Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3: vragen en antwoorden
Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2 en Tekst 1, Tekst 3, Tekst 4, Tekst 5, Tekst 6.
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (19), stijlfiguren (3) en vertalen (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.
Vragen en antwoorden
Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.
Tekst 1
Tekst 1
[1] C. PLINIUS TACITO SUO S.
[2] Petis ut tibi avunculi mei exitum scribam, quo verius tradere posteris
[3] possis. Gratias ago; nam video morti eius si celebretur a te immortalem
[4] gloriam esse propositam. Quamvis enim pulcherrimarum clade terrarum,
[5] ut populi ut urbes memorabili casu, quasi semper victurus occiderit,
[6] quamvis ipse plurima opera et mansura condiderit, multum tamen
[7] perpetuitati eius scriptorum tuorum aeternitas addet. Equidem beatos
[8] puto, quibus deorum munere datum est aut facere scribenda aut scribere
[9] legenda, beatissimos vero quibus utrumque. Horum in numero avunculus
[10] meus et suis libris et tuis erit. Quo libentius suscipio, deposco etiam quod
[11] iniungis.
[12] Erat Miseni classemque imperio praesens regebat. Nonum kal.
[13] Septembres hora fere septima mater mea indicat ei adparere nubem
[14] inusitata et magnitudine et specie. Usus ille sole, mox frigida, gustaverat
[15] iacens studebatque; poscit soleas, ascendit locum ex quo maxime
[16] miraculum illud conspici poterat. Nubes — incertum procul intuentibus ex
[17] quo monte (Vesuvium fuisse postea cognitum est) — oriebatur, cuius
[18] similitudinem et formam non alia magis arbor quam pinus expresserit.
[19] Nam longissimo velut trunco elata in altum quibusdam ramis
[20] diffundebatur, credo quia recenti spiritu evecta, dein senescente eo
[21] destituta aut etiam pondere suo victa in latitudinem vanescebat, candida
[22] interdum, interdum sordida et maculosa prout terram cineremve
[23] sustulerat. Magnum propiusque noscendum ut eruditissimo viro visum.
[24] Iubet liburnicam aptari; mihi si venire una vellem facit copiam; respondi
[25] studere me malle, et forte ipse quod scriberem dederat.
(In het hier weggelaten gedeelte beschrijft Plinius wat zijn oom meegemaakt heeft.)
[26] Interim Miseni ego et mater — sed nihil ad historiam, nec tu aliud quam
[27] de exitu eius scire voluisti. Finem ergo faciam. Unum adiciam, omnia me
[28] quibus interfueram quaeque statim, cum maxime vera memorantur,
[29] audieram, persecutum. Tu potissima excerpes; aliud est enim epistulam
[30] aliud historiam, aliud amico aliud omnibus scribere. Vale.
Plinius, Epistulae 6.16.1-7 en 21-22
Vraag 1 1 punt
Regel 3-4 Nam t/m propositam. Beschrijf in eigen woorden het impliciete compliment aan Tacitus dat Plinius met deze woorden geeft.
Bekijk het antwoord
- Tacitus is een groot/beroemd schrijver / schrijft boeken die door veel mensen gelezen worden / boeken met eeuwigheidswaarde. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 2 2 punten
Regel 4-7 Quamvis enim t/m addet. In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie manieren waarop zijn oom als het ware onsterfelijk zal worden. Beschrijf in eigen woorden deze drie manieren.
Bekijk het antwoord
- Noemt de drie manieren, in eigen woorden: hij is omgekomen bij een gedenkwaardige gebeurtenis; hij laat geschriften na (van blijvende waarde); hij wordt in andermans geschriften vermeld. Of woorden van overeenkomstige strekking. (2p)
Puntentelling: indien drie antwoorden juist 2; indien twee antwoorden juist 1; indien minder dan twee antwoorden juist 0.
Vraag 3 1 punt
Regel 10-11 Quo t/m iniungis. Plinius maakt in dit tekstgedeelte zijn enthousiasme onder meer duidelijk door het woord libentius te gebruiken. Beschrijf in eigen woorden de andere manier waarop Plinius in dit tekstgedeelte (regel 10-11 Quo t/m iniungis) zijn enthousiasme duidelijk maakt.
Bekijk het antwoord
- Hij corrigeert zichzelf en drukt zijn bereidheid in tweede instantie nog krachtiger uit / hij neemt de taak niet alleen graag op zich maar eist (in tweede instantie) de taak (zelfs) op. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 4 2 punten
Regel 12 regebat en regel 15 poscit. Noteer van deze vormen de werkwoordstijd en verklaar voor elk van beide vormen het gebruik van de werkwoordstijd.
Bekijk het antwoord
- regebat is imperfectum; het beschrijft de achtergrondsituatie / een kenmerk van een persoon / een voortdurende handeling. (1p)
- poscit is praesens; het is een praesens historicum / het vestigt de aandacht op een belangrijk punt in het verhaal / het beschrijft een gebeurtenis (in het verhaal). (1p)
Opmerking: bij beide delen van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn (de tijd én de verklaring). Of woorden van overeenkomstige strekking.
Vraag 5 1 punt
Regel 14-16 Usus t/m poterat. Noteer de naam van het stilistisch middel waarmee in dit tekstgedeelte de snelheid van handelen wordt benadrukt.
Bekijk het antwoord
- Asyndeton. (1p)
Bron 7

Vier bomen onder elkaar, met van boven naar beneden de letters A, B, C en D. A: een kale boom zonder blad. B: een boom met een platte, uitgespreide kruin. C: een palmboom met een slanke stam en lange bladeren bovenop. D: een boom met een dichte, bolvormige kruin.
Vraag 6 1 punt
Regel 16-21 Nubes t/m vanescebat. Welke boom geeft volgens Plinius de vorm van de wolk het best weer?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 7 2 punten
Regel 19-23 Nam t/m sustulerat. a Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord dat een tegenstelling vormt met recenti (regel 20). b Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse tekstelement waarmee Plinius hetzelfde aspect van de wolk beschrijft als met de woorden in latitudinem vanescebat (regel 21).
Bekijk het antwoord
- a: senescente (regel 20). (1p)
- b: (quibusdam) ramis diffundebatur (regel 19-20). (1p)
Vraag 8 1 punt
Regel 29-30 aliud est t/m scribere. Zijn de woorden epistulam, historiam, amico en omnibus onderling gerangschikt als een chiasme of als een parallellisme? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Ze zijn gerangschikt als een parallellisme; een brief (epistulam) schrijf je namelijk aan een vriend (amico) en een geschiedwerk (historiam) voor iedereen (omnibus). Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (de keuze én de toelichting).
Vraag 9 2 punten
Plinius Minor karakteriseert zijn oom in deze brief als intellectueel. a Citeer uit de regels 12-18 (Erat t/m expresserit) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert. b Citeer uit de regels 19-25 (Nam t/m dederat) het Latijnse woord waarmee Plinius Minor zijn oom als intellectueel karakteriseert.
Bekijk het antwoord
- a: studebat(que) (regel 15). (1p)
- b: eruditissimo (regel 23). (1p)
Tekst 2 en Tekst 1
Tekst 2
[1] Beste Tacitus,
[2] Je zegt dat mijn brief, die ik op jouw verzoek schreef over de dood van
[3] mijn oom, je nieuwsgierig heeft gemaakt. Ik was achtergebleven in
[4] Misenum (op dat punt had ik mijn verslag afgebroken). Nu wil je weten
[5] wat ik daar voor angsten en gevaren heb doorstaan. Hoewel mijn hart bij
[6] de herinnering huivert… zal ik beginnen.
[7] Na het vertrek van mijn oom besteedde ik de rest van mijn tijd aan
[8] studie. Daarvoor was ik immers thuisgebleven.
Plinius, Epistulae 6.20.1-2
Vraag 10 1 punt
Regel 4 afgebroken. Wat was de reden die Plinius gegeven had voor deze afbreking? Baseer je antwoord op de regels 26-30 van tekst 1 (Interim t/m Vale).
Bekijk het antwoord
- Het vervolg had (volgens Plinius) niets met het gevraagde verslag te maken. / Tacitus had alleen informatie over de dood van Plinius (Maior) gevraagd. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 11 2 punten
Regel 7 het vertrek van mijn oom. Plinius’ oom had twee redenen om in de richting van de vulkaanuitbarsting te willen reizen. a Noteer in eigen woorden de reden die opgemaakt kan worden uit het tekstgedeelte Nonum t/m dederat van tekst 1 (regel 12-25). b Noteer de reden die genoemd wordt in het gedeelte van de brief dat in dit examen is weggelaten tussen de regels 25 en 26 van tekst 1.
Bekijk het antwoord
- a: Hij wilde op onderzoek uitgaan / het verschijnsel van dichtbij bekijken. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
- b: Hij wilde een reddingsactie ondernemen. / Iemand had hem om hulp gevraagd. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 12 1 punt
Regel 7-8 Na t/m thuisgebleven. Uit dit tekstgedeelte kan afgeleid worden dat Plinius Minor theoretische studie belangrijker vond dan praktische studie. Leg uit dat dit ook afgeleid kan worden uit de regels 19-25 van tekst 1 (Nam t/m dederat). Betrek in je antwoord zowel de theoretische als de praktische studie die aan de orde is in de regels 19-25 van tekst 1 (Nam t/m dederat).
Bekijk het antwoord
- Hij had de kans een (boeiend) natuurverschijnsel van dichtbij te bestuderen; hij bleef (echter liever thuis om te) studeren/schrijven. (1p)
Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.
Tekst 3
Tekst 3
[1] Sum, fateor, semperque fui, Callistrate, pauper,
[2] sed non obscurus nec male notus eques,
[3] sed toto legor orbe frequens et dicitur ‘Hic est’,
[4] quodque cinis paucis hoc mihi vita dedit.
[5] At tua centenis incumbunt tecta columnis,
[6] et libertinas arca flagellat opes,
[7] magnaque Niliacae servit tibi gleba Syenes,
[8] tondet et innumeros Gallica Parma greges.
[9] Hoc ego tuque sumus: sed quod sum, non potes esse:
[10] tu quod es, e populo quilibet esse potest.
Martialis, Epigrammata 5.13
Vraag 13 1 punt
Regel 3 dicitur ‘Hic est’. Beschrijf in eigen woorden een concrete situatie waarin dit voor kon komen. Betrek in je antwoord de betekenis van Hic est.
Bekijk het antwoord
- Een toepasselijke situatie en een juiste betekenis van ‘Hic est’ (‘Dat is hem’ / ‘Hier is hij’). Voorbeelden van een goed antwoord zijn: Martialis loopt op straat, twee anderen zien hem lopen en de een zegt tegen de ander: “Dat is hem.” / “Hier/daar is hij.”; iemand leest een epigram van Martialis en fluistert tegen een ander: “Dit is hem.” (1p)
Opmerking: het scorepunt alleen toekennen wanneer zowel een toepasselijke situatie is beschreven als een juiste betekenis van ‘Hic est’ is genoteerd.
Vraag 14 1 punt
Regel 4 hoc. Noteer in één Nederlands woord wat concreet bedoeld wordt met hoc.
Bekijk het antwoord
- Bekendheid / roem / populariteit / succes. Of een woord van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 15 2 punten
Regel 5-8 At t/m greges. a Citeer uit dit tekstgedeelte het Latijnse woord dat opgevat kan worden als tegenhanger van eques (regel 2). De regels 5-8 (At t/m greges) vormen als geheel een tegenstelling met een gegeven uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Sum). b Noteer in eigen woorden dit gegeven.
Bekijk het antwoord
- a: libertinas (regel 6). (1p)
- b: dat Martialis arm is / Ik ben arm. / armoede. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 16 2 punten
Regel 5-8 At t/m greges. Martialis maakt in dit tekstgedeelte enkele malen gebruik van het stilistisch middel personificatie. a Noteer in eigen woorden een geval van personificatie uit dit tekstgedeelte. Een ander stilistisch middel dan personificatie is in elke van deze vier regels telkens eenmaal gebruikt. b Noteer de naam van dit stilistisch middel.
Bekijk het antwoord
- a: een van de volgende antwoorden: het dak leunt op de zuilen (regel 5); de geldkist geselt (regel 6); akkerland / een gebied wordt voorgesteld als slaaf (regel 7); een stad / het Gallische Parma scheert schapen (regel 8). Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
- b: hyperbaton. (1p)
Vraag 17 1 punt
Martialis heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de ‘pointe’ in het epigram. Noteer in eigen woorden de ‘pointe’ van tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Wat ik ben, zul jij nooit kunnen worden en wat jij bent, kan iedereen worden. / Jij bent maar een gewone man, maar ik ben uniek (ondanks jouw kritiek). / Roem is niet voor iedereen bereikbaar, rijkdom in principe wel. / Roem is niet te koop. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 18 1 punt
Vind je de ik-persoon in tekst 3 sympathiek of niet? Beargumenteer je antwoord met een gegeven uit tekst 3.
Bekijk het antwoord
- Voorbeelden van een goed antwoord zijn: ik vind hem niet sympathiek, want hij schept op over zijn talent en laat zich laatdunkend uit over een rijk man (die met niets begonnen is); ik vind hem niet sympathiek, want hij laat zich laatdunkend uit over een vrijgelatene; ik vind hem (wel) sympathiek, want hij vindt artistieke zelfexpressie / kunst/poëzie / bekendheid als dichter belangrijk(er dan rijkdom/geld) (en hij is blijkbaar net verbaal aangevallen door Callistratus). (1p)
Tekst 4
Tekst 4 Een nieuw politiek klimaat.
[1] Frustra, Blanditiae, venitis ad me
[2] attritis miserabiles labellis:
[3] dicturus dominum deumque non sum.
[4] Iam non est locus hac in urbe vobis;
[5] ad Parthos procul ite pilleatos
[6] et turpes humilesque supplicesque
[7] pictorum sola basiate regum.
[8] Non est hic dominus sed imperator,
[9] sed iustissimus omnium senator,
[10] per quem de Stygia domo reducta est
[11] siccis rustica Veritas capillis.
[12] Hoc sub principe, si sapis, caveto
[13] verbis, Roma, prioribus loquaris.
Martialis, Epigrammata 10.72
Vraag 19 2 punten
Regel 1 Blanditiae. a Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement dat in deze context inhoudelijk vergelijkbaar is met Blanditiae. b Citeer uit de regels 8-13 (Non t/m loquaris) het Latijnse tekstelement dat in deze context een tegenstelling vormt met Blanditiae.
Bekijk het antwoord
- a: verbis prioribus (regel 13). (1p)
- b: (rustica) Veritas / siccis rustica Veritas capillis (regel 11). (1p)
Opmerking: bij a niet fout rekenen wanneer als antwoord is geciteerd ‘verbis prioribus loquaris (regel 13)’.
Vraag 20 2 punten
Regel 3 dicturus t/m sum. Citeer uit het vervolg (t/m regel 11 capillis) de twee verschillende Latijnse tekstelementen die Martialis wél geschikt vindt om de keizer mee aan te duiden.
Bekijk het antwoord
- imperator (regel 8). (1p)
- (iustissimus omnium) senator / iustissimus (omnium) (regel 9). (1p)
Tekst 5
Tekst 5 Slotwoorden van de Panegyricus.
[1] Tu voce imperatoris quid sentires locutus, filium illi nobis parentem tibi
[2] pontificem maximum elegisti. Quo maiore fiducia isdem illis votis, quae
[3] ipse pro se nuncupari iubet, oro et obtestor, ‘si bene rem publicam, si ex
[4] utilitate omnium regit’, primum ut illum nepotibus nostris ac pronepotibus
[5] serves, deinde ut quandoque successorem ei tribuas, quem genuerit quem
[6] formaverit similemque fecerit adoptato, aut si hoc fato negatur, in consilio
[7] sis eligenti monstresque aliquem, quem adoptari in Capitolio deceat.
[8] Vobis, patres conscripti, quantum debeam, publicis etiam monimentis
[9] continetur. Vos mihi in tribunatu quietis, in praetura modestiae, vos in
[10] istis etiam officiis, quae studiis nostris circa tuendos socios iniunxeratis,
[11] cum fidei tum constantiae antiquissimum testimonium perhibuistis. Vos
[12] proxime destinationem consulatus mei his acclamationibus adprobavistis,
[13] ut intelligam etiam atque etiam enitendum mihi, ut hunc consensum
[14] vestrum complectar et teneam, et in dies augeam. Etenim memini tunc
[15] verissime iudicari, meruerit quis honorem necne, cum adeptus est. Vos
[16] modo favete huic proposito et credite: si cursu quodam provectus ab illo
[17] insidiosissimo principe, ante quam profiteretur odium bonorum, postquam
[18] professus est substiti, cum viderem quae ad honores compendia paterent
[19] longius iter malui; si malis temporibus inter maestos et paventes, bonis
[20] inter securos gaudentesque numeror; si denique in tantum diligo optimum
[21] principem, in quantum invisus pessimo fui; ego reverentiae vestrae sic
[22] semper inserviam, non ut me consulem et mox consularem, sed ut
[23] candidatum consulatus putem.
Plinius, Panegyricus 94.4-95.5
Vraag 21 2 punten
Regel 1-2 Tu t/m elegisti. Dit tekstgedeelte wordt door F. Meijer en D. den Hengst als volgt vertaald: Door de mond van de keizer hebt u uw wil kenbaar gemaakt en hem een zoon, ons een vader en uzelf een opperpriester geschonken. a Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘uw wil’. b Noteer de naam van een stilistisch middel dat in het Latijn is gebruikt maar dat niet in de vertaling is overgenomen. Laat alliteratie buiten beschouwing.
Bekijk het antwoord
- a: quid sentires (regel 1). (1p)
- b: chiasme / asyndeton. (1p)
Vraag 22 2 punten
Regel 9-11 Vos mihi t/m perhibuistis. In dit tekstgedeelte herinnert Plinius de senatoren aan zijn eigen activiteiten in het verleden. a Leg uit dat de senatoren door de herinnering aan deze activiteiten kritiek op Plinius zouden kunnen hebben. Baseer je antwoord op een gegeven uit het tekstgedeelte Vos modo t/m numeror (regel 15-20). b Leg uit dat Plinius eventuele kritiek probeert te voorkomen door de manier waarop hij de senatoren aan zijn eigen activiteiten herinnert in de regels 9-11 (Vos mihi t/m perhibuistis).
Bekijk het antwoord
- a: Plinius heeft (voor een groot deel) carrière gemaakt onder Domitianus (die als keizer een slechte reputatie had) / onder een zeer slechte keizer. (1p)
- b: Plinius herinnert de senatoren er (tegelijkertijd) aan, hoe goed (zijzelf vonden dat) hij zijn taken toen vervuld heeft / dat zijzelf zijn activiteiten (toentertijd) goedkeurden. Of woorden van overeenkomstige strekking. (1p)
Vraag 23 2 punten
Regel 18 compendia. a Citeer uit het vervolg (t/m regel 20 numeror) het Latijnse tekstelement dat een tegenstelling vormt met compendia. Plinius geeft geen concrete voorbeelden van compendia. b Beschrijf een zelfbedacht concreet voorbeeld van wat Plinius hier bedoelt met compendia.
Bekijk het antwoord
- a: longius iter (regel 19). (1p)
- b: Een zelfbedacht concreet voorbeeld van compendia. Voorbeelden van een goed antwoord zijn: zich dienstwillig opstellen ten opzichte van Domitianus; Domitianus vleien; anderen vals beschuldigen; roddels over anderen verspreiden. (1p)
Vraag 24 2 punten
Regel 15-21 Vos modo t/m fui. Aan het begin van de Panegyricus schrijft Plinius: Ik bid dat uit mijn woorden vrijmoedigheid, loyaliteit en oprechtheid spreken en dat de schijn van vleierij evenzeer mag ontbreken als elke dwang ontbroken heeft. a Verdedig de stelling dat het laten ontbreken van de schijn van vleierij niet gelukt is. Baseer je antwoord op het tekstgedeelte Vos modo t/m fui (regel 15-21). b Leg uit dat het begrijpelijk is als in tekst 5 de schijn van vleierij aanwezig is. Ga in je antwoord in op de soort tekst waarvan tekst 5 een onderdeel is.
Bekijk het antwoord
- a: Plinius noemt (Domitianus zeer achterbaks/gevaarlijk / de slechtste keizer en) Trajanus de beste keizer / noemt (de eerdere tijden onder Domitianus slecht en) de huidige tijd (onder Trajanus) goed / zegt dat hij van Trajanus houdt. (1p)
- b: Tekst 5 is een onderdeel van een rede waarin Plinius (de keizer) dankzegt bij zijn ambtsaanvaarding als consul (en positieve opmerkingen over de keizer passen daar goed bij) / een onderdeel van een lofrede (op de keizer) / een onderdeel van de Panegyricus. (1p)
Opmerking: bij b niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘Tekst 5 is een onderdeel van (de Panegyricus,) een rede waarin Plinius de keizer dankt voor zijn benoeming/verkiezing tot consul.’
Vraag 25 1 punt
Regel 21-23 ego t/m putem. In dit tekstgedeelte noemt Plinius drie stadia in zijn carrière. De drie woorden voor deze stadia staan niet in de volgorde waarin deze stadia doorlopen worden. Citeer deze drie Latijnse woorden in de volgorde waarin de stadia doorlopen worden. Begin met het vroegste stadium.
Bekijk het antwoord
- candidatum (regel 23); consulem (regel 22); consularem (regel 22). (1p)
Opmerkingen: het scorepunt alleen toekennen wanneer alle drie de onderdelen van het antwoord juist zijn en in de juiste volgorde genoteerd zijn. Niet fout rekenen wanneer als eerste deel van het antwoord in plaats van ‘candidatum’ is geciteerd ‘candidatum consulatus’.
Tekst 6
Tekst 6
Robustus, een vooraanstaande Romein uit de ridderstand, is op reis gegaan en sindsdien is hij vermist. Zijn zoon heeft naspeuringen gedaan en is er al achter gekomen dat Robustus aanvankelijk een eind samen heeft gereisd met Atilius Scaurus, een vriend van Plinius.
Nu heeft een andere vriend van Plinius mede namens de zoon van Robustus aan Plinius een brief geschreven om hem om hulp te vragen. In de onderstaande antwoordbrief schrijft Plinius dat hij wel wil helpen, maar dat hij weinig hoop heeft op succes.
[1] Scribis Robustum, splendidum equitem Romanum, cum Atilio Scauro
[2] amico meo Ocriculum usque commune iter peregisse, deinde nusquam
[3] comparuisse; petis ut Scaurus veniat nosque, si potest, in aliqua
[4] inquisitionis vestigia inducat. Veniet; vereor ne frustra. Suspicor enim tale
[5] nescio quid Robusto accidisse quale aliquando Metilio Crispo municipi
[6] meo. Huic ego ordinem impetraveram atque etiam proficiscenti
[7] quadraginta milia nummum ad instruendum se ornandumque donaveram,
[8] nec postea aut epistulas eius aut aliquem de exitu nuntium accepi.
[9] Interceptusne sit a suis an cum suis dubium: certe non ipse, non
[10] quisquam ex servis eius apparuit, ut ne Robusti quidem. Experiamur
[11] tamen, accersamus Scaurum; demus hoc tuis, demus optimi adulescentis
[12] honestissimis precibus, qui pietate mira, mira etiam sagacitate patrem
[13] quaerit.
Mogen de goden geven dat hij hem vindt, net zoals hij al uitgevonden heeft met wie hij samen gereisd heeft!
Hartelijke groeten.
Plinius, Epistulae 6.25
Aantekeningen
regel 2 Ocriculum Ocriculum (een stad, 70 km ten noorden van Rome)
Ocriculum usque = usque Ocriculum
regel 3-4 aliqua vestigia = aliquod vestigium
regel 4 frustra Vul aan: sit
regel 4-5 tale nescio quid … quale net zoiets onverklaarbaars … als
regel 6 ordo, ordinis promotie tot officier
proficiscenti Vul aan: ei
regel 7 quadraginta milia nummum veertigduizend sestertiën
se instruere een uitrusting aanschaffen
ornandum Vul aan: se
se ornare een mooi uniform kopen
regel 8 exitu Vul aan: eius
regel 9 intercipere vermoorden
sui (tweemaal) zijn reisgenoten
dubium Vul aan: est
certe non ipse Vul aan: apparuit
regel 10 ut ne Robusti quidem zoals ook niet is gebeurd in het geval van Robustus
regel 11 accersere = arcessere
regel 11-12 demus hoc t/m precibus laat ik dit dan doen voor jou, en voor die goede en trouwe zoon
Vraag 26 38 punten
Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 6. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.
Bekijk het antwoord
- Kolon 26 (regel 1-2): Scribis Robustum, (kolon 27), (kolon 28) (kolon 29) commune iter peregisse. Je schrijft dat Robustus een gezamenlijke reis (af)gemaakt/voltooid heeft / een gemeenschappelijke weg afgelegd heeft. Robustum niet vertaald met de correcte nominativusuitgang: 1. Commune als gemeengoed: 0. Iter peragere als zijn weg vervolgen (opgevat als iter pergere): 1. Niet fout rekenen: Scribis als je schreef; commune predicatief vertaald. (2p)
- Kolon 27 (regel 1): splendidum equitem Romanum. Een/de aanzienlijk(e)/prachtig(e) Romeins(e) ridder. Niet fout rekenen: eques als ruiter. (1p)
- Kolon 28 (regel 1-2): cum Atilio Scauro amico meo. (Samen) met Atilius Scaurus, mijn vriend / een vriend van mij. Atilio Scauro niet vertaald met de correcte nominativusuitgangen: 0. Wanneer een dergelijke fout met een naam al eerder gemaakt is, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
- Kolon 29 (regel 2): Ocriculum usque. Tot (aan) Ocriculum. Ocriculum niet vertaald met de correcte nominativusuitgang: 0. Usque als ‘van … af’: 0. Wanneer een dergelijke fout met een naam al eerder gemaakt is, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 scorepunten. (1p)
- Kolon 30 (regel 2-3): deinde nusquam comparuisse. (En/maar) daarna/verder nergens verschenen is / (nog) aanwezig geweest is. Nusquam als ‘nooit / absoluut niet’: 1. Comparuisse vertaald als vorm van comparare: 0. Niet fout rekenen: nusquam als ‘bij geen gelegenheid’. (2p)
- Kolon 31 (regel 3): petis ut Scaurus veniat. Je vraagt/wenst / tracht te bereiken dat Scaurus komt. Nosque of nos (kolon 32) in de vertaling bij kolon 31 betrokken: 0. Niet fout rekenen: je vroeg dat Scaurus kwam / zou komen / komt; ut als ‘of’. (2p)
- Kolon 32 (regel 3-4): nosque, (kolon 33), in aliqua inquisitionis vestigia inducat. En (hij) ons naar een (of ander) spoor van/voor (het/ons/jullie) zoeken/onderzoek voert/leidt. Aliqua (aliquod) als ‘enigszins’: 0. Nosque of nos onvertaald gelaten: 1. Inducere met elke andere betekenis dan voeren/leiden of een synoniem daarvan: 0. Wanneer nosque of nos in de vertaling bij kolon 31 betrokken is, het onvertaald laten in kolon 32 niet aanrekenen. Niet fout rekenen: aliqua vestigia als ‘enige sporen’; inducat in combinatie met ‘je vroeg’ vertaald met ‘voerde/leidde / zou voeren/leiden’. (2p)
- Kolon 33 (regel 3): si potest. Als hij (dat/het) kan / als het/dat mogelijk is. (1p)
- Kolon 34 (regel 4): Veniet. Hij zal komen. Hij komt: 0. (1p)
- Kolon 35 (regel 4): vereor ne frustra. (Maar) ik ben bang dat het/dat tevergeefs is / zal zijn. (Maar) ik vrees: tevergeefs / ik ben bang tevergeefs: 1. Ne als (dat) niet: 0. (2p)
- Kolon 36 (regel 4-5): Suspicor enim tale nescio quid Robusto accidisse. Ik vermoed namelijk dat Robustus net zoiets onverklaarbaars is overkomen. Niet fout rekenen: Robusto accidisse als ‘dat met/bij Robustus is gebeurd’. Tale nescio quid Robusto accidisse als ‘dat net zoiets onverklaarbaars Robustus heeft bereikt’: 1. Robusto niet vertaald met de correcte nominativusuitgang: 1. Wanneer een dergelijke fout met een naam al eerder gemaakt is, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 scorepunten. (2p)
- Kolon 37 (regel 5-6): quale aliquando Metilio Crispo municipi meo. Als eens / een keer Metilius Crispus, mijn stadgenoot / een stadgenoot van mij (is overkomen). Niet fout rekenen: quale als ‘zodanig als / zoals’; municeps meus als ‘inwoner van dezelfde municipium als ik’. Aliquando als ‘eindelijk/soms’: 0. Metilio Crispo niet vertaald met de correcte nominativusuitgangen: 1. Municipi vertaald als vorm van municipium: 0. Municeps meus als ‘mijn inwoner’: 0. Wanneer een dergelijke fout met een naam al eerder gemaakt is, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 scorepunten. (2p)
- Kolon 38 (regel 6): Huic ego ordinem impetraveram. Ik had voor hem/deze zijn/de/een promotie tot officier bewerkstelligd / gedaan gekregen. (2p)
- Kolon 39 (regel 6-7): atque etiam proficiscenti quadraginta milia nummum (kolon 40) donaveram. En (ik had) (hem) bij zijn vertrek / toen hij vertrok zelfs/ook veertigduizend sestertiën gegeven. Niet fout rekenen: atque als ‘en daarbij / en daarom’; proficiscenti als ‘terwijl hij reisde / voor zijn/de/een reis’. Donare als ‘kwijtschelden/vergeven’: 0. (2p)
- Kolon 40 (regel 7): ad instruendum se ornandumque. Om een uitrusting aan te schaffen en (om) een mooi uniform te kopen / voor het aanschaffen van een uitrusting en (voor) het kopen van een mooi uniform. Niet fout rekenen: om een uitrusting en een mooi uniform aan te schaffen / te kopen. (1p)
- Kolon 41 (regel 8): nec postea aut epistulas eius (kolon 42) accepi. En daarna heb ik niet ofwel/óf brieven van hem ontvangen. Niet fout rekenen: nec … aut … aut (kolon 42) als ‘noch … noch / geen … of … / geen … en ook geen …’; epistulas vertaald met enkelvoud. En niet later heb ik ofwel/óf brieven van hem ontvangen: 0. (2p)
- Kolon 42 (regel 8): aut aliquem de exitu nuntium. Ofwel/óf een (of ander) bericht over zijn dood/einde / de afloop ervan. Niet fout rekenen: exitus als ‘lot’; aliquem nuntium als ‘iemand als bode’; nuntius als ‘bode’. (2p)
- Kolon 43 (regel 9): Interceptusne sit a suis an cum suis. Of hij vermoord is door zijn reisgenoten of (samen) met zijn reisgenoten. Niet fout rekenen wanneer het tweede suis is vertaald met ‘hen’ / ‘die’. Interceptus a als ‘afgesneden van’: 0. (2p)
- Kolon 44 (regel 9): dubium. Is onzeker/twijfelachtig. Niet fout rekenen: dubium als ‘er is twijfel over / daarover is twijfel’. (1p)
- Kolon 45 (regel 9): certe non ipse. Zonder twijfel is hijzelf niet (meer/weer) tevoorschijn gekomen. (1p)
- Kolon 46 (regel 9-10): non quisquam ex servis eius apparuit. (En ook) is niet iemand / niet een (of andere) / niemand/geen van/uit zijn slaven (meer/weer) tevoorschijn gekomen. Quisquam vertaald als vorm van quisque: 1. Servis eius als ‘die/deze slaven’: 0. De woorden ‘ut ne Robusti quidem’ zijn voorvertaald met ‘zoals ook niet is gebeurd in het geval van Robustus’. (2p)
- Kolon 47 (regel 10-11): Experiamur tamen, accersamus Scaurum. Laten we het echter/toch (tenminste/maar) proberen, (en) laten we Scaurus laten komen. Niet fout rekenen: Experiamur als ‘we zouden het kunnen proberen’; experiri als ‘wagen’. Puntentelling: Experiamur als ‘we proberen het / zullen het proberen / mogen we het proberen’: 1; experiri met elke andere betekenis dan ‘proberen/wagen’ (bijvoorbeeld ‘ervaren’): 1; accersamus als ‘we (zullen) laten komen’: 1; accersere met elke andere betekenis dan ‘laten komen’ of een synoniem daarvan: 0; Scaurum niet vertaald met de correcte nominativusuitgang: 1. Wanneer accersamus qua vorm op dezelfde manier als Experiamur onjuist is vertaald, dit bij accersamus niet nog eens aanrekenen. Wanneer een dergelijke fout met een naam al eerder gemaakt is, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2 scorepunten. De woorden ‘demus hoc tuis, demus optimi adulescentis honestissimis precibus’ zijn voorvertaald met ‘laat ik dit dan doen voor jou, en voor die goede en trouwe zoon’. (2p)
- Kolon 48 (regel 12-13): qui pietate mira, mira etiam sagacitate patrem quaerit. Die informatie over zijn vader inwint / probeert in te winnen / zijn vader zoekt met/uit (een) wonderbaarlijk(e) liefde/trouw/plichtsgevoel, (en) zelfs/ook (met een) wonderbaarlijke scherpzinnigheid. Niet fout rekenen wanneer mira alleen weergegeven is bij de vertaling van pietate en niet bij de vertaling van sagacitate. Niet fout rekenen: mirus als ‘wonderlijk’; sagacitas als ‘reukzin’. Puntentelling: mirus als ‘vreemd’: 1; quaerit vertaald met onvoltooid verleden tijd: 1; quaerit niet vertaald met onvoltooid tegenwoordige tijd of onvoltooid verleden tijd: 0; quaerere als ‘verlangen naar / missen’: 1; quaerere met elke andere betekenis dan ‘informatie inwinnen / zoeken / verlangen / missen’ of een synoniem daarvan: 0. (2p)
Vakspecifieke regels (vertaling): een ernstige fout in een kolon levert voor dat kolon 0 scorepunten op; die score is niet te compenseren met de juiste weergave van de rest van het kolon. Is een aantekening genegeerd en leidt dat tot een onjuiste weergave van het tekstelement, dan één of meerdere scorepunten in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Is een Latijns woord niet vertaald en is dat woord niet van essentieel belang voor de betekenis van het kolon, dan één scorepunt in mindering, tenzij in het model anders is vermeld. Per kolon gelden de puntentelling en de opmerkingen die bij de subcriteria staan. Voorvertaalde woorden (zie kolon 46 en 47) worden niet beoordeeld.
Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2022, tijdvak 3. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.
Onderwerpen in dit examen
| Onderwerp | Vragen | Aantal |
|---|---|---|
| Tekstbegrip | 1-3, 6-7, 9-15, 17-20, 23-25 | 19 |
| Stijlfiguren | 5, 8, 16 | 3 |
| Vertalen | 21, 26 | 2 |
| Werkwoordsvormen | 4 | 1 |
| Cultuur en geschiedenis | 22 | 1 |
Vergeleken met andere jaren
Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (73% van de vragen, gemiddeld 47%).
Opgaven en correctievoorschrift
De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.
Oefenen als leerling
Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.
Nakijken als docent
Start gratis vanaf deze pagina
Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo
- 2026, tijdvak 1
- 2026, tijdvak 2
- 2025, tijdvak 1
- 2025, tijdvak 2
- 2024, tijdvak 1
- 2024, tijdvak 2
- 2023, tijdvak 1
- 2023, tijdvak 2
- 2022, tijdvak 1
- 2022, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 1
- 2021, tijdvak 2
- 2021, tijdvak 3
- 2019, tijdvak 1
- 2019, tijdvak 2
- 2018, tijdvak 1
- 2018, tijdvak 2
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3?
Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3 telt 26 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (19), stijlfiguren (3) en vertalen (2).
Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3?
Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.
Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3?
Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2022/vwo/documenten/cse-3/vw-1110-a-22-3-c).
Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2022, tijdvak 3 en krijg ik feedback?
Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.