Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3, Tekst 4.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (5) en vertalen (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Jaloezie gaat op bevel van Minerva naar Aglauros toe.

[778] Ze lacht uitsluitend als ze weet van andermans verdriet,

[779] geniet geen slaap, omdat ze wakker ligt van schrikgedachten;

[780] ze loert afgunstig op succes van mensen en ze kwijnt

[781] al loerend weg: ze proeft ervan én wordt beproefd, en daarmee

[782] wekt ze haar eigen kwelling. – Ondanks diepgevoelde haat

[783] riep de godin Minerva haar nu toch dit kort bevel toe:

[784] ‘Ga één van Cecrops’ dochters met je pus vergiftigen,

[785] doe wat ik zeg! Aglauros heet ze…’ en maakte dat ze wegkwam,

[786] zich met haar lans afzettend van de grond, geen woord te veel.

[787] De ander ziet met scheve ogen hoe Minerva wegvliegt,

[788] sputtert wat binnensmonds, omdat het pijn doet die godin

[789] haar zin te geven, grijpt dan toch haar staf, die is omwikkeld

[790] met doornprikkels, en in donker wolkenkleed gehuld

[791] gaat ze, en waar ze gaat vertrapt ze bloeiende gewassen,

[792] grassen verschroeit ze en papaverbollen breekt ze stuk

[793] en met haar adem blaast ze gif uit over mensen, steden

[794] en huizen…, tot ze eindelijk Athene’s burcht bereikt,

[795] waar zóveel rijkdom, macht en feestelijke vrede heersen,

[796] dat zij, omdat ze niets te huilen ziet, zelf huilen moet.

[797] Sed postquam thalamos intravit Cecrope natae,

[798] iussa facit pectusque manu ferrugine tincta

[799] tangit et hamatis praecordia sentibus implet

[800] inspiratque nocens virus piceumque per ossa

[801] dissipat et medio spargit pulmone venenum.

[802] Neve mali causae spatium per latius errent,

[803] germanam ante oculos fortunatumque sororis

[804] coniugium pulchraque deum sub imagine ponit

[805] cunctaque magna facit. Quibus inritata dolore

[806] Cecropis occulto mordetur et anxia nocte,

[807] anxia luce gemit lentaque miserrima tabe

[808] liquitur, ut glacies incerto saucia sole,

[809] felicisque bonis non lenius uritur Herses

[810] quam cum spinosis ignis supponitur herbis,

[811] quae neque dant flammas lentoque tepore cremantur.

[812] Saepe mori voluit, ne quidquam tale videret,

[813] saepe velut crimen rigido narrare parenti;

[814] denique in adverso venientem limine sedit

[815] exclusura deum. Cui blandimenta precesque

[816] verbaque iactanti mitissima “Desine,” dixit;

[817] “hinc ego me non sum nisi te motura repulso.”

[818] “Stemus” ait “pacto” velox Cyllenius “isto”

[819] caelestique fores virga patefecit; at illi

[820] surgere conanti partes quascumque sedendo

[821] flectimur ignava nequeunt gravitate moveri.

[822] Illa quidem pugnat recto se attollere trunco,

[823] sed genuum iunctura riget frigusque per ungues

[824] labitur et pallent amisso sanguine venae;

[825] utque malum late solet immedicabile cancer

[826] serpere et inlaesas vitiatis addere partes,

[827] sic letalis hiems paulatim in pectora venit

[828] vitalesque vias et respiramina clausit.

[829] Nec conata loqui est nec, si conata fuisset,

[830] vocis habebat iter; saxum iam colla tenebat

[831] oraque duruerant signumque exsangue sedebat.

[832] Nec lapis albus erat; sua mens infecerat illam.

[833] Has ubi verborum poenas mentisque profanae

[834] cepit Atlantiades, dictas a Pallade terras

[835] linquit et ingreditur iactatis aethera pennis.

Ovidius, Metamorphoses 2.778-835

Vraag 1 2 punten

Regel 784-786 (Ga t/m veel): Minerva geeft deze opdracht om wraak te nemen op Aglauros, zowel namens zichzelf als namens Mercurius. a. Voor welke daad tegen zichzelf wilde Minerva Aglauros straffen? Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. b. Voor welke daad tegen Mercurius wilde Minerva Aglauros straffen? Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • a: Aglauros had Minerva’s geheim ontdekt / de mand (met Erichthonius erin) geopend / in de mand (met Erichthonius erin) gekeken. (1p)
  • b: Aglauros had Mercurius afgeperst / weggehouden bij het meisje op wie hij verliefd was / had Mercurius de toegang tot het paleis geweigerd. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 2 2 punten

Regel 797 (Sed t/m natae). a. Schrijf regel 797 over en scandeer deze regel. Hieronder staan twee vertalingen van het tekstgedeelte Sed t/m facit (regel 797-798). I. Zij haastte zich de kamer van Aglauros te betreden om Minerva’s opdracht uit te voeren. II. Zij sloop de kamer van Aglauros binnen en begon het door Minerva opgedragen werk te doen. b. In een van deze vertalingen is in de woordkeus rekening gehouden met het metrum van regel 797 (Sed t/m natae). Leg uit in welke van deze vertalingen dit gedaan is. Ga in je antwoord in op zowel het metrum van regel 797 als de inhoud van de vertaling van je keuze.

Bekijk het antwoord
  • a: Scandeert regel 797 als ― ― ǀ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― ǀ ― ― ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― (1p)
  • b: Kiest vertaling II en legt uit dat daarin rekening is gehouden met het metrum: regel 797 bevat vier/veel spondeeën, of het woord intravit heeft drie lange lettergrepen (wat traagheid uitdrukt). In vertaling II is daarmee rekening gehouden door de keuze voor het woord sloop (want sluipen is iets wat langzaam gebeurt). (1p)

Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: de keuze voor vertaling II en de uitleg over zowel het metrum als de inhoud. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 3 2 punten

Regel 797-801 (Sed t/m venenum): In deze regels voegt Ovidius in de beschrijving van het uiterlijk van Jaloezie een nieuw element toe ten opzichte van de beschrijving in de regels 787-794 (De ander t/m huizen). a. Noteer in eigen woorden deze toevoeging. b. Noteer uit de regels 797-801 (Sed t/m venenum) het nummer van de regel waarin een mededeling wordt gedaan die inhoudelijk vergelijkbaar is met die is omwikkeld met doornprikkels (regel 789-790).

Bekijk het antwoord
  • a: Jaloezie / zij heeft een roestkleurige hand. (1p)
  • b: (regel) 799. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 4 2 punten

Regel 797-805 (Sed t/m magna facit): De activiteiten van Jaloezie met betrekking tot Aglauros kunnen in twee fasen verdeeld worden. Beschrijf in eigen woorden deze twee fasen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat Jaloezie haar met gif infecteert / met een onverdraaglijke pijn / vervult met een (diep) gevoel van jaloezie. (1p)
  • Noemt dat Jaloezie haar het/een gelukkig(e) huwelijk van haar zus voor ogen stelt / voor de geest zet / een concrete oorzaak verbindt aan de pijn of aan het gevoel van jaloezie (namelijk het huwelijk van haar zus). (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 5 2 punten

Regel 806 (Cecropis mordetur): In het vervolg (t/m regel 815 deum) wordt duidelijk dat Aglauros drie manieren bedenkt om aan de kwelling van de jaloezie te ontsnappen. Een van deze drie manieren voert zij uit, twee manieren voert zij niet uit. Beschrijf in eigen woorden de twee manieren die zij niet uitvoert.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zij haar leven beëindigt / sterft. (1p)
  • Noemt dat zij haar vader/ouder op de hoogte brengt (van het vermeende oneerbare handelen van haar zuster) / haar zuster aan haar vader/ouder verklikt. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 6 1 punt

Regel 818-819 (Stemus t/m patefecit): Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald: ‘Dat is dan afgesproken,’ zegt Mercurius direct. De voordeur wijkt al voor zijn goddelijke staf. In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen. Leg dit uit met betrekking tot fores (regel 819). Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van fores in de vertaling.

Bekijk het antwoord
  • In het Latijn is fores lijdend voorwerp; in de vertaling is het / is de voordeur onderwerp. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is: In het Latijn is fores accusativus; het is vertaald als (of het) nominativus (is). Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 7 1 punt

Regel 820 (conanti): Citeer uit het vervolg (t/m regel 824 venae) het Latijnse woord dat inhoudelijk vergelijkbaar is met conanti.

Bekijk het antwoord
  • pugnat (regel 822) (1p)

Vraag 8 2 punten

Regel 823 (ungues): Sommige uitgevers menen dat hier oorspronkelijk artus (= ledematen) of inguen (= onderbuik) heeft gestaan in plaats van ungues. a. Noteer een reden waarom er oorspronkelijk niet ungues gestaan zou hebben. Betrek in je antwoord zowel de betekenis van ungues als de context. b. Welk woord zou er volgens jou oorspronkelijk gestaan hebben, als er geen ungues gestaan heeft: artus of inguen? Beargumenteer je keuze op basis van de context.

Bekijk het antwoord
  • a: Een reden waarom er oorspronkelijk niet ungues gestaan zou hebben, met betrekking tot de betekenis van ungues en de context. (1p)
  • b: Kiest artus of inguen en beargumenteert die keuze op basis van de context. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord bij a: Direct erna staat dat er geen bloed meer in de aderen zit en dan zijn echt niet alleen de nagels koud. / Eerst zegt Ovidius dat haar knieën stijf zijn en het is dus vreemd om dan over nagels te beginnen. / In de nagels zit al niet veel warmte (dus zegt het niet veel dat die koud worden/zijn). Voorbeelden van een goed antwoord bij b: De kou verspreidt zich (natuurlijk) door al haar ledematen, dus zal er wel artus gestaan hebben. / Het woord ungues lijkt op inguen, dus kan het gemakkelijk een schrijffout zijn (en er heeft oorspronkelijk dus inguen gestaan). / De onderbuik is het warmste deel / een relatief warm deel van het lichaam en met inguen heeft Ovidius dus willen benadrukken dat Aglauros helemaal niet meer warm was. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 9 2 punten

Regel 834 (Atlantiades, dictas a Pallade terras): Door het gebruik van deze omschrijvingen in plaats van de gebruikelijke namen presenteert Ovidius zich als een bepaald soort dichter. a. Noteer de term voor zo’n dichter. Baseer je antwoord op de achtergronden bij de teksten die je voor dit examen gelezen hebt. b. Noteer de gebruikelijke naam voor dictas a Pallade terras.

Bekijk het antwoord
  • a: poeta doctus (1p)
  • b: Athene/Attica (1p)

Bij a geen scorepunt toekennen wanneer ‘poeta doctus’ onjuist gespeld is.

Tekst 2

Tekst 2 Deianira verdenkt Hercules van ontrouw.

[134] Longa fuit medii mora temporis, actaque magni

[135] Herculis implerant terras odiumque novercae.

[136] Victor ab Oechalia Cenaeo sacra parabat

[137] vota Iovi, cum Fama loquax praecessit ad aures,

[138] Deianira, tuas, quae veris addere falsa

[139] gaudet et e minimo sua per mendacia crescit,

[140] Amphitryoniaden Ioles ardore teneri.

[141] Credit amans Venerisque novae perterrita fama

[142] indulsit primo lacrimis flendoque dolorem

[143] diffudit miseranda suum; mox deinde “Quid autem

[144] flemus?” ait “Paelex lacrimis laetabitur istis.

[145] Quae quoniam adveniet, properandum aliquidque novandum est,

[146] dum licet et nondum thalamos tenet altera nostros.

[147] [Conquerar an sileam? Repetam Calydona morerne?

[148] Excedam tectis an, si nihil amplius, obstem?]

[149] Quid si me, Meleagre, tuam memor esse sororem

[150] forte paro facinus, quantumque iniuria possit

[151] femineusque dolor, iugulata paelice testor?”

[152] In cursus animus varios abit; omnibus illis

[153] praetulit imbutam Nesseo sanguine vestem

[154] mittere, quae vires defecto reddat amori.

[155] Ignaroque Lichae quid tradat nescia luctus

[156] ipsa suos tradit blandisque miserrima verbis

[157] dona det illa viro mandat. Capit inscius heros

[158] induiturque umeris Lernaeae virus echidnae.

[159] Tura dabat primis et verba precantia flammis

[160] vinaque marmoreas patera fundebat in aras;

[161] incaluit vis illa mali resolutaque flammis

[162] Herculeos abiit late dilapsa per artus.

Ovidius, Metamorphoses 9.134-162

Vraag 10 2 punten

Regel 134-135 (actaque t/m novercae): Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald: ‘Hercules’ heldendaden én Juno’s haat tegen haar stiefzoon waren wijdbekend.’ Om de tekst begrijpelijker te maken voor een moderne lezer kan een vertaler de vertaling aanpassen met een verduidelijking. a. Leg uit dat het tekstelement ‘Juno’s haat tegen haar stiefzoon’ verduidelijkend is ten opzichte van het Latijn. b. Citeer het Latijnse tekstelement dat in de vertaling is weergegeven met ‘waren wijdbekend’.

Bekijk het antwoord
  • a: In de vertaling is noverca(e)/‘stiefmoeder’ weergegeven met de/haar naam / met ‘Juno’ / is ‘tegen haar stiefzoon’ toegevoegd / is de genitivus (novercae) expliciet als genitivus subiectivus uitgelegd. (1p)
  • b: implerant terras (regel 135) (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer aan een overigens juist antwoord is toegevoegd: In de vertaling is duidelijk gemaakt om wiens stiefmoeder het gaat / dat Hercules Juno’s stiefzoon is. Bij a geen scorepunt toekennen wanneer alleen is geantwoord: In de vertaling is duidelijk gemaakt om wiens stiefmoeder het gaat / dat Hercules Juno’s stiefzoon is. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 11 2 punten

Regel 136 (parabat) en regel 137 (praecessit): Noteer van elke van deze beide persoonsvormen de werkwoordstijd en verklaar het gebruik van deze werkwoordstijden. Ga in je antwoord ook in op de betekenis van deze beide persoonsvormen.

Bekijk het antwoord
  • parabat is een imperfectum; het beschrijft de achtergrond (van de gebeurtenis in het verhaal die door praecessit beschreven wordt) / een situatie / een niet-afgesloten handeling: hij was (een offer) aan het voorbereiden. (1p)
  • praecessit is een perfectum; het beschrijft een afgesloten handeling: ze is gegaan / ging (naar Deianira). (1p)

Bij beide delen van het antwoord het scorepunt alleen toekennen wanneer alle drie de onderdelen van het deelantwoord juist zijn: de werkwoordstijd, de verklaring van het gebruik en de betekenis. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 12 2 punten

Regel 134-140 (Longa t/m teneri): Een belangrijk gegeven in tekst 2 is het feit dat Deianira misleid is. Citeer uit de regels 134-140 (Longa t/m teneri) de twee Latijnse woorden die wijzen op dit gegeven.

Bekijk het antwoord
  • falsa (regel 138) (1p)
  • mendacia (regel 139) (1p)

Aanvulling op het correctievoorschrift 2023-1 bij vraag 12: geen scorepunt in mindering brengen wanneer in plaats van de twee antwoorden slechts één tekstelement van twee woorden is geciteerd dat op zichzelf wijst op het feit dat Deianira misleid is, zoals ‘addere falsa (regel 138)’, ‘sua mendacia (regel 139)’ of ‘per mendacia (regel 139)’. Dat telt dus als volledig goed. Toelichting: de vraagzin ‘de twee Latijnse woorden die wijzen op dit gegeven’ mag ook opgevat worden als ‘een Latijns tekstelement van twee woorden’ of als ‘twee Latijnse woorden die samen wijzen op dit gegeven’.

Vraag 13 1 punt

Regel 141-143 (Credit t/m suum): In dit tekstgedeelte komt een metonymia voor. Citeer het desbetreffende Latijnse woord en noteer in eigen woorden wat concreet met dit woord bedoeld wordt.

Bekijk het antwoord
  • Veneris(que) (regel 141) met als betekenis liefde / verliefdheid / Hercules’ (vermeende nieuwe) geliefde / Deianira’s (vermeende) rivale, of lacrimis (regel 142) met als betekenis (haar) verdriet. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het Latijnse woord en de betekenis. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 14 1 punt

Regel 150 (facinus): Citeer uit het vervolg (t/m regel 154 amori) het Latijnse tekstelement waarmee de concrete inhoud van facinus weergegeven wordt.

Bekijk het antwoord
  • iugulata paelice (regel 151) (1p)

Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘iugulata (regel 151)’.

Vraag 15 1 punt

Regel 149-151 (Quid t/m testor): Vind je dat Ovidius door het gebruik van de bepaling femineus bij dolor zich in dit tekstgedeelte opstelt als feminist of juist niet? Beargumenteer je antwoord.

Bekijk het antwoord
  • Kiest ja of nee en beargumenteert dat met de tekst. Goede voorbeelden: Ja, Ovidius laat zien hoe daadkrachtig (juist) een vrouw kan optreden. / Ja, Ovidius benadrukt dat ook een vrouw tot moord in staat kan zijn. / Nee, Ovidius maakt verdriet het exclusieve domein van vrouwen. / Nee, Ovidius doet alsof zo’n extreme reactie als (de gedachte aan) moord alleen bij een vrouw kan opkomen. (1p)

Vraag 16 1 punt

Regel 155-157 (Ignaroque t/m mandat): Citeer uit dit tekstgedeelte een Latijns woord dat als prospectie kan worden opgevat en licht je keuze toe. Ga in je antwoord in op de betekenis van het door jou geciteerde Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • luctus (regel 155): de mantel wordt aangeduid met rouw, maar die zal pas optreden nadat Hercules hem aangetrokken heeft. Of miserrima (regel 156): Deianira geeft de mantel terwijl ze ongelukkig is over de vermeende nieuwe liefde van Hercules, maar ze zal zeer ongelukkig zijn als Hercules door het aantrekken van de mantel dodelijk verwond wordt. (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn: het Latijnse woord en de uitleg. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 17 1 punt

Regel 157 (dona t/m mandat): Het gevolg hiervan is anders dan Deianira verwacht. Citeer uit de regels 152-158 (In t/m echidnae) het Latijnse tekstelement dat weergeeft wat Deianira verwacht.

Bekijk het antwoord
  • (quae) vires defecto reddat amori (regel 154) (1p)

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 gravure door H.S. Beham, 1546

Gravure in zwart-wit. Links staat een gespierde, naakte man (Hercules) met een leeuwenhuid over zijn linkerarm en een staf in zijn rechterhand. Rechts staat een man in een korte tuniek, die een lang, wijd gewaad vasthoudt en dat naar de man links uitstrekt. Op de achtergrond staat een zuilengalerij met bogen en vensters.

Vraag 18 1 punt

Regel 155-160 (Ignaroque t/m aras en afbeelding 1): In dit tekstgedeelte wordt een aantal gebeurtenissen in chronologische volgorde beschreven. Op welke plaats past de beschrijving van de gebeurtenis die is weergegeven op afbeelding 1?

  1. A in regel 156 tussen tradit en blandisque
  2. B in regel 157 tussen mandat en Capit
  3. C in de regels 157-158 tussen heros en induiturque
  4. D in de regels 158-159 tussen echidnae en Tura
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 19 2 punten

Tekst 2 kan ingedeeld worden in vier delen met de volgende inhoud: (1) Fama misleidt Deianira in afwezigheid van Hercules. (2) Deianira is verdrietig en overpeinst wat ze zal doen. (3) Deianira neemt een besluit en laat het uitvoeren. (4) Hercules en de mantel. Noteer de nummers van de regels waarin de delen 2, 3 en 4 beginnen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de regelnummers waarin de delen 2, 3 en 4 beginnen: (regel) 141, (regel) 152 en (regel) 157. (2p)

Puntentabel uit het correctievoorschrift: indien drie antwoorden juist: 2 punten; indien twee antwoorden juist: 1 punt; indien minder dan twee antwoorden juist: 0 punten. Het juiste antwoord is (regel) 141, (regel) 152 en (regel) 157. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘(regel) 141’ is genoteerd ‘(regel) 142’. Niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘(regel) 152’ is genoteerd ‘(regel) 153’.

Tekst 3

Tekst 3 Het huis van Fama.

[43] Fama tenet summaque domum sibi legit in arce,

[44] innumerosque aditus ac mille foramina tectis

[45] addidit et nullis inclusit limina portis;

[46] nocte dieque patet. Tota est ex aere sonanti,

[47] tota fremit vocesque refert iteratque quod audit.

[48] Nulla quies intus nullaque silentia parte,

[49] nec tamen est clamor, sed parvae murmura vocis,

[50] qualia de pelagi, si quis procul audiat, undis

[51] esse solent, qualemve sonum, cum Iuppiter atras

[52] increpuit nubes, extrema tonitrua reddunt.

[53] Atria turba tenet; veniunt, leve vulgus, euntque

[54] mixtaque cum veris passim commenta vagantur

[55] milia rumorum confusaque verba volutant.

[56] E quibus hi vacuas implent sermonibus aures,

[57] hi narrata ferunt alio, mensuraque ficti

[58] crescit, et auditis aliquid novus adicit auctor.

Ovidius, Metamorphoses 12.43-58

Vraag 20 1 punt

Regel 45 (nullis inclusit limina portis): Wat is het doel van deze bouwwijze? Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 55 volutant).

Bekijk het antwoord
  • Daardoor is de toegankelijkheid geoptimaliseerd / kan alle geluid/gepraat ongehinderd binnenkomen / kunnen de (mede)bewoners gemakkelijk het huis in- en uitgaan. (1p)

Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 21 2 punten

Regel 47 (tota t/m audit): In deze regel wordt een bepaald geluidseffect beschreven. a. Leg uit dat Ovidius dit effect illustreert door de manier waarop hij dit effect beschrijft. Het effect dat Ovidius beschrijft in regel 47 (tota t/m audit) komt als personage voor in een ander verhaal dat je voor dit examen gelezen hebt. b. Noteer de naam van dit personage.

Bekijk het antwoord
  • a: De mededeling dat er woorden/stemmen herhaald worden / dat er iets herhaald wordt (wat gehoord wordt), wordt zelf (ook) herhaald. / De herhaling van -que illustreert de herhaling van woorden/stemmen. / De (klank)herhaling van qu (in que en quod) illustreert de herhaling van woorden/stemmen. (1p)
  • b: Echo (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is: De alliteratie (van qu) illustreert de herhaling van woorden/stemmen. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 22 1 punt

Regel 49-52 (nec t/m reddunt): In deze regels komt een vergelijking voor met twee beelden met hetzelfde punt van overeenkomst. Noteer in eigen woorden dit punt van overeenkomst.

Bekijk het antwoord
  • Het zacht klinken (van een potentieel hard geluid). (1p)

Vraag 23 2 punten

Regel 43-53 (Fama t/m euntque): Een classicus noemt Ovidius’ beschrijving van het huis van Fama een zeer goede beschrijving van het internet. Noteer twee overeenkomsten tussen het internet en het huis van Fama zoals dat beschreven wordt in de regels 43-53 (Fama t/m euntque).

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee overeenkomsten tussen het internet en het huis van Fama (per goed antwoord 1 punt), zoals: talloze ingangen; dag en nacht open; alles wordt gedeeld/doorgestuurd en het huis herhaalt/doorgeeft alles; altijd mensen actief op het internet, net zoals er in het huis van Fama nooit stilte heerst. (2p)

Noem twee van de volgende overeenkomsten, per goed antwoord 1 punt, maximaal 2 punten. Voorbeelden van goede antwoorden: Het internet en het huis van Fama hebben talloze ingangen. / Het internet en het huis van Fama zijn dag en nacht open. / Via het internet wordt alles gedeeld/doorgestuurd, net zoals het huis van Fama alles herhaalt/doorgeeft. / Er zijn altijd wel mensen actief op het internet, net zoals er in het huis van Fama nooit stilte heerst. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Vraag 24 2 punten

Regel 54-58 (mixtaque t/m auctor): Er bestaan verscheidene overeenkomsten tussen wat er beschreven wordt in deze regels en wat er beschreven wordt in de regels 137-139 van tekst 2 (cum t/m crescit). Noteer in eigen woorden twee van deze overeenkomsten.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee overeenkomsten (per goed antwoord 1 punt), zoals: Fama gaat van oor tot oor / een gerucht gaat rond; Fama vermengt waarheid en onwaarheid / een gerucht bevat waarheid en onwaarheid; Fama groeit / een gerucht wordt (snel) groter; Fama praat graag; (een opmerking van) Fama komt binnen via de oren. (2p)

Noem twee van de volgende overeenkomsten, per goed antwoord 1 punt, maximaal 2 punten. Of woorden van overeenkomstige strekking.

Tekst 4

Tekst 4

Sol, de zonnegod, is verliefd op Leucothoe, die dat nog niet weet. Sol wil Leucothoe graag eens bezoeken.

In het begin van de onderstaande tekst wordt beschreven wat de paarden van Sol gewoonlijk doen als ze ’s avonds laat klaar zijn met hun werk. Daarna wordt beschreven dat Sol ’s nachts bij Leucothoe en haar dienaressen in de kamer komt. Hij is vermomd als haar moeder Eurynome.

[214] Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum.

[215] Ambrosiam pro gramine habent; ea fessa diurnis

[216] membra ministeriis nutrit reparatque labori.

[217] Dumque ibi quadrupedes caelestia pabula carpunt

[218] noxque vicem peragit, thalamos deus intrat amatos,

[219] versus in Eurynomes faciem genetricis, et inter

[220] bis sex Leucothoen famulas ad lumina cernit

[221] levia versato ducentem stamina fuso.

[222] Ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae,

[223] “Res” ait “arcana est; famulae, discedite, neve

[224] eripite arbitrium matri secreta loquendi.”

[225] Paruerant, thalamoque deus sine teste relicto

[226] “Ille ego sum” dixit “qui longum metior annum,

[227] omnia qui video, per quem videt omnia tellus,

[228] mundi oculus. Mihi (crede!) places.” Pavet illa, metuque

[229] et colus et fusus digitis cecidere remissis.

Hierna neemt Sol zijn eigen gedaante weer aan.

Aantekeningen

RegelWoordAantekening
214Axe sub Hesperioin het westen
215ea (nominativus)Hiermee wordt verwezen naar Ambrosiam (regel 215).
216ministeriumtaak
218vicem peragerebeginnen
218amatusvan degene op wie hij verliefd was
219in faciem verti, versus sum + genitivusde gedaante aannemen van
219Eurynomesgenitivus van Eurynome
220bis sex (onverbuigbaar)twaalf
220Leucothoenaccusativus van Leucothoe
220ad luminabij het licht van olielampjes
221levia t/m fusoterwijl ze (= Leucothoe) wol aan het spinnen was
223neveen niet
224arbitriummogelijkheid
225thalamo relictoablativus absolutus
226longum metiri + accusativusde lengte bepalen van
227omnia qui video = qui omnia video
227tellusde mensheid
228illanominativus vrouwelijk enkelvoud
229colusdraad
229fususspoel (voorwerp dat gebruikt wordt bij het spinnen)
229remittereslap worden

Ovidius, Metamorphoses 4.214-229

Vraag 25 38 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4. Vertaal de regels 214 t/m 229 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 25 (regel 214), 2 punten. Axe sub Hesperio sunt pascua Solis equorum. Antwoord: ‘In het westen zijn de weiden / is de wei(de) van de paarden van Sol / van (de) Zon(negod)’. Solis als ‘van Sol / van Apollo’ telt 1 punt. Pascua Solis equorum als ‘de wei(den) van Sol / van (de) Zon(negod) van de paarden’ krijgt 0 punten. Niet fout rekenen: sunt als ‘waren’. (2p)
  • Kolon 26 (regel 215), 2 punten. Ambrosiam pro gramine habent. Antwoord: ‘Zij hebben/eten ambrozijn/godenspijs als/voor / in plaats van gras’. Niet fout rekenen: Ambrosiam als godenzalf; gramen als grasveld; habent als zij hadden/aten. Pro als ‘ach’ krijgt 0 punten. (2p)
  • Kolon 27 (regel 215-216), 2 punten. ea fessa diurnis membra ministeriis nutrit. Antwoord: ‘dat/dit/het/die/zij/deze voedt de/hun ledematen die vermoeid/afgemat zijn door de/hun dagelijkse taak/taken’. Ea verbonden met membra: 1 punt. Fessa niet verbonden met membra: 0 punten. Diurnis vertaald als bijwoord: 1 punt. Diurnis niet verbonden met ministeriis en niet vertaald als bijwoord: 0 punten. Ministerium met elke andere betekenis dan ‘taak’ of een synoniem daarvan: 0 punten. Niet fout rekenen: nutrit als voedde. (2p)
  • Kolon 28 (regel 216), 1 punt. reparatque labori. Antwoord: ‘en (dat/dit/het/die/zij/deze) herstelt/verfrist (ze/die/deze / de/hun ledematen) (weer) voor het werk / voor de inspanning’. Niet fout rekenen: reparat als herstelde/verfriste (weer). (1p)
  • Kolon 29 (regel 217), 2 punten. Dumque ibi quadrupedes caelestia pabula carpunt. Antwoord: ‘En terwijl de viervoeters/paarden daar het hemelse/goddelijke voedsel/gras / het ambrozijn / de hemelse/goddelijke kruiden/grassen afgraasden’. Caelestia verbonden met quadrupedes: 1 punt. Dum met elke andere betekenis dan ‘terwijl’ of een synoniem daarvan: 0 punten. Carpere met elke andere betekenis dan afgrazen/(af)plukken/genieten of een synoniem daarvan: 0 punten. Niet fout rekenen: carpere als (af)plukken/genieten. (2p)
  • Kolon 30 (regel 218), 1 punt. noxque vicem peragit. Antwoord: ‘en (terwijl) de nacht begon’. ‘Begon de nacht’ zonder de verbinding met het vorige kolon krijgt 0 punten. (1p)
  • Kolon 31 (regel 218), 1 punt. thalamos deus intrat amatos. Antwoord: ‘ging de god de kamer(s) binnen van degene op wie hij verliefd was’ / ‘ging de god de geliefde kamer(s) binnen’. Niet fout rekenen: thalamos als slaapkamer(s)/woonkamer(s). Deus als ‘(een) god’: 0 punten. (1p)
  • Kolon 32 (regel 219), 2 punten. versus in Eurynomes faciem genetricis. Antwoord: ‘nadat hij de gedaante aangenomen had van (haar/de) moeder Eurynome / van (haar/de) moeder, (van) Eurynome’. Niet fout rekenen: in de gedaante van (haar/de) moeder Eurynome; versus in faciem als ‘nadat hij de gedaante aannam’. Eurynomes als (van) Eurynomes: 1 punt. Eurynomes genetricis als ‘van de moeder van Eurynome’: 0 punten. Genetrix als ‘schepper’: 0 punten. (2p)
  • Kolon 33 (regel 219-220), 2 punten. et inter bis sex Leucothoen famulas ad lumina cernit. Antwoord: ‘en zag hij / en hij zag Leucothoe bij het licht van olielampjes te midden van / tussen twaalf dienaressen’. Inter niet verbonden met famulas: 0 punten. Bis sex niet verbonden met famulas: 0 punten. Leucothoen als Leucothoe: 1 punt. Cernere met elke andere betekenis dan ‘zien’ of een synoniem daarvan: 0 punten. Een onjuistheid met een naam die ook in kolon 25 of 32 voorkomt, wordt hier nogmaals aangerekend wanneer die ook in kolon 25 óf 32 voorkomt, en niet meer wanneer die in kolon 25 én 32 voorkomt. Voorvertaald, niet beoordeeld: levia versato ducentem stamina fuso is voorvertaald met ‘terwijl ze wol aan het spinnen was’. (2p)
  • Kolon 34 (regel 222), 2 punten. Ergo ubi ceu mater carae dedit oscula natae. Antwoord: ‘Zodra/Toen hij dan/dus (aan haar / haar) (net zo) als (haar/een) moeder aan haar/de/het geliefde/dierbare dochter/kind kussen / een kus had gegeven / gaf / haar/de/het geliefde dochter/kind had gekust / kuste’. Niet fout rekenen: carae natae als (aan) zijn geliefde/dierbare dochter/kind. Kolon 34 als hoofdzin vertaald: 1 punt. Ubi als ‘waar’: 0 punten. Mater als onderwerp vertaald: 0 punten. Carae niet verbonden met natae: 1 punt. Nata als ‘zoon’: 0 punten. (2p)
  • Kolon 35 (regel 223), 1 punt. ‘Res’ ait ‘arcana est. Antwoord: ‘zei hij: “Er/Het is een geheime zaak/aangelegenheid / een geheim feit/onderwerp / De zaak/aangelegenheid / Het feit/onderwerp is geheim/privé”’. Niet fout rekenen: Res arcana als ‘een geheim’. Ait als ‘zei zij’: 0 punten. Arcanus als stilzwijgend/geheimzinnig: 0 punten. Wanneer mater in kolon 34 als onderwerp is vertaald, hier niet fout rekenen wanneer als onderwerp van ait ‘zij’ is genoteerd. (1p)
  • Kolon 36 (regel 223), 2 punten. famulae, discedite. Antwoord: ‘dienaressen, ga weg / verdwijn’. Niet fout rekenen: discedite als weggaan. (2p)
  • Kolon 37 (regel 223-224), 2 punten. neve eripite arbitrium matri secreta loquendi. Antwoord: ‘en neem een/de moeder niet de mogelijkheid af (om) geheimen / geheime zaken / een geheim(e zaak) te vertellen/bespreken’. Niet fout rekenen: eripite als afnemen; arbitrium matri als de mogelijkheid voor/van een moeder. Matri loquendi als (om) te vertellen aan een/de moeder: 1 punt. Secretum als afzondering/eenzaamheid: 0 punten. Secreta als geheime geschriften: 1 punt. Loquendi niet opgevat als gerundium: 0 punten. Eripere met elke andere betekenis dan ‘afnemen’ of een synoniem daarvan: 0 punten. (2p)
  • Kolon 38 (regel 225), 1 punt. Paruerant. Antwoord: ‘Zij hadden gehoorzaamd’. Niet fout rekenen: zij gehoorzaamden / hebben gehoorzaamd. (1p)
  • Kolon 39 (regel 225), 1 punt. thalamoque relicto. Antwoord: ‘en nadat de kamer verlaten was’. Niet fout rekenen: en nadat ze/zij de kamer verlaten/(achter)gelaten hadden; en nadat de kamer verlaten werd. ‘En nadat hij / de god de kamer verlaten/(achter)gelaten had’: 0 punten. (1p)
  • Kolon 40 (regel 225-226), 2 punten. deus sine teste dixit. Antwoord: ‘zei de god zonder getuige’. Niet fout rekenen: sine teste verbonden met kolon 39. Deus als (een) god: 1 punt. Sine niet vertaald als voorzetsel: 0 punten. (2p)
  • Kolon 41 (regel 226), 1 punt. “Ille ego sum”. Antwoord: ‘Ik ben diegene/degene/hem/het / d(i)e beroemde’. Niet fout rekenen: Dit/Deze/Die/Dat ben ik. (1p)
  • Kolon 42 (regel 226), 1 punt. “qui longum metior annum. Antwoord: ‘die de lengte van het jaar bepaalt’. Niet fout rekenen: die de lengte van het jaar bepaal. (1p)
  • Kolon 43 (regel 227), 1 punt. omnia qui video. Antwoord: ‘die alles ziet’. Niet fout rekenen: die alles zie. Omnia als ‘allen’: 0 punten. (1p)
  • Kolon 44 (regel 227), 2 punten. per quem videt omnia tellus. Antwoord: ‘door wie / met (be)hulp van wie de mensheid alles ziet’. Omnia niet vertaald als lijdend voorwerp: 0 punten. Omnia als ‘allen’: 1 punt. Wanneer dit ook in kolon 43 voorkomt, hier niet meer aanrekenen. (2p)
  • Kolon 45 (regel 228), 1 punt. mundi oculus. Antwoord: ‘(het) licht/oog van de wereld/mensheid’. Niet fout rekenen: licht/oog van/in de hemel. (1p)
  • Kolon 46 (regel 228), mihi: weergegeven als ‘me’ / ‘bij me’ (Je bevalt me / Je valt bij me in de smaak / Ik vind je leuk). (1p)
  • Kolon 46 (regel 228), (crede!) places: ‘Je valt in de smaak / bevalt (geloof me!)’. (1p)
  • Kolon 47 (regel 228), 1 punt. Pavet illa. Antwoord: ‘Zij was bang / beefde’. Niet fout rekenen: Die/Deze was bang/beefde. (1p)
  • Kolon 48 (regel 228-229), 2 punten. metuque et colus et fusus cecidere. Antwoord: ‘en van/door angst vielen zowel/én (de) draad als/én (de) spoel’. Metu verbonden met kolon 47: 1 punt. Metu niet vertaald: 0 punten. Et colus et fusus als ‘(de) draad en (de) spoel’: 1 punt. (2p)
  • Kolon 49 (regel 229), 1 punt. digitis remissis. Antwoord: ‘uit haar/de slap geworden vingers’ / ‘nadat/omdat haar/de vingers slap geworden waren’. Niet fout rekenen: nadat/omdat haar/de vingers slap werden. (1p)

Vakspecifieke regels vertaling: een kolon met een ernstige fout krijgt 0 punten en dat wordt niet gecompenseerd door de juiste rest van het kolon. Een genegeerde aantekening die tot een onjuiste weergave van het tekstelement leidt: 1 punt of meer in mindering, afhankelijk van de zwaarte van de fout en het maximum van het kolon. Een Latijns woord dat niet is vertaald en niet van essentieel belang is voor de betekenis van het kolon: 1 punt in mindering, tenzij het model anders vermeldt. Een praesens historicum mag met een onvoltooid verleden tijd of een onvoltooid tegenwoordige tijd vertaald worden. Per kolon staan hieronder het antwoord en de puntentoekenning uit het correctievoorschrift.
Verbeterd bij kolon 46: het correctievoorschrift geeft maximumscore 2 maar beschrijft maar één scorepunt; het tweede punt hoort bij de weergave van mihi.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2023, tijdvak 1. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1-5, 7-8, 12, 14-15, 17-19, 23-2415
Stijlfiguren13, 16, 20-225
Vertalen6, 10, 253
Cultuur en geschiedenis91
Werkwoordsvormen111

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over tekstbegrip (60% van de vragen, gemiddeld 48%) en stijlfiguren (20% van de vragen, gemiddeld 10%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 telt 25 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (5) en vertalen (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-1/vw-1110-a-23-1-c). Bij dit examen hoort ook een aanvulling op het correctievoorschrift.

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 1 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.