Eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2: vragen en antwoorden

Alle vragen met het antwoord uit het correctievoorschrift. Opgaven: Tekst 1, Tekst 2, Tekst 3 en Tekst 2, Tekst 4.

Kort antwoord

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (4) en mythologie (3). De opgaven en het correctievoorschrift staan op examenblad.nl. Met ToetsChecker maakt een klas het examen op papier en doet het AI-model per vraag een nakijkvoorstel met feedback, dat de docent controleert en vrijgeeft.

Vragen en antwoorden

Hieronder staan de opgaven en vragen van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open. Probeer de vraag eerst zelf, of maak het examen online en laat het nakijken.

Tekst 1

Tekst 1 Thisbe en Pyramus.

[63] Conscius omnis abest; nutu signisque loquuntur,
[64] quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis.
[65] Fissus erat tenui rima, quam duxerat olim
[66] cum fieret, paries domui communis utrique.
[67] Id vitium nulli per saecula longa notatum
[68] (quid non sentit amor?) primi vidistis amantes
[69] et vocis fecistis iter, tutaeque per illud
[70] murmure blanditiae minimo transire solebant.
[71] Saepe, ubi constiterant hinc Thisbe, Pyramus illinc,
[72] inque vices fuerat captatus anhelitus oris,
[73] “Invide” dicebant “paries, quid amantibus obstas?
[74] Quantum erat, ut sineres toto nos corpore iungi?
[75] Aut, hoc si nimium est, vel ad oscula danda pateres!
[76] Nec sumus ingrati; tibi nos debere fatemur
[77] quod datus est verbis ad amicas transitus aures.”
[78] Talia diversa nequiquam sede locuti
[79] sub noctem dixere ”Vale” partique dedere
[80] oscula quisque suae non pervenientia contra.
[81] Postera nocturnos Aurora removerat ignes
[82] solque pruinosas radiis siccaverat herbas:
[83] ad solitum coiere locum. Tum murmure parvo
[84] multa prius questi statuunt ut nocte silenti
[85] fallere custodes foribusque excedere temptent,
[86] cumque domo exierint, urbis quoque tecta relinquant.
[87] Neve sit errandum lato spatiantibus arvo,
[88] conveniant ad busta Nini lateantque sub umbra
[89] arboris; arbor ibi niveis uberrima pomis,
[90] ardua morus, erat, gelido contermina fonti.
[91] Pacta placent; et lux tarde discedere visa
[92] praecipitatur aquis, et aquis nox exit ab isdem.
[93] Callida per tenebras versato cardine Thisbe
[94] egreditur fallitque suos adopertaque vultum
[95] pervenit ad tumulum dictaque sub arbore sedit;
[96] audacem faciebat amor. Venit ecce recenti
[97] caede leaena boum spumantes oblita rictus
[98] depositura sitim vicini fontis in unda;
[99] quam procul ad lunae radios Babylonia Thisbe
[100] vidit et obscurum timido pede fugit in antrum,
[101] dumque fugit, tergo velamina lapsa reliquit.
[102] Ut lea saeva sitim multa compescuit unda,
[103] dum redit in silvas, inventos forte sine ipsa
[104] ore cruentato tenues laniavit amictus.
[105] Serius egressus vestigia vidit in alto
[106] pulvere certa ferae totoque expalluit ore
[107] Pyramus; ut vero vestem quoque sanguine tinctam
[108] repperit, “Una duos” inquit “nox perdet amantes,
[109] e quibus illa fuit longa dignissima vita,
[110] nostra nocens anima est. Ego te, miseranda, peremi,
[111] in loca plena metus qui iussi nocte venires
[112] nec prior huc veni. Nostrum divellite corpus
[113] et scelerata fero consumite viscera morsu,
[114] o quicumque sub hac habitatis rupe leones!
[115] Sed timidi est optare necem.” Velamina Thisbes
[116] tollit et ad pactae secum fert arboris umbram,
[117] utque dedit notae lacrimas, dedit oscula vesti,
[118] “Accipe nunc” inquit “nostri quoque sanguinis haustus.”

Ovidius, Metamorphoses 4.63-118

Vraag 1 1 punt

Regel 63 (Conscius omnis abest): Noteer de informatie waarop de onwetendheid in dit verband betrekking heeft. Baseer je antwoord op het gedeelte dat voorafgaat aan tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat er liefde/contact was tussen Thisbe en Pyramus (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 2 2 punten

Regel 64 (quoque t/m ignis): In deze regel komt zowel een chiasme als een parallellisme voor.
a Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het chiasme vormen: ... (a), ... (b), ... (b), ... (a).
b Neem het volgende schema over en citeer op de puntjes de vier Latijnse woorden die het parallellisme vormen: ... (a), ... (b), ... (a), ... (b).

Bekijk het antwoord
  • Citeert de vier woorden van het chiasme: magis (a), tegitur (b), tectus (b), magis (a) (1p)
  • Citeert de vier woorden van het parallellisme: magis (a), tegitur (b), magis (a), aestuat (b) (1p)

Vraag 3 1 punt

Regel 65 (tenui rima): In de regels 71-77 (Saepe t/m aures) blijkt dat Thisbe en Pyramus de scheur in de muur graag iets groter zouden willen hebben. Beschrijf in eigen woorden hoe groot Thisbe en Pyramus de scheur minstens zouden willen hebben.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft dat de scheur zo groot zou moeten zijn dat ze elkaar zouden kunnen kussen (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 4 1 punt

Regel 68 (vidistis): Noteer de naam van het narratologisch middel dat hier gebruikt is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt apostrofe (1p)

Vraag 5 2 punten

Regel 78 (Talia locuti): In het voorafgaande (vanaf regel 73 Invide) hebben Thisbe en Pyramus zowel kritiek als dankbaarheid geuit.
a Noteer in eigen woorden een punt van kritiek van Thisbe en Pyramus. Laat buiten beschouwing dat ze de scheur in de muur eigenlijk te klein vinden.
b Noteer in eigen woorden een punt van dankbaarheid van Thisbe en Pyramus.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een punt van kritiek: de muur verhindert een lichamelijk samenzijn / verhindert het geven van kussen / staat (hun) in de weg (1p)
  • Noemt een punt van dankbaarheid: de muur biedt de mogelijkheid om elkaar te horen / met elkaar te praten (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 6 2 punten

Regel 78-80 (Talia t/m contra): In deze regels wordt driemaal hetzelfde stilistisch middel gebruikt dat de inhoud van deze regels ondersteunt.
Noteer de naam van dit stilistisch middel en leg uit dat het de inhoud ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt hyperbaton (driemaal gebruikt) (1p)
  • Legt uit dat door het stilistisch middel de afstand tussen Thisbe en Pyramus wordt benadrukt / dat (de kussen van) Thisbe en Pyramus niet echt bij elkaar kunnen komen (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed (bij de uitleg).

Vraag 7 2 punten

Regel 88-89 (lateantque sub umbra arboris):
a Citeer uit het tekstgedeelte Callida t/m amor (regel 93-96) het Latijnse woord dat het bestaan van deze umbra onwaarschijnlijk maakt.
b Citeer uit het tekstgedeelte Venit t/m reliquit (regel 96-101) het Latijnse tekstelement dat verklaart dat deze umbra toch aanwezig is.

Bekijk het antwoord
  • Citeert tenebras (regel 93) (1p)
  • Citeert (ad) lunae radios (regel 99) (1p)

Bij a niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘per tenebras’.

Vraag 8 1 punt

Regel 89 (pomis): Leg uit dat deze vruchten te maken hebben met een aetiologisch element in het verhaal. Baseer je antwoord op het deel van het verhaal dat volgt op tekst 1 (niet in dit examen afgedrukt).

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in het vervolg van het verhaal de (huidige) kleur van deze vruchten / van moerbeien wordt verklaard: waardoor deze vruchten zwart/donker/purper/rood van kleur zijn (doordat ze bespat/besproeid worden met het bloed van Pyramus) (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 9 1 punt

Regel 83-90 (Tum t/m fonti): In dit tekstgedeelte wordt in bijna alle hoofdzinnen het praesens historicum gebruikt. Eenmaal wordt het imperfectum gebruikt.
Citeer uit het tekstgedeelte Tum t/m fonti (regel 83-90) de Latijnse imperfectumvorm en leg uit waarom voor deze persoonsvorm het imperfectum gebruikt is. Ga in je antwoord in op de zin waarin deze persoonsvorm staat.

Bekijk het antwoord
  • Citeert erat (regel 90) en legt uit dat hiermee een voortdurende situatie wordt aangeduid / een landschapselement wordt beschreven: er was/stond een (moerbei)boom (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer alle drie de onderdelen van het antwoord juist zijn. Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 10 2 punten

Regel 96 (audacem): Deze eigenschap wordt door liefde teweeggebracht.
a Leg uit dat deze eigenschap niet onbegrensd is. Baseer je antwoord op het vervolg (t/m regel 104 amictus).
b Noteer een andere eigenschap die volgens de verteller door liefde teweeggebracht wordt. Baseer je antwoord op de regels 65-70 (Fissus t/m solebant).

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de eigenschap niet onbegrensd is: in regel 100 / het vervolg is Thisbe/ze niet dapper genoeg om een leeuw(in) te trotseren / is Thisbe/ze toch bang (en vlucht ze in een grot) (1p)
  • Noemt opmerkzaamheid/inventiviteit (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 11 2 punten

Regel 96-98 (Venit t/m unda): In een bewerking van dit verhaal wordt dit tekstgedeelte als volgt weergegeven:
Die leeuw zat daar op Ninus' graf en at wat eens een ree was
Deze bewerking wijkt wat de inhoud betreft op enkele punten af van wat Ovidius schrijft in het tekstgedeelte Venit t/m unda (regel 96-98).
Noteer in eigen woorden drie van deze punten. Ga in je antwoord telkens in op beide versies.

Bekijk het antwoord
  • Noemt drie van de punten waarin de bewerking afwijkt van Ovidius, met beide versies erbij (zie de punten in het aiContext) (2p)

Puntentabel: indien drie antwoorden juist 2 punten; indien twee antwoorden juist 1 punt; indien minder dan twee antwoorden juist 0 punten. Alleen antwoorden meetellen waarvan beide onderdelen juist zijn. Mogelijke juiste punten: (1) bij Ovidius is het een leeuwin en in de bewerking een leeuw; (2) bij Ovidius komt het dier aanlopen en in de bewerking zit het er al; (3) bij Ovidius komt/is het dier bij de bron/fontein (om te drinken) en in de bewerking zit het dier op het graf van Ninus; (4) bij Ovidius heeft het dier de prooi niet bij zich / al opgegeten en in de bewerking is het dier nog aan het eten; (5) bij Ovidius bestaat de prooi uit runderen / uit een koe en in de bewerking is de prooi een ree. Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Afbeelding 1

Afbeelding 1
Afbeelding 1 Uit een stripboek met verhalen uit de Metamorphoses van Ovidius.

Zwart-wit stripbeeld. Links een meisje met krullend haar dat geschrokken kijkt, met een hand bij de mond. Rechts een leeuw(in) in een rotsachtige omgeving, met de tekst RRRR in een tekstballon.

Vraag 12 1 punt

Welk Latijns tekstelement past het best als onderschrift bij afbeelding 1?

  1. A adopertaque t/m tumulum (regel 94-95)
  2. B Venit t/m unda (regel 96-98)
  3. C quam t/m reliquit (regel 99-101)
  4. D Ut t/m amictus (regel 102-104)
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 13 2 punten

Regel 107 (vestem): Ook in een ander verhaal uit de Metamorphoses leidt een kledingstuk tot een dodelijke afloop.
a Citeer uit het voorafgaande (vanaf regel 102 Ut) het Latijnse woord waarmee hetzelfde bedoeld wordt als met vestem.
b Noteer de naam van degene die door middel van dat kledingstuk wordt gedood en leg uit waardoor het kledingstuk dodelijk was. Baseer je antwoord op de teksten die je voor dit examen gelezen hebt.

Bekijk het antwoord
  • Citeert amictus (regel 104) (1p)
  • Noemt Hercules; op het kledingstuk was giftig bloed (van Nessus) gesmeerd (door Deianira) / zat gif (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed. Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (de naam én de uitleg).

Vraag 14 1 punt

Regel 108 (Una t/m amantes): Leg uit dat Ovidius hier het narratologisch middel dramatische ironie gebruikt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Pyramus niet weet dat Thisbe nog leeft en ervan uitgaat dat zij dood is, terwijl de lezer weet dat zij nog leeft / dat de lezer weet dat Thisbe nog leeft, terwijl Pyramus ervan uitgaat dat zij dood is / dat Thisbe na Pyramus (later ook) zal sterven, maar Pyramus bedoelt dat hij, nu Thisbe al dood is, ook zal/wil sterven (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer enerzijds is ingegaan op de kennis van de lezer of het ontbreken hiervan bij Pyramus en anderzijds op de inhoud van die kennis. Niet fout rekenen wanneer alleen geantwoord is ‘Pyramus heeft op een andere manier gelijk dan hij denkt/bedoelt.’ Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 15 2 punten

Regel 108 (Una t/m amantes): In het verhaal over Thisbe en Pyramus komt een misverstand voor. In de Metamorphoses komen vaker misverstanden voor.
Noteer voor twee van die misverstanden de naam van een personage uit de Metamorphoses dat iets verkeerd begrepen heeft, en beschrijf wat dit personage denkt en beschrijf wat er werkelijk aan de hand is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende misverstanden (naam, wat het personage denkt, wat er werkelijk aan de hand is): Semele; zij denkt dat het fijn zal zijn Jupiter in zijn ware gedaante te ontmoeten; in werkelijkheid zal ze omkomen bij zijn aankomst (door de bliksem). / Procris; zij denkt dat haar man haar bedriegt met een andere vrouw; in werkelijkheid roept hij de westenwind aan ter verkoeling. / Cephalus; hij denkt dat hij een stuk wild hoort ritselen in de struiken; in werkelijkheid is het zijn eigen vrouw. (2p)

Per goed antwoord 1 punt; de voorbeelden zijn de goede antwoorden, twee ervan zijn nodig voor 2 punten. Alleen antwoorden meetellen waarvan alle drie de onderdelen juist zijn. Geen scorepunt voor een antwoord over iemand die opzettelijk is misleid of bedrogen.

Tekst 2

Tekst 2 Morpheus bezoekt Alcyone.

[650] Ille volat nullos strepitus facientibus alis
[651] per tenebras intraque morae breve tempus in urbem
[652] pervenit Haemoniam, positisque e corpore pennis
[653] in faciem Ceycis abit sumptaque figura
[654] luridus, exanimi similis, sine vestibus ullis
[655] coniugis ante torum miserae stetit; uda videtur
[656] barba viri madidisque gravis fluere unda capillis.
[657] Tum lecto incumbens, fletu super ora profuso,
[658] haec ait: “Agnoscis Ceyca, miserrima coniunx?
[659] An mea mutata est facies nece? Respice: nosces
[660] inveniesque tuo pro coniuge coniugis umbram.
[661] Nil opis, Alcyone, nobis tua vota tulerunt:
[662] occidimus. Falso tibi me promittere noli.
[663] Nubilus Aegaeo deprendit in aequore navem
[664] Auster et ingenti iactatam flamine solvit,
[665] oraque nostra tuum frustra clamantia nomen
[666] implerunt fluctus. Non haec tibi nuntiat auctor
[667] ambiguus, non ista vagis rumoribus audis;
[668] ipse ego fata tibi praesens mea naufragus edo.
[669] Surge, age, da lacrimas lugubriaque indue nec me
[670] indeploratum sub inania Tartara mitte.”

[671] Morpheus sprak alles met een stem, waarvan Alcyone
[672] geloofde dat het die van Ceyx was; zijn tranen leken
[673] even oprecht te zijn, zijn hand had het gebaar van Ceyx.
[674] Ze slaakt een diepe zucht, barst in haar slaap in huilen uit
[675] en strekt haar armen om hem vast te grijpen, maar vangt nevels
[676] en roept: ‘Blijf hier! Waar ga je heen? Wij kunnen samen gaan!’
[677] Haar eigen stem en ook de schok van zijn verschijning wekken
[678] haar uit de slaap. Eerst kijkt ze rond of hij er werkelijk is,
[679] dat droombeeld van zo-even; op haar kreten hadden dienaars
[680] reeds lamplicht aangedragen. Dan, als zij hem nergens ziet,
[681] slaat zij zich in ’t gelaat en rukt haar bovenkleed aan flarden,
[682] stompt zich met vuisten op de borst en trekt, nee, rukt zich wild
[683] de haren los, en als haar voedster vraagt wat haar zo droef stemt,
[684] roept ze: ‘Ik leef niet meer! Alcyone bestaat niet meer,
[685] zij stierf gelijk met Ceyx! Nee, probeer mij niet te troosten:
[686] hij kwam door schipbreuk om. Ik zag hem hier, herkende hem,
[687] wou hem nog grijpen, maar hij week, toen ik mijn armen strekte.’

Ovidius, Metamorphoses 11.650-687

Vraag 16 3 punten

Tekst 2. In het voorafgaande (niet in dit examen afgedrukt) is verteld dat Morpheus handelt in opdracht van (a), die daarmee zelf gehoorzaamt aan de opdracht die (b) door (c) had laten overbrengen.
Neem het volgende schema over en noteer op de plaats van de puntjes telkens de naam van degene die bedoeld wordt met de desbetreffende letter: a = ..., b = ..., c = ... .

Bekijk het antwoord
  • a = (Vader) Slaap / (de) Slaapgod / Somnus (1p)
  • b = Juno (1p)
  • c = Iris (1p)

Vraag 17 1 punt

Regel 650 (nullos strepitus): Leg uit dat het van belang is dat Morpheus geen geluid maakt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat Morpheus niemand wakker moet maken: hij moet/wil Alcyone in haar slaap bezoeken / niet wakker maken / moet/wil niemand wakker maken (1p)

Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 18 2 punten

Regel 651 (per tenebras intraque morae breve tempus in urbem):
a Schrijf regel 651 over en scandeer deze regel.
b Verdedig de stelling dat de inhoud van regel 651 ondersteund wordt door het metrum. Ga in je antwoord in op zowel het metrum als de inhoud van deze regel.

Bekijk het antwoord
  • Scandeert regel 651 als: ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ᵕ ᵕ ǀ ― ― (1p)
  • Deze regel bevat veel dactyli; hierdoor wordt de snelheid uitgedrukt van het vliegen / van Morpheus (1p)

Bij b het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn (het metrum én de inhoud). Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 19 2 punten

Regel 653 (faciem Ceycis): Enkele details hiervan worden precies beschreven in de regels 650-656 (Ille t/m capillis).
Beschrijf in eigen woorden drie van deze details.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft drie van de details uit regel 650-656 (zie het aiContext voor de mogelijke antwoorden) (2p)

Puntentabel: indien drie antwoorden juist 2 punten; indien twee antwoorden juist 1 punt; indien minder dan twee antwoorden juist 0 punten. Mogelijke juiste antwoorden: hij heeft geen vleugels (meer); hij is (lijk)bleek / lijkt op een dode; hij is ongekleed; zijn baard is vochtig; zijn haren zijn kletsnat. Wanneer ‘Hij is (lijk)bleek.’ en ‘Hij lijkt op een dode.’ als twee aparte antwoorden zijn genoteerd, mogen deze als twee juiste antwoorden meegeteld worden. Wanneer als een van de antwoorden is genoteerd ‘Hij is (drijf)nat.’, mag dit als twee juiste antwoorden meegeteld worden. Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 20 1 punt

Regel 658 (coniunx) en regel 660 (coniugis): Wie worden bedoeld?

  1. A coniunx: Alcyone, coniugis: Alcyone
  2. B coniunx: Alcyone, coniugis: Ceyx
  3. C coniunx: Ceyx, coniugis: Alcyone
  4. D coniunx: Ceyx, coniugis: Ceyx
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 21 1 punt

Regel 661-662 (tulerunt: occidimus): Welk voegwoord zou in een vertaling het best op de plaats van de dubbele punt kunnen staan?

  1. A hoewel
  2. B of
  3. C opdat
  4. D want
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 22 1 punt

Regel 665-666 (oraque t/m fluctus): Dit tekstgedeelte wordt door M. d’Hane-Scheltema als volgt vertaald:
Terwijl ik tevergeefs jouw naam riep, werd mijn mond door golven overspoeld.
In de vertaling is de grammaticale structuur van het Latijn niet geheel overgenomen.
Leg dit uit met betrekking tot fluctus. Ga in je antwoord in op zowel het Latijn als de weergave van fluctus in de vertaling.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat in het Latijn fluctus onderwerp is, en dat in de vertaling ‘door golven’ een (bijwoordelijke) bepaling is (1p)

Het scorepunt alleen toekennen wanneer beide onderdelen van het antwoord juist zijn. Niet fout rekenen wanneer geantwoord is ‘fluctus is nominativus; het is vertaald als (of het) ablativus (is).’ Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Vraag 23 1 punt

Regel 672 (zijn tranen): Citeer uit de regels 650-658 (Ille t/m coniunx) het Latijnse woord dat inhoudelijk overeenkomt met zijn tranen.

Bekijk het antwoord
  • Citeert fletu (regel 657) (1p)

Vraag 24 1 punt

Regel 676 (Wij kunnen samen gaan!): Alcyone heeft hierbij een bestemming in gedachten die genoemd is in de regels 663-670 (Nubilus t/m mitte). Citeer het desbetreffende Latijnse woord.

Bekijk het antwoord
  • Citeert Tartara (regel 670) (1p)

Vraag 25 1 punt

Regel 680-683 (Dan t/m los): Dit soort gedrag wordt in de regels 661-670 (Nil t/m mitte) al beschreven. Noteer de nummers van de twee opeenvolgende regels waarin deze beschrijving staat.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de regels 669 en 670 (1p)

Tekst 3 en Tekst 2

Tekst 3 De twee droompoorten.

[559] “Helaas,” sprak de verstandige Penelope,
[560] “dromen zijn ongrijpbaar en onbegrijpelijk;
[561] niet alles wordt voor de mensen vervuld.
[562] Want er zijn twee poorten, waardoor de krachteloze dromen
[563] tot ons komen. De een is gemaakt van hoorn, de ander van ivoor.
[564] Dromen die gaan door het gezaagde ivoor,
[565] zijn bedrieglijk en wat zij zeggen, gebeurt niet.
[566] Zij, echter, die door het geschaafde hoorn naar buiten zweven,
[567] voorspellen de werkelijkheid aan alle mensen door wie zij worden gezien.”

Homerus, Odyssee 19.559-567

Vraag 26 1 punt

In tekst 3 worden twee droompoorten beschreven. Is de droom van Alcyone, die in tekst 2 beschreven wordt, volgens jou door de poort van hoorn of door de poort van ivoor gekomen? Beargumenteer je antwoord.

Bekijk het antwoord
  • Kiest voor de poort van hoorn of de poort van ivoor en beargumenteert die keuze. Hoorn: de droom is door de poort van hoorn gekomen, want de boodschap dat Ceyx gestorven is, is waar. Ivoor: de droom is door de poort van ivoor gekomen, want Morpheus bedriegt haar door te zeggen dat hij (de schim van) Ceyx is. Een van beide uitleggen is volledig goed. (1p)

Voorbeelden van een goed antwoord zijn beide keuzes; de beargumentatie telt mee. Woorden van overeenkomstige strekking zijn ook goed.

Tekst 4

Tekst 4

Sol, de zonnegod, rijdt dagelijks op zijn zonnewagen door het luchtruim. De wagen wordt getrokken door vier gevleugelde paarden: Pyrois, Eous, Aethon en Phlegon. De jonge zoon van de zonnegod, Phaëthon, heeft zijn vader onder druk gezet om een dag met deze zonnewagen te mogen rijden. Sol heeft toegegeven aan de wens van Phaëthon, maar wel met tegenzin. De paarden zijn namelijk gewend aan het gewicht van Sol op de wagen, en Sol denkt dat Phaëthon veel te licht is.
Hij is zojuist met Phaëthon naar de stal gegaan, waar de zonnewagen klaarstaat, met de paarden ervoor.

[150] Occupat ille levem iuvenali corpore currum
[151] statque super manibusque leves contingere habenas
[152] gaudet et invito grates agit inde parenti.
[153] Interea volucres Pyrois et Eous et Aethon,
[154] Solis equi, quartusque Phlegon hinnitibus auras
[155] flammiferis implent pedibusque repagula pulsant.
[156] Tethys, niet wetend dat het slecht zou aflopen met Phaëthon,
[157] opende de deuren en de hele hemel lag voor de paarden open.
[158] Corripuere viam pedibusque per aera motis
[159] obstantes scindunt nebulas pennisque levati
[160] praetereunt ortos isdem de partibus Euros.
[161] Sed leve pondus erat nec quod cognoscere possent
[162] Solis equi, solitaque iugum gravitate carebat.
[163] Utque labant curvae iusto sine pondere naves
[164] perque mare instabiles nimia levitate feruntur,
[165] sic onere adsueto vacuus dat in aera saltus
[166] succutiturque alte similisque est currus inani.
[167] Quod simulac sensere, ruunt tritumque relinquunt
[168] quadriiugi spatium nec quo prius ordine currunt.

Ovidius, Metamorphoses 2.150-168

Aantekeningen

regel 150, ille: Hiermee wordt Phaëthon bedoeld.
regel 151, super: erbovenop
regel 152, grates agere + dativus: bedanken
regel 154, quartus: Predicatief vertalen.
regel 155, repagula (onzijdig meervoud): grendels (voor de deuren van de stal)
regel 158, corripere, corripui: snel beginnen aan
pedibus motis: door de beweging van hun hoeven
aera: accusativus van aer
regel 160, ortus: komend
isdem = eisdem
partes (meervoud): richting
Euri (meervoud): Oostenwind
regel 161, quod = pondus quod
regel 162, iugum: nominativus
regel 163-165, Ut ... sic: Hier wordt een vergelijking gemaakt.
regel 163, labare: heen en weer schommelen
regel 164, ferri: voortgedreven worden (door de wind)
regel 165, vacuus + ablativus: zonder
dat: Onderwerp: currus (regel 166)
dare saltus: sprongen maken
aera: accusativus van aer
regel 166, succutitur: Onderwerp: currus (regel 166)
succutere alte: omhoog werpen
inani: Vul aan: currui
regel 167, Quod: Hiermee wordt verwezen naar de inhoud van de regels 165-166.
ruere: op hol slaan
tritus: gebaand
regel 168, quadriiugi (meervoud): de vier paarden
spatium: route
quo prius ordine: netjes zoals vroeger

Vraag 27 38 punten

Bestudeer de inleiding en de aantekeningen bij tekst 4.
Vertaal de regels 150 t/m 155 en de regels 158 t/m 168 in het Nederlands.

Bekijk het antwoord
  • Kolon 27 (regel 150) Occupat ille levem iuvenali corpore currum: Hij/Die/Deze besteeg de wagen, licht door zijn/het jeugdige lichaam / de lichte wagen met zijn jeugdige lichaam (2p)
  • Kolon 28 (regel 151) statque super: en (hij) stond erbovenop (1p)
  • Kolon 29 (regel 151-152) manibusque leves contingere habenas gaudet: en verheugde zich / hield ervan (om) de lichte teugels met/in zijn/de handen (vast) te pakken / met zijn/de handen aan te raken (2p)
  • Kolon 30 (regel 152) et invito grates agit inde parenti: en hij bedankte daarvandaan/daarna/daarom zijn/de vader die het niet wilde (2p)
  • Kolon 31 (regel 153-155) Interea volucres Pyrois et Eous et Aethon, quartusque Phlegon hinnitibus auras flammiferis implent: Intussen vulden de gevleugelde Pyrois en Eous en Aethon, en als vierde Phlegon, de lucht/hemel met (hun) vurig/vlammendragend gehinnik (2p)
  • Kolon 32 (regel 154) Solis equi: (de) paarden van Sol / de Zon(negod)/zon(negod) (1p)
  • Kolon 33 (regel 155) pedibusque repagula pulsant: en (ze) sloegen met hun voeten/hoeven tegen/op de grendels (2p)
  • Kolon 34 (regel 158) Corripuere viam: Ze begonnen snel aan de/hun baan/reis/weg (1p)
  • Kolon 35 (regel 158) pedibusque per aera motis: en door de beweging van hun hoeven door de lucht (1p)
  • Kolon 36 (regel 159) obstantes scindunt nebulas: kliefden/spleten/scheidden ze de nevels/wolken die (hun) in de weg lagen / die (hen) hinderden / die (hun) tot last waren (2p)
  • Kolon 37 (regel 159-160) pennisque levati praetereunt Euros: en (op)geheven/verheven / zich verheffend op/door/met hun vleugels passeerden ze de Oostenwind (2p)
  • Kolon 38 (regel 160) ortos isdem de partibus: komend uit dezelfde richting (1p)
  • Kolon 39 (regel 161) Sed leve pondus erat: Maar de last / het gewicht was licht (1p)
  • Kolon 40 (regel 161-162) nec quod cognoscere possent Solis equi: en (het/er was) niet zo’n last/gewicht als (de) paarden van Sol / de Zon(negod)/zon(negod) konden herkennen/opmerken / en (het/er was) niet zo’n last dat (de) paarden van Sol hem/die/deze konden herkennen / en (het/er was) niet de/een last die (de) paarden van Sol konden herkennen (2p)
  • Kolon 41 (regel 162) solitaque iugum gravitate carebat: en het juk miste de gebruikelijke zwaarte (2p)
  • Kolon 42 (regel 163) Utque labant curvae naves: En zoals (de) holle/gewelfde/gekromde schepen heen en weer schommelen (2p)
  • Kolon 43 (regel 163) iusto sine pondere: zonder (de/een) juiste/normale last / het juiste/normale gewicht / (een) juist/normaal gewicht (1p)
  • Kolon 44 (regel 164) perque mare instabiles nimia levitate feruntur: en (ze) onvast/onzeker door hun/de (al) te grote / door hun/de zeer grote / door hun/de buitengewone lichtheid voortgedreven worden over/door de zee (2p)
  • Kolon 45 (regel 165) sic onere adsueto vacuus dat in aera saltus: zo maakte de wagen zonder (zijn/de) bekende last sprongen de lucht in / in de lucht (2p)
  • Kolon 46 (regel 166) succutiturque alte similisque est currus inani: en werd de wagen omhoog geworpen en was (hij) gelijkend op / gelijk aan / leek (hij) op een lege wagen (2p)
  • Kolon 47 (regel 167) Quod simulac sensere: (En) zodra ze / de vier paarden dit/dat/het voelden/merkten (2p)
  • Kolon 48 (regel 167-168) ruunt tritumque relinquunt quadriiugi spatium: sloegen de vier paarden op hol en verlieten (ze) de gebaande route (2p)
  • Kolon 49 (regel 168) nec quo prius ordine currunt: en renden (ze) niet (meer) netjes zoals vroeger (1p)

Vertaling, per kolon beoordeeld (de subcriteria). Het maximum per kolon staat bij het subcriterium. Opmerking vooraf: een praesens historicum mag met een onvoltooid tegenwoordige of onvoltooid verleden tijd worden vertaald.
Kolon 27 (regel 150): niet fout rekenen: ille = Phaëthon; levis = vlug. occupare = innemen: 1; occupare met elke andere betekenis dan bestijgen/innemen of een synoniem: 0; levis = glad: 1; levem niet verbonden met currum: 1.
Kolon 28 (regel 151): niet fout rekenen: stare = gaan staan.
Kolon 29 (regel 151-152): levis = glad: 1; leves niet verbonden met habenas: 1; contingere met elke andere betekenis dan (vast)pakken/aanraken of een synoniem: 0; niet fout rekenen: habena = zweep. Wanneer levis ook in kolon 27 is aangerekend, hier niet meer aanrekenen.
Kolon 30 (regel 152): niet fout rekenen: invito parenti = zijn/de onvrijwillige/gedwongen vader; parens = ouder. invito niet verbonden met parenti: 0; parenti met elke andere betekenis dan vader/ouder of een synoniem: 0.
Kolon 31 (regel 153-155): niet fout rekenen: Pyrois et Eous et Aethon = Pyrois, Eous, (en) Aethon; aura = bovenwereld; auras vertaald met meervoud. volucres = vogels: 0; aura met elke andere betekenis dan lucht/hemel/bovenwereld of een synoniem: 0; flammiferis niet verbonden met hinnitibus: 1.
Kolon 32 (regel 154): Solis niet vertaald als van Solis / van Apollo: 0.
Kolon 33 (regel 155): niet fout rekenen: en (ze) sloegen hun voeten/hoeven tegen/op de grendels. En hun voeten/hoeven sloegen tegen/op de grendels: 1; pulsare met elke andere betekenis dan slaan of een synoniem: 0.
Kolon 35 (regel 158): niet fout rekenen: aer = nevel(s)/wolk(en).
Kolon 36 (regel 159): obstantes niet verbonden met nebulas: 0; scindere met elke andere betekenis dan klieven/splijten/scheiden of een synoniem: 0.
Kolon 37 (regel 159-160): niet fout rekenen: penna = veer; levare = licht maken. pennis niet opgevat als ablativus: 0; levare met elke andere betekenis dan opheffen / (zich) verheffen / licht maken of een synoniem: 0.
Kolon 38 (regel 160): ortos onmiskenbaar niet verbonden met Euros (kolon 37): 0.
Kolon 39 (regel 161): niet fout rekenen: maar er was een lichte last / een licht gewicht. leve = glad: 0. Wanneer ook in kolon 27 en/of 29, hier opnieuw aanrekenen.
Kolon 40 (regel 161-162): niet fout rekenen: possent = zouden kunnen / hadden kunnen. cognoscere = erkennen: 1; cognoscere met elke andere betekenis dan (h)erkennen/opmerken: 0; Solis = van Solis / van Apollo: 1. Wanneer Solis equi op dezelfde manier onjuist is vertaald als in kolon 32, hier niet meer aanrekenen.
Kolon 41 (regel 162): solitus met elke andere betekenis dan gebruikelijk of een synoniem: 0; solita niet verbonden met gravitate: 1.
Kolon 42 (regel 163): ut met elke andere betekenis dan zoals of een synoniem: 0; labant = heen en weer schommelden: 1; curvae niet verbonden met naves: 0.
Kolon 43 (regel 163): iustus met elke andere betekenis dan juist/normaal of een synoniem: 0.
Kolon 44 (regel 164): niet fout rekenen: nimia levitate = met (een) (al) te grote / met (een) zeer grote / met (een) buitengewone snelheid. instabiles niet predicatief vertaald: 1; instabiles verbonden met mare: 0; nimia verbonden met instabiles: 0; levitas = gladheid: 1. Wanneer ook in kolon 27 en/of 29 en/of 39, hier nogmaals aanrekenen.
Kolon 45 (regel 165): niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘de wagen’ is genoteerd ‘hij’, mits in kolon 46 currus is weergegeven met ‘de wagen’. Niet fout rekenen: aer = nevel(s)/wolk(en). onere adsueto niet verbonden met vacuus: 0.
Kolon 46 (regel 166): niet fout rekenen wanneer het onderwerp van succutitur is weergegeven met ‘hij’ of niet is uitgedrukt, mits in kolon 45 als onderwerp ‘de wagen’ is genoteerd. Niet fout rekenen: similis est inani = leek (hij) leeg; inani = een lege. inani niet verbonden met similis: 0.
Kolon 47 (regel 167): simulac niet opgevat als voegwoord: 1.
Kolon 48 (regel 167-168): niet fout rekenen wanneer in plaats van ‘de vier paarden’ is genoteerd ‘ze’, mits in kolon 47 als onderwerp ‘de vier paarden’ is genoteerd. tritum niet verbonden met spatium: 0.
Kolon 49 (regel 168): niet fout rekenen: currere = een cirkelvormige baan beschrijven.

Bron: College voor Toetsen en Examens, centraal examen vwo Latijnse taal en cultuur 2023, tijdvak 2. Figuren en de exacte opmaak staan in het originele examen.

Onderwerpen in dit examen

Onderwerp per vraag in het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
OnderwerpVragenAantal
Tekstbegrip1, 3, 5, 7-8, 10-12, 14, 17, 19-20, 24-2615
Stijlfiguren2, 4, 6, 184
Mythologie13, 15-163
Vertalen22-23, 273
Werkwoordsvormen91
Syntaxis211

Vergeleken met andere jaren

Vergeleken met de andere 17 examens Latijnse taal en cultuur vwo sinds 2018: dit examen vroeg meer over mythologie (11% van de vragen, gemiddeld 3%) en tekstbegrip (56% van de vragen, gemiddeld 48%). Minder over cultuur en geschiedenis (0% van de vragen, gemiddeld 9%).

Opgaven en correctievoorschrift

De documenten staan op examenblad.nl, de officiële site van het College voor Toetsen en Examens. ToetsChecker haalt ze daar op als je het examen in de vragenbank kiest.

Oefenen als leerling

Een oud examen maken is de beste voorbereiding, maar zonder nakijken weet je niet waar je punten verliest. Met ToetsChecker maak je het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 hier online, het hele examen of één opgave. Het AI-model kijkt het na volgens het officiële correctievoorschrift, en je docent keurt het resultaat goed. Daarna krijg je per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen met dit examen

Nakijken als docent

  1. Start gratis vanaf deze pagina

    Maak een gratis account vanaf deze pagina, dan staat het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 meteen voor je klaar als correctiemodel, met alle vragen en het correctievoorschrift. Dat kost geen credits.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Andere examens Latijnse taal en cultuur vwo

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op Latijn oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoeveel vragen heeft het eindexamen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Het centraal examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 telt 27 vragen. De meeste vragen gaan over tekstbegrip (15), stijlfiguren (4) en mythologie (3).

Wat zijn de antwoorden van het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Op deze pagina staat bij elke vraag het antwoord uit het officiële correctievoorschrift van het College voor Toetsen en Examens, met de punten per onderdeel. Bij meerkeuzevragen staat de juiste letter erbij.

Waar vind ik het correctievoorschrift van Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2?

Het correctievoorschrift staat op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens (https://www.examenblad.nl/2023/vwo/documenten/cse-2/vw-1110-a-23-2-c).

Hoe oefen ik met het examen Latijnse taal en cultuur vwo 2023, tijdvak 2 en krijg ik feedback?

Maak het examen online op deze pagina, helemaal of één opgave. Je vult je naam, je e-mailadres en dat van je docent in, zonder account. Het AI-model kijkt het na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.