in deze regels als de inhoud van de Remedia Amoris.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de opmerking ‘(Ei mihi, quod) nullis amor est sanabilis herbis’ (mijn liefde is niet te genezen; er is tegen mijn liefde geen kruid gewassen), regel 523, als de opmerking die in tegenspraak lijkt (1p)
  • Noemt dat de Remedia Amoris juist (genees)middelen tegen de liefde aanreikt (1p)

Vraag 6 1 punt

Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 519 Certa) het Latijnse tekstelement waarmee Apollo eveneens benadrukt dat zijn invloed betrekking heeft op iedereen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ‘per orbem’ (regel 521) (1p)

‘opiferque’ en ‘dicor’ mogen erbij staan of ontbreken.

Vraag 7 1 punt

Regel 526 verba. Citeer uit het vervolg (t/m regel 532 passu) het Latijnse woord waarmee de inhoud van Apollo’s woorden wordt gekwalificeerd.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ‘blanditias’ (regel 531) (1p)

Vraag 8 1 punt

Regel 525-527 Plura t/m decens. In deze regels komt het stilistisch middel enallage voor. Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • Citeert ‘timido’ (regel 525) (1p)

Vraag 9 2 punten

Regel 530 aucta fuga forma est. Sed enim non sustinet ultra. a. Schrijf regel 530 over en scandeer deze regel. b. Congrueert aucta met fuga of congrueert aucta met forma? Licht je antwoord toe op basis van het metrum.

Bekijk het antwoord
  • a. Scandeert regel 530 juist: ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ | ˉ ˘ ˘ | ˉ ˉ (1p)
  • b. Congrueert aucta met forma, omdat de slot-a van aucta kort is en forma nominatief (onderwerp) is; fuga heeft een lange a, dus daar congrueert aucta niet mee (1p)

Bij b alleen een punt als zowel de keuze als de toelichting op basis van het metrum juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 10 1 punt

Regel 534 et t/m salutem. Verdedig de stelling dat de alliteratie de inhoud van deze regel ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Verdedigt dat de herhaling van de letter p (de alliteratie) klinkt als het geluid van roffelende dierenpoten (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 11 2 punten

Leg op basis van de regels 504-509 (Nympha t/m doloris) uit, welk bezwaar Apollo zou hebben tegen de vergelijking in de regels 533-539 (Ut t/m timore). Ga in je antwoord in op zowel de regels 504-509 (Nympha t/m doloris) als de regels 533-539 (Ut t/m timore).

Bekijk het antwoord
  • Apollo heeft in de regels 504-509 betoogd dat zijn achtervolging niet door vijandschap wordt gedreven, maar door liefde (1p)
  • In de vergelijking (regels 533-539) is de drijfveer vijandschap (1p)

Tekst 2

Tekst 2 Uit de brief van Paris aan Helena

[163] Da modo te, quae sit Paridis constantia nosces:
[164] flamma rogi flammas finiet una meas.
[165] Praeposui regnis ego te, quae maxima quondam
[166] pollicita est nobis nupta sororque Iovis,
[167] dumque tuo possem circumdare bracchia collo,
[168] contempta est virtus Pallade dante mihi.
[169] Nec piget aut umquam stulte legisse videbor:
[170] permanet in voto mens mea firma suo.
[171] Spem modo ne nostram fieri patiare caducam
[172] deprecor, o tanto digna labore peti.
[173] Non ego coniugium generosae degener opto,
[174] nec mea, crede mihi, turpiter uxor eris.
[175] Pliada, si quaeres, in nostra gente Iovemque
[176] invenies, medios ut taceamus avos.
[177] Regna parens Asiae, qua nulla beatior ora est,
[178] finibus immensis vix obeunda tenet.
[179] Innumeras urbes atque aurea tecta videbis
[180] quaeque suos dicas templa decere deos.
[181] Ilion aspicies firmataque turribus altis
[182] moenia Phoebeae structa canore lyrae.
[183] Quid tibi de turba narrem numeroque virorum?
[184] Vix populum tellus sustinet illa suum.
[185] Occurrent denso tibi Troades agmine matres,
[186] nec capient Phrygias atria nostra nurus.
[187] O quotiens dices “Quam pauper Achaia nostra est”!
[188] Una domus quaevis urbis habebit opes.
[189] Nec mihi fas fuerit Sparten contemnere vestram:
[190] in qua tu nata es, terra beata mihi est.
[191] Parca sed est Sparte, tu cultu divite digna;
[192] ad talem formam non facit iste locus.
[193] Hanc faciem largis sine fine paratibus uti
[194] deliciisque decet luxuriare novis.
[195] Cum videas cultus nostra de gente virorum,
[196] qualem Dardanias credis habere nurus?
[197] Da modo te facilem nec dedignare maritum
[198] rure Therapnaeo nata puella Phrygem.
[199] Phryx erat et nostro genitus de sanguine, qui nunc
[200] cum dis potando nectare miscet aquas;
[201] Phryx erat Aurorae coniunx, tamen abstulit illum
[202] extremum noctis quae dea finit iter;
[203] Phryx etiam Anchises, volucrum cui mater Amorum
[204] gaudet in Idaeis concubuisse iugis.
[205] Nec, puto, collatis forma Menelaus et armis
[206] iudice te nobis anteferendus erit.
[207] Non dabimus certe socerum tibi clara fugantem
[208] lumina, qui trepidos a dape vertat equos;
[209] nec Priamo pater est soceri de caede cruentus
[210] et qui Myrtoas crimine signat aquas;
[211] nec proavo Stygia nostro captantur in unda
[212] poma nec in mediis quaeritur umor aquis.

Ovidius, Heroides 16.163-212

Vraag 12 1 punt

Regel 163 constantia. Waarop heeft het begrip constantia in deze context concreet betrekking?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de liefde of trouw van Paris (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 13 1 punt

Regel 164 flamma t/m meas. Deze zin wordt door W. Peters als volgt vertaald: ‘slechts de begrafenistoorts dooft straks mijn laaiende vlam’. Leg uit waarop de vertaling ‘straks’ gebaseerd is en citeer daarbij het desbetreffende Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat ‘straks’ gebaseerd is op het futurum (toekomende tijd) en citeert ‘finiet’ (regel 164) (1p)

Alleen een punt als de uitleg (futurum) en het citaat (finiet) beide juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 14 3 punten

In haar brief aan Paris schrijft Helena: tres tibi se nudas exhibuere deae; unaque cum regnum, belli daret altera laudem, “Tyndaridis coniunx,” tertia dixit, “eris!” Regel 165-170 Praeposui t/m suo. a. Citeer uit de regels 165-170 (Praeposui t/m suo) het Latijnse woord waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met ‘belli laudem’. b. Citeer uit de regels 165-170 (Praeposui t/m suo) het Latijnse woord waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ‘altera’. c. Citeer uit de regels 165-170 (Praeposui t/m suo) het Latijnse woord waarmee dezelfde persoon bedoeld wordt als met ‘Tyndaridis’.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert ‘virtus’ (regel 168) (1p)
  • b. Citeert ‘Pallade’ (regel 168) (1p)
  • c. Citeert ‘te’ (regel 165) (1p)

Bij c niet fout rekenen wanneer als antwoord ‘tuo’ (regel 167) is gegeven.

Vraag 15 1 punt

Regel 169 Nec t/m videbor. Leg uit dat Ovidius in deze regel het narratologisch middel dramatische ironie gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de lezer weet wat Paris niet weet: dat hij in Troje grote verwijten zal krijgen, dat er ellende uit zal voortkomen en dat Troje erdoor ten onder zal gaan (1p)

Alleen een punt als er is ingegaan op de kennis van de lezer en/of het gebrek aan kennis bij Paris, en op de inhoud van die kennis.

Vraag 16 2 punten

Regel 173-174. In elk van deze beide regels past Ovidius het stilistisch middel litotes toe. a. Citeer uit regel 173 (Non t/m opto) de twee Latijnse woorden die de litotes vormen. b. Citeer uit regel 174 (nec t/m eris) de twee Latijnse woorden die de litotes vormen.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert ‘non degener’ (regel 173) (1p)
  • b. Citeert ‘nec turpiter’ (regel 174) (1p)

Vraag 17 1 punt

Regel 188 Una t/m opes. Leg uit wat het verband is tussen deze regel en regel 187 (O t/m est). Ga in je antwoord in op de inhoud van beide regels.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Paris in regel 187 beweert dat Helena in Troje zal zeggen dat Griekenland (heel) arm is, en dat regel 188 dit verklaart: elk huis in Troje is (heel) rijk, net zo rijk als een hele stad elders (1p)

Alleen een punt als zowel de inhoud van regel 187 als die van regel 188 juist is weergegeven.

Vraag 18 2 punten

Regel 189 Nec t/m vestram. a. Leg uit dat deze opmerking goed aansluit bij het doel van Paris’ brief. b. Leg uit wat de directe aanleiding voor Paris is om deze opmerking op deze plaats in de brief te maken.

Bekijk het antwoord
  • a. Legt uit dat Paris met zijn brief Helena voor zich wil winnen, en dat een negatieve opmerking over Sparta beledigend zou zijn voor de in Sparta wonende Helena (1p)
  • b. Legt uit dat Paris in de vorige regels een negatieve opmerking over Griekenland heeft gemaakt, en dat Sparta een Griekse stad is (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 19 3 punten

In de tragedie Trojaanse vrouwen van Euripides, die zich afspeelt na afloop van de Trojaanse oorlog, richt Hecuba, de moeder van Paris, zich tot Helena met onder meer de volgende woorden: Zodra je Paris gezien had, schitterend door zijn exotische kleding en goud, raakte je totaal buiten zinnen. Want je leidde in Argos een sober bestaan en je verwachtte na je vertrek uit Sparta overspoeld te worden door goud in de stad van de Phrygiërs en daar te baden in weelde. Het huis van Menelaos voldeed niet aan jouw behoefte aan uitspattingen. Regel 191-196 Parca t/m nurus. a. Citeer uit de regels 191-196 (Parca t/m nurus) het Latijnse tekstelement waarmee Paris zijn eigen kleding en de kleding van zijn metgezellen aanduidt. b. Citeer uit de regels 191-196 (Parca t/m nurus) het Latijnse tekstelement dat inhoudelijk vergelijkbaar is met ‘Het huis van Menelaos voldeed niet’. c. Leg uit dat de functie van Paris’ woorden bij Ovidius verschilt van de functie van Hecuba’s woorden bij Euripides. Ga in je antwoord in op beide passages.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert ‘cultus (nostra de gente virorum)’ (regel 195) (1p)
  • b. Citeert ‘non facit iste locus’ (regel 192) (1p)
  • c. Legt uit dat Paris bij Ovidius hoopt dat Helena zich door de verwachting van weelde zal laten verleiden, en dat Hecuba bij Euripides Helena verwijt dat zij zich door deze verwachting heeft laten verleiden (1p)

Bij c alleen een punt als beide onderdelen (de passage bij Ovidius en die bij Euripides) juist zijn. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 1 punt

Regel 195-196 Cum t/m nurus. De strekking van deze regels kan als een a-fortiori-redenering weergegeven worden. Noteer in eigen woorden deze a-fortiori-redenering.

Bekijk het antwoord
  • Als Trojaanse mannen er al zo prachtig (verzorgd) uitzien, dan zal (de verzorging van) het uiterlijk van Trojaanse vrouwen al helemaal prachtig, des te prachtiger, zijn (1p)

Vraag 21 1 punt

Regel 197-198 Da t/m Phrygem. Deze regels bevatten een element dat door Helena als een belediging kan worden opgevat. Leg dit uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Helena wordt neergezet als een plattelandsmeisje, afkomstig uit een of andere onbetekenende plaats (1p)

Vraag 22 2 punten

Regel 203-204 Phryx t/m iugis. In de Homerische hymne voor Aphrodite zegt Aphrodite, nadat zij met Anchises de liefde heeft bedreven: Het deed mij vreselijk verdriet dat ik het bed had gedeeld met een sterveling. a. Citeer uit de regels 203-204 (Phryx t/m iugis) het Latijnse woord waaruit blijkt dat Paris een andere voorstelling van zaken geeft. b. Citeer uit de regels 203-204 (Phryx t/m iugis) het Latijnse tekstelement waarmee Aphrodite wordt aangeduid.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert ‘gaudet’ (regel 204) (1p)
  • b. Citeert ‘(volucrum) mater Amorum’ (regel 203) (1p)

Vraag 23 2 punten

Regel 207-208 Non t/m equos. Beschrijf in eigen woorden de gebeurtenis waarnaar Paris in deze regels verwijst. Leg in je antwoord uit wat er in deze context precies bedoeld wordt met lumina, met dape en met equos. Gebruik bij voorkeur niet meer dan 40 woorden.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft de gebeurtenis: Menelaus’ vader (Atreus) heeft de kinderen van zijn broer Thyestes als maaltijd voor hem bereid, en de zon (met zijn licht) keerde zich daarvan af met zijn paarden of wagen (1p)
  • Verklaart de Latijnse woorden: lumina (het licht van de zon), dape (de maaltijd) en equos (de paarden van de zon) (1p)

Per onjuiste, onvolledige of ontbrekende verklaring van lumina, dape of equos gaat één punt van de totaalscore af, tot nul. Een woordenaantal boven de 40 woorden levert geen aftrek op.

Vraag 24 1 punt

Regel 205-212 Nec t/m umor aquis. In de regels 265-266 van deze brief (niet in dit examen afgedrukt) schrijft Paris: Zo won Hippomenes door zijn nog snellere loop Atalanta, kreeg ook de Phrygische held Hippodameia als bruid. Noteer de nummers van de twee opeenvolgende regels waarmee in de regels 205-212 naar dezelfde gebeurtenis verwezen wordt als met ‘kreeg ook de Phrygische held Hippodameia als bruid’.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de regels 209 en 210 (1p)

Vraag 25 1 punt

Regel 211-212 nec proavo t/m aquis. Volgens de mythologische overlevering was Tantalus een Phrygische koning. Leg uit dat de vermelding van dit gegeven afbreuk zou doen aan het betoog van Paris. Baseer je antwoord op de regels 197-212 (Da t/m umor aquis).

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Tantalus, een voorvader van Paris, een zware misdadiger was, en dat dat afbreuk doet aan het betoog: Paris heeft juist gezegd dat de Phrygiërs hooggewaardeerd zijn (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 3

Tekst 3

Jupiter heeft door middel van een wereldwijde overstroming de hele mensheid uitgeroeid. Alleen Deucalion en zijn vrouw Pyrrha zijn gespaard gebleven. In de onderstaande tekst beschrijft Ovidius wat zij doen als het water weer gezakt is. De tekst begint met enkele sombere opmerkingen van Deucalion.
[363] “O utinam possim populos reparare
[364] artibus atque animas formatae infundere terrae!
[365] Nunc genus in nobis restat mortale duobus
[366] ― sic visum superis ― hominumque exempla manemus.”
[367] Dixerat, et flebant. Placuit caeleste precari
[368] numen et auxilium per sacras quaerere sortes.
[369] Nulla mora est; adeunt pariter Cephisidas undas,
[370] ut nondum liquidas, sic iam vada nota secantes.
[371] Inde ubi libatos irroravere liquores
[372] vestibus et capiti, flectunt vestigia sanctae
[373] ad delubra deae, quorum fastigia turpi
[374] pallebant musco stabantque sine ignibus arae.
[375] Ut templi tetigere gradus, procumbit uterque
[376] pronus humi gelidoque pavens dedit oscula saxo;
[377] atque ita “Si precibus” dixerunt “numina iustis
[378] victa remollescunt, si flectitur ira deorum,
[379] dic, Themi, qua generis damnum reparabile nostri
[380] arte sit, et mersis fer opem, mitissima, rebus.”

Ovidius, Metamorphoses 1.363-380

Aantekeningen Aantekeningen bij Tekst 3

regel 363-364 paternis artibus Deucalions vader Prometheus had vroeger de eerste mensen gevormd uit klei
regel 364 anima levensadem
infundo + dativus inblazen in
terra klei
regel 365 nos duo wij tweeën
resto in + ablativus alleen nog bestaan uit
regel 366 visum + dativus er is besloten door
exempla Predicatief vertalen
regel 367 flebant Onderwerp: Deucalion en Pyrrha
Placuit Vul aan: eis
regel 368 sors, sortis orakelspreuk
regel 369 Cephisidas undas (accusativus meervoud) de rivier de Cephisus
regel 370 ut t/m secantes die nog wel wat modderig was, maar toch al weer herkenbaar als rivier
regel 371 inde libatus uit de rivier geschept
irroravere = irroraverunt
regel 373 deae Bedoeld is de godin Themis
fastigium gevelsteen
regel 374 sine ignibus Alle offervuren waren door de overstroming uitgegaan
regel 375 tetigere = tetigerunt
regel 378 vinco overhalen
flecto tot bedaren brengen
regel 379 Themi (vocativus) Themis
qua Verbind met arte (regel 380)
genus nostrum de mensheid
regel 380 ars, artis manier

Vraag 26 38 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij Tekst 3. Vertaal de regels 363 t/m 380 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 26 ‘O utinam possim populos reparare’: O/Ach kon ik de volken of de bevolking (weer) herstellen of vervangen, of een vergelijkbare wens. O mag onvertaald blijven en populos mag als mensen vertaald worden. Reparare met een andere betekenis dan (weer) herstellen of vervangen, of een synoniem daarvan, levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 27 ‘paternis artibus’: met de bekwaamheid, met de middelen of kunst(en), of op de manier van mijn vader. Paternis als vaderlijke is niet fout (1p)
  • Kolon 28 ‘atque animas formatae infundere terrae’: en (de) levensadem inblazen in (de) gevormde klei. Animas als levensadems is niet fout (1p)
  • Kolon 29 ‘Nunc genus in nobis restat mortale duobus’: nu bestaat de menselijke soort, het sterfelijk geslacht, alleen nog uit ons tweeën. Genus met een andere betekenis dan soort of geslacht levert 0 punten op; mortale verbonden met nobis levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 30 ‘sic visum superis’: zo is er besloten door de (hemel)goden. Superi met een andere betekenis dan (hemel)goden, of een synoniem daarvan, levert 0 punten op (1p)
  • Kolon 31 ‘hominumque exempla manemus’: en blijven wij (bestaan als) voorbeelden of originelen van de mensen. Exempla als enkelvoud is niet fout. Manere als wachten (op) levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 32 ‘Dixerat, et flebant’: hij had (zo) gesproken, en zij (Deucalion en Pyrrha) huilden. Dixerat als hij sprak (zo) is niet fout (1p)
  • Kolon 33 ‘Placuit caeleste precari numen’: het beviel hun, zij besloten de goddelijke macht of de hemelse godheid te smeken. Caeleste niet verbonden met numen levert 0 punten op; caeleste precari numen vertaald als dat de goddelijke macht gesmeekt werd levert 1 punt op (2p)
  • Kolon 34 ‘et auxilium per sacras quaerere sortes’: en hulp te zoeken of te vragen (1p)
  • Kolon 34 ‘et auxilium per sacras quaerere sortes’: door of met (een) heilige orakelspreuk(en). Per vertaald als bij of aan levert 1 punt op (1p)
  • Kolon 35 ‘Nulla mora est’: er was geen uitstel. Het kon meteen gebeuren is niet fout (1p)
  • Kolon 36 ‘adeunt pariter Cephisidas undas’: zij gingen samen naar de rivier de Cephisus (1p)
  • Kolon 37 ‘Inde ubi libatos irroravere liquores’: zodra of toen zij de uit de rivier geschepte vloeistof of het water hadden gesprenkeld. Irroravere als zij sprenkelden of hebben gesprenkeld is niet fout (2p)
  • Kolon 38 ‘vestibus et capiti’: over (hun) kleding en (hun) hoofd (heen) (1p)
  • Kolon 39 ‘flectunt vestigia sanctae ad delubra deae’: zij richtten of wendden hun stappen naar de tempel van de (een) heilige godin. Flecto vestigia als zich omkeren is niet fout; delubra als meervoud is niet fout (2p)
  • Kolon 40 ‘quorum fastigia turpi pallebant musco’: waarvan de gevelstenen groenachtig waren door het ontsierende, lelijke mos. Quorum fastigia als de gevelstenen daarvan is niet fout; palleo als bleek zijn is niet fout (2p)
  • Kolon 41 ‘stabantque sine ignibus arae’: en (waarvan) de altaren zonder vuur stonden. Vertaald als hoofdzin is niet fout. Ignibus arae als vuren van het altaar levert 0 punten op; arae als brandstapel levert 0 punten op (1p)
  • Kolon 42 ‘Ut templi tetigere gradus’: zodra of toen zij de treden van de tempel bereikt hadden. Tetigere als zij bereikten is niet fout. Ut met een andere betekenis dan zodra of toen levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 43 ‘procumbit uterque pronus humi’: beiden bogen zich voorover ter aarde, of gingen beiden voorover of plat op de grond liggen. Uterque als elk is niet fout. Pronus met een andere betekenis dan voorover of plat levert 0 punten op. Wordt de zin niet als hoofdzin vertaald, dan 1 punt (2p)
  • Kolon 44 ‘gelidoque pavens dedit oscula saxo’: en gaven bevend kussen aan de koude steen of het koude marmer. Dedit niet vertaald met uterque (kolon 43) als onderwerp levert 0 punten op; gelido saxo niet als datief vertaald levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 45 ‘atque ita dixerunt’: en zo zeiden zij (1p)
  • Kolon 46 ‘Si precibus … numina iustis victa remollescunt’: als de goden, overgehaald door rechtvaardige of juiste smeekbeden, zich laten of laat vermurwen. Precibus iustis verbonden met remollescunt in plaats van met victa is niet fout (2p)
  • Kolon 47 ‘si flectitur ira deorum’: (en) als de woede van de goden tot bedaren gebracht wordt (zo of erdoor) (1p)
  • Kolon 48 ‘dic, Themi, qua generis damnum reparabile nostri arte sit’: zeg ons, Themis, op welke manier het verlies of de schade van de mensheid herstelbaar is. Themi als Themis levert 1 punt op. Damnum met een andere betekenis dan verlies of schade levert 0 punten op. Reparabile dat niet als naamwoordelijk deel van het gezegde is vertaald levert 0 punten op (2p)
  • Kolon 49 ‘et mersis fer opem, mitissima, rebus’: en bied of breng hulp, zeer milde (allermildste), aan of bij de overstroomde of verzonken wereld, natuur of dingen. Mersis rebus als ablativus absolutus is niet fout. Opem ferre met een andere betekenis dan hulp bieden of brengen, of een synoniem daarvan, levert 0 punten op (2p)

Een ernstige fout in een kolon geeft 0 punten voor dat kolon; de rest van dat kolon compenseert die fout niet. Is een aantekening genegeerd en is daardoor het tekstelement onjuist weergegeven, dan gaat naar de zwaarte van de fout één punt of meer af, tot maximaal het maximum van het kolon. Een Latijns woord dat niet is vertaald en niet essentieel is voor de betekenis van het kolon levert één punt aftrek op, tenzij het subcriterium anders aangeeft. Een praesens historicum mag met de onvoltooid tegenwoordige tijd, de onvoltooid verleden tijd of de voltooid tegenwoordige tijd vertaald worden.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2019, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1-7, 11-12, 14, 17-21, 2416
Stijlfiguren8-10, 15-165
Mythologie22-23, 253
Werkwoordsvormen131
Vertalen261

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (62% van de vragen, gemiddeld 48%) en stijlfiguren (19% van de vragen, gemiddeld 10%). Minder over cultuur en geschiedenis (0% van de vragen, gemiddeld 9%) en vertalen (4% van de vragen, gemiddeld 11%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (5) en mythologie (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2019/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-19-1-c).

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2019, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.