Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3, Tekst 4.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (3) en cultuur en geschiedenis (2). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Over Sextus Roscius als persoon.

[1] Patrem occidit Sex. Roscius. Qui homo? Adulescentulus corruptus et
[2] ab hominibus nequam inductus? Annos natus maior quadraginta. Vetus
[3] videlicet sicarius, homo audax et saepe in caede versatus? At hoc ab
[4] accusatore ne dici quidem audistis. Luxuries igitur hominem nimirum et
[5] aeris alieni magnitudo et indomitae animi cupiditates ad hoc scelus
[6] impulerunt? De luxuria purgavit Erucius cum dixit hunc ne in convivio
[7] quidem ullo fere interfuisse. Nihil autem umquam debuit. Cupiditates
[8] porro quae possunt esse in eo qui, ut ipse accusator obiecit, ruri semper
[9] habitarit et in agro colendo vixerit? Quae vita maxime disiuncta a
[10] cupiditate et cum officio coniuncta est.
[11] Quae res igitur tantum istum furorem Sex. Roscio obiecit? ‘Patri’ inquit
[12] ‘non placebat.’ Patri non placebat? Quam ob causam? Necesse est enim
[13] eam quoque iustam et magnam et perspicuam fuisse. Nam ut illud
[14] incredibile est, mortem oblatam esse patri a filio sine plurimis et maximis
[15] causis, sic hoc veri simile non est, odio fuisse parenti filium sine causis
[16] multis et magnis et necessariis. Rursus igitur eodem revertamur et
[17] quaeramus quae tanta vitia fuerint in unico filio quare is patri displiceret.
[18] At perspicuum est nullum fuisse. Pater igitur amens, qui odisset eum sine
[19] causa quem procrearat? At is quidem fuit omnium constantissimus. Ergo
[20] illud iam perspicuum profecto est, si neque amens pater neque perditus
[21] filius fuerit, neque odi causam patri neque sceleris filio fuisse.
[22] ‘Nescio’ inquit ‘quae causa odi fuerit; fuisse odium intellego quia
[23] antea, cum duos filios haberet, illum alterum qui mortuus est secum omni
[24] tempore volebat esse, hunc in praedia rustica relegavit.’ Quod Erucio
[25] accidebat in mala nugatoriaque accusatione, idem mihi usu venit in causa
[26] optima: ille quomodo crimen commenticium confirmaret non inveniebat,
[27] ego res tam leves qua ratione infirmem ac diluam reperire non possum.
[28] Quid ais, Eruci? Tot praedia, tam pulchra, tam fructuosa Sex. Roscius filio
[29] suo relegationis ac supplici gratia colenda ac tuenda tradiderat? Quid?
[30] Hoc patres familiae qui liberos habent, praesertim homines illius ordinis ex
[31] municipiis rusticanis, nonne optatissimum sibi putant esse filios suos rei
[32] familiari maxime servire et in praediis colendis operae plurimum studique
[33] consumere? An amandarat hunc sic ut esset in agro ac tantummodo
[34] aleretur ad villam, ut commodis omnibus careret? Quid? Si constat hunc
[35] non modo colendis praediis praefuisse sed certis fundis patre vivo frui
[36] solitum esse, tamenne haec a te vita eius rusticana relegatio atque
[37] amandatio appellabitur? Vides, Eruci, quantum distet argumentatio tua ab
[38] re ipsa atque a veritate: quod consuetudine patres faciunt, id quasi
[39] novum reprehendis; quod benevolentia fit, id odio factum criminaris; quod
[40] honoris causa pater filio suo concessit, id eum supplici causa fecisse dicis.
[41] Van dit alles ben je zeker niet onkundig, maar je hebt zo bitter weinig
[42] argumenten tot je beschikking, dat je niet alleen ons, maar ook de
[43] normale gang van zaken, de gewone levenswijze van de mensen en de
[44] opinie van iedereen meent te moeten tegenspreken.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 39-45

Vraag 1 1 punt

Regel 2 Annos t/m quadraginta. Leg uit dat met deze woorden de voorafgaande suggestie Adulescentulus t/m inductus (regel 1-2) niet volledig weerlegd wordt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Cicero alleen reageert op adulescentulus, op de vermeende extreme jeugdigheid van Sex. Roscius junior, en niet op corruptus, niet op de vermeende verdorvenheid, niet op ab hominibus nequam inductus en niet op de slechte invloeden waaraan hij mogelijk had blootgestaan. (1p)

Vraag 2 1 punt

Regel 7 Nihil autem umquam debuit. Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 1 Patrem) het Latijnse tekstelement waarop Cicero met deze woorden ingaat.

Bekijk het antwoord
  • Citeert aeris alieni (magnitudo) (regel 5) (1p)

Vraag 3 2 punten

Regel 8-9 ruri t/m vixerit. Erucius geeft voor dit feit een andere verklaring dan Cicero. a Beschrijf in eigen woorden de verklaring die Erucius geeft. Betrek in je antwoord een gegeven uit de regels 22-27 (Nescio t/m possum). b Beschrijf in eigen woorden de verklaring die Cicero geeft. Betrek in je antwoord een gegeven uit de regels 28-33 (Quid ais t/m consumere).

Bekijk het antwoord
  • a: Beschrijft dat Sex. Roscius senior zijn zoon (voor straf) had weggestuurd; de relatie tussen vader en zoon was slecht, het was een straf van de vader voor de zoon. (1p)
  • b: Beschrijft dat Sex. Roscius senior de landgoederen door Sex. Roscius junior liet beheren; vaders laten dat hun zoons gewoonlijk doen. (1p)

Vraag 4 2 punten

Regel 1-19 Patrem t/m constantissimus. In zijn boek De inventione beschrijft Cicero de techniek van de opsomming: bij de opsomming worden verscheidene mogelijkheden naast elkaar gezet. Nadat alle andere mogelijkheden zijn ontkracht, blijft er een over die noodzakelijkerwijs de juiste moet zijn. Voorbeeld: ‘Het moet wel zo zijn dat het slachtoffer ofwel vanwege vijandschap door mijn cliënt is gedood, ofwel uit vrees, of omdat hij hoopte er beter van te worden, of om een vriend een plezier te doen, of het is zo, als geen van deze omstandigheden aan de orde is, dat het slachtoffer niet door mijn cliënt is gedood.’ a Citeer uit de regels 13-19 (Nam t/m constantissimus) het Latijnse zelfstandig naamwoord waarmee Cicero naar het motief vijandschap verwijst. b Noteer een motief dat Cicero in de bovenstaande passage uit De inventione noemt, dat hij ook in de regels 1-7 (Patrem t/m interfuisse) aan de orde stelt.

Bekijk het antwoord
  • a: Citeert odio (regel 15) (1p)
  • b: Noemt als motief dat het slachtoffer niet door de cliënt is gedood omdat hij hoopte er beter van te worden, of het cui-bono-principe, of woorden van overeenkomstige strekking (1p)

Vraag 5 3 punten

Regel 21 filius. a Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 16 Rursus) de twee Latijnse tekstelementen waarmee Cicero deze persoon op een meer uitgebreide wijze heeft beschreven. b Leg uit welk doel Cicero met deze meer uitgebreide beschrijving had.

Bekijk het antwoord
  • a: Citeert (in) unico (filio) (regel 17) (1p)
  • a: Citeert (eum) quem procrearat (regel 18-19) (1p)
  • b: Legt uit dat Cicero wilde beargumenteren dat de vader de zoon niet gehaat kan hebben, of op het gevoel van de toehoorders wilde spelen, of medelijden bij de toehoorders wilde wekken, of woorden van overeenkomstige strekking (1p)

Vraag 6 1 punt

Regel 24-26 Quod t/m optima. In deze zin maakt Cicero gebruik van het stilistisch middel chiasme. Neem het volgende schema over en citeer op de plaats van de puntjes de vier Latijnse tekstelementen die het chiasme vormen: … (a), … (b), … (b), … (a).

Bekijk het antwoord
  • Citeert in de juiste volgorde: (in) mala nugatoriaque (a), accusatione (b), (in) causa (b), optima (a) (regel 25-26) (1p)

Vraag 7 2 punten

Regel 22-27 Nescio t/m possum. In deze regels kwalificeert Cicero de aanklacht van Erucius onder andere met de woorden mala (regel 25) en nugatoria (regel 25). Citeer uit de regels 22-27 (Nescio t/m possum) de andere twee niet direct opeenvolgende Latijnse woorden waarmee Cicero de aanklacht van Erucius kwalificeert.

Bekijk het antwoord
  • Citeert commenticium (regel 26) (1p)
  • Citeert leves (regel 27) (1p)

Vraag 8 2 punten

Regel 29 relegationis ac supplici. In het vervolg noemt Cicero drie redenen die volgens hem veel meer voor de hand liggen. Citeer uit de regels 37-40 (Vides t/m dicis) de drie desbetreffende Latijnse woorden.

Bekijk het antwoord
  • Citeert de drie woorden: consuetudine (regel 38), benevolentia (regel 39), honoris (regel 40) (2p)

Drie juiste woorden: 2 punten. Twee juiste woorden: 1 punt. Minder dan twee juiste woorden: 0 punten.

Vraag 9 1 punt

Regel 41-42 weinig argumenten. In het voorafgaande heeft Cicero opgemerkt dat Erucius hem daarmee een probleem bezorgt. Beschrijf in eigen woorden dit probleem. Baseer je antwoord op een gegeven uit de regels 22-27 (Nescio t/m possum).

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat Cicero de flinterdunne argumenten van Erucius niet kan ontkrachten, omdat ze al krachteloos zijn; of dat er eigenlijk geen argumenten zijn, waardoor verdedigen niet mogelijk is omdat er geen aanval is (1p)

Tekst 2

Tekst 2 Over de bezittingen van Sextus Roscius.

[1] Dum praesidia ulla fuerunt, in Sullae praesidiis fuit; posteaquam ab armis
[2] omnes recesserunt, in summo otio rediens a cena Romae occisus est. Si
[3] lege, bona quoque lege venisse fateor. Sin autem constat contra omnes
[4] non modo veteres leges verum etiam novas occisum esse, bona quo iure
[5] aut quo more aut qua lege venierint quaero.
[6] In quem hoc dicam quaeris, Eruci. Non in eum quem vis et putas; nam
[7] Sullam et oratio mea ab initio et ipsius eximia virtus omni tempore
[8] purgavit. Ego haec omnia Chrysogonum fecisse dico, ut ementiretur, ut
[9] malum civem Roscium fuisse fingeret, ut eum apud adversarios occisum
[10] esse diceret, ut his de rebus a legatis Amerinorum doceri L. Sullam passus
[11] non sit. Denique etiam illud suspicor, omnino haec bona non venisse; id
[12] quod postea, si per vos, iudices, licitum erit, aperietur. Opinor enim esse
[13] in lege quam ad diem proscriptiones venditionesque fiant, nimirum
[14] kalendas Iunias. Aliquot post menses et homo occisus est et bona venisse
[15] dicuntur. Profecto aut haec bona in tabulas publicas nulla redierunt
[16] nosque ab isto nebulone facetius eludimur quam putamus, aut, si
[17] redierunt, tabulae publicae corruptae aliqua ratione sunt; nam lege
[18] quidem bona venire non potuisse constat.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 126-128

Vraag 10 1 punt

Regel 1 in Sullae praesidiis fuit. Dit gegeven wordt door Cicero herhaaldelijk in zijn redevoering benadrukt. Leg uit dat dit gegeven een belangrijk argument vormt in het betoog van Cicero. Betrek in je antwoord de betekenis van de woorden in Sullae praesidiis fuit.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Sex. Roscius (senior) een aanhanger van de partij van Sulla was, waardoor zijn naam volgens Cicero niet op de proscriptielijst kan hebben gestaan, of het onwaarschijnlijk is dat Sulla hem vijandig gezind was (1p)

Vraag 11 2 punten

Regel 3 lege (het eerste lege in regel 3). In het vervolg (t/m regel 5 quaero) is sprake van oude en nieuwe wetten. a Tot welke categorie behoort het eerste lege in regel 3? Verklaar je antwoord. b Beschrijf in eigen woorden welke twee bepalingen deze wet bevatte. Baseer je antwoord op de regels 1-5 (Dum t/m quaero).

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt dat het eerste lege tot de nieuwe wetten behoort, omdat deze wet over (doden en goederen verkopen en dus over) proscripties ging, die van recente datum waren (1p)
  • b: Beschrijft de twee bepalingen: tegenstanders van het regime (of iemand) werden vogelvrij verklaard, en hun of zijn bezittingen werden verbeurdverklaard (1p)

Bij a en bij b telt het scorepunt alleen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn.

Vraag 12 1 punt

Regel 6 In t/m Eruci. Beschrijf in eigen woorden de retorische techniek die Cicero in deze zin gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat hij doet alsof zijn tegenstander een vraag aan hem stelt, die hij vervolgens zelf beantwoordt, of dat hij zijn tegenstander rechtstreeks aanspreekt (1p)

Niet fout rekenen als er is geantwoord: ‘Hij introduceert een fictieve spreker.’

Vraag 13 3 punten

Regel 6-8 nam t/m purgavit. Deze regels worden door A. van den Daele als volgt vertaald: Sulla immers heb ik van de aanvang af van mijn rede uitdrukkelijk wegens persoonlijke buitengemene voortreffelijkheid steeds verschoond. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen. a Leg dit uit met betrekking tot het onderwerp van purgavit. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling. b Citeer het Latijnse woord dat in de vertaling is weergegeven met ‘persoonlijke’. Cicero maakt in de regels 6-8 (nam t/m purgavit) gebruik van het stilistisch middel parallellisme. c Neem het volgende schema over en citeer op de plaats van de puntjes de vier desbetreffende Latijnse tekstelementen: … (a), … (b), … (a), … (b).

Bekijk het antwoord
  • a: Legt uit dat het onderwerp van purgavit in het Latijn oratio (mea) of (ipsius eximia) virtus is, en in de vertaling ‘ik’ (van ‘heb verschoond’) (1p)
  • b: Citeert ipsius (regel 7) (1p)
  • c: Citeert de vier tekstelementen: oratio mea (a), ab initio (b), ipsius eximia virtus (a), omni tempore (b) (regel 7) (1p)

Onderdeel a: 1 punt alleen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: (1) in het Latijn is het onderwerp van purgavit oratio (mea) of (ipsius eximia) virtus; in de vertaling is ‘ik’ het onderwerp van ‘heb verschoond’. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 14 1 punt

Regel 9 adversarios. Noteer de benaming van de politieke groepering waartoe deze personen behoren. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de benaming populares (1p)

Vraag 15 1 punt

Regel 14-15 Aliquot t/m dicuntur. Welk woord geeft het best het verband weer tussen deze zin en de voorafgaande zin (regel 12-14 Opinor t/m Iunias)?

  1. A dus
  2. B maar
  3. C of
  4. D want
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 16 2 punten

Tekst 2 bestaat voornamelijk uit een bespreking van wat er met de bezittingen van Sex. Roscius gebeurd is. Ergens in tekst 2 onderbreekt Cicero deze bespreking even om tussendoor in enkele regels iets anders aan de orde te stellen. a Noteer het nummer van de regel waarin deze onderbreking begint en het nummer van de regel waarin deze onderbreking eindigt. b Noteer in eigen woorden in één zin wat Cicero in deze onderbreking aan de orde stelt.

Bekijk het antwoord
  • a: Noteert regel 6 en regel 11 (1p)
  • b: Noemt in één zin dat Chrysogonus (en niet Sulla) de hele misdaad heeft georganiseerd of de hoofdschuldige is (1p)

Bij a telt het scorepunt alleen wanneer beide regelnummers juist zijn (regel 6 en regel 11). Bij b: Chrysogonus (en niet Sulla) heeft de hele misdaad georganiseerd, of Chrysogonus (en niet Sulla) is de hoofdschuldige.

Tekst 3

Tekst 3 Het slot van de redevoering.

[1] Dubium est ad quem maleficium pertineat, cum videatis ex altera parte
[2] sectorem, inimicum, sicarium eundemque accusatorem hoc tempore, ex
[3] altera parte egentem, probatum suis filium, in quo non modo culpa nulla
[4] sed ne suspicio quidem potuit consistere? Numquid hic aliud videtis
[5] obstare Roscio nisi quod patris bona venierunt?
[6] Quodsi id vos suscipitis et eam ad rem operam vestram profitemini, si
[7] idcirco sedetis ut ad vos adducantur eorum liberi quorum bona venierunt,
[8] cavete, per deos immortales! iudices, ne nova et multo crudelior per vos
[9] proscriptio instaurata esse videatur. Illam priorem quae facta est in eos
[10] qui arma capere potuerunt tamen senatus suscipere noluit, ne quid acrius
[11] quam more maiorum comparatum est publico consilio factum videretur,
[12] hanc vero quae ad eorum liberos atque ad infantium puerorum incunabula
[13] pertinet nisi hoc iudicio a vobis reicitis et aspernamini, videte per deos
[14] immortales! quem in locum rem publicam perventuram putetis! Homines
[15] sapientes et ista auctoritate et potestate praeditos qua vos estis ex quibus
[16] rebus maxime res publica laborat, iis maxime mederi convenit. Vestrum
[17] nemo est quin intellegat populum Romanum, qui quondam in hostes
[18] lenissimus existimabatur, hoc tempore domestica crudelitate laborare.
[19] Hanc tollite ex civitate, iudices, hanc pati nolite diutius in hac re publica
[20] versari. Quae non modo id habet in se mali quod tot cives atrocissime
[21] sustulit verum etiam hominibus lenissimis ademit misericordiam
[22] consuetudine incommodorum. Nam cum omnibus horis aliquid atrociter
[23] fieri videmus aut audimus, etiam qui natura mitissimi sumus assiduitate
[24] molestiarum sensum omnem humanitatis ex animis amittimus.

Cicero, Pro Sexto Roscio Amerino 152-154

Vraag 17 1 punt

Regel 2 eundem. Door het gebruik van het woord eundem vestigt Cicero terloops de aandacht op een naar zijn mening absurde situatie. Beschrijf in eigen woorden deze absurde situatie.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat dezelfde persoon die volgens Cicero de moord heeft gepleegd, zelf iemand anders van die moord beschuldigt, of dat de aanklager zelf de dader is (1p)

Vraag 18 2 punten

Regel 9-14 Illam t/m putetis. Een van de wapens waarmee een redenaar zijn publiek probeerde te overtuigen was movere. Beschrijf in eigen woorden uit deze regels twee verschillende opmerkingen waarin Cicero dit wapen toepast.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillende opmerkingen van Cicero waarmee hij het wapen movere toepast, uit de vijf mogelijkheden in de aiContext of woorden van overeenkomstige strekking (2p)

Twee van de vijf onderstaande antwoorden juist. Per juist antwoord 1 punt, met een maximum van 2. (1) Cicero roept de goden aan en geeft daarmee uiting aan zijn eigen verontwaardiging of doet een beroep op de vroomheid. (2) Cicero zegt dat de senaat een eerdere proscriptie tegen volwassenen niet goedgekeurd heeft, en wekt daarmee terughoudendheid op om strenger te zijn dan de senaat. (3) Cicero zegt dat de senaat niet strenger wilde zijn dan de gewoonte van hun voorvaderen, of herinnert aan de voorvaderen, en wekt daarmee angst op om tegen hun zienswijze in te gaan. (4) Cicero zegt dat dit proces kan leiden tot het vervolgen van baby’s in de wieg, en wekt daarmee medelijden op. (5) Cicero zegt dat dit proces kan leiden tot verval van de staat, en wekt daarmee angst of verontwaardiging op. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 19 2 punten

Regel 13-14 videte t/m putetis. Deze woorden worden door A. van den Daele als volgt vertaald: Zie dan toe, bij de onsterfelijke goden, naar welk een afgrond de staat gevoerd zal worden. In het Latijn is hier het stilistisch middel eufemisme gebruikt. a Leg uit dat in de vertaling het eufemisme niet is overgenomen. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de vertaling. b Noteer de naam van een ander stilistisch middel dat in het Latijn is gebruikt, maar niet in de vertaling is overgenomen.

Bekijk het antwoord
  • a: Legt uit dat het eufemisme in de vertaling niet is overgenomen: in het Latijn staat (quem in) locum, een verzachtende of neutrale uitdrukking, die in de vertaling is weergegeven als ‘(naar welk een) afgrond’ (1p)
  • b: Noemt alliteratie (1p)

Onderdeel a: 1 punt alleen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: (1) in het Latijn staat (quem in) locum, wat ‘naar wat voor plaats’ betekent en een verzachtende of neutrale uitdrukking is; (2) in de vertaling is dat expliciet weergegeven als ‘(naar welk een) afgrond’. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 20 1 punt

Regel 16 iis. Citeer uit het vervolg (t/m regel 18 laborare) het Latijnse tekstelement waarmee Cicero iis nader concretiseert.

Bekijk het antwoord
  • Citeert domestica crudelitate (regel 18) (1p)

Vraag 21 1 punt

Regel 16-18 Vestrum t/m laborare. Noteer in eigen woorden de a-fortiori-redenering die uit deze regels op te maken is.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat het Romeinse volk (zeer) mild is jegens vijanden, en des te meer mild zou moeten zijn jegens medeburgers; of dat wie mild is jegens vijanden naar verwachting minstens zo mild is jegens medeburgers of vrienden (1p)

Vraag 22 2 punten

Regel 21-22 hominibus t/m incommodorum. Cicero zegt in het vervolg (t/m regel 24 amittimus) ongeveer hetzelfde als hier. Verklaar het verschil in tijd tussen ademit (regel 21) en amittimus (regel 24). Betrek in je antwoord de context van beide werkwoordsvormen.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat het perfectum ademit iets betreft wat feitelijk gebeurd is: de vele gruwelijkheden die hebben plaatsgevonden, hebben de mensen ongevoelig gemaakt (1p)
  • Legt uit dat het praesens amittimus duidt op een gebeurtenis die in de gegeven situatie in het heden plaatsvindt of algemene geldigheid heeft: wie veel met gruwelijkheden te maken krijgt, verliest zijn gevoel voor menselijkheid (1p)

Bij beide delen van het antwoord telt het scorepunt alleen wanneer beide onderdelen van het deelantwoord juist zijn.

Vraag 23 2 punten

Regel 20-24 Quae t/m amittimus. In een artikel over deze redevoering schrijft Chr. Pieper dat Cicero het proces wil presenteren als een zaak waarin de vrijheid van de Romeinse republiek verloren dreigt te gaan. In deze laatste regels van zijn redevoering noemt Cicero niet vrijheid, maar een andere belangrijke waarde die verloren dreigt te gaan. a Noteer een Nederlands woord waarmee deze waarde wordt weergegeven. b Noteer de Latijnse benaming van het slotgedeelte van een redevoering.

Bekijk het antwoord
  • a: Noemt medelijden, medegevoel of (mede)menselijkheid (1p)
  • b: Noemt de Latijnse benaming peroratio (1p)

Onderdeel a: medelijden, medegevoel of (mede)menselijkheid, of een woord van overeenkomstige strekking. Onderdeel b: peroratio.

Tekst 4

Tekst 4

In de onderstaande tekst vertelt Cicero, die in dit jaar consul is, wat er de vorige dag gebeurde nadat hij erachter was gekomen dat een grote groep samenzweerders van plan was de Tiber over te steken via de Mulvische brug.
(Let op: na regel 10 volgt nog een inleiding op de regels 11-13.)
[1] Itaque hesterno die L. Flaccum et C. Pomptinum praetores, fortissimos
[2] atque amantissimos rei publicae viros, ad me vocavi; rem exposui; quid
[3] fieri placeret, ostendi. Illi autem, qui omnia de re publica praeclara atque
[4] egregia sentirent, sine recusatione ac sine ulla mora negotium
[5] susceperunt et, cum advesperasceret, occulte ad pontem Mulvium
[6] pervenerunt atque ibi in proximis villis ita bipartito fuerunt, ut Tiberis
[7] inter eos et pons interesset. Eodem autem et ipsi sine cuiusquam
[8] suspicione multos fortes viros eduxerant, et ego ex praefectura Reatina
[9] complures delectos adulescentes, quorum opera utor assidue in rei
[10] publicae praesidio, cum gladiis miseram.
Cicero vertelt vervolgens dat rond middernacht inderdaad een grote groep samenzweerders bij de Mulvische brug aankwam en met de oversteek begon. Op dat moment werd de groep aangevallen door de gewapende mannen van de praetoren en van Cicero.
[11] Educuntur et ab illis gladii et a nostris. Res praetoribus erat nota solis,
[12] ignorabatur a ceteris. Tum interventu Pomptini atque Flacci pugna, quae
[13] erat commissa, sedatur.
Daarna werden de samenzweerders gearresteerd.

Cicero, In Catilinam III 5-6

Aantekeningen

RegelWoordAantekening
3placeretVul aan: mihi
3autemOnvertaald laten.
3omniain ieder opzicht
3-4praeclara atque egregia sentireeen voortreffelijke en uitstekende gezindheid hebben
6itaop zo’n manier
6Tiberisnominativus
7interessetLees: interessent
7autem etOnvertaald laten.
7ipsiHiermee worden de twee praetoren (zie regel 1) bedoeld.
8praefectura Reatinade stad Reate
9quorum opera utordie mij assisteren
11nostrisVul aan: viris
11Resde precieze situatie
13committerebeginnen

Vraag 24 37 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 1 t/m 13 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 24 (regel 1-2): Itaque L. Flaccum et C. Pomptinum praetores ad me vocavi. Model: ‘Dus riep ik de praetoren L. Flaccus en C. Pomptinus bij me’. Juiste namen (Flaccum en Pomptinum): 1 punt. Vocavi juist vertaald (dagvaarden, of uitnodigen): 1 punt. (2p)
  • Kolon 25 (regel 1): hesterno die: ‘gisteren’, of ‘op de dag van gisteren’. (1p)
  • Kolon 26 (regel 1-2): fortissimos atque amantissimos rei publicae viros: ‘zeer dappere (en) de staat zeer liefhebbende mannen’. Onderdelen: fortissimos en amantissimos als superlatief; amans als ‘geliefd’ of ‘liefhebbend’; rei publicae verbonden met amantissimos. Het model noemt drie onderdelen voor dit kolon van 2 punten; zie de aanvulling in de aiContext. (2p)
  • Kolon 27 (regel 2): rem exposui: ‘ik zette de zaak uiteen’, of ‘ik beschreef de toestand’. (1p)
  • Kolon 28 (regel 2-3): quid fieri placeret, ostendi: ‘ik legde uit wat ik wilde dat er gedaan werd’, of ‘gebeuren zou’, of ‘waarvan het mij beviel dat het gedaan zou worden’. Quid als ‘waarom’: 0 punten voor dit kolon. (2p)
  • Kolon 29 (regel 3-5): Illi autem, (kolon 30), (kolon 31) (kolon 32) negotium susceperunt: ‘Zij namen de taak op zich’, of ‘begonnen het werk’. Vertaald als bijzin: 0 punten voor dit kolon. (2p)
  • Kolon 30 (regel 3-4): qui omnia de re publica praeclara atque egregia sentirent: ‘die’, of ‘omdat ze in ieder opzicht een voortreffelijke en uitstekende gezindheid hadden met betrekking tot de staat’. (1p)
  • Kolon 31 (regel 4): sine recusatione: ‘zonder weigering’, of ‘zonder protest’. (1p)
  • Kolon 32 (regel 4): ac sine ulla mora: ‘en zonder enig uitstel’, ook ‘onmiddellijk’ telt als juist. (1p)
  • Kolon 33 (regel 5-6): et, (kolon 34), occulte ad pontem Mulvium pervenerunt: ‘en (ze) kwamen heimelijk aan bij de Mulvische brug’, of ‘de pons Mulvius’. Occulte juist (heimelijk, of in het donker): 1 punt. Mulvium juist: 1 punt. (2p)
  • Kolon 34 (regel 5): cum advesperasceret: ‘toen’, ‘terwijl het avond werd’, of ‘schemerde’. Cum als omdat, hoewel of nadat: 0 punten; advesperasceret als ‘het avond geworden was’: 0 punten. (1p)
  • Kolon 35 (regel 6): atque ibi (kolon 36) ita bipartito fuerunt: ‘en ze waren daar op zo’n manier in twee delen gedeeld’. Vertaald als bijzin: 0 punten voor dit kolon. (1p)
  • Kolon 36 (regel 6): in proximis villis: ‘op (de) naastgelegen landgoederen’, of ‘bij (de) naastgelegen landhuizen of villa’s’. (1p)
  • Kolon 37 (regel 6-7): ut Tiberis inter eos et pons interesset: ‘dat de Tiber(is) en de brug tussen hen (in) waren’, of ‘dat de Tiber(is) tussen hen (in) was en de brug (ook)’. Inter eos juist: 1 punt. Inter eos et pons als ‘tussen hen en de brug’: 0 punten voor dit onderdeel. (2p)
  • Kolon 38 (regel 7-8): Eodem autem et ipsi (kolon 39) multos fortes viros eduxerant: ‘Zijzelf hadden naar dezelfde plek veel dappere mannen laten uitrukken’, of ‘naar buiten gevoerd’. (2p)
  • Kolon 39 (regel 7-8): sine cuiusquam suspicione: ‘zonder argwaan van iemand’, of ‘zonder dat (ook maar) iemand iets vermoedde’. Zonder enige argwaan: 1 punt. (2p)
  • Kolon 40 (regel 8-10): et ego ex praefectura Reatina complures delectos adulescentes, (kolon 41), (kolon 42) miseram: ‘en ik had vanuit de stad Reate verscheidene uitgekozen jongelieden gestuurd’, of ‘een behoorlijk aantal’. Vertaald als bijzin: 0 punten voor dit kolon. (2p)
  • Kolon 41 (regel 9-10): quorum opera utor assidue in rei publicae praesidio: ‘die mij voortdurend assisteren bij de bescherming van de staat’. (2p)
  • Kolon 42 (regel 10): cum gladiis: ‘met (hun) zwaarden’. (1p)
  • Kolon 43 (regel 11): Educuntur et ab illis gladii et a nostris: ‘Zowel door hen als door onze mannen werden de zwaarden (uit)getrokken’, of ‘door mijn mannen’. (2p)
  • Kolon 44 (regel 11): Res praetoribus erat nota solis: ‘De precieze situatie was alleen aan de praetoren bekend’, of ‘aan de praetoren als enigen’. Solus als eenzaam of uniek: 0 punten. Solis niet vertaald als vorm van solus: 0 punten. (2p)
  • Kolon 45 (regel 12): ignorabatur a ceteris: ‘(maar of en) bleef bij de anderen onbekend’, of ‘werd door de anderen niet gekend’. (1p)
  • Kolon 46 (regel 12-13): Tum interventu Pomptini atque Flacci pugna, (kolon 47), sedatur: ‘Toen werd het gevecht door tussenkomst van Pomptinus en Flaccus gesust’, of ‘gekalmeerd’ of ‘gestopt’. Namen juist (van Flacci en van Pomptini): 1 punt. (2p)
  • Kolon 47 (regel 12-13): quae erat commissa: ‘dat begonnen was’. (1p)

Opmerking vooraf (correctievoorschrift): een praesens historicum mag met een onvoltooid verleden tijd of een onvoltooid tegenwoordige tijd vertaald worden. Aanvulling op het correctievoorschrift (2021-1): een kolon dat als bijzin is vertaald, krijgt 0 punten voor dat kolon. Dat geldt voor kolon 29 (regel 3-5), kolon 33 (regel 5-6), kolon 35 (regel 6) en kolon 40 (regel 8-10). Bij kolon 33, 35 en 40 wordt dit niet nogmaals aangerekend als kolon 29 en/of 33 al als bijzin is vertaald. Is kolon 29 en/of 33 niet als bijzin vertaald, maar wel kolon 35, dan 1 scorepunt in mindering brengen. Niet fout rekenen: kolon 24: L. en/of C. uitgeschreven of verkeerd gespeld; vocare als uitnodigen. Kolon 25: hesterno die als gisteren. Kolon 26: fortissimos en/of amantissimos vertaald met de overtreffende trap. Kolon 28: quid als ‘dat’ of ‘wat’; quid fieri placeret als ‘(dat) wat ik besloot dat gebeuren moest’; ostendere als tonen. Kolon 30: de als over. Kolon 32: sine ulla mora als onmiddellijk. Kolon 35: fuerunt als werden. Kolon 36: proximis als zeer dichtbij. Kolon 37: ut als zodat; Tiberis (et) pons als brug over of van de Tiber. Kolon 38: autem als verder of en (dan); et in combinatie met et in kolon 40. Kolon 42: gladiis vertaald als enkelvoud. Kolon 43: et ab illis et a nostris als door hen en door onze of mijn mannen; gladii als enkelvoud. Kolon 44: praetor als leider of (onder)aanvoerder. Kolon 46: L. Flacci of Pomptini als naam; wanneer een naamfout al eerder is gemaakt, hier nogmaals aanrekenen tot een maximum van 2. Kolon 33: naamfout die ook in kolon 24 is gemaakt, hier nogmaals aanrekenen. Fout die als 0 telt: kolon 28 quid als waarom; kolon 34 cum als omdat, hoewel of nadat, en advesperasceret als het avond geworden was; kolon 44 solus als eenzaam of uniek, en solis niet vertaald als vorm van solus.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2021, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1-5, 7-10, 15-18, 20-21, 2316
Stijlfiguren6, 12, 193
Cultuur en geschiedenis11, 142
Syntaxis131
Werkwoordsvormen221
Vertalen241

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (67% van de vragen, gemiddeld 47%). Minder over vertalen (4% van de vragen, gemiddeld 11%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1 telt 24 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (16), stijlfiguren (3) en cultuur en geschiedenis (2).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2021/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-21-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2021, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.