Examenvragen differentiëren wiskunde B havo
35 vragen over differentiëren uit 15 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Differentiëren komt in 15 van de 18 examens wiskunde B havo voor, met 35 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 1 (4 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over differentiëren
Per examen de vragen over differentiëren, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 2: Twee sinusoïden
Opgavetekst
De functie f is gegeven door f x ( ) = 2¹₂sin(¹₂ x ) .
De grafiek van f is een sinusoïde. In figuur 1 is vanaf de oorsprong O anderhalve periode van deze sinusoïde getekend.

De sinusoïde snijdt de x-as achtereenvolgens in de punten O, A, B en C. Deze punten liggen op de evenwichtsstand van de sinusoïde. De punten D en E met y-coördinaat 1¹₄ 3 liggen op de sinusoïde zoals aangegeven in figuur 1.
Lijnstuk OA is een aantal keer zo lang als lijnstuk DE.
In figuur 2 is opnieuw de grafiek van f tussen de punten O en C getekend.
Tussen de punten O en C is de grafiek van een functie g gestippeld weergegeven. Deze grafiek is een deel van een sinusoïde. De punten O en C zijn twee opeenvolgende punten op de evenwichtsstand van deze sinusoïde.

In O hebben de grafieken van f en g dezelfde helling. Deze helling is gelijk aan 1,25.
Een functievoorschrift van g is van de vorm g x ( ) = v ⋅ sin(¹₆ x ) .
De helling van de grafiek van g in O kan benaderd worden door de Δ y berekening van het differentiequotiënt op een klein interval. Δ x
Vraag 4 4 punten
Bereken de waarde van v met behulp van het differentiequotiënt op het interval [0; 0,01]. Geef je eindantwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
g (0,01) − g (0)
- (Het differentiequotiënt op [0; 0,01] is) (1)
0,01
v ⋅ sin(¹₆ ⋅ 0,01) − ⋅ v sin(¹₆ ⋅ 0)
- De vergelijking = 1,25 moet worden opgelost (1)
0,01
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- v = 7,5 (1)
2026, tijdvak 2: Product van functies
Opgavetekst
De functie f is gegeven door f x ( ) = x³ − 6 x² + 9 x . Deze functie heeft één maximum en één minimum.
Vraag 14 4 punten
Bereken exact het minimum van de grafiek.
Bekijk het antwoord
- De afgeleide van f is f ' x ( ) = 3 x² − 12 x + 9 (1)
- Beschrijven hoe de vergelijking f ′ ( x) = 0 exact kan worden opgelost (1)
- Dit geeft x =1 en x = 3 (1)
- Het minimum bij x = 3 is 0 (want x =1 geeft een maximum) (1)
2025, tijdvak 2: Sloeproeien
Opgavetekst
Bij een wedstrijd sloeproeien wordt er foto geroeid in houten sloepen. Zie de foto.
Bij zo’n wedstrijd kunnen de vorm en de grootte van de sloepen en het aantal roeiers per sloep verschillen. Hiermee wordt rekening gehouden bij het bepalen van de uitslag van de wedstrijd.
De sloep waarin het gemiddelde geleverde vermogen P per roeier het grootst is, wint. De waarde van P wordt na afloop van de wedstrijd als volgt berekend:
Eerst wordt op basis van de tijd die een sloep nodig had om de wedstrijdafstand af te leggen de gemiddelde snelheid v van de sloep berekend.
Daarna wordt voor de sloep een waarde W berekend die aangeeft hoe makkelijk of moeilijk de sloep door het water glijdt. De waarde van W is afhankelijk van de vorm van de sloep en de gemiddelde snelheid van de sloep. Er geldt: A W= (formule 1)
1
- B · v2 Hierin zijn A en B constanten die afhankelijk zijn van de vorm van de sloep en is v de gemiddelde snelheid van de sloep in m/s.
Ten slotte wordt het gemiddelde geleverde vermogen P per roeier in watt berekend: 1 P= ·W · v3 (formule 2) n Hierin is n het aantal roeiers in de sloep, W de waarde die volgt uit formule 1 en v de gemiddelde snelheid van de sloep in m/s.
Bij een wedstrijd hebben de roeiers in sloep 1 en sloep 2 een afstand van 17,3 km geroeid. Na afloop van de wedstrijd wordt voor beide sloepen de waarde van P berekend. De sloep met de hoogste waarde wint. Voor sloep 1 is de waarde van P al berekend. Zie de tabel.
tabel sloep n A B v (m/s) P (watt)
1 8 21,36 0,05 2,62 73,1
2 10 23,04 0,08 … …
Sloep 2 heeft de afstand van 17,3 km afgelegd in een tijd van
1 uur, 53 minuten en 58 seconden.
Stel dat een van de acht roeiers in sloep 1 niet mee roeit maar alleen stuurt en dat voor de overige zeven roeiers het gemiddelde geleverde vermogen P per roeier 73,1 watt blijft. Volgens de formules zou dan de gemiddelde snelheid van deze sloep - met nu dus zeven roeiers - lager zijn dan de 2,62 m/s in de tabel.
De gemiddelde snelheid v van sloep 1 ligt ook tijdens andere wedstrijden tussen 2 en 3 m/s. Voor de waarde W van sloep 1 geldt: 21,36 W= (formule 3)
1
- 0,05 · v 2 Met formule 3 kan voor sloep 1 beredeneerd worden dat hoe groter de waarde van v is, hoe groter de waarde van W is.
Vraag 4 3 punten
Bereken de gemiddelde snelheid van sloep 1 in m/s in deze situatie. Geef je eindantwoord in twee decimalen.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
- 1 21,36 • Er geldt 73,1 = · (2) · v3 (1) 7 1 − 0, 05 · v • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1) • (Dit geeft v = 2,533... dus) de gevraagde waarde van v is 2,53 (m/s) (1) (3)
2024, tijdvak 1: Door de top
Vraag 1 4 punten
De functie $f(x) = 2\left(\tfrac{1}{3}x - 1\right)^3 - \tfrac{1}{2}x + 3$ wordt gegeven. De afgeleide van f is $f'(x) = \tfrac{2}{9}x^2 - \tfrac{4}{3}x + 1\tfrac{1}{2}$. Bewijs dat inderdaad geldt: $f'(x) = \tfrac{2}{9}x^2 - \tfrac{4}{3}x + 1\tfrac{1}{2}$.
Bekijk het antwoord
- Past de kettingregel toe op de term $2\left(\tfrac{1}{3}x - 1\right)^3$ en vindt de afgeleide $2\left(\tfrac{1}{3}x - 1\right)^2$ (1p)
- Werkt $\left(\tfrac{1}{3}x - 1\right)^2$ uit tot $\tfrac{1}{9}x^2 - \tfrac{2}{3}x + 1$ (1p)
- Vindt de afgeleide van $-\tfrac{1}{2}x + 3$, namelijk $-\tfrac{1}{2}$, en stelt $f'(x) = 2\left(\tfrac{1}{9}x^2 - \tfrac{2}{3}x + 1\right) - \tfrac{1}{2}$ op (1p)
- Werkt uit tot $f'(x) = \tfrac{2}{9}x^2 - \tfrac{4}{3}x + 1\tfrac{1}{2}$, dus het gegeven klopt (1p)
Figuur

Grafieken van f en van g in één assenstelsel. Het punt A ligt op de grafiek van f, bij de linker top van die grafiek.
Vraag 2 6 punten
De functie $f(x) = 2\left(\tfrac{1}{3}x - 1\right)^3 - \tfrac{1}{2}x + 3$ wordt gegeven. Het punt A is de linker top van de grafiek van f. Zie de figuur. De functie $g(x) = x^2 - \tfrac{3}{10}x + c$ wordt gegeven, met c een constante. De grafiek van g gaat door het punt A. Bereken exact de waarde van c.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $f'(x) = 0$ op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking exact opgelost kan worden (1p)
- Vindt $x = 1\tfrac{1}{2}$ bij de linker top A (de oplossing $x = 4\tfrac{1}{2}$ hoort bij de rechter top) (1p)
- Vindt de y-coördinaat van A: $y_A = f(1\tfrac{1}{2}) = 2$ (1p)
- Stelt op dat $g(1\tfrac{1}{2}) = 2$ moet gelden: $\left(\tfrac{3}{2}\right)^2 - \tfrac{3}{10}\cdot\tfrac{3}{2} + c = 2$ (1p)
- Vindt $c = \tfrac{1}{5}$ (1p)
2024, tijdvak 1: Dicht bij elkaar
Opgavetekst
Figuur 1

Grafieken van f en van g. S is het snijpunt van de twee grafieken. Horizontale as: x. Verticale as: y. O is de oorsprong.
Vraag 9 4 punten
De functies f en g worden gegeven door $f(x) = \sqrt{x + \sqrt{\tfrac{1}{x}}}$ en $g(x) = \sqrt{\tfrac{1}{x}}$. S is het snijpunt van de grafieken van f en g. Zie figuur 1. In figuur 1 lijkt het alsof de functie f een minimum heeft in het snijpunt S. Onderzoek of in het snijpunt S de functie f inderdaad een minimum heeft.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe de coördinaten van S gevonden kunnen worden (1p)
- Vindt de x-coördinaat van S: 0,5… (of de y-coördinaat van S: 1,38…) (1p)
- Beschrijft hoe het minimum van f gevonden kan worden (1p)
- Vindt dat de x-coördinaat van de top van de grafiek van f 0,6… is en dus niet gelijk is aan de x-coördinaat van S (of de y-coördinaat van de top is 1,37…, niet gelijk aan die van S) (1p)
2024, tijdvak 1: Vierdegraadsfunctie
Vraag 18 4 punten
De functie f wordt gegeven door $f(x) = x^4 - 3x^2 + 2$. Bereken exact het minimum van f.
Bekijk het antwoord
- Stelt de afgeleide vast: $f'(x) = 4x^3 - 6x$ (1p)
- Lost $f'(x) = 0$ op: $x(4x^2 - 6) = 0$, dus $x = 0$ of $x^2 = \tfrac{3}{2}$ (1p)
- Vindt $x = -\sqrt{\tfrac{3}{2}}$ en $x = \sqrt{\tfrac{3}{2}}$ als de x-coördinaten van de minima (1p)
- Berekent het minimum: $f\left(\sqrt{\tfrac{3}{2}}\right) = -\tfrac{1}{4}$ (1p)
2023, tijdvak 1: Cosinusbreuk
Opgavetekst
Figuur 1

Grafiek van f voor 0 tot pi. Op de x-as zijn alleen O en pi aangegeven. De grafiek heeft twee verticale stippellijnen: de asymptoten van f.
Figuur 2

Dezelfde grafiek van f als in figuur 1, met de lijn l. Lijn l is de raaklijn aan de grafiek in punt P. P is het rechter van de twee punten met y-coördinaat 2/3 en ligt op de stijgende tak van de grafiek naar de rechter asymptoot. Lijn l loopt steil omhoog naar rechts. Op de x-as zijn alleen O en pi aangegeven.
Vraag 18 3 punten
Voor $0 \leq x \leq \pi$ wordt de functie f gegeven door $f(x) = \frac{1}{4\cos\left(2\left(x - \frac{1}{3}\pi\right)\right)}$. Op de grafiek van f liggen twee punten met y-coördinaat $\frac{2}{3}$. Het rechter punt is P. Lijn l is de raaklijn aan de grafiek van f in P. Zie figuur 2. De richtingscoëfficiënt van l kan met de grafische rekenmachine worden benaderd. Bereken de richtingscoëfficiënt van l. Geef je eindantwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de vergelijking $f(x) = \frac{2}{3}$, dus $x \approx 1{,}64$ (voor het punt P) (1p)
- Beschrijft hoe de helling in P berekend kan worden, bijvoorbeeld met de numeriek benaderde hellingfunctie of met een differentiequotiënt met $\Delta x \leq 0{,}001$ (1p)
- Geeft als richtingscoëfficiënt van l: 3,3 (1p)
Als een ander eindantwoord is gevonden door juist gebruik van een differentiequotiënt met $\Delta x \leq 0{,}05$, dan mag het scorepunt van het derde antwoordelement ook worden toegekend.
2023, tijdvak 2: Zwangerschap
Opgavetekst
foto 1

Echobeeld van een ongeboren baby. Een lijn met de letter a loopt van de bovenkant van het hoofdje naar de onderkant van de billen.
Vraag 3 3 punten
Bij een zwangerschapsduur van 8,5 tot 13 weken is de afstand bij de ongeboren baby te bepalen volgens de formule $a = 0{,}96 \cdot (0{,}12d - 2{,}95)^2$. Toon met behulp van de afgeleide aan dat de afstand toenemend stijgend is.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de afgeleide met de kettingregel: a' = 0,96 · 2 · (0,12d - 2,95) · 0,12 (= 0,03d - 0,68) (2p)
- Concludeert dat de grafiek van a' een stijgende lijn boven de x-as is op het gegeven domein, dus is de afstand toenemend stijgend (1p)
Opmerkingen uit het correctievoorschrift: als in het eerste onderdeel de kettingregel is gebruikt maar niet correct, mag voor dat onderdeel hoogstens 1 scorepunt worden toegekend (vakspecifieke regel 1). Als met nauwkeuriger waarden van p, q en r is gerekend, geen punten aftrekken. De afgeleide is exact $a' = 0{,}96 \cdot 2 \cdot (0{,}12d - 2{,}95) \cdot 0{,}12$, wat afgerond gelijk is aan $0{,}03d - 0{,}68$; beide schrijfwijzen zijn goed.
2023, tijdvak 2: Sinusoïde en parabool
Opgavetekst
figuur

Grafiek van f: een sinusoide met het hoogste punt T. Punt S ligt op de y-as. Punt A ligt op de stijgende tak en punt B op de dalende tak, op dezelfde hoogte als A. Letters in de figuur: S, A, B, T, O en f.
Vraag 15 4 punten
De grafiek van $f$ met $f(x) = 3 + 3\sin(\tfrac{1}{2}\pi x)$ snijdt de y-as in het punt S. Het deel van de sinusoïde tussen de punten S en A is te benaderen door een lijnstuk met vergelijking $y = 4\tfrac{1}{2}x + 3$. Dit lijnstuk gaat door de punten S en A. De benadering van de sinusoïde tussen de punten S en B bestaat nu uit twee delen: het lijnstuk SA en het deel van de parabool $y = -3\tfrac{3}{8}x^2 + 6\tfrac{3}{4}x + 2\tfrac{5}{8}$ door A, T en B. Als er in punt A geen knik is, noemen we dit een goede benadering. Dat houdt in dat in A de helling van het lijnstuk SA gelijk is aan de helling van de parabool. Onderzoek op exacte wijze of er wel of geen knik is in het punt A.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de helling van lijnstuk SA: $4\tfrac{1}{2}$ (1p)
- Stelt de afgeleide van de parabool op: $\tfrac{dy}{dx} = -6\tfrac{3}{4}x + 6\tfrac{3}{4}$ (1p)
- Berekent de helling van de parabool in A: $-6\tfrac{3}{4} \cdot \tfrac{1}{3} + 6\tfrac{3}{4} = 4\tfrac{1}{2}$ (1p)
- Concludeert dat de hellingen gelijk zijn, dus er is geen knik in A (1p)
2023, tijdvak 2: Dalen, stijgen en stijgen
Opgavetekst
figuur 1

Grafieken van f en h voor x vanaf 0. De grafiek van f (letter f) ligt steeds hoger en loopt op naar rechts. De grafiek van h (letter h) is een golvende lijn rond de x-as. Punt A ligt op de grafiek van f en punt B op de grafiek van h. Op de horizontale as staan getallen van 0 tot ongeveer 14.
Vraag 17 5 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 3 \cdot 1{,}12^x + 5\sin(2\pi(x + \tfrac{1}{4}))$. De functie $f$ is de som van de exponentiële functie g, gegeven door $g(x) = 3 \cdot 1{,}12^x$, en de periodieke functie h, gegeven door $h(x) = 5\sin(2\pi(x + \tfrac{1}{4}))$. In figuur 1 zijn voor $x \geq 0$ de grafieken van f en h weergegeven, met daarop de punten A en B. De functie h heeft maxima en minima. Hierdoor heeft de functie f ook maxima en minima. Geteld vanaf de y-as wordt in punt A het 14e minimum van f bereikt en in punt B het 14e minimum van h. De x-coördinaat van A is afgerond op drie decimalen 13,492. Het lijkt alsof de x-coördinaten van A en B gelijk zijn. Onderzoek op algebraïsche wijze of dit zo is.
Bekijk het antwoord
- Stelt op dat $\sin(2\pi(x + \tfrac{1}{4})) = -1$, uit $5\sin(2\pi(x + \tfrac{1}{4})) = -5$ (1p)
- Geeft $2\pi(x + \tfrac{1}{4}) = \tfrac{3}{2}\pi + k \cdot 2\pi$ (1p)
- Herleidt tot $x = \tfrac{1}{2} + k$ (de minima van h) (1p)
- Bepaalt de x-coördinaat van B: $x = 13\tfrac{1}{2}$ (het 14e minimum van h) (1p)
- Concludeert dat de x-coördinaten van A en B verschillend zijn (1p)
Alternatief dat even zwaar telt: de periode van h is 1, de grafiek van h gaat bij x = -1/4 door de evenwichtsstand, en het eerste minimum van h ligt bij x = 1/2; daarmee volgt het 14e minimum bij x = 13,5, en daarna de conclusie dat de x-coördinaten van A en B verschillen.
figuur 3

Grafiek van f tussen x = 38 en x = 41, met de getallen 38 en 41 op de horizontale as. Punt P ligt op de grafiek, op een steil stuk. Letters in de figuur: f en P.
Vraag 19 3 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 3 \cdot 1{,}12^x + 5\sin(2\pi(x + \tfrac{1}{4}))$. In eerste instantie is de grafiek van $f$ afwisselend dalend en stijgend. Vanaf een bepaalde waarde van x is de grafiek van $f$ alleen nog maar stijgend. De laatste twee dalingen vinden plaats in het interval [38, 40]. Tijdens elke daling van hoogste naar laagste punt is er een punt op de grafiek van $f$ waar de grafiek het sterkst daalt. In zo'n punt is de helling op dat dalende stuk dus minimaal. Op het laatste dalende stuk is dat in het punt P (zie figuur 3). Bereken de x-coördinaat van P. Licht je werkwijze toe. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe met de GR de grafiek van de afgeleide van f geplot kan worden (1p)
- Beschrijft hoe met de GR de x-coördinaat van P gevonden kan worden, het minimum van de afgeleide (1p)
- Geeft de x-coördinaat van P: x = 39,2 (1p)
Vakspecifieke regel 2: de leerling geeft een toelichting op het gebruik van de GR; zonder die toelichting geen punt voor de GR-stap. Het antwoord is x = 39,2.
2022, tijdvak 1: Windmolens
Opgavetekst
Foto

Foto van een windmolen met wieken, tegen een achtergrond met bomen.
Vraag 9 4 punten
Een windmolen kan niet alle energie uit de wind halen, want dan zou de lucht achter de windmolen stilstaan. Het blijkt dat de maximale hoeveelheid energie die een windmolen uit de wind kan halen alleen afhangt van de verhouding tussen de windsnelheden vóór en achter de molen, dus de verhouding tussen $v$ en $w$. Stel $p = \frac{w}{v}$, dan kan formule 1 geschreven worden als (formule 2): $E = \frac{1}{4} \cdot c \cdot v^3 \cdot (1 - p^3 - p^2 + p)$. Bij een constante waarde van $v$ is $E$ maximaal als $1 - p^3 - p^2 + p$ maximaal is. Voor elke constante $c$ en $v$ wordt de maximale waarde voor $E$ bereikt bij $p = \frac{1}{3}$. Bewijs dat deze maximale waarde voor $E$ inderdaad bereikt wordt bij $p = \frac{1}{3}$.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de afgeleide van $1 - p^3 - p^2 + p$ naar $p$: $-3p^2 - 2p + 1$ (1p)
- Vult $p = \frac{1}{3}$ in de afgeleide in: $-3\left(\frac{1}{3}\right)^2 - 2\left(\frac{1}{3}\right) + 1$ (1p)
- Dit geeft $0$, dus bij $p = \frac{1}{3}$ heeft de grafiek een horizontale raaklijn (1p)
- Laat zien dat $p = \frac{1}{3}$ inderdaad een maximum oplevert, bijvoorbeeld met een schets waaruit dat blijkt (1p)
2022, tijdvak 1: Hyperbool
Opgavetekst
Figuur 1

Grafiek van f en de lijn l die de grafiek raakt. De lijn l loopt schuin omlaag en snijdt de y-as boven de oorsprong O. Assen met O en de x-as.
Figuur 2 en figuur 3

Links (figuur 2): de grafiek van f met het punt A op de grafiek, het punt B op de x-as recht onder A, en driehoek OAB. Rechts (figuur 3): dezelfde grafiek met een ander punt A en driehoek OAB, met het punt B op de x-as recht onder A. Bij B op de x-as staat a.
Vraag 12 4 punten
Op het domein $\left(\frac{1}{2}, \to\right)$ is de functie $f$ gegeven door $f(x) = \frac{1}{2x - 1}$. Het punt $A$ met $x$-coördinaat $a$ is een willekeurig punt op de grafiek van $f$. Het punt $B$ ligt op de $x$-as en heeft ook $x$-coördinaat $a$. Bij elke waarde van $a$ hoort een driehoek $OAB$. Zie figuur 2 en figuur 3 voor twee mogelijkheden. Bereken de minimale lengte van lijnstuk $OA$. Geef je eindantwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat $AB = \frac{1}{2a - 1}$ (1p)
- Stelt vast dat $OA = \sqrt{a^2 + \left(\frac{1}{2a - 1}\right)^2}$ (1p)
- Beschrijft hoe het minimum van $OA$ gevonden kan worden (1p)
- Geeft als minimale lengte van $OA$: 1,4 (1p)
2022, tijdvak 2: Minimale omtrek
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f(x) = 3/x³ voor x > 0 in een assenstelsel met de x-as en de y-as, O is de oorsprong. Er is een rechthoek getekend met de hoekpunten O, (1, 0), P(1, 3) en (0, 3). Het punt P ligt op de grafiek van f.
figuur 2

Grafiek van f(x) = 3/x³ voor x > 0 in een assenstelsel met de x-as en de y-as, O is de oorsprong. Er is een rechthoek getekend met de hoekpunten O, (2, 0), P(2, 3/8) en (0, 3/8). Het punt P ligt op de grafiek van f.
Vraag 12 6 punten
De functie f wordt gegeven door $f(x) = \frac{3}{x^3}$ met $x > 0$. Punt P is een willekeurig punt op de grafiek van f. Bij zo'n punt P kun je een rechthoek tekenen met horizontale en verticale zijden en hoekpunten P en O. In figuur 1 is de rechthoek getekend als P het punt (1, 3) is, en in figuur 2 is de rechthoek getekend als P het punt (2, 3/8) is. De omtrek van de rechthoek in figuur 1 is groter dan de omtrek van de rechthoek in figuur 2. De omtrek is dus afhankelijk van de keuze van P. Je kunt P zó op de grafiek van f kiezen, dat de omtrek van de bijbehorende rechthoek minimaal is. Geef een formule voor de omtrek en bereken daarmee exact de coördinaten van het punt P, zó dat de omtrek van de bijbehorende rechthoek minimaal is.
Bekijk het antwoord
- Stelt een formule voor de omtrek op: M = 2x + 2 f(x) (1p)
- Schrijft M = 2x + 6x^(-3) (1p)
- Bepaalt dM/dx = 2 - 18x^(-4) (1p)
- Stelt dM/dx = 0 en herleidt tot 18/x^4 = 2 (1p)
- Vindt x = 4-de wortel van 9 (of een gelijkwaardige vorm); x = -4-de wortel van 9 voldoet niet (1p)
- Berekent y = 3 / (4-de wortel van 9)^3 en geeft P(wortel(3), 1/3 wortel(3)) (of een gelijkwaardige vorm) (1p)
Opmerking bij het correctievoorschrift: voor het toekennen van het eerste scorepunt is een opmerking als 'de omtrek is 2 keer de breedte plus 2 keer de hoogte' niet voldoende. De omtrek moet met x en f(x) worden uitgedrukt.
2022, tijdvak 2: Een raaklijn en een evenwijdige lijn door O
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f(x) = -2 + wortel(8 + x) in een assenstelsel met de x-as en de y-as, O is de oorsprong. De grafiek begint links onder de x-as en stijgt naar rechts, steeds minder steil. Punt A ligt op de x-as links van O. De rechte lijn k raakt de grafiek in A en snijdt de y-as boven O.
Vraag 13 5 punten
De functie f wordt gegeven door $f(x) = -2 + \sqrt{8+x}$. Het punt A is het snijpunt van de grafiek van f met de x-as. De lijn k raakt de grafiek van f in het punt A. Zie figuur 1. Een vergelijking van k is $y = \frac{1}{4}x + 1$. Bewijs dit.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de x-coördinaat van A: -2 + wortel(8+x) = 0 geeft wortel(8+x) = 2 (1p)
- Geeft x = -4, dus A(-4, 0) (1p)
- Stelt de afgeleide op: f'(x) = 1 / (2 wortel(8+x)) (of een gelijkwaardige uitdrukking) (1p)
- Berekent f'(-4) = 1/4, dus de helling van k is 1/4 (1p)
- Stelt de vergelijking van k op: 1/4 * (-4) + b = 0, dus b = 1, en daarmee y = 1/4 x + 1 (1p)
Het correctievoorschrift geeft ook een weg via de discriminant: als de vergelijking -2 + wortel(8+x) = 1/4 x + 1 precies één oplossing heeft (x = -4), dan is de lijn een raaklijn. Die weg is ook volledig goed, met 1 punt per stap.
2022, tijdvak 2: Daglengte
Opgavetekst
figuur

Grafiek van de daglengte L (in uren, verticale as van 0 tot 20) tegen de tijd t (in dagen, horizontale as van 0 tot ongeveer 370). De grafiek begint op ongeveer 8 uur bij t = 0, stijgt naar een maximum van ongeveer 16 uur rond t = 168 en daalt daarna weer naar ongeveer 8 uur aan het eind van het jaar.
Bron 13

Grafiek van de daglengte L (in uren, as van 0 tot 20) tegen de tijd t (in dagen, as van 0 tot 360), vergroot op de uitwerkbijlage. De figuur staat op de bijlage zijwaarts: de as van t loopt verticaal en de as van L horizontaal.
Vraag 17 3 punten
Het model is $L(t) = 12 + 4{,}1 \cdot \sin(a(t-b))$ met de grafiek van L zoals in de opgave. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de maximale helling van de grafiek van L. Geef je eindantwoord in hele minuten per dag.
Bekijk het antwoord
- Tekent een raaklijn in (de buurt van) het snijpunt van de grafiek van L met de lijn L = 12 (1p)
- Bepaalt de helling van deze raaklijn: ongeveer 0,07 uur per dag (1p)
- Geeft de maximale helling als ongeveer 4 minuten per dag (1p)
De leerling tekent een raaklijn aan de grafiek van L in (de buurt van) het snijpunt met de lijn L = 12, met het raakpunt tussen t = 65 en t = 90. De helling van die raaklijn is ongeveer 0,07 uur per dag, en dat is ongeveer 4 minuten per dag.
Het raakpunt van de raaklijn moet in het interval t in [65, 90] liggen. Een helling die door afwijkende aflezingen in het interval [0,06; 0,08] uur per dag uitkomt, levert geen punten in mindering. Het eindantwoord is in hele minuten per dag: 4.
2022, tijdvak 3: Zuigflesje
Opgavetekst
figuur 1

Grafieken van de functies f (bovenrand van het zuigflesje) en g (onderrand) voor 0 ≤ x ≤ 11, in één assenstelsel. Horizontale as: x, van 0 tot 11. Verticale as: van 0 tot 6. De grafiek van f begint hoger dan die van g en blijft erboven; de grafiek van g begint bij ongeveer 0,4 en ligt dicht bij de x-as.
Vraag 1 4 punten
In het model is de bovenrand van het zuigflesje de grafiek van een functie f, en de onderrand van het zuigflesje de grafiek van een functie g. De functies f en g worden voor $0 \leq x \leq 11$ gegeven door $f(x) = -0{,}01x^3 + 0{,}20x^2 - 1{,}06x + 6{,}44$ en $g(x) = -0{,}01x^3 + 0{,}16x^2 - 0{,}50x + 0{,}44$. In figuur 1 zijn de grafieken van f en g getekend. De verticale afstand $d(x) = f(x) - g(x)$ is niet voor elke waarde van x gelijk. Bereken algebraïsch voor welke waarde van x de verticale afstand d het kleinst is.
Bekijk het antwoord
- Stelt $d(x) = 0{,}04x^2 - 0{,}56x + 6$ op (1p)
- Stelt $d'(x) = 0{,}08x - 0{,}56$ op (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking $d'(x) = 0$ algebraïsch opgelost kan worden (1p)
- Komt tot $x = 7$, dus de verticale afstand d is het kleinst voor $x = 7$ (1p)
Berekent de kandidaat de top van de parabool, x = 0,56 / (2 · 0,04), in plaats van d'(x) = 0, dan telt het alternatief van het correctievoorschrift: de stappen d'(x) en de beschrijving samen 2 punten, het totaal blijft 4.
2022, tijdvak 3: Hyperbool met cirkels
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van de functie f, een hyperbool met een verticale asymptoot bij x = 1,5 en een horizontale asymptoot bij y = 2. Lijn l raakt de grafiek in het punt A(3, 0) en lijn m raakt de grafiek in het punt B(0, 4). Beide lijnen lopen schuin omhoog.
Vraag 3 4 punten
De functie f is gegeven door $f(x) = \frac{-6}{2x - 3} + 2$. Lijn l is de raaklijn aan de grafiek van f in het punt A(3, 0) en lijn m is de raaklijn aan de grafiek van f in het punt B(0, 4). Zie figuur 1. De twee raaklijnen hebben allebei richtingscoëfficiënt $\frac{4}{3}$. Toon dit met behulp van differentiëren aan.
Bekijk het antwoord
- Komt tot $f'(x) = \frac{12}{(2x - 3)^2}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
- Berekent $f'(3) = \frac{4}{3}$ (1p)
- Berekent $f'(0) = \frac{4}{3}$ (1p)
Het eerste onderdeel (de afgeleide f'(x)) krijgt 0 of 2 punten, nooit 1 punt (opmerking bij het correctievoorschrift).
2021, tijdvak 1: Gebroken functie en wortelfunctie
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f, zonder asymptoten getekend. De grafiek gaat door de oorsprong O. Links van de y-as loopt de grafiek vanaf ongeveer hoogte 1 omlaag, door O, en gaat daarna onder de x-as verder naar beneden. Rechts van de verticale asymptoot begint de grafiek hoog en daalt steil, daarna vlakt hij af naar rechts.
Vraag 1 4 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 1 + \frac{3}{4x-3}$. De grafiek van $f$ gaat door de oorsprong $O$. Zie figuur 1. Bereken exact de helling van de grafiek van $f$ in $O$.
Bekijk het antwoord
- Schrijft $f(x)$ als $1 + 3(4x-3)^{-1}$ (of een gelijkwaardige vorm) als basis voor het afleiden (1p)
- De afgeleide van de term $3(4x-3)^{-1}$ is $-3(4x-3)^{-2} \cdot 4$ (of een gelijkwaardige vorm) (2p)
- Berekent $f'(0) = -\frac{4}{3}$, dus de helling van de grafiek in $O$ is $-\frac{4}{3}$ (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: voor het tweede antwoordelement (de afgeleide van de term) worden alleen 0 of 2 scorepunten toegekend.
2021, tijdvak 1: Oppervlakte onder een grafiek
Vraag 6 2 punten
De functie $f$ is gegeven door $f(x) = \frac{1}{4}x^2 + x + 1$. De grafiek van $f$ is een parabool. Bewijs dat de top van de parabool op de $x$-as ligt.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de $x$-coördinaat van de top: $-\frac{1}{2 \cdot \frac{1}{4}} = -2$ (1p)
- Toont aan dat $f(-2) = \frac{1}{4} \cdot (-2)^2 + (-2) + 1 = 0$, dus de top van de parabool ligt op de $x$-as (1p)
Volledig juist zijn ook: via $f'(x) = 0$ met $x = -2$ en dan $f(-2) = 0$; via de discriminant $D = 1^2 - 4 \cdot \frac{1}{4} \cdot 1 = 0$; of via $f(x) = \frac{1}{4}(x+2)^2$ met als top $(-2, 0)$. Alleen de x-coördinaat van de top (-2) zonder de conclusie dat de top op de x-as ligt, levert 1 punt op.
2021, tijdvak 1: Driehoek met maximale oppervlakte
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f(x) = 3√x − 2x + 1. De grafiek begint in O, stijgt steil naar de top T en daalt daarna. Rechts van T snijdt de grafiek de x-as.
Vraag 14 4 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 3\sqrt{x} - 2x + 1$. Het punt $T$ is de top van de grafiek van $f$. Zie figuur 1. Bereken exact de coördinaten van $T$.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de afgeleide $f'(x) = 1\frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}} - 2$ (of een gelijkwaardige vorm) (1p)
- Stelt $f'(x) = 0$ op: $1\frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}} - 2 = 0$, dus $1\frac{1}{2}x^{-\frac{1}{2}} = 2$ (1p)
- Komt tot $x^{-\frac{1}{2}} = \frac{4}{3}$, dus $x = \left(\frac{4}{3}\right)^{-2} = \frac{9}{16}$ (1p)
- Berekent $y = 2\frac{1}{8}$, dus $T\left(\frac{9}{16}, 2\frac{1}{8}\right)$ (1p)
figuur 2

Grafiek van f (zoals in figuur 1). Driehoek OAP is grijs: O is de oorsprong, A ligt op de x-as recht onder P, en P ligt op de grafiek bij een kleine x-coördinaat, dicht bij de y-as. De driehoek is klein.
figuur 3

Grafiek van f (zoals in figuur 1). Driehoek OAP is grijs: P ligt verder naar rechts op de grafiek dan in figuur 2, en A ligt recht onder P op de x-as. De driehoek is groter dan in figuur 2.
Vraag 15 4 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 3\sqrt{x} - 2x + 1$. Op het deel van de grafiek van $f$ dat boven de $x$-as ligt, wordt een punt $P$ gekozen. Het punt $A$ ligt op de $x$-as en heeft dezelfde $x$-coördinaat als $P$. In figuur 2 en figuur 3 is de situatie voor twee posities van $P$ geschetst. In figuur 3 is de oppervlakte van driehoek $OAP$ groter dan in figuur 2. Er is een positie van $P$ op de grafiek van $f$ zo dat de oppervlakte van driehoek $OAP$ maximaal is. Deze positie van $P$ kun je vinden door de oppervlakte van driehoek $OAP$ in $x$ uit te drukken, waarbij $x$ de lengte van zijde $OA$ is. Bereken de maximale oppervlakte van driehoek $OAP$. Geef je eindantwoord in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt $AP = f(x)$ vast (1p)
- Stelt de oppervlakte van driehoek $OAP$ op als $\frac{1}{2} \cdot x \cdot f(x)$ (1p)
- Beschrijft hoe het maximum van deze oppervlakte gevonden kan worden (afgeleide gelijk aan nul) (1p)
- Geeft het eindantwoord 1,285 (1p)
2021, tijdvak 2: Rakende grafieken
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f: een kromme met een verticale asymptoot links van de y-as. De grafiek snijdt de x-as in punt A, links van de y-as, en de y-as in punt B. De figuur heeft geen getallen bij de assen.
Vraag 3 6 punten
De functie $f$ is gegeven door $f(x) = \frac{1}{\sqrt{3x+1}} - 2$ en de functie $g$ door $g(x) = -2x^2 + 3x + p$. De grafieken van $f$ en $g$ raken elkaar in het punt $C$. Zie figuur 2. Dat de grafieken van $f$ en $g$ elkaar raken in punt $C$ betekent dat de helling van beide grafieken in dat punt gelijk is. De $x$-coördinaat van $C$ is hierboven in twee decimalen benaderd: $x_C \approx 0{,}81$. Bereken met behulp van differentiëren $x_C$ nauwkeuriger. Geef je eindantwoord in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Geeft $f'(x) = -\frac{3}{2(3x+1)\sqrt{3x+1}}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
- Geeft $g'(x) = -4x + 3$ (1p)
- Stelt de vergelijking $f'(x) = g'(x)$ op: $-4x + 3 = -\frac{3}{2(3x+1)\sqrt{3x+1}}$ (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
- Komt uit op $x_C \approx 0{,}809$ (1p)
Het eerste subcriterium (de afgeleide van f) geeft 0 of 2 punten, niets ertussen. Het eindantwoord is $x_C \approx 0{,}809$.
2021, tijdvak 2: Stedelijke gebieden
Opgavetekst
figuur

Puntenwolk van log(W) tegen log(N). De verticale as, log(W), loopt van 2,0 tot 5,5. De horizontale as, log(N), loopt van 4,0 tot 8,0. De punten liggen rond een stijgende rechte lijn l, die van linksonder naar rechtsboven loopt.
Vraag 7 4 punten
De verhouding tussen $N$ en $W$ wordt verkeersdruk $D$ genoemd: $D = \frac{N}{W} \quad (3)$. Hierin is $D$ het aantal inwoners per mijl. In de praktijk geldt: als in een stedelijk gebied het aantal inwoners toeneemt, neemt de verkeersdruk ook toe. Voor $D$ moet dus gelden dat de grafiek van $D$ als functie van $N$ stijgend is. In drie stappen kan dit worden onderzocht. Stap a: druk $D$ met behulp van de formules (2) en (3) uit in $N$. Stap b: bepaal de afgeleide $\frac{dD}{dN}$ van de bij stap a gevonden formule. Stap c: onderzoek of deze afgeleide voor alle waarden van $N$ groter is dan 0. Onderzoek met dit stappenschema of de grafiek van $D$ als functie van $N$ inderdaad stijgend is.
Bekijk het antwoord
- Stap a: schrijft $D = \frac{N}{0{,}043 \cdot N^{\frac{5}{6}}}$ (1p)
- Herschrijft tot $D = \frac{1}{0{,}043} \cdot N^{\frac{1}{6}}$ (ongeveer $23{,}2 \cdot N^{\frac{1}{6}}$) (1p)
- Stap b: $\frac{dD}{dN} = \frac{1}{6} \cdot \frac{1}{0{,}043} \cdot N^{-\frac{5}{6}}$ (ongeveer $3{,}87 \cdot N^{-\frac{5}{6}}$) (1p)
- Stap c: concludeert dat $\frac{dD}{dN}$ altijd groter dan 0 is, dus de grafiek van $D$ is stijgend (1p)
2021, tijdvak 3: Twee transformaties
Opgavetekst
figuur 1

Assenstelsel met de x-as en de y-as (oorsprong O). De kromme is de grafiek van f, met f(x) = 2 wortel(3x - 4), die stijgt vanaf ongeveer x = 4/3. Lijn l gaat door O met y = 3/4 x. Lijn m is een raaklijn aan de grafiek van f, evenwijdig aan l en boven l. Geen getallen in de figuur.
Vraag 5 8 punten
De functie $f$ wordt gegeven door $f(x) = 2\sqrt{3x - 4}$. De lijn $l$ heeft vergelijking $y = \frac{3}{4}x$. Lijn $l$ wordt $c$ eenheden omhoog geschoven. Hierdoor ontstaat de lijn $m$ die een raaklijn is aan de grafiek van $f$. Zie figuur 1. Bereken exact met behulp van differentiëren de waarde van $c$.
Bekijk het antwoord
- $f'(x) = 3(3x - 4)^{-\frac{1}{2}}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (2p)
- De vergelijking $3(3x - 4)^{-\frac{1}{2}} = \frac{3}{4}$ moet worden opgelost (1p)
- Hieruit volgt $4 = (3x - 4)^{\frac{1}{2}}$ (1p)
- $3x - 4 = 16$ (1p)
- Dus $x = \frac{20}{3}$ (1p)
- $f\left(\frac{20}{3}\right) = 8$ en het punt op $l$ met x-coördinaat $\frac{20}{3}$ heeft y-coördinaat $\frac{3}{4} \cdot \frac{20}{3} = 5$ (1p)
- $c = 8 - 5 = 3$ (1p)
Voor het eerste antwoordelement (de afgeleide $f'(x)$) mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
2021, tijdvak 3: Prooidieren en roofdieren
Opgavetekst
figuur 1

Model van een prooi-roofdiercyclus met op de verticale as het aantal dieren (0 tot 10 000) en op de horizontale as de tijd t in jaren (van ongeveer -1 tot 15). Prooidieren (dunne lijn): maximum ongeveer 9000 rond t = 1 en t = 11, minimum ongeveer 1000 rond t = 6. Roofdieren (dikke lijn): maximum ongeveer 5000 rond t = 3,5 en t = 13,5, minimum ongeveer 1000 rond t = 8,5. Het aantal roofdieren is op t = 0 ongeveer 1800. De grafieken zijn sinusoïden.
figuur 2

Geschetste grafieken van p (het aantal prooidieren, dunne lijn) en r (het aantal roofdieren, dikke lijn) in een assenstelsel met een horizontale as voor de tijd en een verticale as voor het aantal dieren. Er staan geen getallen op de assen; de figuur is een schets.
Vraag 10 3 punten
In het model van figuur 2 gelden $p(t) = 4800 + 3400\sin\left(\frac{1}{4}\pi(t - 3)\right)$ en $r(t) = 2500 + 1300\cos\left(\frac{1}{4}\pi(t + 1)\right)$, met $p$ het aantal prooidieren, $r$ het aantal roofdieren en $t$ de tijd in jaren. In figuur 2 zijn de grafieken van $p$ en $r$ geschetst. In elke periode is er één moment waarop de groeisnelheid van het aantal prooidieren maximaal is. In het bijbehorende punt op de grafiek is de helling dus maximaal. Bereken deze maximale groeisnelheid. Geef je eindantwoord in gehele honderdtallen prooidieren per jaar.
Bekijk het antwoord
- Voert de hellingfunctie van $p$ in op de GR, of leidt uit het functievoorschrift af dat de groeisnelheid maximaal is bij $t = 3$ (daar stijgt de grafiek door de evenwichtsstand) (1p)
- Beschrijft hoe het maximum van deze functie kan worden berekend, of benadert de groeisnelheid met $\frac{p(3{,}001) - p(3)}{0{,}001}$ of met de raaklijn bij $t = 3$ op de GR (1p)
- De maximale groeisnelheid is (afgerond) 2700 prooidieren per jaar (1p)
Gebruikt de kandidaat het functievoorschrift van $r$ in plaats van dat van $p$, dan voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen. Een differentiequotiënt met een interval $\Delta t > 0{,}001$ dat leidt tot het antwoord 2700, levert geen scorepunten in mindering op.
2021, tijdvak 3: Maximale richtingscoëfficiënt
Opgavetekst
figuur 1

Grafiek van f voor x groter dan 0: de grafiek stijgt, bereikt een top en daalt daarna en snijdt de x-as. Lijn l gaat door de oorsprong O en het punt P op de grafiek van f. Het punt P ligt op de dalende tak. De verschillen Delta x = p en Delta y = f(p) zijn met stippellijnen aangegeven. Lijn l is minder steil dan in figuur 2. Geen getallen op de assen.
figuur 2

Zelfde soort tekening als figuur 1, met het punt P dichter bij de top van de grafiek van f. Lijn l door O en P is steiler dan in figuur 1. De verschillen Delta x = p en Delta y = f(p) zijn met stippellijnen aangegeven. Geen getallen op de assen.
Vraag 17 5 punten
Op het domein $(0, \infty)$ wordt de functie $f$ gegeven door $f(x) = 3 - \frac{1}{x^2} - x$. Het punt $P$ ligt op de grafiek van $f$. De x-coördinaat van $P$ is $p$. De y-coördinaat van $P$ is dus $f(p)$. De lijn $l$ gaat door de oorsprong $O$ en door $P$. De richtingscoëfficiënt van $l$ noemen we $a$. Er geldt: $a = \frac{\Delta y}{\Delta x} = \frac{f(p)}{p}$. In de figuren 1 en 2 is lijn $l$ voor twee posities van $P$ getekend. In figuur 2 is $a$ groter dan in figuur 1. Er is een waarde van $p$ waarvoor $a$ maximaal is. Deze waarde van $p$ kun je berekenen door eerst $a$ uit te drukken in $p$. Bereken exact de waarde van $p$ waarvoor $a$ maximaal is.
Bekijk het antwoord
- $a = \frac{f(p)}{p} = \frac{3 - \frac{1}{p^2} - p}{p}$ (1p)
- $a = 3p^{-1} - p^{-3} - 1$ (1p)
- $a' = -3p^{-2} + 3p^{-4}$ (1p)
- $a' = 0$ geeft $-3p^2 + 3 = 0$ (1p)
- $3p^2 = 3$, dus $p = 1$ ($p = -1$ voldoet niet) (1p)
Wordt er met $x$ in plaats van met $p$ gewerkt, dan hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2019, tijdvak 1: Formule van Wilson
Vraag 2 3 punten
De geluidssnelheid in zeewater kan worden benaderd met de formule van Wilson: $v = 1449,2 + 4,623T - 0,0546T^2 + 1,391(Z - 35) + \frac{D}{60}$ Hierin is v de geluidssnelheid in m/s, T de watertemperatuur in ºC, Z het zoutgehalte van het zeewater in promille (‰) en D de waterdiepte in m. Bij een bepaalde watertemperatuur zal de geluidssnelheid in zeewater maximaal zijn. Deze watertemperatuur is onafhankelijk van de waterdiepte en het zoutgehalte. Daarom mogen Z en D als constanten worden beschouwd bij het berekenen van deze watertemperatuur. Bereken algebraïsch de temperatuur in graden Celsius waarbij de geluidssnelheid in zeewater maximaal is. Geef je eindantwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt de afgeleide van v naar T op: 4,623 - 0,1092T (of bepaalt met een kwadratisch verband in T het maximum bij T = -b/(2a)) (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking 4,623 - 0,1092T = 0 opgelost kan worden (1p)
- Geeft als eindantwoord de temperatuur 42,3 (°C) (1p)
2019, tijdvak 2: Viscositeit
Vraag 5 3 punten
Voor de viscositeit geldt $V=\frac{1+0,5C}{(1-C)^4}$, met C de concentratie suiker. Ongeveer gelijktijdig met de vondst van deze formule stelde Emil Hatschek een lineaire formule op: $V_{lin}=a\cdot C+b$. Hierin is $V_{lin}$ een benadering van V. Voor dit lineaire verband geldt: $a=V'(0)$ en $b=V(0)$. De waarde van $V'(0)$ kan benaderd worden door het differentiequotiënt $\frac{\Delta V}{\Delta C}$ op een heel klein interval. Stel met behulp van het differentiequotiënt op het interval $[0;\,0{,}001]$ een formule op voor $V_{lin}$. Geef de getallen in je eindantwoord zo nodig in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt het differentiequotiënt op: $\frac{\Delta V}{\Delta C}=\frac{V(0{,}001)-V(0)}{0{,}001}$. (1p)
- Berekent het differentiequotiënt op dit interval als ongeveer $4{,}5$. (1p)
- Vindt $V(0)=1$ en geeft $V_{lin}=4{,}5\cdot C+1$ (dus $a=4{,}5$ en $b=1$). (1p)
2019, tijdvak 2: Twee toppen en twee evenwijdige lijnen
Vraag 6 4 punten
De functie f wordt gegeven door $f(x)=-(2x-3)^3+3x^2-6x+4$. Voor de afgeleide functie van f geldt: $f'(x)=-24x^2+78x-60$. Bewijs dat inderdaad geldt: $f'(x)=-24x^2+78x-60$. Een van de twee uitwerkingen van het correctievoorschrift is volledig goed: (1) differentieer met de kettingregel tot $f'(x)=-6(2x-3)^2+6x-6$ en werk uit tot $-24x^2+78x-60$; of (2) werk eerst $(2x-3)^3$ en $f(x)$ uit tot $f(x)=-8x^3+39x^2-60x+31$ en differentieer daarna.
Bekijk het antwoord
- Bewijst met een van de twee uitwerkingen dat $f'(x)=-24x^2+78x-60$, zonder fouten in het differentiëren of herleiden. (4p)
Puntenverdeling eerste uitwerking: 2 punten voor $f'(x)=-6(2x-3)^2+6x-6$ (kettingregel); 1 punt voor $f'(x)=-6(4x^2-12x+9)+6x-6$; 1 punt voor $f'(x)=-24x^2+72x-54+6x-6=-24x^2+78x-60$. Puntenverdeling tweede uitwerking: 1 punt voor $(2x-3)^2=4x^2-12x+9$; 1 punt voor $(2x-3)^3=8x^3-36x^2+54x-27$; 1 punt voor $f(x)=-8x^3+39x^2-60x+31$; 1 punt voor $f'(x)=-24x^2+78x-60$. Past de leerling bij de eerste uitwerking de kettingregel niet of niet correct toe, dan maximaal 2 punten.
Figuur

Assenstelsel met x-as en y-as, met het punt O. Grafiek van f: een derdegraads kromme met een minimum bij A en een maximum bij B; de grafiek daalt links van P, gaat door P en stijgt tot B, en daalt daarna steil naar beneden. Lijn k gaat door A en B, snijdt de x-as in K en de y-as in M (onder O). Lijn l is evenwijdig aan k, gaat door P, snijdt de x-as in L (dicht bij O) en de y-as in N (net onder O). Driehoek OKM is grijs gearceerd, driehoek OLN is donker. Pijltjes op k en l geven de evenwijdigheid aan.
Vraag 7 7 punten
De functie f wordt gegeven door $f(x)=-(2x-3)^3+3x^2-6x+4$, met $f'(x)=-24x^2+78x-60$. De grafiek van f heeft twee toppen. Dit zijn de punten A en B. De lijn k is de lijn door A en B. Het punt P(1, 2) ligt op de grafiek van f. De lijn l is evenwijdig aan lijn k en gaat door P. Lijn k snijdt de x-as in punt K en de y-as in punt M. Lijn l snijdt de x-as in punt L en de y-as in punt N. Vanwege de evenwijdigheid van lijn k en lijn l is driehoek OKM gelijkvormig met driehoek OLN. Zie de figuur. Lijnstuk KM is z keer zo lang als lijnstuk LN. Bereken exact de waarde van z.
Bekijk het antwoord
- Stelt $f'(x)=0$ op en lost die op met de abc-formule. (1p)
- Vindt $x=1\frac{1}{4}$ of $x=2$ als x-coördinaten van de toppen. (1p)
- Vindt de toppen $A\left(1\frac{1}{4},\,1\frac{5}{16}\right)$ en $B(2,3)$. (1p)
- Berekent de richtingscoëfficiënt van k: $\frac{3-1\frac{5}{16}}{2-1\frac{1}{4}}=2\frac{1}{4}$. (1p)
- Stelt voor k en l een vergelijking op van de vorm $y=2\frac{1}{4}x+b$. (1p)
- Vindt $b=-1\frac{1}{2}$ voor k (met B) en $b=-\frac{1}{4}$ voor l (met P(1, 2)). (1p)
- Berekent de vergrotingsfactor $z=\frac{OM}{ON}=\frac{1\frac{1}{2}}{\frac{1}{4}}=6$. (1p)
2018, tijdvak 1: De helling
Vraag 9 6 punten
De functie $f$ is gegeven door $f(x) = \frac{2}{3}(x-1)^3 - \frac{1}{2}x$. Bereken exact voor welke waarden van $x$ de helling van de grafiek van $f$ groter is dan $3\frac{1}{2}$.
Bekijk het antwoord
- Differentieert: $f'(x) = 2(x-1)^2 - \frac{1}{2}$ (1p)
- Stelt de vergelijking $2(x-1)^2 - \frac{1}{2} = 3\frac{1}{2}$ op die opgelost moet worden (1p)
- Herleidt tot $(x-1)^2 = 2$ (1p)
- Komt tot $x = 1 - \sqrt{2}$ of $x = 1 + \sqrt{2}$ (1p)
- Geeft als antwoord dat de helling groter is dan $3\frac{1}{2}$ voor $x < 1 - \sqrt{2}$ en voor $x > 1 + \sqrt{2}$ (2p)
Is alleen de oplossing $x < 1 - \sqrt{2}$ of alleen de oplossing $x > 1 + \sqrt{2}$ gevonden, dan maximaal 4 punten voor deze vraag.
2018, tijdvak 1: Raaklijnen door de oorsprong
Opgavetekst
Figuur 1

Grafiek van f met een verticale stippellijn, en de rechte lijn k die de grafiek raakt in het punt A. Lijn k gaat door de oorsprong O. In de figuur staan de letters O, A, k, f, x en y.
Vraag 13 5 punten
De functie $f$ is gegeven door $f(x) = \frac{1}{2x-3} - x - 1$. De lijn $k$ raakt de grafiek van $f$ in het punt $A(1,-3)$. Zie figuur 1. Lijn $k$ gaat door de oorsprong. Bewijs dit met behulp van differentiëren.
Bekijk het antwoord
- Differentieert $f$ correct (met de kettingregel): $f'(x) = -\frac{2}{(2x-3)^2} - 1$ (2p)
- Berekent $f'(1) = -3$ (1p)
- Stelt een vergelijking van $k$ op van de vorm $y = -3x + b$ (1p)
- Vult $A(1,-3)$ in, vindt $b = 0$ en concludeert dat $k$ met vergelijking $y = -3x$ door de oorsprong gaat (1p)
Is de kettingregel niet of niet correct toegepast, dan maximaal 3 punten voor deze vraag.
2018, tijdvak 2: Productiviteit
Opgavetekst
Figuur

Grafiek van de productiviteit P (%) tegen de temperatuur T (°C). De verticale as heeft de waarden 80, 90 en 100; de horizontale as de waarden 15, 20, 25, 30 en 35 (°C). De grafiek begint bij ongeveer 90 bij 15 °C, stijgt naar een top van ongeveer 100 rond 21 tot 22 °C en daalt daarna tot ongeveer 83 bij 35 °C. Er zijn rasterlijnen getekend.
Vraag 9 4 punten
Werken op een hete zomerdag kost meer moeite dan op een dag met een temperatuur van een graad of twintig. In deze opgave kijken we hoe de omgevingstemperatuur invloed heeft op de productiviteit: de hoeveelheid werk die een mens gemiddeld verzet. De productiviteit P op de verticale as geeft aan hoe hoog de productiviteit is ten opzichte van de maximale productiviteit. Zo zie je dat bij een temperatuur van 15 °C de productiviteit 90% is van wat maximaal mogelijk is. De grafiek in de figuur kan worden benaderd met de volgende formule: $P = 0{,}00623T^3 - 0{,}58274T^2 + 16{,}47524T - 46{,}76666$. Hierbij is P de productiviteit in procenten ten opzichte van de maximale productiviteit en T de temperatuur in graden Celsius (°C). De formule geldt voor $15 \leq T \leq 35$. De temperatuur waarbij de productiviteit volgens de formule maximaal is, noemt men de ideale temperatuur. Iemand vraagt zich af door welke verandering van de temperatuur de productiviteit het meest afneemt: twee graden daling ten opzichte van de ideale temperatuur, of twee graden stijging ten opzichte van de ideale temperatuur. Onderzoek, zonder gebruik te maken van de figuur, door welke van deze twee veranderingen de productiviteit het meest afneemt.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe het maximum van P gevonden kan worden, met de grafische rekenmachine of met $P'(T) = 0$ (1p)
- Vindt de ideale temperatuur $T \approx 21{,}65$ °C (1p)
- Berekent $P(19{,}65) \approx 99{,}2$% en $P(23{,}65) \approx 99{,}3$% (1p)
- Concludeert dat de productiviteit het meest afneemt bij twee graden daling ten opzichte van de ideale temperatuur (1p)
Eindantwoord: twee graden daling ten opzichte van de ideale temperatuur (de ideale temperatuur is ongeveer 21,65 °C). Een methode met de grafische rekenmachine of met de afgeleide $P'(T) = 0{,}01869T^2 - 1{,}16548T + 16{,}47524$ is beide goed.
Hoe vaak differentiëren in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 2 | 4, 14 | 2 | 13% |
| 2025, tijdvak 2 | 4 | 1 | 7% |
| 2024, tijdvak 1 | 1-2, 9, 18 | 4 | 22% |
| 2023, tijdvak 1 | 18 | 1 | 8% |
| 2023, tijdvak 2 | 3, 15, 17, 19 | 4 | 24% |
| 2022, tijdvak 1 | 9, 12 | 2 | 15% |
| 2022, tijdvak 2 | 12-13, 17 | 3 | 21% |
| 2022, tijdvak 3 | 1, 3 | 2 | 13% |
| 2021, tijdvak 1 | 1, 6, 14-15 | 4 | 24% |
| 2021, tijdvak 2 | 3, 7 | 2 | 10% |
| 2021, tijdvak 3 | 5, 10, 17 | 3 | 20% |
| 2019, tijdvak 1 | 2 | 1 | 6% |
| 2019, tijdvak 2 | 5-7 | 3 | 20% |
| 2018, tijdvak 1 | 9, 13 | 2 | 11% |
| 2018, tijdvak 2 | 9 | 1 | 6% |
In 15 van de 18 ingedeelde examens wiskunde B havo staat een vraag over differentiëren, samen 35 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 1: 4 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over differentiëren, daarvoor 15%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met differentiëren
Maak de 15 nieuwste examenvragen over differentiëren online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over differentiëren
Andere onderwerpen wiskunde B havo
- Functies en grafieken
- Meetkunde met coördinaten
- Exponentiële en logaritmische functies
- Goniometrische functies
- Vergelijkingen en ongelijkheden
- Bewijzen
Differentiëren op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde B havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker wiskunde B per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde B toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt differentiëren voor in het eindexamen wiskunde B havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 35 vragen over differentiëren, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 15 van die examens.
In welk examen wiskunde B havo stonden de meeste vragen over differentiëren?
In het examen van 2024, tijdvak 1, met 4 vragen: 1-2, 9, 18.
Hoe oefen ik examenvragen over differentiëren?
Op deze pagina staan alle vragen over differentiëren met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.