Examenvragen veranderingen en afgeleide wiskunde A vwo

52 vragen over veranderingen en afgeleide uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Veranderingen en afgeleide komt in 18 van de 18 examens wiskunde A vwo voor, met 52 vragen (15% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over veranderingen en afgeleide

Per examen de vragen over veranderingen en afgeleide, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: De vergeetcurve

Opgavetekst

De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus deed eind 19e eeuw veel onderzoek naar het geheugen. Hij ontdekte dat mensen nieuwe informatie goed kunnen onthouden, maar dat ze informatie ook weer snel vergeten als ze er verder niets meer mee doen.

Zijn onderzoek resulteerde in de zogeheten vergeetcurve van Ebbinghaus. In de figuur is de vergeetcurve weergegeven.

In de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat 1 uur na het leren van nieuwe informatie nog maar 44% van die nieuw geleerde informatie onthouden is.

De horizontale as heeft een bijzondere schaalverdeling: een 'hokje' stelt niet steeds evenveel tijd voor. Hierdoor suggereert de grafiek in de figuur dat er bij benadering sprake zou zijn van exponentiële afname van het percentage informatie dat onthouden is. Op internet circuleren dan ook artikelen die beweren dat de vergeetcurve volgens een exponentiële afname verloopt. Dit is echter niet waar.

Volgens de formule voor $P$ is de snelheid waarmee je informatie vergeet op het moment dat er een uur verstreken is, vele malen groter dan op het moment dat er een week verstreken is.

Vraag 7 4 punten

Bereken met behulp van de formule van de afgeleide van $P$ hoeveel keer zo groot. Geef je antwoord in gehelen.

Bekijk het antwoord
  • De formule voor $P$ is te schrijven als $P = 31{,}7t^{-0{,}127}$
  • $P'(t) = -0{,}127 \cdot 31{,}7t^{-1{,}127} (= -4{,}0259t^{-1{,}127})$
  • $P'(\frac{1}{24}) = -144{,}6...$ (per dag) en $P'(7) = -0{,}4491...$ (per dag)
  • Het antwoord: ($\frac{-144{,}6...}{-0{,}4491...} = 322,...$, dus) 322 (keer zo groot)

of

  • $P'(t) = \frac{0 \cdot t^{0{,}127} - 31{,}7 \cdot 0{,}127 \cdot t^{-0{,}873}}{(t^{0{,}127})^2}$
  • $P'(\frac{1}{24}) = -144{,}6...$ (per dag) en $P'(7) = -0{,}4491...$ (per dag)
  • Het antwoord: ($\frac{-144{,}6...}{-0{,}4491...} = 322,...$, dus) 322 (keer zo groot)

Opmerkingen

  • Voor het eerste antwoordelement van het tweede antwoordalternatief mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
  • Als in het eerste antwoordelement van het tweede antwoordalternatief de quotiëntregel niet is gebruikt, hiervoor 0 scorepunten toekennen.

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Warmtepompen

Opgavetekst

In 2019 werd een deel van de aardgasvrije woningen in Nederland verwarmd met behulp van een warmtepomp. Een warmtepomp is een duurzaam alternatief voor een cv-ketel op gas. Warmtepompen zijn met een grote opmars bezig. Zie figuur 1.

Eind 1994 waren er 1700 warmtepompen geïnstalleerd in Nederlandse woningen. Dit aantal nam bij benadering exponentieel toe tot 412 000 geïnstalleerde warmtepompen eind 2019.

Als je bij een warmtepomp vandaan loopt, neemt het geluidsniveau in het begin relatief sterk af, maar vervolgens steeds minder. Een daling van het geluidsniveau met minder dan 1 dB per meter kan het menselijk oor niet waarnemen.

Vraag 19 5 punten

Bereken met behulp van de formule van de afgeleide van $L$ vanaf welke afstand, het menselijk oor de daling van het geluidsniveau niet meer kan waarnemen. Geef je antwoord in meters in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • $\frac{dL}{dr} = -10 \cdot \frac{1}{\pi r^2 \cdot \ln(10)} \cdot 2\pi r \left(= \frac{-20}{r \cdot \ln(10)}\right)$
  • De vergelijking $-10 \cdot \frac{1}{\pi r^2 \cdot \ln(10)} \cdot 2\pi r = -1$ moet worden opgelost
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost
  • (Dit geeft $r = 8{,}68...$, dus) 8,7 (m)

of

  • ($\log(\pi r^2) = \log(\pi) + \log(r^2) = \log(\pi) + 2\log(r)$, dus) $L = L_{\max} - 10 \cdot \log(\pi) - 20 \cdot \log(r)$
  • $\frac{dL}{dr} = -20 \cdot \frac{1}{r \cdot \ln(10)} \left(= \frac{-20}{r \cdot \ln(10)}\right)$
  • De vergelijking $-20 \cdot \frac{1}{r \cdot \ln(10)} = -1$ moet worden opgelost
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost
  • (Dit geeft $r = 8{,}68...$, dus) 8,7 (m)

Opmerkingen

  • Voor het eerste antwoordelement van het eerste antwoordalternatief mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
  • Als in het eerste antwoordelement van het eerste antwoordalternatief de kettingregel niet is gebruikt, hiervoor 0 scorepunten toekennen.

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Steeds meer foto’s

Opgavetekst

In het Amerikaanse tijdschrift Wired stond een artikel over de fotograaf Young Sam Kim. Deze kunstenaar vindt dat grote steden over de hele wereld er hetzelfde uit beginnen te zien en onderzoekt met behulp van collages van zijn foto’s het beeld van steden.

foto
foto

Bovenstaande fotocollage is gemaakt met verschillende foto’s. Deze collage bestaat uit twee stadsgezichten over de hele breedte, één aan de bovenkant (ondersteboven) en één aan de onderkant. Daaroverheen zijn vier straatbeelden met mensen geplakt, en ten slotte zijn er vier boomtoppen boven de straatbeelden in de collage opgenomen.

Het wisselen en combineren van de foto’s is voor de fotograaf een belangrijk onderdeel van zijn werk. Je kan een collage zoals bovenstaande op vele manieren maken.

We gaan uit van de volgende aannames:

  • Voor de stadsgezichten kiest de fotograaf uit een serie van tien geschikte foto’s twee verschillende foto’s uit.
  • De vier straatbeelden kunnen onderling verwisseld worden.
  • De breedste boomtop kan alleen boven het straatbeeld met de breedste boom.
  • De overige drie boomtoppen kunnen onderling verwisseld worden maar moeten wel boven een boom in het straatbeeld komen.

Met de afgeleide van de formule van N kun je het aantal foto's in een jaar benaderen. Je krijgt een goede benadering voor dit aantal als je in de afgeleide rekent met 1 juli van het betreffende jaar.

Vraag 17 4 punten

Bereken hoeveel procent de benadering met de afgeleide van de formule voor N op 1 juli 2015 afwijkt van het aantal foto's dat de journalist volgens de formule voor N in 2015 heeft gemaakt. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Het aantal in 2015 gemaakte foto's is N ( 16 ) − N ( 15 ) = ( 26 557 −18 370 =) 8187 (1)
  • De benadering met de afgeleide is N' (15,5) = 8139 (1)
  • De procentuele afwijking is 8139 (−)/8187 8187 ⋅ 100% ( =0,56...) (1)
  • Het antwoord: (−) 0,6 (%) (1)

Opmerkingen: − Als een kandidaat in de formule voor d N/d t gerekend heeft met een nauwkeuriger waarde dan 25,1, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

− Als een kandidaat rekent met de niet afgeronde waarden voor N, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 17 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Energiebehoefte van vogels

Opgavetekst

Vogels hebben voor al hun normale activiteiten elke dag een bepaalde hoeveelheid energie nodig. In de figuur is deze dagelijkse energiebehoefte $E$ (in kilojoule, kJ) voor een aantal vogels uitgezet tegen het lichaamsgewicht $G$ (in gram). Deze figuur staat ook op de uitwerkbijlage.

De stippellijn in de figuur geeft bij benadering het verband tussen $E$ en $G$ weer.

De duif heeft in vergelijking met de meeste andere vogels voor zijn gewicht veel energie nodig.

Vogels met een groter lichaamsgewicht hebben volgens de formule ook een grotere dagelijkse energiebehoefte.

Vraag 3 3 punten

Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide van $E$, zonder getallen in te vullen of een schets te maken, of de dagelijkse energiebehoefte toenemend of afnemend stijgend is.

Bekijk het antwoord
  • $\frac{dE}{dG} = 5{,}0 \cdot 0{,}75 \cdot G^{-0{,}25}$ (= $3{,}75 \cdot G^{-0{,}25}$)
  • Hieruit volgt $\frac{dE}{dG} = \frac{3{,}75}{G^{0{,}25}}$, dus als $G$ toeneemt, neemt $\frac{dE}{dG}$ af (dus $\frac{dE}{dG}$ is dalend)
  • Dus $E$ is afnemend stijgend

Vraag 3 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Scheepsgolven

Opgavetekst

Golven op het water kunnen op verschillende manieren ontstaan, bijvoorbeeld door wind of door schepen. In deze opgave bekijken we golven die ontstaan door een varend schip. De golflengte is de afstand tussen twee opeenvolgende golftoppen. Zie figuur 1.

[figuur 1: zie het originele examen]

Golven verplaatsen zich over het water. De snelheid waarmee een golf zich over het water verplaatst, is afhankelijk van de golflengte. Het verband tussen de golflengte en de snelheid waarmee een golf zich verplaatst, wordt gegeven door de volgende formule: V = 1, 25 · L (formule 1) Hierbij is L de golflengte in meters en V de snelheid waarmee de golf zich verplaatst in meter per seconde. Als L toeneemt, dan neemt ook V toe. De grafiek van V is dus stijgend.

Als de golflengte twee keer zo groot wordt, dan neemt de snelheid van de golf met een vaste factor toe.

Een schip en de golf die door dat varende schip ontstaat, verplaatsen zich met gelijke snelheid (samen) door het water. Als een schip langzaam vaart, dan ontstaat er langs het schip een golf zoals in figuur 2. Er zijn dan meerdere toppen van de golf zichtbaar langs de zijkant van het schip. In figuur 2 is tevens een assenstelsel toegevoegd.

[figuur 2: zie het originele examen]

De voorkant van het schip valt samen met een top van de golf. Omdat het schip en de golf samen dezelfde kant op bewegen, blijft die top tijdens het varen samenvallen met de voorkant van het schip.

Een schip van 30 meter lang vaart met een snelheid van 3 meter per seconde. De golf die door het varen ontstaat heeft een amplitude van

15 centimeter. De golf is te beschrijven met de formule: h = 15 · sin(a( x

  • b)) (formule 2) Hierbij is h de hoogte ten opzichte van de evenwichtsstand in centimeters en x de afstand vanaf de voorkant van het schip in meters, met 0 ≤ x ≤ 30 . De waarden van a en b in formule 2 zijn te berekenen door gebruik te maken van formule 1.

Om de hoogte van de golven van een schip te verkleinen, is de bulbsteven uitgevonden. De bulbsteven is een uitstekende bult aan de voorkant van een schip. Zie de foto.

foto

Normaal gesproken bevindt de bulbsteven zich (grotendeels) onder water. Omdat het schip op de foto geen lading vervoert, is de bulbsteven boven water zichtbaar.

Zowel het schip als de bulbsteven veroorzaken een golf. De golf van de bulbsteven dempt de golf van het schip gedeeltelijk. Een schip met een lengte van 100 meter veroorzaakt bij een bepaalde vaarsnelheid een golf met de formule: hschip ( x) = 50 · sin(15π ( x + 7,5))

en de bulbsteven van het schip veroorzaakt een golf met de formule: hbulb ( x) = 30 · sin(15 π ( x

  • 6))

Hierbij zijn hschip en hbulb de hoogtes ten opzichte van de evenwichtsstand in centimeters en is x de afstand vanaf de voorkant van het schip in meters met 0 ≤ x ≤ 100 .

De formule die hoort bij de gecombineerde golf van het schip en de bulbsteven wordt verkregen door hschip en hbulb op te tellen. Zie figuur 3.

[figuur 3: zie het originele examen]

De amplitude van de gecombineerde golf is kleiner dan de amplitude van de golf van het schip zonder de bulbsteven.

Vraag 9 4 punten

Stel een formule op voor de afgeleide van V en beredeneer met behulp hiervan of de stijging afnemend of toenemend is.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven · Erratum op opgaven

Bekijk het antwoord
  • V = 1, 25 · L0,5 (1)
  • = 1, 25 · 0,5 · L−0,5 = 0,5 (of een vergelijkbare uitdrukking) (1)
  • Een redenatie, schets of getallenvoorbeeld waaruit blijkt dat als L groter dV wordt, kleiner wordt (1)
  • De conclusie dat de stijging afnemend is (1)

Vraag 9 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Batterijspanning

Opgavetekst

In het dagelijks leven worden er veel batterijen gebruikt om apparaten te laten werken. Een batterij werkt door het verschil in spanning tussen de pluspool en de minpool. Dit spanningsverschil noemen we de totale spanning van de batterij. Deze totale spanning wordt lager als je de batterij enige tijd hebt gebruikt. Hierdoor gaat bijvoorbeeld een fietslamp met een batterij op een gegeven moment minder fel branden.

Een van de eerste batterijen werd in 1836 uitgevonden door de Britse scheikundige Daniell. Bij deze batterij werd bij de pluspool koper en bij de minpool zink gebruikt. Deze opgave gaat over zo’n batterij.

De spanningen van de polen van deze batterij zijn te berekenen met de volgende formules:

V plus = 0,34 + 0,0296 · log(k )

V min =

  • 0, 76 + 0, 0296 · log( z )

Hierin zijn V plus en Vmin de spanningen van de polen in volt en k en z de concentraties van koper en zink in molair1).

De totale spanning van de batterij, Vbatterij , is het verschil tussen de spanningen van beide polen:

Vbatterij = Vplus

  • Vmin

Bij de batterij geldt in het begin dat k en z allebei 1 molair zijn. De totale spanning is dan 1,1 volt. Door het gebruik van de batterij neemt k af en neemt z toe. Als deze batterij enige tijd stroom heeft geleverd geldt k = 0,7 en z = 1,3 .

noot 1 molair is een maat voor het aantal deeltjes per liter

Uit Vbatterij = V plus

  • Vmin en de gegeven formules voor V plus en Vmin kan de volgende formule worden herleid: k Vbatterij = 1,10 + 0,0296 · log z

Het is mogelijk om voor Vbatterij een formule op te stellen waarin alleen z voorkomt: Vbatterij = 1,10 + 0, 0296 · log(2 z

  • 1
  • 1) , met 1 ≤ z < 2

Doordat z, de concentratie van het zink, toeneemt tijdens het gebruik van de batterij, daalt de totale spanning van de batterij. Dit kan worden aangetoond door te kijken naar de afgeleide functie van Vbatterij . Er geldt (na afronding): d Vbatterij

  • 0,0257 = dz 2z
  • z2 d Vbatterij

d Vbatterij

Vraag 16 4 punten

Toon aan dat deze formule voor juist is. dz

Bekijk het antwoord
  • De afgeleide van 2 z − 1 − 1 is − 2z −2 (1)
  • De afgeleide van log(2 z − 1 − 1) is −1 · −2 z −2 (1)
  • = −0, 0257... (1)
  • De rest van de herleiding (1)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Onderzoek met een schets van of de daling van de totale dz spanning tijdens het gebruik van de batterij toenemend of afnemend is.

Bekijk het antwoord
  • d Vbatterij • Een schets van de grafiek van , zoals bijvoorbeeld dz of (1) • Het inzicht dat gekeken moet worden naar (1 ≤) z < 2 (1) d Vbatterij • Bij toenemende waarde van z neemt af (1) dz • Dus Vbatterij is toenemend dalend (1) (4)

Vraag 17 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Water bottle flip

Vraag 6 3 punten

Voor de optimale vullingsgraad V van een flesje gelden de formules $V = \frac{\sqrt{1+M}-1}{M}$ met $M = \frac{w}{f}$. Hierin is V de optimale vullingsgraad, w het totale gewicht aan water in gram dat in het flesje kan en f het gewicht van het lege flesje in gram. Een klein leeg plastic flesje weegt 17 gram. Dit flesje kan gevuld worden met in totaal 330 gram water. Bereken, gebruikmakend van bovenstaande formules voor V en M, hoeveel gram water in dit flesje gedaan moet worden voor de optimale vulling. Geef je antwoord in een geheel aantal grammen.

Bekijk het antwoord
  • M = 330/17 = 19,41... (1p)
  • V = (√(1+M) − 1)/M = 0,181... (1p)
  • 0,181... · 330 ≈ 60 (gram) (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 8 4 punten

In een grote plastic fles kan meer water ten opzichte van het gewicht van de fles dan in een klein plastic flesje. Hierdoor neemt M toe naarmate de grootte van de fles toeneemt. De optimale vullingsgraad van kleine plastic flessen kan vergeleken worden met die van grote plastic flessen met behulp van de afgeleide $\frac{dV}{dM}$. Schets de grafiek van $\frac{dV}{dM}$ en beredeneer aan de hand van deze schets of de optimale vullingsgraad toeneemt of afneemt naarmate de grootte van de fles toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft hoe $\frac{dV}{dM}$ (met de GR) kan worden bepaald (1p)
  • Geeft een getekende schets van $\frac{dV}{dM}$ (1p)
  • Beredeneert dat de grafiek van $\frac{dV}{dM}$ geheel onder de horizontale as ligt, dus dat V dalend is (1p)
  • Concludeert dat de optimale vullingsgraad afneemt naarmate de fles groter wordt, omdat M dan toeneemt (1p)

De grafiek van dV/dM als functie van M ligt voor alle waarden van M geheel onder de horizontale as. De grafiek van V is dus dalend.

Vraag 8 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Veldleeuweriken

Vraag 17 4 punten

Het gewicht van jonge veldleeuweriken neemt in het begin steeds sneller toe naarmate de tarsuslengte toeneemt. Op een bepaald moment is deze toenamesnelheid maximaal. Deze kromme kan worden beschreven met de formule $G = \frac{22}{1 + 1420 \cdot e^{-0{,}307 \cdot T}} + 9$, met G het gewicht in grammen en T de tarsuslengte in millimeters. Bereken met behulp van de formule voor de afgeleide van G de maximale toenamesnelheid van het gewicht. Geef je antwoord in grammen per mm in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • De afgeleide van 1420 · e^(−0,307 · T) is −0,307 · 1420 · e^(−0,307 · T) (1p)
  • De afgeleide van G is $\frac{dG}{dT} = \frac{22 \cdot 1420 \cdot 0{,}307 \cdot e^{-0{,}307 \cdot T}}{(1 + 1420 \cdot e^{-0{,}307 \cdot T})^{2}}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (1p)
  • Beschrijft hoe het maximum van dG/dT bepaald kan worden (1p)
  • Het antwoord: 1,7 (gram per mm) (1p)

Een gelijkwaardige uitdrukking voor de afgeleide telt mee.

Vraag 17 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Daglengte

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur Bron: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2023

Twee periodieke grafieken in een assenstelsel, voor een jaar met 365 dagen. Horizontale as: t (gehele dagen, t = 0 op 1 januari), van 0 tot 350. Verticale as: tijdstip (uur), van 0 tot 20. Bovenste grafiek: T_onder, het tijdstip van de zonsondergang. Onderste grafiek: T_op, het tijdstip van de zonsopkomst. In de figuur is geen rekening gehouden met de zomertijd.

Vraag 11 4 punten

Het model voor het tijdstip van de zonsondergang is $T_{onder} = 18{,}75 + 2{,}25\sin(0{,}0172(t-71))$ en het model voor het tijdstip van de zonsopkomst is $T_{op} = 6{,}58 + 2{,}25\sin(0{,}0172(t-272))$, met de tijdstippen in uren en t de tijd in gehele dagen met t = 0 op 1 januari. Doordat het tijdstip van zonsopkomst en het tijdstip van zonsondergang gedurende het hele jaar veranderen, verandert gedurende het jaar ook de daglengte, dat is de tijd tussen zonsopkomst en zonsondergang. Op 21 maart begint op het noordelijk halfrond de lente. De daglengte neemt dan het meest toe. Bereken met hoeveel minuten per dag de daglengte in De Bilt toeneemt als de lente begint. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt dat bij 21 maart hoort t = 79 (1p)
  • Stelt de daglengte op als $L(t) = (18{,}75 + 2{,}25\sin(0{,}0172(t-71))) - (6{,}58 + 2{,}25\sin(0{,}0172(t-272)))$ (1p)
  • Berekent $L(79) = 12{,}080...$ en $L(80) = 12{,}156...$ (uur) (1p)
  • Het antwoord: de toename is $12{,}156... - 12{,}080... = 0{,}076...$ uur per dag, en $0{,}076... \cdot 60 = 4{,}58...$, dus 4,6 minuten per dag (1p)

Alternatief: met de afgeleide van de daglengte L(t) op t = 79 berekenen; dan 1 punt voor de beschrijving van de afgeleide, 1 punt voor de waarde ervan, en 1 punt voor de omrekening naar minuten.

Vraag 11 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Minder werken

Vraag 14 4 punten

Giattino deed onderzoek naar het verband tussen de welvaart in een land en het aantal uren dat een werknemer in dat land gemiddeld per jaar werkt. Voor Duitsland wordt dit verband gegeven door de formule $U_D = -529{,}4\ln(W_D) + 6983$ (formule 2), met $U_D$ het aantal uren per werknemer per jaar en $W_D$ de welvaart in Duitsland in dollars. Iemand doet de volgende bewering: 'Als in Duitsland de welvaart toeneemt dan neemt het gemiddeld aantal gewerkte uren per werknemer per jaar sneller af bij een hogere welvaart dan bij een lagere welvaart.' Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide van $U_D$, zonder getallen in te vullen of een schets/tekening te maken, of deze bewering juist is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $\frac{dU_D}{dW_D} = -\frac{529{,}4}{W_D}$ (1p)
  • Redeneert dat $\frac{dU_D}{dW_D}$ negatief is en dat die afgeleide toeneemt (of steeds minder negatief wordt) als $W_D$ toeneemt (1p)
  • Concludeert dat $U_D$ afnemend dalend is (1p)
  • Concludeert dat de bewering onjuist is (volgens de bewering is $U_D$ toenemend dalend) (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

In 1950 was de welvaart in Nederland groter dan in Duitsland. Bovendien nam de welvaart in Nederland toen sneller toe dan die in Duitsland. Decennia later haalde de welvaart in Duitsland die in Nederland in. Hieruit volgt dat vanaf een bepaald moment de welvaart in Duitsland sneller toenam dan die in Nederland. Formule 1 is $W_D = 6742 \cdot e^{0{,}0315t}$ en formule 3 is $W_N = 8766 \cdot 1{,}028^t$, met t de tijd in gehele jaren met t = 0 het jaar 1950. Bereken met behulp van de afgeleiden $\frac{dW_D}{dt}$ en $\frac{dW_N}{dt}$ vanaf welk jaar dit het geval was.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide van $W_D$ op: $\frac{dW_D}{dt} = 6742 \cdot e^{0{,}0315t} \cdot 0{,}0315$ (1p)
  • Stelt de afgeleide van $W_N$ op: $\frac{dW_N}{dt} = 8766 \cdot 1{,}028^t \cdot \ln(1{,}028)$ (1p)
  • Berekent de afgeleiden voor t = 33: $\frac{dW_D}{dt} = 600...$ en $\frac{dW_N}{dt} = 602...$, en voor t = 34: $\frac{dW_D}{dt} = 619{,}7...$ en $\frac{dW_N}{dt} = 619{,}0...$ (1p)
  • Het antwoord: vanaf 1984 (t = 34) (1p)

Alternatief: $\frac{dW_D}{dt}$ en $\frac{dW_N}{dt}$ gelijkstellen en oplossen, dat geeft t = 33,69..., dus vanaf 1984 (1 punt per afgeleide, 1 punt voor het oplossen, 1 punt voor het antwoord). Als er met nauwkeurigere waarden uit de vorige berekening is gewerkt, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 17 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Duiken

Opgavetekst

Tabel

dieptedruk
0 m1 bar
10 m2 bar
20 m3 bar
30 m4 bar
40 m5 bar

Vraag 4 4 punten

Voor een situatie met een fles van 10 liter met een begindruk van 180 bar, een einddruk van 60 bar en een luchtverbruik van een duiker van 25 liter/minuut geldt voor de maximale duiktijd de volgende formule: $T = \frac{1200}{2{,}5d + 25}$ Deze functie is dalend. Onderzoek met behulp van de afgeleide van $T$ of de maximaal toegestane duiktijd in deze situatie toenemend of afnemend daalt bij grotere duikdiepte.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide van T op: T'(d) = (0 · (2,5d + 25) − 1200 · 2,5) / (2,5d + 25)², oftewel T'(d) = −3000 · (2,5d + 25)⁻² (met T = 1200(2,5d + 25)⁻¹ als tussenstap) (2p)
  • Laat zien hoe T' verloopt: een schets van de grafiek van T', of het inzicht dat als d toeneemt, (2,5d + 25)² toeneemt en −3000 / (2,5d + 25)² daardoor steeds minder negatief wordt (1p)
  • Concludeert dat T' negatief is en steeds minder negatief wordt, dus dat de maximaal toegestane duiktijd afnemend daalt (bij grotere duikdiepte) (1p)

Voor het eerste antwoordelement van het eerste alternatief mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend. Als bij het differentiëren de quotiëntregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement van het eerste alternatief geen scorepunten worden toegekend. De twee alternatieven (quotiëntregel of kettingregel met T = 1200(2,5d + 25)⁻¹) zijn beide goed.

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Zwemtijden en FINA-punten

Vraag 21 3 punten

Voor de 100 meter vrije slag voor meisjes is de basistijd 50,25 seconden. Er geldt dus: $T = 502{,}5 \cdot P^{-\frac{1}{3}}$ (formule 3), met $T$ de tijd in seconden en $P$ het aantal FINA-punten. In de volgende vraag vergelijken we twee zwemsters. De ene heeft als beste prestatie een tijd staan met een score van 300 FINA-punten, de ander een tijd met een score van 500 FINA-punten. We laten de eis dat FINA-punten altijd een geheel getal zijn buiten beschouwing. Laat met behulp van de formule van de afgeleide zien dat $T'(300) \approx 2 \cdot T'(500)$ en leg uit wat de praktische betekenis hiervan voor de zwemsters is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $\frac{dT}{dP} = 502{,}5 \cdot \left(-\frac{1}{3}\right) P^{-\frac{4}{3}} = -\frac{167{,}5}{P^{\frac{4}{3}}}$ (1p)
  • Berekent $T'(300) \approx -0{,}08$ en $T'(500) \approx -0{,}04$, dus $T'(300) \approx 2 \cdot T'(500)$ (1p)
  • Legt uit dat een zwemster met een score van 300 FINA-punten meer van haar persoonlijk record moet afzwemmen om een FINA-punt te stijgen dan een zwemster met een score van 500 FINA-punten (0,08 seconden tegenover 0,04 seconden, dus ongeveer 2 keer zoveel) (1p)

Vraag 21 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Herbouwkosten in Amsterdam

Vraag 6 4 punten

In elk model gaat men ervan uit dat de herbouwkosten per m² afnemen naarmate het vloeroppervlak groter is. De mate waarin de herbouwkosten per m² afnemen, verschilt per model. Voor hoekwoningen geldt $H_{\text{hoek}} = e^{-0,02359V + 8,36} + 1375$ en voor tussenwoningen $H_{\text{tussen}} = e^{-0,02398V + 8,144} + 1144$, met $30 \leq V \leq 250$. Hierin zijn $H_{\text{tussen}}$ de herbouwkosten voor een tussenwoning in euro's per m² vloeroppervlak en is $V$ weer het vloeroppervlak van de woning in m². Stel de afgeleiden van $H_{\text{hoek}}$ en $H_{\text{tussen}}$ op en onderzoek met behulp van een schets van beide afgeleiden bij welke van deze twee woningtypen de mate van afname het grootst is. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide van $H_{\text{hoek}}$ op: $\frac{dH_{\text{hoek}}}{dV} = -0,02359 \cdot e^{-0,02359V + 8,36}$ (1p)
  • Stelt de afgeleide van $H_{\text{tussen}}$ op: $\frac{dH_{\text{tussen}}}{dV} = -0,02398 \cdot e^{-0,02398V + 8,144}$ (1p)
  • Maakt een schets van beide afgeleiden in één figuur (op het domein [30, 250]), waarbij duidelijk onderscheid is gemaakt tussen beide afgeleiden (1p)
  • Concludeert dat de grafiek van $\frac{dH_{\text{hoek}}}{dV}$ op het domein [30, 250] verder onder de V-as ligt dan die van $\frac{dH_{\text{tussen}}}{dV}$, dus de mate waarin de herbouwkosten per m² afnemen, is groter bij hoekwoningen (dan bij tussenwoningen) (1p)

Als de kettingregel niet is gebruikt, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen. Als gerekend is met de afgeleide van de bij vraag 5 gevonden formule, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 6 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Levensverwachting

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Grafiek van de levensverwachting in Nederland sinds 1950, zoals in figuur 1 van de opgave, maar op de uitwerkbijlage 90 graden tegen de klok in gedraaid. De jaren staan langs de verticale as: 1950 onderaan, 2012 bovenaan. De levensverwachting in jaren staat langs de horizontale as: 68 rechts en 82 links, met lijnen per 2 jaar. Afleesbaar: in 1950 ongeveer 71,5 jaar en in 2012 ongeveer 81 jaar. De lijn stijgt vrijwel rechtlijnig, met kleine schommelingen.

Vraag 8 4 punten

In figuur 2 is duidelijk te zien dat wanneer het gemiddelde inkomen per persoon stijgt, de levensverwachting volgens de trendlijn dat ook doet. Door de logaritmische schaal is echter niet te zien of dit een toenemende of een afnemende stijging is. Het verband volgens de trendlijn is:

L=32{,}28\cdot P^{0{,}084}

Onderzoek met behulp van de afgeleide van L of er sprake is van toenemende of afnemende stijging.

Bekijk het antwoord
  • Onderzoekt met de afgeleide van L: $L'=32{,}28\cdot 0{,}084\cdot P^{-0{,}916}=2{,}71\cdot P^{-0{,}916}$ Alternatief A: als P toeneemt, wordt P^-0,916 steeds kleiner, dus L' neemt af, en er is sprake van een afnemende stijging. Alternatief B: een schets van de grafiek van L' laat zien dat L' dalend is, en er is dus sprake van een afnemende stijging. (4p)

Vraag 8 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Formule van Camp

Vraag 9 2 punten

Veronderstel dat een winkelier jaarlijks 100 stuks van een bepaald product verkoopt. Hij wil dat er per jaar in totaal 100 exemplaren besteld worden in n even grote bestellingen, bijvoorbeeld 4 bestellingen van elk 25 stuks.

Bepaal welke andere aantallen bestellingen in deze situatie mogelijk zijn.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de aantallen bestellingen 1, 2, 5, 10, 20, 25, 50 en 100 (2p)

Bij minder dan 4 juiste aantallen bestellingen geen scorepunten. Bij 4 tot en met 7 juiste aantallen bestellingen maximaal 1 scorepunt toekennen (aanvulling op het correctievoorschrift, dat hier 'tot 7' zei; de aanvulling gaat voor). Voor elk verkeerd aantal bestellingen 1 scorepunt in mindering brengen. Het al dan niet vermelden van het aantal bestellingen 4 is niet relevant voor de beoordeling.

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 5 punten

Bij een veel gebruikt algemeen model nemen economen aan dat de winkelier voor elke bestelling en voor elk in voorraad gehouden product een vast bedrag rekent. De formule bij dit model is:

K=\frac{A\cdot B}{n}+\frac{1}{2}\cdot n\cdot V \quad (1)

Hierin is: K de totale jaarlijkse kosten in euro's; A het aantal producten dat jaarlijks besteld wordt; B de bestelkosten per bestelling in euro's; n het aantal producten per bestelling; V de voorraadkosten per product per jaar in euro's.

Voor een bepaald product hanteert een winkelier € 8,- bestelkosten per bestelling. De voorraadkosten zijn € 0,60 per product per jaar. Per jaar verkoopt de winkelier 1000 stuks van dit product en hij wil dus ook dat er 1000 producten per jaar besteld worden. De winkelier wil dat de totale jaarlijkse kosten maximaal € 110,- zijn.

Bereken welk aantal bestellingen per jaar minimaal mogelijk is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de ongelijkheid 1000 x 8 / n + 0,5 x n x 0,60 <= 110 op, of de bijbehorende vergelijking, die opgelost moet worden (1p)
  • Beschrijft hoe de (bijbehorende) vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Komt tot de oplossing n = 100 en n = 266 (bij benadering) (1p)
  • Het aantal producten per bestelling is 250 (1p)
  • Het antwoord: het aantal bestellingen is minimaal 4 (1000 / 250 = 4) (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 4 punten

In het vervolg van deze opgave gaan we uit van het algemene model waarbij we geen rekening meer houden met het feit dat n eigenlijk een geheel getal moet zijn. Dat n positief moet zijn, blijft wel een eis. De optimale bestelgrootte is het aantal producten per bestelling waarbij de totale jaarlijkse kosten minimaal zijn. In formule (1) zijn A, B en V getallen die bij een bepaald product bekend zijn:

K=\frac{A\cdot B}{n}+\frac{1}{2}\cdot n\cdot V \quad (1)

Daarom kan de optimale bestelgrootte worden berekend door de vergelijking $\frac{dK}{dn}=0$ op te lossen. Hieruit volgt de zogeheten formule van Camp:

n=\sqrt{\frac{2\cdot A\cdot B}{V}} \quad (2)

Laat zien dat de formule van Camp inderdaad volgt uit $\frac{dK}{dn}=0$.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide van K op: $\frac{dK}{dn}=-\frac{A\cdot B}{n^2}+\frac{1}{2}V$ (of een vergelijkbare uitdrukking) (2p)
  • Uit $\frac{dK}{dn}=0$ volgt $\frac{1}{2}V=\frac{A\cdot B}{n^2}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (1p)
  • Hieruit volgt $n^2=\frac{2\cdot A\cdot B}{V}$, dus $n=\sqrt{\frac{2\cdot A\cdot B}{V}}$ (1p)

Opmerking in het correctievoorschrift: bij het eerste element mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 11 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Support

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Grafiek van het percentage van de beschikbare werktijd dat aan support wordt besteed (verticale as, van 0 tot 100) tegen de tijd in jaren vanaf de lancering van de nieuwe software (horizontale as, van 0 tot 10). De curve begint in (0; 0), stijgt steeds minder steil en nadert 100. Bij de figuur staat: na 2 jaar wordt al meer dan de helft van de tijd besteed aan support. Afleesbaar: na 2 jaar ongeveer 52%, na 5 jaar ongeveer 84%.

Vraag 19 5 punten

Het percentage werktijd dat aan support wordt besteed is:

P=100\cdot(1-0{,}97^{12t})

Met behulp van de afgeleide van P kan de verandering van het percentage dat aan support wordt besteed, worden bepaald. Die afgeleide is van de vorm

P'=k\cdot 0{,}97^{12t}

Afgerond op één decimaal geldt: k = 36,6.

Bereken k met behulp van differentiëren. Geef je antwoord in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Herleidt P tot $P=100-100\cdot 0{,}97^{12t}$ (1p)
  • Stelt de afgeleide op: $P'=-100\cdot 0{,}97^{12t}\cdot 12\ln(0{,}97)$ (3p)
  • Berekent $k=-100\cdot 12\ln(0{,}97)\approx 36{,}55$ (1p)

Bij het tweede element telt elk van de factoren 100 x 0,97^(12t), 12 en ln(0,97) voor 1 scorepunt, bij beide alternatieven (opmerking in het correctievoorschrift).

Vraag 19 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

Het percentage werktijd dat aan support wordt besteed, is berekend met:

P=100\cdot(1-0{,}97^{12t})

Het percentage heeft, zoals ook in de figuur te zien is, een grenswaarde (van 100%). Dat percentage stijgt afnemend naar die grenswaarde.

Beredeneer aan de hand van de afgeleide van P dat het percentage werktijd dat aan support wordt besteed inderdaad steeds minder sterk toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Beredeneert met de afgeleide van P. Alternatief A: P' is positief, dus P stijgt; voor toenemende t daalt 0,97^(12t), dus P' daalt en P neemt steeds minder sterk toe. Alternatief B: een schets van de grafiek van P' laat zien dat P' overal boven de horizontale as ligt, dus P neemt toe, en de grafiek van P' is dalend, dus P neemt steeds minder sterk toe. (3p)

Bij alternatief A mogen voor het tweede element uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend (opmerking in het correctievoorschrift). Het antwoord is een subcriterium van 3 punten; de alternatieven zijn gelijkwaardig.

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Skûtsjesilen

Opgavetekst

Tabel

uitslagpunten
winnaar0,9
2e plaats2
3e plaats3
……
14e plaats14

Vraag 9 5 punten

Een skûtsje heeft altijd een lengte L tussen de 12 en 20 meter. Bij een vaste breedte van het skûtsje geldt: hoe langer het skûtsje, des te groter het maximaal toegestane zeiloppervlak. Dit is echter niet meteen duidelijk te zien in formule IFKS: $S = (3,2525 - 0,05L) \cdot L \cdot B$. Om dit aan te tonen kun je een vaste waarde voor B kiezen en daarna laten zien dat de afgeleide $\frac{dS}{dL}$ van formule IFKS positief is. Kies een vaste waarde voor B, stel hiermee de afgeleide $\frac{dS}{dL}$ op en toon aan, zonder een schets te maken, dat voor een skûtsje de afgeleide van formule IFKS positief is.

Bekijk het antwoord
  • Kiest een waarde voor B met B > 0, bijvoorbeeld B = 1 (1p)
  • Stelt voor die B de formule S = (3,2525 − 0,05L) · L · B op, bijvoorbeeld met B = 1: S = 3,2525L − 0,05L² (1p)
  • Leidt af: dS/dL = 3,2525 − 0,1L (maal B) (1p)
  • Laat zien dat dS/dL > 0 als L < 32,525 (of dS/dL = 0 geeft L = 32,525) (1p)
  • Voor 12 ≤ L ≤ 20 geldt L < 32,525, dus dS/dL > 0: de afgeleide van formule IFKS is voor een skûtsje positief (1p)

Vier uitwerkingen zijn volledig goed: (1) met B = 1 de formule S = (3,2525 − 0,05L) · L opstellen en de afgeleide dS/dL = 3,2525 − 0,1L bepalen; (2) hetzelfde met de productregel; (3) de afgeleide in L = 12 (2,0525 · B) en L = 20 (1,2525 · B) berekenen en uit de lineariteit van dS/dL concluderen dat die tussen 12 en 20 positief is; (4) hetzelfde als (3) met de productregel. Bij uitwerking (2) en (4) geldt het tweede element voor een niet volledig juist antwoord 1 punt; als de productregel in uitwerking (2) en (4) niet is gebruikt, maximaal 3 punten. Berekent de kandidaat alleen dS/dL voor de gehele getallen 13 t/m 19 en concludeert daaruit dat dS/dL altijd positief is, dan maximaal 3 punten.

Vraag 9 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Bonte vliegenvanger

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Lijngrafiek van het aantal bonte vliegenvangers per jaar, als relatief aantal ten opzichte van 1990 (1990 = 100). Horizontale as: jaar, van 1984 tot en met 2010. Verticale as: index (1990 = 100), van 0 tot 180, in stappen van 20. De relatieve aantallen per jaar zijn als stippen met een lijn verbonden, van 1984 tot en met 2009. De stippellijn is de kwadratische trendlijn: die begint in 1984 bij ongeveer 117, bereikt een minimum van 81 in 1998 en stijgt daarna weer; in 2008 ligt de trendlijn op ongeveer 100.

Vraag 17 3 punten

Met t = 0 in 1984 geldt: $N'(t) = 60\,000 \cdot \left(a \cdot 0,086 \cdot 1,09^t - (1 - a) \cdot 0,051 \cdot 0,95^t\right)$, waarin a het beginaandeel van type A is en 1 − a dat van type B. We willen onderzoeken met welke waarden van a en b dit model zou kunnen passen bij de waargenomen trend van de aantallen bonte vliegenvangers in de figuur. We zien dat dan het totale aantal vogels minimaal moet zijn in 1998. Onderzoek met behulp van de formule van de afgeleide bij welke beginverdeling van type A en type B het totale aantal vogels minimaal is in 1998. Geef de beginverdeling in hele procenten.

Bekijk het antwoord
  • Bij 1998 hoort t = 14, dus er moet gelden N'(14) = 0 (1p)
  • Beschrijft hoe de vergelijking 60 000 · (a · 0,086 · 1,09^14 − (1 − a) · 0,051 · 0,95^14) = 0 kan worden opgelost (1p)
  • Het antwoord: 8% van type A en 92% van type B (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Afname van de kindersterfte in Mali

Figuur

Figuur
Figuur

Grafiek van S, het aantal kinderen dat jaarlijks in Mali overlijdt (× 1000), tegen t in jaren na 31 december 1960. Horizontale as: t, van 0 tot 70, in stappen van 10. Verticale as: S (× 1000), van 0 tot 120, in stappen van 20. De grafiek begint in (0; 100), stijgt tot een top van ongeveer 110 bij t ≈ 26 en daalt daarna; bij t ≈ 65 is S ongeveer 54.

Vraag 21 4 punten

In de figuur zie je de grafiek van S. In de grafiek is te zien dat het aantal kinderen dat jaarlijks in Mali overlijdt na 1960, dus vanaf t = 0, eerst toenam en pas later begon af te nemen. Volgens het model geldt: $S = (99\,251 - 1305t) \cdot e^{0,0203t}$ (formule 3), met t in jaren en t = 0 op 31 december 1960. Stel de formule op van de afgeleide S' en toon met behulp van deze afgeleide aan dat volgens dit model de afname van het aantal kinderen dat jaarlijks in Mali overlijdt na 1990 steeds sneller gaat.

Bekijk het antwoord
  • Een redenering als S' = −1305 · e^{0,0203t} + (99 251 − 1305t) · 0,0203 · e^{0,0203t} (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
  • Een schets van de grafiek van S' (1p)
  • Na t = 30 (na 1990) ligt de grafiek van S' onder de t-as en wordt S' steeds meer negatief, dus de afname van de kindersterfte S gaat steeds sneller (1p)

Ook goed: S' = (709,80 − 26,49t) · e^{0,0203t} of een gelijkwaardige uitdrukking, waarbij S' voor t = 30 negatief is. Voor het eerste element van de afgeleide mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend. Zijn de productregel en/of kettingregel niet gebruikt, dan maximaal 2 punten.

Vraag 21 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Hoe ver is de horizon?

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Tekening van de aarde als bol met middelpunt M. Het punt A is de plek van de waarnemer, op hoogte x boven de grond. Punt H is het punt waar de horizon ligt. Lijnstuk MH is een straal van de aarde, lijnstuk MA gaat van het middelpunt naar A. Driehoek AHM is rechthoekig.

De ogen van een waarnemer staan in punt A en de waarnemer kan tot punt H kijken: zó ver reikt zijn horizon. Punt M is het middelpunt van de aarde. Lijnstuk MH is een straal van de aarde; MH = 6371 km. De lengte van lijnstuk MA is 6371 km plus de hoogte van A boven de grond. De hoogte van A boven de grond noemen we x (in kilometers).

Vraag 14 2 punten

Dat je verder kunt kijken als je hoger staat, betekent dat AH toeneemt als x toeneemt. Beredeneer aan de hand van de formule $AH = \sqrt{12742x + x^2}$ dat AH toeneemt als x toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Stelt dat als x toeneemt, ook 12742x + x² toeneemt. (1p)
  • Concludeert dat dan ook de wortel uit 12742x + x² toeneemt, dus dat AH toeneemt. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 5 punten

Bepaal de afgeleide $\frac{dAH}{dx}$ van $AH = \sqrt{12742x + x^2}$ en beredeneer aan de hand van de formule van deze afgeleide, dus zonder een schets of tekening van de grafiek van de afgeleide te maken, dat AH toeneemt als x toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt de afgeleide: $\frac{dAH}{dx} = \frac{1}{2}(12742x + x^2)^{-\frac{1}{2}} \cdot (12742 + 2x)$. (2p)
  • Herschrijft tot $\frac{dAH}{dx} = \frac{12742 + 2x}{2\sqrt{12742x + x^2}}$. (1p)
  • Beredeneert dat 12742 + 2x altijd positief is (in deze situatie is x ≥ 0 relevant) en dat ook 2√(12742x + x²) altijd positief is. (1p)
  • Concludeert dat $\frac{dAH}{dx}$ altijd positief is, dus het gestelde is waar: AH neemt toe als x toeneemt. (1p)

Gebruikt de kandidaat de kettingregel niet, dan ten hoogste 3 scorepunten toekennen. Bij het eerste element (de afgeleide, 2 punten) mag een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt krijgen.

Vraag 15 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Mathematical Bridge

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Tekening van de Mathematical Bridge als deel van een cirkel. De onderkant van de brug is de boog, met een breedte van 12,19 m. Het middelpunt O ligt onder de boog, en de straal van O naar de boog is 9,75 m. De balken van de brug raken de boog. De oorsprong O is het punt onder het midden van de brug, zoals in de vraag aangegeven.

foto 3

foto 3
foto 3

Foto van de Mathematical Bridge vanaf het water, met het looppad van de brug. Op de foto zijn aangegeven: het punt (−1,90; 9,56) op de boog, en het beginpunt van de raaklijn bij het begin van het looppad.

Vraag 12 4 punten

De onderkant van de brug wordt beschreven door $y = \sqrt{95{,}0625 - x^2}$, met x en y in meters.

Op foto 3 zie je een raaklijn die ongeveer gelijk loopt met het begin van het looppad van de brug. Deze raaklijn raakt de cirkel in het punt (−1,90; 9,56). Zowel dit punt als het beginpunt van de raaklijn is in de foto aangegeven.

Bereken met behulp van de formule van de afgeleide de waarde van y'(−1,90) en leg uit wat de praktische betekenis van deze waarde is.

Bekijk het antwoord
  • Differentieert met de kettingregel: $y' = \frac{-x}{\sqrt{95{,}0625 - x^2}}$ (of een gelijkwaardige vorm) (2p)
  • Berekent $y'(-1{,}90) \approx 0{,}198$ (1p)
  • Geeft de praktische betekenis: het looppad van de brug heeft bij het begin een helling van ongeveer 0,2, oftewel een hellingspercentage van ongeveer 20% (1p)

Als bij het differentiëren de kettingregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement geen scorepunten worden toegekend. Voor het eerste antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 12 in het hele examen

2021, tijdvak 1: The International

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Lijngrafiek van het totale prijzengeld dat in E-Sports omgaat, in miljoenen dollars, van 1998 tot en met 2016. Verticale as: totaal prijzengeld (in miljoenen dollars), van 0 tot 100. Horizontale as: jaartal, van 1998 tot en met 2016, met de jaartallen om de twee jaar. Tot ongeveer 2010 blijft het prijzengeld onder de 10 miljoen dollar. Daarna stijgt het snel tot ongeveer 95 miljoen dollar in 2016.

Vraag 17 5 punten

Het totale prijzengeld voor The International 2016 wordt benaderd met $P = 8{,}157 \cdot \ln(0{,}1(t+10)) + 1{,}6$, met P in miljoenen dollars en t in dagen, met t = 0 op 16 mei 2016. Op 30 juni groeide de prijzenpot met 1,125 miljoen dollar. Dat is een veel sterkere toename dan je op basis van de afgeleide van P mag verwachten.

Bereken met behulp van differentiëren hoeveel keer zo groot de toename op 30 juni was dan je op basis van de afgeleide van P had mogen verwachten. Geef je antwoord als een geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • Stelt vast dat 30 juni t = 45 is (1p)
  • Differentieert P met de kettingregel: $\frac{dP}{dt} = \frac{8{,}157}{t+10}$ (of een gelijkwaardige vorm) (2p)
  • Berekent $\frac{dP}{dt}(45) \approx 0{,}14$ (1p)
  • Berekent 1,125 : 0,14… ≈ 7,58…, dus de toename was 8 keer zo groot (1p)

Als bij het differentiëren de kettingregel niet is gebruikt, mogen voor het tweede antwoordelement geen scorepunten worden toegekend. Voor het tweede antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Kopgroep

Vraag 3 4 punten

Voor groepen vluchters van 10 of meer wielrenners, waarvoor de achterstand van het peloton 6 minuten is, is de formule te herleiden tot $K = \frac{0{,}1\cdot p^2}{p-50}$ Ook hier rijdt het peloton altijd met snelheden tussen 50 en 75 km/uur. Toon aan dat voor de afgeleide geldt: $\frac{dK}{dp} = \frac{0{,}1\cdot p\cdot(p-100)}{(p-50)^2}$ dat deze formule van de afgeleide volgt uit de formule van K.

Bekijk het antwoord
  • Past de quotiëntregel of de productregel goed toe op K, bijvoorbeeld $\frac{dK}{dp} = \frac{2\cdot 0{,}1\cdot p\cdot(p-50)-0{,}1\cdot p^2\cdot 1}{(p-50)^2}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
  • Werkt de teller uit tot $\frac{0{,}2p^2-0{,}2\cdot 50p-0{,}1p^2}{(p-50)^2}$ (1p)
  • Herleidt dit tot $\frac{dK}{dp} = \frac{0{,}1p^2-10p}{(p-50)^2} = \frac{0{,}1\cdot p\cdot(p-100)}{(p-50)^2}$ (1p)

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: als bij het differentiëren de productregel of de quotiëntregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement geen scorepunten worden toegekend. Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Gegeven is $\frac{dK}{dp} = \frac{0{,}1\cdot p\cdot(p-100)}{(p-50)^2}$ met K de afstand benodigd om de vluchters in te halen, en p de snelheid van het peloton tussen 50 en 75 km/uur. De afstand K, benodigd om de vluchters in te halen, wordt steeds kleiner als de snelheid p van het peloton hoger wordt. Toon dit aan met behulp van een schets van de grafiek van dK/dp.

Bekijk het antwoord
  • Maakt een schets van dK/dp voor p tussen 50 en 75 (1p)
  • Noemt dat de grafiek van dK/dp voor p tussen 50 en 75 onder de p-as ligt, dus dat K voor p tussen 50 en 75 een dalende functie is (1p)
  • Concludeert dat de afstand K steeds kleiner wordt als p groter wordt (1p)

Voor p tussen 50 en 75 ligt de grafiek van dK/dp onder de p-as, dus dK/dp is negatief en K is dan een dalende functie van p. Zonder schets, of zonder de conclusie uit het teken van dK/dp, krijgt de leerling het onderdeel niet.

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Dichtheidshoogte

Vraag 7 5 punten

In het model geldt voor de luchtdruk $L = 1013{,}25\cdot\left(1-\frac{0{,}0065\,h}{288{,}15}\right)^{5{,}2561}$ met L in hPa en h in m. De luchtdruk neemt af bij toenemende hoogte, dus de grafiek van L is dalend. Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide van L, zonder getallen in te vullen of een schets/tekening te maken, of de luchtdruk toenemend of afnemend daalt als h toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $L' = 1013{,}25\cdot 5{,}2561\cdot\left(-\frac{0{,}0065}{288{,}15}\right)\cdot\left(1-\frac{0{,}0065\,h}{288{,}15}\right)^{4{,}2561}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
  • Beredeneert dat als h toeneemt, de factor $1-\frac{0{,}0065\,h}{288{,}15}$ afneemt (1p)
  • Beredeneert dat L' steeds negatief is en steeds minder negatief wordt als de factor afneemt (1p)
  • Concludeert dat L afnemend dalend is (1p)

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: als bij het differentiëren de kettingregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement geen scorepunten worden toegekend. Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Jongleren

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Een jongleurpakket: drie identieke ringen, drie identieke ballen en drie identieke kegels.

Vraag 4 3 punten

Gegeven is $H = \frac{2V-BL}{B-2}$. De afgeleide van H naar B is $\frac{dH}{dB} = \frac{2L-2V}{(B-2)^2}$. Toon aan dat deze formule voor de afgeleide juist is.

Bekijk het antwoord
  • Past de quotiëntregel toe: teller $-L(B-2) - (2V-BL)\cdot 1$ en noemer $(B-2)^2$ (1p)
  • Werkt de teller uit tot $-BL+2L-2V+BL$ (1p)
  • Komt tot $\frac{dH}{dB} = \frac{2L-2V}{(B-2)^2}$, dus de gegeven afgeleide klopt (1p)

Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend. Als bij het differentiëren de quotiëntregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement geen scorepunten worden toegekend.

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 3 punten

Gegeven is $\frac{dH}{dB} = \frac{2L-2V}{(B-2)^2}$. Volgens de formule van Shannon geldt dat bij drie of meer ballen L altijd kleiner is dan V. Toon met behulp van de afgeleide aan dat de handtijd afneemt als het aantal ballen toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat $L < V$, dus de teller $2L-2V$ is negatief (1p)
  • Geeft aan dat de noemer $(B-2)^2$ een kwadraat ongelijk aan 0 is, dus positief (1p)
  • Concludeert dat de afgeleide negatief is, dus H daalt (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Plastic

Figuur

Figuur
Figuur

Twee lijngrafieken van 1950 tot en met 2050. Horizontale as: jaartal. Verticale as: hoeveelheid plastic afval in miljoenen tonnen, van 0 tot 30 000. Legenda: 'hoeveelheid plastic afval in het milieu' is een doorgetrokken lijn; 'hoeveelheid vrijgekomen plastic afval' is een stippellijn. Na 2015 zijn de delen van de grafieken voorspellingen. De stippellijn stijgt na 2000 steeds sneller dan de doorgetrokken lijn en ligt in 2050 ruim boven de 25 000. De doorgetrokken lijn komt in 2050 rond de 12 000 uit.

Vraag 11 4 punten

In de figuur is te zien dat men ervan uitgaat dat de toename van de hoeveelheid plastic afval in het milieu af zal nemen. Met behulp van de formule van W kan worden aangetoond dat de hoeveelheid plastic afval die jaarlijks in het milieu terechtkomt eerst nog zal blijven toenemen, maar uiteindelijk ook weer gaat afnemen. De formule is $W = \frac{13825}{1 + 1{,}82 \cdot e^{-0{,}071t}}$, met t de tijd in jaren en $t = 0$ in 2015. Onderzoek in welk jaar het meeste plastic afval in het milieu terecht zal komen.

Bekijk het antwoord
  • Het inzicht dat naar het verschil tussen twee opeenvolgende waarden van W (met gehele t) gekeken moet worden (1p)
  • Berekent W(8) ≈ 6805,9 en W(9) ≈ 7051,2, dus W(9) - W(8) ≈ 245,3 (1p)
  • Berekent W(10) ≈ 7296,3, dus W(10) - W(9) ≈ 245,0, wat kleiner is dan 245,3 (1p)
  • Geeft als antwoord: in het jaar 2024 (1p)

Ook goed is de aanpak via de afgeleide: het inzicht dat bepaald moet worden voor welke t de afgeleide van W naar t maximaal is, de afgeleide zelf (of een vergelijkbare vorm), het bepalen van t (t ongeveer 8,43) en het antwoord 2024. Voor het antwoord 2023 geen scorepunten in mindering brengen. Bij een numerieke afgeleide geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 11 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Rendementen

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Staafdiagram met een lijndiagram over de maanden januari (j) tot en met september (s) 2008. Staven, linkeras in miljard euro, van -80 tot 40: de verandering van de totale beurswaarde ten opzichte van de voorgaande maand. Lijn, rechteras in procenten, van -20 tot 10: de procentuele verandering ten opzichte van de voorgaande maand. Legenda: 'verandering t.o.v. voorgaande maand (linkeras)' en '%-verandering t.o.v. voorgaande maand (rechteras)'.

Vraag 17 4 punten

Het continue rendement is gedefinieerd als $C = 100 \cdot \ln(1 + 0{,}01R)$. De helling van de lijn met vergelijking $C = R$ is gelijk aan 1, terwijl de helling van de grafiek van C voor alle positieve waarden van R kleiner dan 1 is. Toon met behulp van de afgeleide $\frac{dC}{dR}$ aan dat de helling van de grafiek van C voor alle positieve waarden van R kleiner is dan 1.

Bekijk het antwoord
  • Differentieert met de kettingregel: $\frac{dC}{dR} = 100 \cdot 0{,}01 \cdot \frac{1}{1 + 0{,}01R} = \frac{1}{1 + 0{,}01R}$ (2p)
  • Geeft aan dat de noemer voor $R > 0$ altijd groter is dan 1, en dat de teller gelijk is aan 1 (1p)
  • Concludeert dat $\frac{dC}{dR}$ voor $R > 0$ altijd kleiner is dan 1, dus de helling van de grafiek van C is voor $R > 0$ kleiner dan 1 (1p)

Als bij het differentiëren de kettingregel niet is gebruikt, mogen voor het eerste antwoordelement geen scorepunten worden toegekend. Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend. Ook goed voor het tweede en derde onderdeel is een schets van $\frac{dC}{dR}$ waaruit blijkt dat de grafiek van de afgeleide altijd onder de horizontale lijn op hoogte 1 ligt, dus dat de afgeleide voor $R > 0$ altijd kleiner dan 1 is.

Vraag 17 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Goudplevieren

Opgavetekst

figuur 1 Goudplevier

Goudplevier
figuur 1

Puntdiagram met zwarte stippen: het aantal goudplevieren in Nederland per jaar, van 1975 tot en met 2012. Door de stippen loopt een kromme die de trend aangeeft. Horizontale as: jaar, met labels '75 tot '10 per vijf jaar; de laatste stippen horen bij '11 en '12. Verticale as: aantal, van 0 tot 50 000. Afleesbaar: de trendkromme ligt rond 2005 op ongeveer 30 000 en rond 2012 op ongeveer 27 000. Het hoogste punt van de trend ligt rond 2000, op ongeveer 31 000.

Vraag 4 3 punten

Met het vetpercentage in het voorjaar geldt: $P_{voorjaar} = \frac{1600}{2{,}3 \cdot t + 198}$, waarin $P_{voorjaar}$ het vetpercentage van de vogel in het voorjaar is en t de tijd in dagen na het begin van de gewichtstoename. Beredeneer uitsluitend met behulp van de formule, zonder getallen in te vullen of een schets te maken, of het vetpercentage in het voorjaar toeneemt of juist afneemt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de teller 1600 constant en positief is (1p)
  • Noemt dat de noemer 2,3 · t + 198 steeds groter wordt bij toenemende t (1p)
  • Concludeert dat de waarde van P voorjaar daardoor kleiner wordt, dus dat het vetpercentage in het voorjaar afneemt (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 6 punten

Voor het vetpercentage in het najaar gaan we uit van de volgende formule: $P_{najaar} = \frac{2300 + 60t}{207 + 0{,}6t}$. Hierin is $P_{najaar}$ het vetpercentage van de vogel in het najaar en t de tijd in dagen na het begin van de gewichtstoename. Met behulp van de afgeleide van $P_{najaar}$ kan men onderzoeken of het vetpercentage $P_{najaar}$ afnemend stijgend is. Stel de formule van de afgeleide van $P_{najaar}$ op en onderzoek daarmee of $P_{najaar}$ afnemend stijgend is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op met de quotiëntregel: $P'_{najaar} = \frac{60 (207 + 0{,}6t) - (2300 + 60t) \cdot 0{,}6}{(207 + 0{,}6t)^2}$ (1p)
  • Herleidt de teller tot 11040: $P'_{najaar} = \frac{11040}{(207 + 0{,}6t)^2}$ (1p)
  • Onderbouwt dat $P'_{najaar}$ positief is, omdat teller en noemer altijd positief zijn (1p)
  • Concludeert dat $P_{najaar}$ stijgt (1p)
  • Onderbouwt dat $P'_{najaar}$ afneemt bij toenemende t: de noemer wordt groter en de teller blijft gelijk (1p)
  • Concludeert dat $P_{najaar}$ afnemend stijgend is (1p)

Ook goed is de tweede aanpak uit het correctievoorschrift: een schets van de grafiek van de afgeleide die overal boven de t-as ligt en dalend is, dus P stijgt en is afnemend stijgend. Elk onderdeel van die aanpak is 1 punt, in totaal 6 punten.

Vraag 5 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Verpakkingen

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Tekening van een balkvormige verpakking in perspectief, links van de twee figuren. Het grondvlak is gearceerd. Langs de randen staan de letters h (hoogte, verticale rand), b (breedte van het grondvlak, onderrand voorzijde) en l (lengte van het grondvlak, zijrand).

figuur

figuur
figuur 30 cm (boven), 40 cm (rechts)

Uitslag van het karton, rechts van de twee figuren. Het karton is 30 cm breed en 40 cm hoog; de gestippelde randen zijn de randen van het karton. In het midden staat het grondvlak (grijs), met de breedte b onderaan en de lengte l aan de rechterkant. Links en onderaan staat de letter h bij de strook van de verpakking. De uitslag eindigt precies bij de randen van het karton.

Vraag 12 3 punten

Met behulp van de formule $V = 2h^3 - 70h^2 + 600h$ voor de inhoud V in cm³ van een verpakking met hoogte h in cm, waarbij $h \le 15$, is vast te stellen voor welke hoogte de inhoud maximaal is. Bereken met behulp van differentiëren bij welke hoogte de inhoud maximaal is. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $V' = 6h^2 - 140h + 600$ (1p)
  • Beschrijft hoe de vergelijking $V' = 0$ opgelost kan worden (1p)
  • Komt uit op $h = 5{,}7$ cm (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Groningse aardbevingen

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1 Legenda: jaarlijks aantal aardbevingen (doorgetrokken lijn), jaarlijkse gasproductie (gestippelde lijn).

Twee trapvormige lijnen over de jaren '89 tot en met '11. Linker verticale as: jaarlijks aantal aardbevingen, van 0 tot 60. Rechter verticale as: gasproductie in miljarden m3 per jaar, van 0 tot 60. Horizontale as: jaar. Voorbeelden die af te lezen zijn: in 1993 zeven aardbevingen en 42 miljard m3 gas; in 2000 ongeveer 3 aardbevingen en ongeveer 22 miljard m3 gas; in 2003 ongeveer 27 miljard m3 gas en in 2004 meer aardbevingen dan in 2003; in 2011 ongeveer 31 aardbevingen en ongeveer 47 miljard m3 gas.

Vraag 16 4 punten

Het feit dat de grafieken in figuur 2 evenwijdige rechte lijnen zijn, betekent dat het aantal aardbevingen van elke klasse exponentieel toeneemt met dezelfde groeifactor. Het totaal aantal aardbevingen A voor magnitudes ≥ 1,5 is te beschrijven met de volgende formule: $A = 12 \cdot e^{0{,}013t}$ met t = 0 voor april 1994 en t in maanden. Bereken door middel van differentiëren de waarde van de afgeleide van A voor t = 117. Geef je antwoord in één decimaal en leg uit wat de betekenis van deze waarde is in deze situatie.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $A' = 12 \cdot 0{,}013 \cdot e^{0{,}013t} = 0{,}156 \cdot e^{0{,}013t}$ (1p)
  • Berekent $A'(117) \approx 0{,}71$, afgerond 0,7 (1p)
  • Geeft de betekenis: in januari 2004 (t = 117) neemt het aantal aardbevingen met magnitude ≥ 1,5 per maand toe met 0,7 (2p)

Noemt de kandidaat januari 2004 niet, dan ten hoogste 3 scorepunten voor deze vraag toekennen. Voor het derde antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 16 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Lengtegroei bij jongens

Opgavetekst

Figuur 1 De componenten L1, L2 en L3 van het KKP-model

De componenten L1, L2 en L3 van het KKP-model
Figuur 1

Grafiek met de lengte in cm (van 0 tot 200) tegen de leeftijd in jaren (van 0 tot 21). Getekend zijn de componenten L1, L2 en L3, elk met een label, en de som L1 + L2 + L3.

Vraag 7 3 punten

In het KKP-model bestaat de lengte uit de componenten L1, L2 en L3 (zie figuur 1). De formule voor L1 is: $L_1 = 76{,}4 - 19{,}4 \cdot 0{,}9704^{w}$ met L1 in cm en w de leeftijd in weken. Bereken met behulp van de afgeleide van L1 de groeisnelheid in cm per week van een jongen een half jaar na zijn geboorte, dus als w = 26. Geef je antwoord in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt de afgeleide: L1′ = −19,4 · ln(0,9704) · 0,9704^w (= 0,582… · 0,9704^w). (1p)
  • Berekent L1′(26) = 0,266… (1p)
  • Antwoord: 0,27 cm per week. (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 8 3 punten

In het KKP-model bestaat de lengte uit de componenten L1, L2 en L3 (zie figuur 1). Na het eerste halfjaar is de bijdrage van de component L2 niet meer te verwaarlozen; de formule voor L2 is: $L_2 = -0{,}235t^2 + 9{,}5t - 4{,}7$ met L2 in cm en t de leeftijd in jaren. De component L3 is de extra lengte als gevolg van de groeispurt die jongens in de pubertijd ondergaan. De formule voor L3 is: $L_3 = \frac{16{,}1}{1 + e^{-16{,}4 + 1{,}2t}}$ met L3 in cm en t de leeftijd in jaren. Voor de afgeleide van L3 geldt: $L_3' = \frac{19{,}32 \cdot e^{-16{,}4 + 1{,}2t}}{\left(1 + e^{-16{,}4 + 1{,}2t}\right)^2}$. Toon aan dat de bovenstaande formule van de afgeleide juist is.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt de afgeleide van de noemer: de afgeleide van e^(−16,4 + 1,2t) is 1,2 · e^(−16,4 + 1,2t). (1p)
  • Past de quotiëntregel of kettingregel toe op 16,1 / (1 + e^(−16,4 + 1,2t)) en komt op −16,1 · 1,2 · e^(−16,4 + 1,2t) / (1 + e^(−16,4 + 1,2t))². (1p)
  • Herleidt dit tot L3′ = 19,32 · e^(−16,4 + 1,2t) / (1 + e^(−16,4 + 1,2t))², de gegeven formule. (1p)

Vraag 8 in het hele examen

Vraag 9 3 punten

De afgeleide van de component L3 van het KKP-model is: $L_3' = \frac{19{,}32 \cdot e^{-16{,}4 + 1{,}2t}}{\left(1 + e^{-16{,}4 + 1{,}2t}\right)^2}$ met t de leeftijd in jaren (zie figuur 1). Bereken met behulp van die afgeleide hoe groot de extra groeisnelheid in cm per jaar maximaal is. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat het maximum van L3′ berekend moet worden. (1p)
  • Beschrijft hoe het maximum van L3′ berekend kan worden. (1p)
  • Antwoord: 4,8 cm per jaar. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Shannon-index

Vraag 6 4 punten

De Shannon-index is $H = -(p \cdot \ln(p) + (1 - p) \cdot \ln(1 - p))$ en de afgeleide is $\frac{dH}{dp} = -\ln(p) + \ln(1 - p)$. Bereken met behulp van $\frac{dH}{dp}$ voor welke percentages eiken en beuken de Shannon-index H van het bos maximaal is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking $\frac{dH}{dp} = 0$ op, dus $-\ln(p) + \ln(1 - p) = 0$ (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
  • Komt op p = 0,5: H is maximaal voor p = 0,5 (1p)
  • Het antwoord: 50% eiken en 50% beuken (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Bitcoins

Vraag 10 4 punten

De moeilijkheidsgraad D van de problemen stijgt exponentieel volgens de formule $D = 3,65 \cdot e^{0,533t}$. Hierin is t de tijd in maanden met t = 0 op 1 januari 2013. Hoe groter D is, hoe moeilijker het op te lossen probleem is. Stel de formule van de afgeleide van D op en beredeneer hoe je aan deze formule kunt zien dat de grafiek van D toenemend stijgend is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op: $D' = 0,533 \cdot 3,65 \cdot e^{0,533t}$ (of: $D' \approx 1,9 \cdot e^{0,533t}$) (2p)
  • Beredeneert dat $e^{0,533t}$ positief is, dus D' is positief, dus de grafiek van D is stijgend (1p)
  • Beredeneert dat D' toeneemt als t toeneemt, dus de grafiek van D is toenemend stijgend (1p)

Heeft de kandidaat de kettingregel niet toegepast, dan bij het eerste onderdeel (2 punten) 0 punten toekennen.

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Jaarringen

Vraag 15 3 punten

De diameter van de grove den is $D = 1,2t + 0,14 + 0,14\sin(2\pi(t - 0,25))$, met t in jaren na het ontkiemen. De diameter groeit in de eerste zes maanden na het ontkiemen meer dan in de tweede zes maanden. Dat wisselen van groeisnelheid herhaalt zich in de jaren daarna. Bereken met behulp van de formule van D hoeveel procent van de jaarlijkse groei in de eerste helft van het jaar plaatsvindt. Rond je antwoord af op gehele procenten.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de groei in de eerste helft van het jaar: 0,88 cm (of: de diameter een half jaar na ontkiemen is 0,88 cm) (1p)
  • Berekent de groei in de tweede helft van het jaar: 1,2 - 0,88 = 0,32 cm (of: de diameter een jaar na ontkiemen is 1,2 cm) (1p)
  • Het antwoord: $\frac{0,88}{1,2} \cdot 100\% \approx 73\%$ (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

De diameter is $D = 1,2t + 0,14 + 0,14\sin(2\pi(t - 0,25))$ (zie de grafiek van D). Volgens de formule van D is de groeisnelheid minimaal rond punt A (t = 0,75, negen maanden na het ontkiemen), maar die minimale groeisnelheid is niet precies gelijk aan 0,3 cm per jaar. Geef in de grafiek van D op de uitwerkbijlage nog een ander punt dan punt A aan waar de groeisnelheid volgens de formule van D minimaal is en bereken de minimale groeisnelheid in cm per jaar met de grafische rekenmachine. Rond je antwoord af op twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Tekent een punt, anders dan A, op de grafiek van D waar de helling van D minimaal is (1p)
  • Beschrijft hoe met de grafische rekenmachine de helling van D in (bijvoorbeeld) punt A bepaald kan worden (1p)
  • Het antwoord: de minimale groeisnelheid is 0,32 cm per jaar (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Knab

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Staafdiagram met een doorgetrokken kromme. Horizontale as: weeknummer 1, 4, 7, ... tot en met 52 (om de drie weken). Verticale as: aantal klanten, van 0 tot 50 000. Staven: het werkelijke aantal klanten, van ongeveer 4 500 in week 1 tot ongeveer 46 500 in week 52. Doorgetrokken kromme: het exponentiële model. Afleesbaar volgens het correctievoorschrift: in week 43 is het werkelijke aantal ongeveer 33 750 en het model op t = 42 ongeveer 31 500. Dezelfde figuur staat op de uitwerkbijlage.

Vraag 3 4 punten

Knab is een tamelijk nieuwe bank. Eind 2013 had de bank nog maar 4500 klanten. In 2014 is het aantal klanten tien keer zo groot geworden. Het exponentiële model wordt gegeven door de formule $N = 4500 \cdot e^{0,0463t}$, waarin t de tijd in weken is sinds het begin van 2014, met t = 0 in week 1, en N het aantal klanten. De snelheid waarmee het aantal klanten per week groeit, kun je benaderen door de helling van de grafiek op het betreffende tijdstip te bepalen. Benader met behulp van de grafiek in de figuur op de uitwerkbijlage de snelheid waarmee het aantal klanten per week groeit in week 31 van 2014. Rond je antwoord af op honderdtallen.

Bekijk het antwoord
  • Tekent de raaklijn aan de grafiek bij weeknummer 31. (1p)
  • Leest twee punten van de raaklijn af, bijvoorbeeld (40; 25 500) en (16; 5 500). (1p)
  • Berekent de richtingscoëfficiënt van de raaklijn: (25 500 - 5 500) / (40 - 16) = 833 (ongeveer). (1p)
  • Geeft de gevraagde benadering: 800 (klanten per week). (1p)

Door tekenen en aflezen mag de gevraagde benadering maximaal 200 afwijken van de waarde 800. Als bij deze vraag geen gebruik is gemaakt van de grafiek in de figuur, krijgt de leerling geen scorepunten.

Vraag 3 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Blikstapelingen

Opgavetekst

figuur 1a

figuur 1a
figuur 1a

Schematische tekening van een toren van blikken. Onderste laag: drie blikken naast elkaar. Tweede laag: twee blikken, elk op twee blikken van de onderste laag. Derde laag: één blik op de twee blikken van de tweede laag.

figuur 1b

figuur 1b
figuur 1b

Schematische tekening van een toren van blikken. Onderste laag: drie blikken naast elkaar. Tweede laag: twee blikken op de onderste laag. Geen derde laag.

figuur 1c

figuur 1c
figuur 1c

Schematische tekening van een toren van blikken. Onderste laag: drie blikken naast elkaar. Tweede laag: één blik, boven het eerste en het tweede blik van de onderste laag.

Vraag 9 3 punten

Vanaf een bepaald aantal blikken zal het aantal mogelijke stapelingen met meer dan 500 000 toenemen als de onderste laag met één blik toeneemt. Er geldt (bij benadering): $B_n' = 0,782 \cdot e^{1,386n} \cdot n^{-1,5} - 0,846 \cdot e^{1,386n} \cdot n^{-2,5}$. Onderzoek met behulp van de afgeleide van $B_n$ vanaf welk aantal blikken op de onderste laag dit is.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft hoe de vergelijking $0,782 \cdot e^{1,386n} \cdot n^{-1,5} - 0,846 \cdot e^{1,386n} \cdot n^{-2,5} = 500000$ kan worden opgelost. (1p)
  • Komt op n = 12, ... (1p)
  • Concludeert: vanaf 13 blikken op de onderste laag. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Kaarten schudden

Vraag 12 4 punten

Bayer en Diaconis benaderen het aantal keren dat een stapel van n kaarten minstens geschud moet worden met de formule $A = 1,5 \cdot \log_2(n)$. Je kunt zien dat A steeds langzamer toeneemt aan de hand van de afgeleide $\frac{dA}{dn}$. Stel de formule op van de afgeleide $\frac{dA}{dn}$ en beredeneer aan de hand van deze formule, dus zonder getallen in te vullen of een schets te maken, dat A afnemend stijgend is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide van $\log_2(n)$ op: $\frac{1}{n \cdot \ln(2)}$. (1p)
  • Komt op $\frac{dA}{dn} = \frac{1,5}{n \cdot \ln(2)}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking). (1p)
  • Beredeneert dat n positief is, dus dat $\frac{dA}{dn}$ positief is en A stijgend. (1p)
  • Beredeneert dat n in de noemer staat, dus dat $\frac{dA}{dn}$ afneemt als n groter wordt, zodat A afnemend stijgend is. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Zeepbellen

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Schematische tekening van een dubbele zeepbel. De grootste bel heeft straal a, de kleinste bel straal b. De stippellijn is het bolvormige scheidingsvlies met straal c.

Vraag 15 4 punten

Voor elke dubbele zeepbel geldt de formule $\frac{1}{c} = \frac{1}{b} - \frac{1}{a}$, waarin a de straal van de grootste zeepbel is, b de straal van de kleinste zeepbel en c de straal van het scheidingsvlies. Neem nu aan dat de grootste zeepbel een vaste straal heeft van 3 cm (dus $a = 3$). We vragen ons af wat er gebeurt als de straal van de kleinste zeepbel steeds kleiner wordt: wordt het scheidingsvlies dan steeds platter of steeds boller? Met andere woorden: neemt c toe of af? Beredeneer aan de hand van bovenstaande formule of c toeneemt of afneemt als de straal van de kleinste zeepbel steeds kleiner wordt.

Bekijk het antwoord
  • Schrijft de formule voor a = 3 als $\frac{1}{c} = \frac{1}{b} - \frac{1}{3}$. (1p)
  • Redeneert dat als b afneemt, $\frac{1}{b}$ toeneemt. (1p)
  • Redeneert dat dan ook $\frac{1}{b} - \frac{1}{3}$ toeneemt, dus $\frac{1}{c}$ neemt toe. (1p)
  • Concludeert dat als $\frac{1}{c}$ toeneemt, c afneemt. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 17 5 punten

Voor een grootste zeepbel met een vaste straal van 3 cm geldt, na herleiding, $c = \frac{3b}{3 - b}$ met $0 < b < 3$. Stel de afgeleide $\frac{dc}{db}$ van c op en beredeneer aan de hand van de formule van deze afgeleide of c toeneemt of afneemt als de straal van de kleinste zeepbel kleiner wordt.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de afgeleide op met de quotiëntregel en herleidt die tot $\frac{dc}{db} = \frac{9}{(3 - b)^2}$ (of een gelijkwaardige vorm). (3p)
  • Beredeneert dat $\frac{dc}{db}$ positief is, omdat de teller en de noemer positief zijn, dus dat c stijgt. (1p)
  • Concludeert dat c afneemt als de straal van de kleinste zeepbel kleiner wordt. (1p)

Het correctievoorschrift geeft voor de afgeleide geen opsplitsing per stap. Een alternatief is een schets van de afgeleide met een toelichting dat hij positief is voor elke relevante waarde van b, gevolgd door de conclusie. Dat telt even zwaar.

Vraag 17 in het hele examen

Hoe vaak veranderingen en afgeleide in het examen komt

Vragen over veranderingen en afgeleide per centraal examen wiskunde A vwo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 17, 19211%
2026, tijdvak 21715%
2025, tijdvak 1315%
2025, tijdvak 29, 16-17314%
2024, tijdvak 16, 8, 17315%
2024, tijdvak 211, 14, 17319%
2023, tijdvak 14, 21210%
2023, tijdvak 2615%
2022, tijdvak 18-11, 19-20630%
2022, tijdvak 29, 17, 21319%
2022, tijdvak 314-15210%
2021, tijdvak 112, 17210%
2021, tijdvak 23-4, 7314%
2021, tijdvak 34-5, 11, 17419%
2019, tijdvak 14-5, 12, 16421%
2019, tijdvak 27-9316%
2018, tijdvak 16, 10, 15-16419%
2018, tijdvak 23, 9, 12, 15, 17524%

In 18 van de 18 ingedeelde examens wiskunde A vwo staat een vraag over veranderingen en afgeleide, samen 52 vragen (15% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 11% van de vragen over veranderingen en afgeleide, daarvoor 16%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met veranderingen en afgeleide

Maak de 15 nieuwste examenvragen over veranderingen en afgeleide online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over veranderingen en afgeleide

Andere onderwerpen wiskunde A vwo

Veranderingen en afgeleide op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde A vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker wiskunde A per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde A toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt veranderingen en afgeleide voor in het eindexamen wiskunde A vwo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 52 vragen over veranderingen en afgeleide, 15% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen wiskunde A vwo stonden de meeste vragen over veranderingen en afgeleide?

In het examen van 2022, tijdvak 1, met 6 vragen: 8-11, 19-20.

Hoe oefen ik examenvragen over veranderingen en afgeleide?

Op deze pagina staan alle vragen over veranderingen en afgeleide met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.