Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3, Tekst 4, Tekst 5.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (3) en werkwoordsvormen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Arria en Paetus.

[1] C. PLINIUS NEPOTI SUO S. [2] Adnotasse videor facta dictaque virorum feminarumque alia clariora esse [3] alia maiora. Confirmata est opinio mea hesterno Fanniae sermone. Neptis [4] haec Arriae illius, quae marito et solacium mortis et exemplum fuit. Multa [5] referebat aviae suae non minora hoc sed obscuriora; quae tibi existimo [6] tam mirabilia legenti fore, quam mihi audienti fuerunt.

(In het hier weggelaten gedeelte beschrijft Plinius het gedrag van Arria na het overlijden van haar zoon.)

[7] Scribonianus arma in Illyrico contra Claudium moverat; fuerat Paetus in [8] partibus, et occiso Scriboniano Romam trahebatur. Erat ascensurus [9] navem; Arria milites orabat, ut simul imponeretur. ‘Nempe enim’ inquit [10] ‘daturi estis consulari viro servolos aliquos, quorum e manu cibum capiat, [11] a quibus vestiatur, a quibus calcietur; omnia sola praestabo.’ Non [12] impetravit: conduxit piscatoriam nauculam, ingensque navigium minimo [13] secuta est. Eadem apud Claudium uxori Scriboniani, cum illa profiteretur [14] indicium, ‘Ego’ inquit ‘te audiam, cuius in gremio Scribonianus occisus est, [15] et vivis?’ Ex quo manifestum est ei consilium pulcherrimae mortis non [16] subitum fuisse. Quin etiam, cum Thrasea gener eius deprecaretur, ne [17] mori pergeret, interque alia dixisset: ‘Vis ergo filiam tuam, si mihi [18] pereundum fuerit, mori mecum?’, respondit: ‘Si tam diu tantaque [19] concordia vixerit tecum quam ego cum Paeto, volo.’ Auxerat hoc responso [20] curam suorum; attentius custodiebatur; sensit et ‘Nihil agitis’ inquit; [21] ‘potestis enim efficere ut male moriar, ut non moriar non potestis.’ Dum [22] haec dicit, exsiluit cathedra adversoque parieti caput ingenti impetu [23] impegit et corruit. Focilata ‘Dixeram’ inquit ‘vobis inventuram me [24] quamlibet duram ad mortem viam, si vos facilem negassetis.’ Videnturne [25] haec tibi maiora illo ‘Paete, non dolet’, ad quod per haec perventum est? [26] Cum interim illud quidem ingens fama, haec nulla circumfert. Unde [27] colligitur, quod initio dixi, alia esse clariora alia maiora. Vale.

Plinius, Epistulae 3.16.1-2 en 7-13

Vraag 1 1 punt

Tekst 1. Regel 5-6 quae t/m fuerunt. De inhoud van dit tekstgedeelte wordt ondersteund door het gebruik van het stilistisch middel parallellisme. Leg uit dat de inhoud ondersteund wordt door dit stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het parallellisme (onderdelen van de twee zinnen gelijk gerangschikt) de verwachting ondersteunt dat de verwondering of ervaring van Nepos bij het lezen gelijk zal zijn aan die van Plinius zelf bij het horen. (1p)

Vraag 2 1 punt

Tekst 1. Regel 8 Romam trahebatur. Hier wordt niet vermeld door wie deze handeling werd uitgevoerd. Uit de context valt dit echter wel op te maken. Citeer uit de regels 7-11 (fuerat t/m praestabo) het desbetreffende Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • Citeert milites (regel 9). (1p)

Vraag 3 2 punten

Tekst 1. Regel 9 Arria t/m imponeretur. In het vervolg (t/m regel 13 secuta est) geeft Arria een argument voor dit verzoek. a. Noteer in eigen woorden dit argument. b. Noteer een zelfbedachte aannemelijke reden waarom de soldaten niet wilden voldoen aan haar verzoek.

Bekijk het antwoord
  • a. Geeft in eigen woorden het argument: Arria zal (in haar eentje) zelf voor Paetus zorgen en het werk doen van de slaven die de soldaten voor zijn verzorging zouden inzetten. (1p)
  • b. Noemt een zelfbedachte, aannemelijke reden waarom de soldaten niet wilden voldoen aan haar verzoek. Voorbeelden van een goed antwoord: de soldaten zouden in de problemen kunnen komen als de keizer zou horen dat ze een tegenstander een gunst hadden toegestaan; de soldaten waren bang dat zij een list in de zin had; Arria was een vrouw. (1p)

Vraag 4 2 punten

Tekst 1. Regel 9 navem en regel 12 piscatoriam nauculam. a. Citeer uit de regels 11-13 (Non t/m secuta est) het Latijnse tekstelement waarmee navem (regel 9) nogmaals wordt aangeduid, en noteer de naam van een van de opvarenden. b. Citeer uit de regels 11-13 (Non t/m secuta est) het Latijnse tekstelement waarmee piscatoriam nauculam (regel 12) nogmaals wordt aangeduid.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert (ingens) navigium (regel 12) en noemt Paetus als naam van een van de opvarenden. (1p)
  • b. Citeert minimo (regel 12). (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Bij a niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘ingensque navigium (regel 12)’.

Vraag 5 1 punt

Tekst 1. Regel 17-18 Vis t/m mecum. In deze regels gebruikt Thrasea het argumentatief middel analogie. Deze analogie is niet volledig onder woorden gebracht. Noteer in eigen woorden de volledige analogie die Thrasea gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de volledige analogie: wil je (dan/soms) dat je dochter mij (als ik zou moeten sterven) in de dood volgt, zoals jij jouw man in de dood volgt / zoals jij van plan bent je man in de dood te volgen? (1p)

Niet fout rekenen wanneer in het antwoord in plaats van ‘zoals’ is genoteerd ‘omdat’. Niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘Je dochter volgt mij (ook) niet in de dood, dus/dan moet jij dat ook niet doen.’

Vraag 6 2 punten

Tekst 1. Regel 20 custodiebatur en sensit. Noteer van elk van deze beide persoonsvormen de werkwoordstijd en verklaar het verschil. Betrek in je antwoord de betekenis van beide persoonsvormen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt bij custodiebatur de tijd imperfectum en verklaart dat die de (voortdurende) situatie van het bewaken van Arria aanduidt. (1p)
  • Noemt bij sensit de tijd perfectum en verklaart dat die binnen de situatie van het bewaken de gebeurtenis aanduidt dat Arria het bewaken opmerkte. (1p)

Bij elk deelantwoord (tijd en verklaring samen) het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van dat deelantwoord juist zijn.

Vraag 7 1 punt

Tekst 1. Regel 21 potestis enim t/m non potestis. In dit tekstgedeelte zijn drie van de onderstaande stilistische middelen gebruikt. Welk stilistisch middel komt niet in dit tekstgedeelte voor?

  1. A alliteratie
  2. B asyndeton
  3. C chiasme
  4. D hyperbaton
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 8 1 punt

Tekst 1. Regel 27 alia esse clariora alia maiora. Bij welke categorie horen illud (regel 26) en haec (regel 26) volgens Plinius?

  1. A illud en haec horen beide bij clariora.
  2. B illud hoort bij clariora en haec bij maiora.
  3. C illud en haec horen beide bij maiora.
  4. D illud hoort bij maiora en haec bij clariora.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 schilderij door F.-A. Vincent, 1785

Schilderij in grijstinten. Links staat een vrouw in een donker gewaad die haar hand op de arm van de middelste vrouw legt. In het midden staat een vrouw in een wit gewaad, die met uitgestrekte arm een kort mes of dolk naar voren houdt. Rechts staat een man in een donkere mantel en tunica, die zijn ene arm hoog opheft en achteruit lijkt te deinzen. Op de achtergrond een donkere stenen muur.

Vraag 9 1 punt

Afbeelding 1 en Tekst 1. Citeer uit de regels 21-27 van tekst 1 (Dum t/m Vale) het Latijnse tekstelement dat een toepasselijk onderschrift is voor het schilderij van afbeelding 1.

Bekijk het antwoord
  • Citeert Paete, non dolet (regel 25). (1p)

Tekst 2

Tekst 2

[1] Casta suo gladium cum traderet Arria Paeto, [2] quem de visceribus strinxerat ipsa suis, [3] ‘Si qua fides, vulnus quod feci non dolet,’ inquit, [4] ‘sed tu quod facies, hoc mihi, Paete, dolet.’

Martialis, Epigrammata 1.13

Vraag 10 2 punten

Tekst 2. Regel 1 Casta t/m Paeto. In deze regel gebruikt Martialis hetzelfde stilistisch middel tweemaal. Leg uit dat hierdoor de band tussen Arria en haar echtgenoot wordt benadrukt. Noteer in je antwoord ook de naam van het desbetreffende stilistisch middel.

Bekijk het antwoord
  • Noemt het stilistisch middel: hyperbaton. (1p)
  • Legt uit dat door dit stilistisch middel de echtgenoten (tweemaal) direct naast elkaar staan, of als het ware met elkaar verstrengeld zijn. (1p)

Voor het tweede deel geen scorepunt toekennen wanneer alleen is geantwoord ‘Door dit stilistisch middel wordt de omvang/grootte van hun liefde/band benadrukt.’

Vraag 11 1 punt

Tekst 2. Regel 1 traderet, regel 2 strinxerat, regel 3 feci en regel 4 facies. Deze persoonsvormen verwijzen naar gebeurtenissen die niet tegelijkertijd plaatsvinden. Noteer deze persoonsvormen in chronologische volgorde, van eerder naar later.

Bekijk het antwoord
  • Noteert de persoonsvormen in de volgorde: feci, strinxerat, traderet, facies. (1p)

Vraag 12 1 punt

Tekst 2. Regel 4 tu quod facies. Noteer in eigen woorden wat Arria concreet bedoelt met tu quod facies.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Arria de wond bedoelt die Paetus zichzelf zal toebrengen, of de verwonding van Paetus. (1p)

Niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘de zelfmoord (van Paetus)’.

Tekst 3

Tekst 3 Plinius vergelijkt Trajanus met vorige keizers.

[1] Sic fit, ut di tibi summum inter homines fastigium servent, cum deorum [2] ipse non adpetas. Itaque tuam statuam in vestibulo Iovis optimi maximi [3] unam alteramve et hanc aeream cernimus. At paulo ante aditus omnes [4] omnes gradus totaque area hinc auro hinc argento relucebat, seu potius [5] polluebatur, cum incesti principis statuis permixta deorum simulacra [6] sorderent. Ergo istae quidem aereae et paucae manent manebuntque [7] quam diu templum ipsum, illae autem aureae et innumerabiles strage ac [8] ruina publico gaudio litaverunt. Iuvabat illidere solo superbissimos vultus, [9] instare ferro, saevire securibus, ut si singulos ictus sanguis dolorque [10] sequeretur. Nemo tam temperans gaudii seraeque laetitiae, quin instar [11] ultionis videretur cernere laceros artus truncata membra, postremo truces [12] horrendasque imagines obiectas excoctasque flammis, ut ex illo terrore et [13] minis in usum hominum ac voluptates ignibus mutarentur. Simili [14] reverentia, Caesar, non apud genium tuum bonitati tuae gratias agi, sed [15] apud numen Iovis optimi maximi pateris: illi debere nos quidquid tibi [16] debeamus, illius quod bene facias muneris esse qui te dedit. Ante quidem [17] ingentes hostiarum greges per Capitolinum iter magna sui parte velut [18] intercepti devertere via cogebantur, cum saevissimi domini atrocissima [19] effigies tanto victimarum cruore coleretur, quantum ipse humani sanguinis [20] profundebat. [21] Omnia, patres conscripti, quae de aliis principibus a me aut dicuntur [22] aut dicta sunt, eo pertinent ut ostendam, quam longa consuetudine [23] corruptos depravatosque mores principatus parens noster reformet et [24] corrigat. Alioqui nihil non parum grate sine comparatione laudatur. [25] Praeterea hoc primum erga optimum imperatorem piorum civium officium [26] est, insequi dissimiles; neque enim satis amarit bonos principes, qui malos [27] satis non oderit. Adice quod imperatoris nostri non aliud amplius ac [28] diffusius meritum est, quam quod insectari malos principes tutum est.

Plinius, Panegyricus 52.2-53.3

Vraag 13 3 punten

Tekst 3. Regel 1-2 deorum t/m adpetas. Plinius baseert zijn bewering deorum t/m adpetas op enkele feiten, die hij vermeldt in het vervolg (t/m regel 6 sorderent). a. Noteer in eigen woorden wat met dit tekstgedeelte concreet bedoeld wordt. b. Noteer in eigen woorden twee van deze feiten.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat Trajanus geen aanspraak maakt op een goddelijke status, of niet als een god vereerd wil worden. (1p)
  • b. Noemt twee van de volgende feiten: van Trajanus staat er (slechts) één standbeeld (of hooguit twee) in of bij de tempel van Jupiter; Trajanus heeft zijn standbeeld(en) (slechts) in de voorhal van de tempel gezet, op een bescheiden plek of niet tussen de andere godenbeelden; Trajanus heeft zijn standbeeld(en) in brons laten vervaardigen en niet in goud of zilver. (2p)

Vraag 14 1 punt

Tekst 3. Regel 9-10 ut t/m sequeretur. Door F.J.A.M. Meijer en D. den Hengst wordt dit tekstgedeelte als volgt vertaald: ‘alsof iedere slag bloed en pijn teweegbracht’. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen. Leg dit uit met betrekking tot ictus (regel 9). Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat ictus in het Latijn lijdend voorwerp is en in de vertaling onderwerp (iedere slag). (1p)

Alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer is geantwoord ‘In het Latijn is ictus accusativus; het is vertaald als (of het) nominativus (is).’ Geen scorepunt wanneer alleen is geantwoord ‘In het Latijn is ictus meervoud; in de vertaling is slag enkelvoud.’

Vraag 15 2 punten

Tekst 3. Regel 10-13 Nemo t/m mutarentur. a. Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord waaruit afgeleid kan worden dat het vorige regime lang geduurd heeft. b. Noteer in eigen woorden wat concreet het onderwerp is van mutarentur (regel 13).

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert serae(que) (regel 10). (1p)
  • b. Noemt de (afschrikwekkende, in het vuur gegooide) beelden van Domitianus als onderwerp van mutarentur. (1p)

Vraag 16 2 punten

Tekst 3. Regel 19 effigies. Hiermee wordt een ruiterstandbeeld van Domitianus bedoeld. De Romeinse dichter Statius heeft tussen 90 en 95 na Christus een dichtbundel gepubliceerd, waarin hij het paard van dit standbeeld vergelijkt met het houten paard van Troje: ‘Dát paard bracht verderf en verborg woeste Grieken in zich, terwijl dít paard ons juist vertrouwen geeft door de vriendelijke ruiter die erop zit. Het is prettig om naar zijn gezicht te kijken, waarop de sporen zichtbaar zijn van oorlog, maar ook van aangename vrede.’ a. Noteer het verschil in toon tussen deze beschrijving door Statius en Plinius’ vermelding van dit beeld in de regels 18-20 (cum t/m profundebat). Ga in je antwoord in op zowel Statius’ toon als die van Plinius. b. Waardoor was het voor Statius niet mogelijk in het bovenstaande citaat dezelfde toon te gebruiken die Plinius gebruikt in de regels 18-20 (cum t/m profundebat)? Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • a. Noemt dat de toon van Plinius negatief is en die van Statius juist erg positief of vleiend. (1p)
  • b. Noemt dat Statius dit schreef tijdens het leven en de regeerperiode van Domitianus, met het risico zwaar gestraft te worden, terwijl Plinius dit na de dood van Domitianus schreef. (1p)

Bij a het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 17 5 punten

Tekst 3. Regel 2-20 Itaque t/m profundebat. In een van zijn brieven schrijft Plinius over de Panegyricus onder meer het volgende: ‘Als nu tenminste nog op indeling, overgangen en stijlfiguren tegelijk werd gelet. Want briljante ingevingen en adembenemende wendingen, die vind je ook wel eens bij barbaren, maar een sluitende compositie en gevarieerde figuren zijn uitsluitend aan geschoolde schrijvers voorbehouden.’ De regels 2-20 (Itaque t/m profundebat) zijn in te delen in drie gedeelten, waarin Plinius telkens eerst over Trajanus en dan over Domitianus spreekt. Bij de overgang van Trajanus naar Domitianus gebruikt Plinius in elk gedeelte een ander woord om aan te geven dat er een tegenstelling bestaat tussen beide keizers. In het korte tekstgedeelte aditus t/m relucebat (regel 3-4) gebruikt Plinius een groot aantal stilistische middelen. a. Citeer het Latijnse woord waarmee het tweede gedeelte begint en citeer het Latijnse woord waarmee het derde gedeelte begint. b. Citeer uit elk van de drie gedeelten het desbetreffende Latijnse woord. c. Noteer de namen van twee verschillende van deze stilistische middelen.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert Ergo (regel 6) als het woord waarmee het tweede gedeelte begint. (1p)
  • a. Citeert Simili (regel 13) als het woord waarmee het derde gedeelte begint. (1p)
  • b. Citeert de drie woorden At (regel 3), autem (regel 7) en quidem (regel 16), elk uit een ander gedeelte. (2p)
  • c. Noemt twee van de volgende stilistische middelen: anafora, asyndeton, chiasme, climax, hyperbool, tricolon, parallellisme. (1p)

Puntentabel bij b: drie antwoorden juist 2 punten; twee juist 1 punt; minder dan twee juist 0 punten. Bij c het scorepunt alleen toekennen wanneer twee juiste antwoorden genoteerd zijn.

Vraag 18 1 punt

Tekst 3. Regel 23-24 reformet et corrigat. In het vervolg (t/m regel 28 tutum est) wordt hiervan een voorbeeld genoemd. Beschrijf in eigen woorden dit voorbeeld.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft het voorbeeld: Trajanus zorgt ervoor dat er een vrijer, veiliger klimaat van spreken is; of: slechte keizers kunnen straffeloos of veilig gehekeld worden. (1p)

Vraag 19 1 punt

Tekst 3. Regel 21-28 Omnia t/m tutum est. Met noster (regel 23) en nostri (regel 27) verwijst Plinius onder anderen naar zichzelf. Citeer uit de regels 21-28 (Omnia t/m tutum est) het andere Latijnse tekstelement waarmee Plinius de groep mensen aanduidt waartoe hij zichzelf hier rekent.

Bekijk het antwoord
  • Citeert piorum civium (regel 25). (1p)

Tekst 4

Tekst 4 Nieuwbouw in Rome.

[1] Hic ubi sidereus propius videt astra colossus [2] et crescunt media pegmata celsa via, [3] invidiosa feri radiabant atria regis [4] unaque iam tota stabat in urbe domus. [5] Hic ubi conspicui venerabilis Amphitheatri [6] erigitur moles, stagna Neronis erant. [7] Hic ubi miramur velocia munera thermas, [8] abstulerat miseris tecta superbus ager. [9] Claudia diffusas ubi porticus explicat umbras, [10] ultima pars aulae deficientis erat. [11] Reddita Roma sibi est et sunt te praeside, Caesar, [12] deliciae populi, quae fuerant domini.

Martialis, De Spectaculis 2

Vraag 20 3 punten

Tekst 4. Regel 1-6 Hic ubi sidereus t/m erant. De Romeinse schrijver Suetonius schrijft over keizer Nero: ‘Het meeste geld verkwistte hij echter aan zijn bouwprojecten. Hij liet een paleis bouwen dat zich helemaal uitstrekte van de Palatijn tot de Esquilijn. Hij noemde het eerst De Passage, later, toen het bij de brand van Rome verwoest en herbouwd was, Het Gouden Huis. (…) Er waren ook landelijke gedeelten met een afwisseling van akkers, wijngaarden, weilanden en bossen met allerlei tamme en wilde dieren. (…) In de overige gedeelten was alles met bladgoud bedekt en versierd met edelstenen en parelmoer.’ a. Citeer uit de regels 1-6 (Hic ubi sidereus t/m erant) een Latijns woord waarmee Martialis het door Suetonius genoemde paleis bedoelt (‘dat zich helemaal uitstrekte van de Palatijn tot de Esquilijn’). b. Noteer uit de regels 1-6 het nummer van de regel waarin Martialis een soortgelijke opmerking maakt (‘was alles met bladgoud bedekt en versierd met edelstenen en parelmoer’). c. Citeer uit de regels 1-6 het Latijnse woord waarmee Martialis dit aspect tot uiting brengt.

Bekijk het antwoord
  • a. Citeert atria (regel 3) of domus (regel 4). (1p)
  • b. Noemt regel 4 als de regel waarin Martialis een soortgelijke opmerking maakt (unaque iam tota stabat in urbe domus). (1p)
  • c. Citeert radiabant (regel 3). (1p)

Vraag 21 1 punt

Tekst 4. Regel 6 Neronis. Citeer uit het vervolg (t/m regel 12 domini) het Latijnse woord waarmee Nero aangeduid wordt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert domini (regel 12). (1p)

Vraag 22 1 punt

Tekst 4. Regel 11 Reddita est. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Hic ubi sidereus) het Latijnse woord dat de tegengestelde handeling weergeeft.

Bekijk het antwoord
  • Citeert abstulerat (regel 8). (1p)

Vraag 23 1 punt

Tekst 4 en Tekst 3. De manier waarop Martialis in tekst 4 zijn onderwerp behandelt, is vergelijkbaar met wat Plinius schrijft in regel 24 van tekst 3 (nihil t/m laudatur). Leg dit uit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de nieuwbouw onder de Flavische keizers (Titus) extra positief uit de verf komt omdat die wordt gesteld tegenover het negatief beschreven paleis van Nero, de Domus Aurea. (1p)

Tekst 5

Tekst 5

Sempronius Caelianus heeft bij het opleiden van nieuwe soldaten twee slaven aangetroffen, terwijl alleen vrije Romeinen militair mochten zijn. In de onderstaande brief vraagt Plinius aan keizer Trajanus hoe deze slaven gestraft moeten worden. De tweede brief bevat de reactie van Trajanus.

C. Plinius aan keizer Trajanus.

[1] Sempronius Caelianus, egregius iuvenis, repertos inter tirones duos servos [2] misit ad me; quorum ego supplicium distuli, ut te, conditorem disciplinae [3] militaris firmatoremque consulerem de modo poenae. Ipse enim dubito [4] ob hoc maxime, quod ut iam dixerant sacramento, ita nondum distributi in [5] numeros erant. Quid ergo debeam sequi rogo, domine, scribas, praesertim [6] cum pertineat ad exemplum.

Trajanus aan Plinius.

[7] Secundum mandata mea fecit Sempronius Caelianus mittendo ad te eos, [8] de quibus cognosci oportebit, an capitale supplicium meruisse videantur. [9] Refert autem, voluntarii se obtulerint an lecti sint vel etiam vicarii dati. [10] Lecti si sunt, inquisitio peccavit; si vicarii dati, penes eos culpa est qui [11] dederunt; si ipsi, cum haberent condicionis suae conscientiam, venerunt, [12] animadvertendum in illos erit.

Het maakt namelijk niet veel verschil, dat ze nog niet verdeeld zijn over de afdelingen.

Plinius, Epistulae 10.29 en 10.30

Aantekeningen bij tekst 5

regel 1 tiro rekruut (soldaat in opleiding)
regel 2 supplicium straf
conditor grondlegger
regel 4 ob hoc …, quod … door het volgende, namelijk dat …
ut …, ita … weliswaar …, maar …
dicere sacramento de soldateneed zweren
regel 5 numerus afdeling (in het leger)
Quid welke regel
Quid t/m scribas Lees: Rogo ergo, domine, ut scribas quid debeam sequi
regel 7 Secundum voorzetsel
regel 8 cognoscere onderzoeken
supplicium straf
merere verdienen
regel 9 Refert het is van belang
Refert autem, Vul aan na de komma: utrum
voluntarii Predicatief vertalen.
legere oproepen (voor het leger)
vicarii Predicatief vertalen.
vicarius vervanger (voor iemand die opgeroepen was)
dati Vul aan: sint
regel 10 legere oproepen (voor het leger)
inquisitio het selectiebureau
vicarii Predicatief vertalen.
vicarius vervanger (voor iemand die opgeroepen was)
dati Vul aan: sunt
regel 11 habere conscientiam + genitivus zich bewust zijn van
regel 12 animadvertere in + accusativus optreden tegen

Vraag 24 37 punten

Tekst 5. Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 5. Vertaal de regels 1 t/m 12 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 24 (regel 1-2): Sempronius Caelianus, egregius iuvenis, … duos servos misit ad me. Vertaling: Sempronius Caelianus, een voortreffelijke jonge man, heeft (de) twee slaven naar mij gestuurd. (2p)
  • Kolon 25 (regel 1): repertos inter tirones. Vertaling: die (nadat ze) tussen de rekruten ontdekt zijn/waren. (1p)
  • Kolon 26 (regel 2): quorum ego supplicium distuli. Vertaling: en van hen heb ik de straf uitgesteld, of: van wie ik de straf uitgesteld heb. (2p)
  • Kolon 27 (regel 2-3): ut te … consulerem de modo poenae. Vertaling: opdat ik u kon of zou raadplegen over de strafmaat (manier van bestraffing, soort straf). (2p)
  • Kolon 28 (regel 2-3): conditorem disciplinae militaris firmatoremque. Vertaling: de grondlegger en bevestiger van de krijgstucht (militaire discipline, krijgskunst, het militaire systeem, de militaire wetenschap). (1p)
  • Kolon 29 (regel 3-4): Ipse enim dubito ob hoc maxime. Vertaling: Zelf twijfel ik namelijk het meest, juist door het volgende. (2p)
  • Kolon 30 (regel 4): quod ut iam dixerant sacramento. Vertaling: (namelijk) dat ze weliswaar de soldateneed al gezworen hadden. (1p)
  • Kolon 31 (regel 4-5): ita nondum distributi in numeros erant. Vertaling: maar nog niet verdeeld waren over de afdelingen (ingedeeld in de afdelingen). (2p)
  • Kolon 32 (regel 5): ergo rogo, domine, scribas. Vertaling: Dus, daarom vraag ik, heer, dat u (mij) schrijft. (2p)
  • Kolon 33 (regel 5): quid debeam sequi. Vertaling: welke regel ik moet (zou moeten) volgen. (1p)
  • Kolon 34 (regel 5-6): praesertim cum pertineat ad exemplum. Vertaling: vooral omdat het strekt tot een voorbeeld (een voorbeeld betreft, een precedent schept). (2p)
  • Kolon 35 (regel 7): Secundum mandata mea fecit Sempronius Caelianus. Vertaling: Sempronius Caelianus heeft gehandeld overeenkomstig mijn instructies. (2p)
  • Kolon 36 (regel 7): mittendo ad te eos. Vertaling: door hen naar u te sturen. (1p)
  • Kolon 37 (regel 8): de quibus cognosci oportebit. Vertaling: over wie (er) onderzocht zal moeten worden. (2p)
  • Kolon 38 (regel 8): an capitale supplicium meruisse videantur. Vertaling: of ze (niet) de doodstraf verdiend (zouden) blijken te hebben. (2p)
  • Kolon 39 (regel 9): Refert autem, voluntarii se obtulerint. Vertaling: Het is van belang of ze zich vrijwillig hebben aangemeld, of vrijwillig als vrijwilligers zijn verschenen. (2p)
  • Kolon 40 (regel 9): an lecti sint vel etiam vicarii dati. Vertaling: of (dat ze) opgeroepen zijn of zelfs als vervanger(s) aangeboden (zijn). (2p)
  • Kolon 41 (regel 10): Lecti si sunt, inquisitio peccavit. Vertaling: Als ze opgeroepen zijn, heeft het selectiebureau verkeerd gehandeld. (2p)
  • Kolon 42 (regel 10): si vicarii dati, penes eos culpa est. Vertaling: als ze als vervanger(s) aangeboden zijn, ligt de schuld bij hen. (2p)
  • Kolon 43 (regel 10-11): qui dederunt. Vertaling: die ze aangeboden hebben. (1p)
  • Kolon 44 (regel 11): si ipsi, venerunt. Vertaling: als ze zelf gekomen zijn, of uit eigen beweging verschenen zijn. (1p)
  • Kolon 45 (regel 11): cum haberent condicionis suae conscientiam. Vertaling: terwijl of hoewel ze zich bewust waren van hun (eigen) positie. (1p)
  • Kolon 46 (regel 12): animadvertendum in illos erit. Vertaling: zal er opgetreden moeten worden tegen hen. (1p)

Vakspecifiek voor de vertaling: bij een ernstige fout in een kolon krijgt dat kolon 0 punten; dat wordt niet gecompenseerd door de juiste weergave van de rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave van het tekstelement leidt: één of meer punten aftrek, naar de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Latijns woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: één punt aftrek. Een fout die al bij een eerder kolon is aangerekend, wordt niet nog eens aangerekend wanneer die fout in een later kolon op dezelfde manier terugkomt. Niet fout rekenen: kolon 24 caelianus als van de gens Caelius; kolon 25 repertos als ‘die men/hij ontdekt had’ en reperire als (terug)vinden; kolon 26 quorum als ‘wiens’ en supplicium als doodstraf of terechtstelling; kolon 27 te als ‘jou’ en consulere als raadplegen of overleggen (poena als boete of foltering); kolon 32 scribas als ‘jij schrijft’ en rogare als smeken (rogare als uitnodigen levert 0 punten op); kolon 33 quid als ‘wat’; kolon 34 cum als ‘terwijl’ (cum als ‘toen, wanneer, hoewel’ levert 0 punten op), en exemplum als handelwijze of afschrikwekkend voorbeeld; kolon 35 secundum mandata mea fecit als ‘heeft meteen na mijn opdracht gehandeld’ of ‘heeft mijn instructies uitgevoerd’; secundum als succes, als vorm van secundus of als naam levert 0 punten op; kolon 36 mittendo als mittens, tenzij vertaald met ‘hoewel’, levert 0 punten op als ‘om hen te sturen’; kolon 37 cognoscere als vernemen of leren kennen, oportebit als het valt te verwachten levert 0 punten op; kolon 38 meruisse videantur als ‘men ziet dat ze verdiend hebben’ is 1 punt, ‘ze verdiend hebben’ alleen 0 punten; kolon 39 voluntarii als onderwerp en se obtulerint als futurum exactum leveren 0 punten op; kolon 40 vicarii als onderwerp levert 0 punten op; kolon 41 lecti sunt als lecti sint in kolon 40 is niet nog eens aan te rekenen; kolon 42 penes als voorzetsel levert 0 punten op; kolon 43 dare met dezelfde onjuiste betekenis als kolon 40 of 42 niet nog eens aanrekenen; kolon 44 venerunt als ‘gekomen zijn’ of ‘uit eigen beweging verschenen’ is goed; kolon 45 cum als ‘omdat’ levert 0 punten op; kolon 46 animadvertendum erit als onvoltooid tegenwoordige tijd is goed. Niet afwijken van het beoordelingsmodel.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2022, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip2-5, 8-9, 12-13, 15-2216
Stijlfiguren1, 7, 103
Werkwoordsvormen6, 112
Naamvallen141
Cultuur en geschiedenis231
Vertalen241

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (67% van de vragen, gemiddeld 47%). Minder over vertalen (4% van de vragen, gemiddeld 11%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (3) en werkwoordsvormen (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-22-1-c).

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.