Examenvragen rijen wiskunde C vwo
42 vragen over rijen uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Rijen komt in 16 van de 18 examens wiskunde C vwo voor, met 42 vragen (10% van alle examenvragen). Het meest in 2024, tijdvak 1 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over rijen
Per examen de vragen over rijen, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 2: Pallets met stenen
Opgavetekst
Steenfabriek De Kei verkoopt allerlei soorten stenen, waaronder sierstenen. De Kei verkoopt deze sierstenen per pallet met 500 stenen. Zo’n pallet met stenen kost 460 euro.

Om de verkoop te bevorderen wil De Kei een van de volgende twee aanbiedingen doen:
Aanbieding A:
Bij aankoop van twee pallets tegelijk krijgt de klant 2% korting op de prijs van beide pallets. Bij aankoop van drie pallets krijgt de klant 3% korting op de prijs van alle drie de pallets, enzovoort.
Aanbieding B:
Bij aankoop van meer pallets tegelijk betaalt de klant voor de tweede pallet 450 euro, de derde pallet 440 euro, enzovoort. Elke volgende pallet is dus steeds 10 euro goedkoper.
Wanneer een klant vier pallets tegelijk koopt, is hij met aanbieding B duurder uit dan met aanbieding A.
Bij aanbieding A hangt de prijs per pallet P_n in euro’s af van het aantal pallets n dat je koopt. Bij aankoop van twee of meer pallets geldt:
P_n = 460 ⋅ 1 − n/100
Met behulp van deze formule kun je een formule opstellen voor de totale prijs A_n in euro’s van een aankoop van n pallets bij aanbieding A. Er geldt:
A_n = 460 n − 4,6 n² met n ≥ 2
Vraag 14 3 punten
Leid deze formule voor A_n af met behulp van de formule voor P_n .
Bekijk het antwoord
- De totale prijs is gelijk aan het aantal pallets maal de prijs per pallet (of A_n = n ⋅ P_n ) (1)
- Dus A_n = n ⋅ 460 ⋅ 1 −100 n (1)
- De rest van de herleiding (1)
2025, tijdvak 1: De slimste mens
Vraag 19 3 punten
‘De slimste mens’ is een televisiequiz. In elke aflevering van deze quiz strijden drie kandidaten tegen elkaar. Van deze quiz worden per jaar twee seizoenen uitgezonden, één in de zomer en één in de winter. Elk seizoen bevat 30 of 35 afleveringen. Alleen het 11e seizoen bevatte slechts 5 afleveringen. In de zomer van 2020 werd het 17e seizoen uitgezonden. De 30e aflevering van dit seizoen was de 500e aflevering van deze quiz. Bereken hoeveel van de seizoenen vóór dit 17e seizoen uit 35 afleveringen bestonden.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt het aantal afleveringen van de 15 seizoenen vóór het 17e (zonder het 11e): 500 - 30 - 5 = 465 (of stelt de vergelijking 35x + 30(15 - x) + 5 = 470 op, met x het aantal seizoenen van 35 afleveringen) (1p)
- Berekent 15 · 30 = 450 en het verschil 465 - 450 = 15 (of lost de vergelijking op) (1p)
- Antwoord: 15 : 5 = 3 seizoenen met 35 afleveringen (1p)
2025, tijdvak 1: Zonnebloemen
Opgavetekst
Figuur 1 en foto 1 Zonnebloemen

Links figuur 1: een tekening van spiralen die linksom en rechtsom draaien, als netwerk van lijnen. Rechts foto 1: een zonnebloem met 21 linksom draaiende en 34 rechtsom draaiende spiralen. Het spiralenpaar van foto 1 is (21 , 34).
Foto's A tot en met D Zonnebloemen

Vier foto's van zonnebloemen naast elkaar, van links naar rechts A, B, C en D. Onder elke foto staat het bijbehorende spiralenpaar.
Foto E Zonnebloemen

Foto van een zonnebloem, aangeduid met E, met het bijbehorende spiralenpaar (57 , 89).
Vraag 22 2 punten
In figuur 1 en foto 1 zie je bijvoorbeeld een zonnebloem met 21 linksom draaiende en 34 rechtsom draaiende spiralen. De getallen 21 en 34 zijn opvallend, omdat het twee opeenvolgende getallen uit de rij van Fibonacci zijn. In deze opgave bedoelen we met een spiralenpaar het aantal linksom draaiende en het aantal rechtsom draaiende spiralen in een specifieke zonnebloem. We noteren deze spiralenparen steeds tussen haakjes met het kleinste aantal eerst. Het spiralenpaar uit foto 1 wordt dus genoteerd als (21 , 34). Met een fibonacci-spiralenpaar bedoelen we dat het spiralenpaar uit twee opeenvolgende getallen uit de rij van Fibonacci bestaat. Het spiralenpaar uit foto 1 is dus een fibonacci-spiralenpaar. Een recursieve formule van de rij van Fibonacci is $F_n = F_{n-1} + F_{n-2}$ met $F_0 = F_1 = 1$. Hieronder staan nog vijf andere foto's van zonnebloemen uit het onderzoek, met de bijbehorende spiralenparen: A (55 , 89), B (34 , 57), C (42 , 68), D (89 , 144) en E (57 , 89). Onderzoek op welke van deze foto's zonnebloemen staan afgebeeld met een fibonacci-spiralenpaar.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de rij van Fibonacci (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, …) of de recursieve formule om de spiralenparen te controleren (1p)
- Antwoord: foto A en foto D (1p)
Foto 2 Zonnebloemen

Foto van een zonnebloem met gestippelde lijnen die de spiralen aangeven. Bij de foto hoort het spiralenpaar (29 , 47).
Vraag 24 3 punten
Niet alle zonnebloemen blijken dus fibonacci-spiralenparen te hebben. Toch is er bij de andere spiralenparen vaak wel iets bijzonders aan de hand, waardoor de andere zonnebloemen ook kunnen worden ingedeeld in zogeheten families. De zonnebloem van foto 2 heeft het spiralenpaar (29 , 47) en behoort tot een andere familie dan de zonnebloemen met fibonacci-spiralenparen. Bij de familie van deze bloem zijn de spiralenparen twee opeenvolgende getallen uit een andere rij. Deze rij is wel vergelijkbaar met de rij van Fibonacci, want ook voor deze rij geldt dat elke term de som is van de twee voorafgaande termen. Van de familie van zonnebloemen uit foto 2 is het kleinste aantal spiralen 11 en het grootste aantal spiralen 123. Geef alle mogelijke spiralenparen uit deze familie. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Laat zien hoe het getal 76 gevonden kan worden, bijvoorbeeld 29 + 47 = 76 (1p)
- Laat zien hoe het getal 18 gevonden kan worden, bijvoorbeeld 47 - 29 = 18 (1p)
- Geeft de spiralenparen (11 , 18), (18 , 29), (29 , 47), (47 , 76) en (76 , 123) (1p)
Bij het derde element voor het ontbreken van het spiralenpaar (29 , 47) geen scorepunten in mindering brengen.
2024, tijdvak 1: Veldleeuweriken
figuur 2

Lijngrafiek van het percentage veldleeuweriken ten opzichte van het totale aantal veldleeuweriken in 1990, voor heel Nederland. Horizontale as: jaartal van 1990 tot en met 2014. Verticale as: percentage ten opzichte van het totale aantal in 1990, van 0 tot 120. Afleesbaar: in 1990 is de waarde 100, in 2005 ongeveer 40 en in 2014 ongeveer 38.
Vraag 6 4 punten
In figuur 2 zie je voor heel Nederland hoe het percentage veldleeuweriken zich in de jaren vanaf 1990 tot en met 2014 ontwikkelde ten opzichte van het totale aantal veldleeuweriken in 1990.
We voeren de variabelen P en t in. Hierin is P het percentage veldleeuweriken ten opzichte van het totale aantal veldleeuweriken in 1990 in Nederland en is t de tijd in jaren met $t = 0$ in het jaar 1990.
Ondanks de schommelingen kan het verband tussen P en t in de jaren vanaf 1990 tot en met 2005 goed benaderd worden met een rij die hoort bij een exponentieel verband.
Uit figuur 2 valt af te lezen dat het totale aantal veldleeuweriken in Nederland in 2005 nog maar 40% was van het totale aantal veldleeuweriken in 1990.
Stel met behulp van dit gegeven een recursieve formule op voor de rij. Geef de getallen in je antwoord zo nodig in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Voor de factor r per jaar geldt $r^{15} = 0{,}4$ (of: per 15 jaar geldt een factor 0,4) (1p)
- $r \approx 0{,}941$ (0,9407...) (1p)
- De recursieve formule is $P(t) = 0{,}941 \cdot P(t-1)$ (of, met T per 15 jaar: $P(T) = 0{,}4 \cdot P(T-1)$) (1p)
- De beginterm is $P(0) = 100$ (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: als de kandidaat alleen de directe formule opstelt, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
figuur 3

Spreidingsdiagram van 265 gevangen jonge veldleeuweriken. Horizontale as: tarsuslengte (in mm), van 5 tot 30. Verticale as: gewicht (in gram), van 0 tot 35. Elke vogel is een stip. Daardoor loopt een kromme die het verband benadert, van ongeveer 9 gram bij een tarsuslengte van 8 mm tot ongeveer 28 gram bij 30 mm.
Vraag 7 4 punten
Sovon deed niet alleen onderzoek naar het aantal veldleeuweriken in Nederland, maar ving ook regelmatig jonge veldleeuweriken om ze te meten en te wegen. In figuur 3 is van 265 gevangen jonge veldleeuweriken het gewicht uitgezet tegen de zogeheten tarsuslengte, dat is de lengte van het onderbeen.
In figuur 3 is ook een kromme weergegeven die het verband tussen het gewicht en de tarsuslengte benadert. Deze kromme kan worden beschreven met de formule: $G = \frac{22}{1 + 1420 \cdot 2{,}72^{-0{,}307 \cdot T}} + 9$
Hierin is G het gewicht in grammen en T de tarsuslengte in millimeters.
Het gewicht van een jonge veldleeuwerik heeft een grenswaarde. Beredeneer aan de hand van de formule voor G, dus zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden, hoe groot deze grenswaarde is.
noot 1 Men meet de tarsuslengte als een maat voor de leeftijd van de jonge veldleeuwerik omdat de leeftijd zelf moeilijk te bepalen valt.
Bekijk het antwoord
- Voor grote waarden van T is $2{,}72^{-0{,}307 \cdot T}$ ongeveer gelijk aan 0, dus $1420 \cdot 2{,}72^{-0{,}307 \cdot T}$ is ongeveer gelijk aan 0 (1p)
- Dan is $1 + 1420 \cdot 2{,}72^{-0{,}307 \cdot T}$ ongeveer gelijk aan 1 (1p)
- Dan is $\frac{22}{1 + 1420 \cdot 2{,}72^{-0{,}307 \cdot T}}$ ongeveer gelijk aan 22 (1p)
- De gevraagde grenswaarde is $22 + 9 = 31$ gram (1p)
2024, tijdvak 1: Rubiks kubussen
Opgavetekst
tabel
| n | $T_n$ |
|---|---|
| 2 | 0,49 |
| 3 | 3,47 |
| 4 | 18,42 |
| 5 | 37,28 |
| 6 | 73,82 |
| 7 | 107,89 |
noot 1 De gegeven wereldrecords zijn van maart 2019.
Vraag 17 2 punten
Er worden regelmatig wedstrijden gehouden waarbij Rubiks kubussen zo snel mogelijk moeten worden opgelost. In de tabel staan de wereldrecords voor het oplossen van Rubiks kubussen. Hierbij is n het kubusnummer en $T_n$ de wereldrecordtijd in seconden behorende bij kubusnummer n.
In de tabel is te zien dat hoe groter de n is, hoe langer de tijd is die nodig is om de Rubiks kubus op te lossen.
Toon aan dat er in de tabel geen sprake is van een lineair of exponentieel verband tussen n en $T_n$.
Bekijk het antwoord
- $3{,}47 - 0{,}49 = 2{,}98$ en $18{,}42 - 3{,}47 = 14{,}95$; omdat de verschillen verschillen, is er geen sprake van een lineair verband (1p)
- $\frac{3{,}47}{0{,}49} \approx 7{,}1$ en $\frac{18{,}42}{3{,}47} \approx 5{,}3$; omdat de factoren verschillen, is er geen sprake van een exponentieel verband (1p)
Vraag 18 3 punten
De gegevens in de tabel worden redelijk benaderd door de formule $T_n = 0{,}026 \cdot n^{4{,}4}$. We nemen aan dat deze formule geldt voor alle waarden van n groter dan of gelijk aan 2.
Bereken met behulp van de formule vanaf welk kubusnummer het wereldrecord boven het uur zal liggen.
Bekijk het antwoord
- Beschrijven hoe de vergelijking $0{,}026 \cdot n^{4{,}4} = 3600$ kan worden opgelost (1p)
- $n \approx 14{,}7$ (1p)
- Het antwoord: 15 (1p)
Vraag 19 3 punten
De formule is $T_n = 0{,}026 \cdot n^{4{,}4}$, geldig voor alle waarden van n groter dan of gelijk aan 2.
De grootste kubus die er is, is een kubus met kubusnummer 33. Bereken wat volgens de formule het wereldrecord is voor een kubus met kubusnummer 33. Geef je antwoord in hele dagen, uren en minuten.
Bekijk het antwoord
- $T_{33} = 0{,}026 \cdot 33^{4{,}4} \approx 124\,863$ seconden (1p)
- Toelichten hoe het aantal seconden wordt omgerekend naar dagen, uren en minuten (1p)
- Het antwoord: 1 dag, 10 uur en 41 minuten (1p)
Vraag 20 3 punten
De formule is $T_n = 0{,}026 \cdot n^{4{,}4}$.
Als n verdubbelt, dan wordt $T_n$ met een factor vermenigvuldigd.
Bepaal die factor. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Het kiezen van getallen voor n en 2n (1p)
- Berekenen van $T_n$ en $T_{2n}$ (1p)
- Het delen van $T_{2n}$ door $T_n$ geeft het antwoord: 21,1 (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 13, vraag 20): bij deze vraag moeten altijd 3 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord. Reden van de aanvulling: de formulering biedt de ruimte om met de formule of met de tabel te werken, wat verschillende, niet met elkaar overeenstemmende antwoorden oplevert.
2024, tijdvak 2: Krattenbrug
Vraag 9 4 punten
Een krattenbrug heeft twee torens van elk 29 lagen gestapelde kratten. De bovenste laag geven we nummer 1, de laag direct daaronder nummer 2, enzovoorts. Voor de bovenste 11 lagen geldt voor het aantal kratten per laag A(n): $A(n) = 3{,}5n + 3{,}5$ voor lagen met een oneven nummer en $A(n) = 3{,}5n + 3$ voor lagen met een even nummer. Hierin is A(n) het aantal kratten en n het nummer van de laag. Neem aan dat voor de overspanning in totaal 4950 kratten zijn gebruikt. Voor beide torens geldt dat laag 12 tot en met laag 29 elk evenveel kratten bevat als laag 11. Bereken het totaal aantal kratten in de hele krattenbrug.
Bekijk het antwoord
- Een tabel met de aantallen 7, 10, 14, 17, 21, 24, 28, 31, 35, 38 en 42 kratten in laag 1, 2, ..., 11. (1p)
- Het aantal kratten in laag 11 tot en met 29 is $19 \cdot 42 = 798$. (1p)
- Het aantal kratten in de bovenste 10 lagen is $7 + 10 + 14 + 17 + 21 + 24 + 28 + 31 + 35 + 38 = 225$. (1p)
- Het antwoord: $4950 + 2 \cdot (798 + 225) = 6996$ kratten. (1p)
2023, tijdvak 1: Engelendeel
Tabel
Bijvoorbeeld: Een ketel bevat 500 liter whisky. Na een jaar is daarvan 3%, dus 15 liter, verloren gegaan. Er wordt aan het eind van dat jaar 15 liter nieuw geproduceerde whisky in de ketel gedaan, zodat er dan 485 liter whisky van 1 jaar oud en 15 liter whisky van 0 jaar oud in zit. Aan het eind van het tweede jaar is er weer 15 liter verloren gegaan en ook dit wordt weer aangevuld met nieuw geproduceerde whisky, enzovoorts.
In de tabel staat voor een aantal jaren de samenstelling van het mengsel aan het eind van het jaar, in procenten.
Kop boven de kolommen n t/m n −4: leeftijd van de whisky.
| jaar (n) | n | n −1 | n −2 | n −3 | n −4 |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 100 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 97 | 3 | 0 | 0 | 0 |
| 2 | 94,09 | 2,91 | 3 | 0 | 0 |
| 3 | 91,27 | 2,82 | 2,91 | 3 | 0 |
| 4 | 88,53 | 2,74 | 2,82 | 2,91 | 3 |
| 5 | 85,87 | … | … | … | … |
In de tabel kun je bijvoorbeeld aflezen dat aan het eind van het 4e jaar 88,53% van het mengsel bestaat uit 4 jaar oude whisky, 2,74% uit 3 jaar oude whisky, 2,82% uit 2 jaar oude whisky, 2,91% uit 1 jaar oude whisky en 3% uit nieuw geproduceerde whisky (0 jaar oude whisky).
Vraag 12 2 punten
Aan het eind van jaar n is een deel van het mengsel dus n jaar oud. De rest is een mengsel van whisky's van leeftijd 0 jaar tot en met n −1 jaar oud. De percentages later toegevoegde whisky's in dat mengsel vormen de rij: 3; 2,91; 2,82; 2,74; … . Stel een recursieve formule op van deze rij.
Bekijk het antwoord
- $W(1)=3$ (1p)
- $W(n+1)=0{,}97\cdot W(n)$ (of een vergelijkbare vorm) (1p)
Als een kandidaat bij het eerste antwoordelement W(0)=3 heeft genoteerd, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Vraag 13 4 punten
Aan het eind van jaar n is een deel van het mengsel dus n jaar oud. De rest is een mengsel van whisky's van leeftijd 0 jaar tot en met n −1 jaar oud. De percentages later toegevoegde whisky's in dat mengsel vormen de rij: 3; 2,91; 2,82; 2,74; … . Bereken hoeveel procent van het mengsel aan het eind van het 7e jaar bestaat uit whisky van 5 jaar of ouder. Geef je antwoord in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- Het percentage whisky van 7 jaar oud is $100\cdot 0{,}97^7=80{,}79\ldots$ (1p)
- De percentages whisky van 6 en 5 jaar oud zijn respectievelijk $3\cdot 0{,}97^6=2{,}49\ldots$ en $3\cdot 0{,}97^5=2{,}57\ldots$ (1p)
- Het totale percentage is dus 85,873… (1p)
- Het antwoord: 85,87 (%) (1p)
Ook goed: een verder ingevulde tabel (3 punten) en het antwoord 85,87 (%) (1 punt). Bij het tweede antwoordalternatief mogen bij het eerste antwoordelement voor een niet volledig juist antwoord 1 of 2 scorepunten worden toegekend. Bij beide antwoordalternatieven mag, als gevolg van tussentijds afronden, het antwoord 85,88 (%) worden geaccepteerd.
2023, tijdvak 2: Fibonacci-klok
Opgavetekst
Fibonacci-klok

Foto van de Fibonacci-klok: een klok die uit vijf vierkante vlakken van verschillende grootte bestaat.
Figuur Fibonacci-klok

Vierkanten die samen een rechthoek vormen. De getallen in de vakken geven de lengte van de zijden aan: een vierkant met zijde 2 linksboven, een klein vierkant met zijde 1 rechts daarnaast, een vierkant met zijde 3 linksonder en het grootste vierkant met zijde 5 rechts.
Vraag 10 2 punten
Op internet is een bijzondere klok te koop: de Fibonacci-klok. De klok is gebaseerd op de rij van Fibonacci. Van deze rij zijn de eerste tien termen de getallen: 1 – 1 – 2 – 3 – 5 – 8 – 13 – 21 – 34 – 55. Op de foto zie je dat de klok uit vijf vierkanten bestaat. Deze vierkanten stellen de getallen uit de rij van Fibonacci voor. De getallen in de figuur geven een maat voor de lengte van de zijden van de vierkanten in de figuur aan. Bereken hoeveel keer zo groot de oppervlakte van het grootste vierkant is als de oppervlakte van het op één na grootste vierkant. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de oppervlakte van het grootste vierkant (zijde 5: 25) en van het op één na grootste vierkant (zijde 3: 9) (1p)
- Geeft het antwoord 2,8 (keer zo groot) (1p)
Ook goed is de aanpak met de verhouding van de zijden 5 : 3: de oppervlakte van het grootste vierkant is dan $(\frac{5}{3})^{2} \approx 2{,}8$ keer zo groot als die van het op één na grootste vierkant.
Vraag 11 4 punten
Achter elk van de vierkanten zitten drie lampjes verborgen: een rood, een groen en een blauw. Van deze lampjes brandt er steeds hooguit één. Hierdoor zijn er voor elk vierkant 4 mogelijkheden: het vlak staat 'uit', óf het vlak heeft een kleur: rood, groen of blauw. De klok werkt volgens de 12-uurs-notatie. Daarbij wordt 12.00 weergegeven als 0.00. Elke 5 minuten verspringt de klok. Als de werkelijke tijd bijvoorbeeld 14.50 of 14.53 is, geeft de klok op beide tijdstippen 2.50 weer. De klok heeft veel meer standen dan dat er tijden zijn die de klok kan weergeven. Bereken hoeveel keer zo veel. Geef je antwoord als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal standen van de klok: $4^{5} = 1024$ (1p)
- Stelt vast dat de klok 12 verschillende uren kan aangeven en dat er bij elk uur 12 verschillende standen voor de minuten zijn, omdat alleen vijfvouden kunnen worden aangegeven (1p)
- Berekent het aantal verschillende tijden: $12 \cdot 12 = 144$ (1p)
- Geeft het antwoord: 7 keer zo veel ($1024 : 144 \approx 7{,}1$) (1p)
Vraag 14 4 punten
Iemand wil een vergelijkbare Fibonacci-klok met groene, rode en blauwe lampjes maken, die de werkelijke tijden op de minuut nauwkeurig kan weergeven in de 24-uurs notatie (dus van 0.00 tot en met 23.59). Die klok moet dan aan twee eisen voldoen: 1 Het grootst mogelijke getal moet een optelling zijn met als uitkomst (minstens) 59. 2 Alle getallen van 0 t/m 59 moeten kunnen worden gevormd. Om zo'n klok te maken, moeten er aan de klok uit de figuur vierkanten worden toegevoegd die Fibonacci-getallen voorstellen. Onderzoek welke opeenvolgende getallen uit de rij van Fibonacci dan minimaal aan de klok moeten worden toegevoegd en licht toe dat de klok dan inderdaad aan beide eisen voldoet.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat de optelling $1 + 1 + 2 + 3 + 5 + 8 + 13 + 21 + 34 = 88$ is, dus het grootste getal is minstens 59 (eis 1) (1p)
- Laat zien dat de originele klok de waarden 0 t/m 12 kan maken, en dat door toevoeging van het vierkant met 8 ook de waarden 13 t/m 20 kunnen worden gemaakt (1p)
- Laat zien dat na toevoeging van 13, 21 en 34 ook de waarden 21 t/m 33, 34 t/m 54 en 55 t/m 88 kunnen worden gemaakt, zodat alle waarden 0 t/m 59 te vormen zijn (eis 2) (1p)
- Noemt de getallen 8, 13, 21 en 34 als de opeenvolgende Fibonacci-getallen die minimaal moeten worden toegevoegd (1p)
Als de kandidaat niet toelicht hoe de waarden 13 tot en met 59 voor de minuten kunnen worden gemaakt, kan voor deze vraag maximaal 1 scorepunt worden toegekend.
2022, tijdvak 1: Wereldrecord kratten stapelen
Opgavetekst
foto

Foto van een grote, trapvormige opbouw van kratten, met lagen die naar boven toe steeds smaller worden.
figuur

Schematische, perspectivische tekening van een piramide van kratten, met lagen die naar boven toe steeds kleiner worden. De bovenste krat ligt op de middens van de kratten eronder.
Uitwerkbijlage bij vraag 13: perspectieftekening van de tweede laag

Perspectieftekening van de tweede laag van de piramide. Op de uitwerkbijlage teken je boven op deze laag de krat van de eerste laag.
Vraag 14 5 punten
Wereldrecord kratten stapelen
Het wereldrecord kratten stapelen stond in 2005 op naam van het dorpje Limmen in Noord-Holland. De inwoners van Limmen stapelden een piramide van 63 365 kratten.
De piramide was als volgt opgebouwd: de bovenste laag noemen we de eerste laag en bevat één krat. De laag daaronder is de tweede laag en bevat twee bij twee, dus vier kratten. De hoekpunten van de bovenste krat liggen steeds op de middens van de kratten eronder. De derde laag heeft drie bij drie, dus negen kratten, enzovoort. Zie de foto en de schematische figuur.
Voor het totale aantal kratten $T_n$ van een dergelijke piramide geldt de volgende formule: $T_n = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$
Hierbij is n het aantal lagen. Zoals je op de foto kunt zien, worden de lagen vanaf de onderkant opgebouwd.
Bereken met welke laag, vanaf de onderkant geteld, men bezig was toen men 20% van de 63 365 kratten geplaatst had.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe de vergelijking $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6} = 63\,365$ opgelost kan worden. (1p)
- Geeft $n = 57$. (1p)
- Berekent 20% van de kratten: $0,2 \cdot 63\,365 = 12\,673$ kratten. Bij de aanpak vanaf de bovenkant: $0,8 \cdot 63\,365 = 50\,692$ kratten vanaf de bovenkant. (1p)
- Berekent $57^2 + 56^2 + 55^2 + 54^2 = 12\,326$ en $57^2 + 56^2 + 55^2 + 54^2 + 53^2 = 15\,135$. Bij de aanpak vanaf de bovenkant: $T_{52} = 48\,230$ en $T_{53} = 51\,039$. (1p)
- Geeft als antwoord: men was bezig met de 5e laag vanaf de onderkant. (1p)
Twee aanpakken zijn volledig goed. Vanaf de onderkant: $n = 57$, $0,2 \cdot 63\,365 = 12\,673$ kratten, en de onderste lagen tellen $57^2 + 56^2 + 55^2 + 54^2 = 12\,326$ en $57^2 + \dots + 53^2 = 15\,135$ kratten. Vanaf de bovenkant: $0,8 \cdot 63\,365 = 50\,692$ kratten vanaf de bovenkant, met $T_{52} = 48\,230$ en $T_{53} = 51\,039$. In beide gevallen is het de 5e laag vanaf de onderkant.
Vraag 15 3 punten
Voor het totale aantal kratten $T_n$ van een dergelijke piramide geldt de volgende formule: $T_n = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$
Hierbij is n het aantal lagen.
De formule $T_n = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$ kan herleid worden tot de vorm $T_n = an^3 + bn^2 + cn$.
Laat deze herleiding zien en laat a, b en c als breuk staan.
Bekijk het antwoord
- Herleidt $n(n+1)(2n+1)$ tot $2n^3 + 3n^2 + n$, dus $T_n = \frac{2n^3 + 3n^2 + n}{6}$. (2p)
- Geeft $a = \frac{2}{6}$, $b = \frac{3}{6}$ en $c = \frac{1}{6}$ (of $\frac{1}{3}$, $\frac{1}{2}$ en $\frac{1}{6}$). (1p)
Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
Vraag 16 4 punten
Voor het totale aantal kratten $T_n$ van een dergelijke piramide geldt de volgende formule: $T_n = \frac{n(n+1)(2n+1)}{6}$
Hierbij is n het aantal lagen.
In 2011 moest Nederland het wereldrecord afstaan aan Duitsland, waar men met 105 995 kratten een piramide heeft gebouwd.
Elin beweert dat de Duitse piramide niet op dezelfde manier kan zijn opgebouwd als de Nederlandse piramide.
Onderzoek of Elin gelijk heeft.
Bekijk het antwoord
- Berekent $T_{67} = 102\,510$. (1p)
- Berekent $T_{68} = 107\,134$. (1p)
- Stelt vast dat 105 995 tussen $T_{67}$ en $T_{68}$ ligt. (1p)
- Concludeert dat Elin gelijk heeft. (1p)
Alternatieve aanpak: de vergelijking $\frac{n(n+1)(2n+1)}{6} = 105\,995$ oplossen (1 punt voor het beschrijven), geeft $n = 67,7...$ (1 punt), dit is geen geheel getal (1 punt), dus Elin heeft gelijk (1 punt).
2022, tijdvak 2: Rondetijden
Opgavetekst
Figuur Rondetijd per volledige ronde

| Ronde | Rondetijd (s) |
|---|---|
| 1 | 25,0 |
| 2 | 26,6 |
| 3 | 29,1 |
Vraag 17 3 punten
Kjeld Nuis schaatste in de figuur steeds een iets langere rondetijd. Deze toename per ronde wordt het verval genoemd. Je kunt bijvoorbeeld zeggen dat het verval van Kjeld Nuis in de tweede ronde 1,6 seconden was.
Amateurschaatser Piet Versnel schaatst de 3000 meter. Deze afstand bestaat uit een eerste deel van 200 meter en daarna nog zeven volledige ronden van elk 400 meter. Hij schaatst zijn eerste volledige ronde in 40,0 seconden. Het verval is iedere ronde 0,4 seconden. De rondetijden van de volledige ronden van Piet vormen een rij.
De rondetijd in seconden van de n-de volledige ronde noteren we als $R_n$.
Stel een recursieve formule op van deze rij.
Bekijk het antwoord
- Recursieve formule: $R_n = R_{n-1} + 0{,}4$ (2p)
- Startwaarde: $R_1 = 40{,}0$ (of $R_1 = 40$) (1p)
Voor het eerste antwoordelement (de recursieve formule) mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
2022, tijdvak 3: Matroesjka
Vraag 4 4 punten
Als je al deze 51 poppen in de lengte achter elkaar legt, is dat een flinke sliert. De lengte daarvan kun je berekenen met een rij gedefinieerd door de volgende recursieve formule:
S(n) = S(n-1) + 53{,}97 \cdot 0{,}9^n \text{ met } S(0) = 53{,}97
Hierbij is $S(n)$ de lengte van de sliert tot en met de n-de verkleining van het eerste poppetje.
Bereken, uitgaande van de formule van $S(n)$, de lengte van deze sliert. Geef je antwoord in hele millimeters.
Bekijk het antwoord
- Gezocht moet worden naar $S(50)$ (1p)
- Beschrijven hoe de waarde van $S(50)$ gevonden kan worden (2p)
- Het antwoord: 5372 mm (1p)
Als een kandidaat zowel bij deze als bij de voorgaande vraag met 51 in plaats van 50 stappen gerekend heeft, hiervoor bij deze vraag geen scorepunten in mindering brengen. Bij het tweede antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
2021, tijdvak 1: Padovantafels
Figuur 1

Tafelblad van de Padovantafel, opgebouwd uit zes gelijkzijdige driehoeken met zijden van 7, 5, 4, 3, 2 en 2 dm, langs de rand aangegeven. Rond het gat staan drie gelijkzijdige driehoekjes met zijde 1 dm, die zijn weggelaten.
Figuur 2

Het ontwerp van de Padovantafel met bij de driehoeken de termen p_n van de rij van Padovan. Onder meer p_8 staat bovenaan, p_5 onderaan en p_9 links. Rond het gat staan p_1, p_2, p_3 en p_4.
Vraag 19 2 punten
Behalve de rij van Fibonacci bestaan er ook andere rijen, bijvoorbeeld de rij van Padovan. In figuur 1 zie je het ontwerp voor een Padovantafel. Het patroon van het tafelblad is geïnspireerd op de rij van Padovan, een rij getallen die op de volgende manier beschreven kan worden: $p_1 = 1,\; p_2 = 1,\; p_3 = 1$ en $p_n = p_{n-2} + p_{n-3}$. De tweede regel zegt dat $p_4 = p_2 + p_1$, $p_5 = p_3 + p_2$, enzovoort. Zo ontstaat dus de rij getallen: 1, 1, 1, 2, 2, 3, 4, 5, 7,…. In figuur 2 zie je nogmaals het ontwerp voor de Padovantafel, waarvan $p_n$ de lengte van de zijde van de n-de driehoek is. Bij een zijde van elke driehoek is de bijbehorende term $p_n$ uit de rij van Padovan gezet. In figuur 2 is te zien dat vanaf $p_6$ het volgende geldt: $p_6 = p_5 + p_1$ (1), $p_7 = p_6 + p_2$ (2), $p_8 = p_7 + p_3$ (3), enzovoort. Blijkbaar kunnen de Padovan-getallen vanaf $p_6$ ook op deze manier berekend worden. Geef een recursieve formule (inclusief startwaarden) die bij deze manier hoort.
Bekijk het antwoord
- Geeft een recursieve formule, bijvoorbeeld $p_n = p_{n-1} + p_{n-5}$. (1p)
- Geeft de startwaarden $p_1 = p_2 = p_3 = 1$ en $p_4 = p_5 = 2$. (1p)
Een formule als $p_n = p_{n-1} + p_{n-5}$ telt als antwoord op het eerste onderdeel.
Vraag 20 2 punten
Op grond van de formule $p_n = p_{n-2} + p_{n-3}$ aan het begin van deze opgave geldt dus: $p_4 = p_2 + p_1$ (4), $p_5 = p_3 + p_2$ (5), $p_6 = p_4 + p_3$ (6). Toon aan, door uit te gaan van de formules 4, 5 en 6, dat geldt: $p_6 = p_5 + p_1$. Doe dit zonder een getallenvoorbeeld te gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Vervangt $p_4$ in formule 6 door $p_2 + p_1$ en komt op $p_6 = p_3 + p_2 + p_1$. (1p)
- Gebruikt $p_3 + p_2 = p_5$ uit formule 5 en concludeert dat $p_6 = p_5 + p_1$. (1p)
Alternatief uit het correctievoorschrift: uit formule 5 volgt $p_3 = p_5 - p_2$; ingevuld in formule 6, met $p_4 = p_2 + p_1$, volgt ook $p_6 = p_5 + p_1$.
2021, tijdvak 2: Kaartenhuis
Opgavetekst
Figuur

Schematische tekening van een kaartenhuis van vier lagen, opgebouwd volgens de driehoeksconstructie. De zwarte schuine lijnstukken zijn de kaarten die schuin tegen elkaar staan; de gestippelde lijnstukken zijn de kaarten die op de toppen worden gelegd. De lagen zijn naast de tekening aangeduid als laag 1 tot en met laag 4, van boven naar beneden.
Vraag 9 2 punten
Door speelkaarten op elkaar te stapelen kan je een kaartenhuis bouwen. Het kaartenhuis is gebouwd volgens de zogeheten driehoeksconstructie. Bij de driehoeksconstructie zet je steeds naast elkaar twee kaarten schuin tegen elkaar, leg je een kaart op de toppen en ga je door tot het kaartenhuis af is. In de figuur is dit schematisch weergegeven voor een kaartenhuis van vier lagen. In deze opgave beschouwen we kaartenhuizen die volgens de driehoeksconstructie zijn gebouwd. Zowel het aantal staande kaarten als het aantal liggende kaarten in een laag vormt een rij behorend bij een lineair verband. Door voor beide aantallen een directe formule op te stellen, kan een directe formule voor het totaal aantal kaarten in een laag gevonden worden. Deze formule is $K(n) = 3n - 1$, met K(n) het totaal aantal kaarten in de n-de laag. De liggende kaarten horen bij de laag waarop ze liggen, dus de bovenste liggende kaart in de figuur hoort bij laag 2. Stel voor zowel de staande kaarten als voor de liggende kaarten in de n-de laag een directe formule op en toon daarmee aan dat $K(n) = 3n - 1$.
Bekijk het antwoord
- Het aantal staande kaarten in de n-de laag is 2n (1p)
- Het aantal liggende kaarten in de n-de laag is n - 1, dus K(n) = 2n + (n - 1) = 3n - 1 (1p)
Vraag 10 5 punten
Een pakje speelkaarten, inclusief jokers, bestaat uit 54 kaarten. Het totaal aantal kaarten in de n-de laag van een kaartenhuis volgens de driehoeksconstructie is K(n) = 3n - 1. Met de kaarten van één pakje speelkaarten wordt een zo hoog mogelijk kaartenhuis gebouwd. Met de kaarten die overblijven wordt daarna een tweede zo hoog mogelijk kaartenhuis gebouwd. Zo gaat men door totdat alle kaarten op zijn of totdat er te weinig kaarten over zijn om nog een kaartenhuis te bouwen. Onderzoek met een berekening welke kaartenhuizen gebouwd zullen worden.
Bekijk het antwoord
- K(1) = 2, K(2) = 5, K(3) = 8, K(4) = 11, K(5) = 14 en K(6) = 17 (1p)
- 5 lagen: 2 + 5 + 8 + 11 + 14 = 40 kaarten; 6 lagen: 40 + 17 = 57 kaarten, dat is te veel (1p)
- Voor het volgende kaartenhuis zijn 54 - 40 = 14 kaarten beschikbaar (1p)
- 2 lagen: 2 + 5 = 7 kaarten; 3 lagen: 2 + 5 + 8 = 15 kaarten, dat is te veel (1p)
- Er wordt dus één kaartenhuis van 5 lagen gebouwd en twee kaartenhuizen van 2 lagen (en er blijft geen kaart over) (1p)
Ontbreekt in het antwoord het bewijs dat 6 lagen niet kan (tweede element) en/of dat 3 lagen niet kan (vierde element), breng dan in totaal 1 scorepunt in mindering.
Foto 1

Foto van een kaartenhuis van drie lagen, opgebouwd volgens de driehoeksconstructie: schuin tegen elkaar geplaatste speelkaarten vormen driehoeken, en er liggen kaarten op de toppen.
Vraag 11 3 punten
De kaarten van het kaartenhuis op foto 1 zijn 63 mm breed en 88 mm lang. We verwaarlozen de dikte van de kaarten. De driehoeken van drie kaarten in het vooraanzicht van het kaartenhuis hebben allemaal drie even lange zijden. Met kaarten van deze afmetingen wordt een kaartenhuis gebouwd dat minimaal 1 meter hoog is. Bereken uit hoeveel lagen dit kaartenhuis dan minimaal moet bestaan.
Bekijk het antwoord
- De hoogte van een gelijkzijdige driehoek met zijden van 88 mm is √(88² - 44²) ≈ 76,2 (mm) (1p)
- Het minimale aantal lagen is 1000 : 76,2... ≈ 13,1... (1 meter is 1000 mm) (1p)
- Het antwoord: minimaal 14 lagen (1p)
Foto 2

Zwart-witte foto van het kunstwerk House of Cards II van Lisa Greenfield: een hoog, driehoekig opgebouwd kaartenhuis van grote speelkaarten, op een grasveld met gebouwen op de achtergrond.
Tekening (uitwerkbijlage)

Begin van een perspectieftekening van het kunstwerk House of Cards II op de uitwerkbijlage. Getekend zijn de twee meest linker staande kaarten onderaan, en de onderrand van een van de twee staande kaarten direct ernaast. De ruimte naast de al getekende staande kaarten is leeg.
Vraag 12 5 punten
De kunstenares Lisa Greenfield heeft het kunstwerk House of Cards II ontworpen. Zie foto 2. Op de uitwerkbijlage is een begin gemaakt van een perspectieftekening van dit kunstwerk. De twee meest linker staande kaarten onderaan zijn getekend. Bovendien is de onderrand van een van de twee staande kaarten direct ernaast getekend. Teken in de tekening op de uitwerkbijlage de twee staande kaarten direct naast de staande kaarten die al getekend zijn.
Bekijk het antwoord
- De verdwijnpunten V1 en V2 en de horizon tekenen (1p)
- De twee verdwijnlijnen van bovenrand AB naar verdwijnpunt V2 tekenen (1p)
- Het verdwijnpunt V3 van diagonaal CD tekenen, of met de diagonalen van rechthoek PQRS en verdwijnpunt V1 de middens M1 en M2 bepalen (1p)
- De bovenrand EF tekenen: E als snijpunt van BV3 en AV2, F als snijpunt van EV1 en BV2; of vanuit M1 (of M2) een verticale lijn loodrecht op de horizon tekenen (1p)
- De perspectieftekening afmaken (1p)
Voorbeeld van een juiste tekening: eerst de verdwijnpunten V1 en V2 en de horizon tekenen; de twee verdwijnlijnen van bovenrand AB naar verdwijnpunt V2 tekenen; het verdwijnpunt V3 van diagonaal CD bepalen; de bovenrand EF tekenen, waarbij E het snijpunt is van BV3 en AV2 en F het snijpunt van EV1 en BV2; de perspectieftekening afmaken. Ook goed: de middens M1 en M2 van rechthoek PQRS bepalen met de diagonalen en verdwijnpunt V1, en vanuit M1 (of M2) een verticale lijn loodrecht op de horizon tekenen voor de bovenrand EF. De letters verwijzen naar de voorbeeldtekening in het correctievoorschrift.
Bij deze tekenvraag zijn door onnauwkeurigheid redelijk grote afwijkingen mogelijk; ga daar coulant mee om. De niet-zichtbare kaartranden en de hulplijnen mogen als doorgetrokken lijnen getekend zijn.
2021, tijdvak 2: Bevolkingsgroei
Opgavetekst
Figuur

Grafiek van de totale wereldbevolking in miljoenen, tegen het jaar, van 1950 tot en met 2100. Verticale as: totale wereldbevolking (in miljoenen), van 0 tot 16 000. Horizontale as: jaar, van 1950 tot 2100. Drie lijnen: de hoge voorspelling (grijze doorgetrokken lijn, die na 2025 steil stijgt tot ongeveer 16 000 in 2100), de gemiddelde voorspelling (zwarte doorgetrokken lijn, die uitkomt op ongeveer 11 200 in 2100) en de lage voorspelling (zwarte stippellijn, die een maximum van ongeveer 8 700 bereikt rond 2055 en daarna daalt tot ongeveer 7 300 in 2100). De drie lijnen lopen tot ongeveer 2025 bijna gelijk op.
Vraag 18 3 punten
Er bestaan veel modellen voor het voorspellen van de groei van de wereldbevolking. In de figuur staan een lage, een gemiddelde en een hoge voorspelling voor de totale wereldbevolking. Deze voorspellingen lopen tot en met het jaar 2100. Volgens de grafiek van de lage voorspelling bereikt de wereldbevolking eerder dan in het jaar 2100 een maximumwaarde. Bereken met behulp van de formule voor W_laag deze maximale grootte van de wereldbevolking. Geef je antwoord in gehele miljoenen. De grafiek van de lage voorspelling kan benaderd worden met behulp van de formule $W_{laag} = 0{,}0000513t^4 - 0{,}0196t^3 + 1{,}8607t^2 + 19{,}825t + 2595{,}5$. Hierin is W_laag de wereldbevolking in miljoenen volgens de lage voorspelling en t het aantal jaren na 1 juli 1950.
Bekijk het antwoord
- Het maximum van W_laag moet worden bepaald (1p)
- Beschrijven hoe dit maximum bepaald kan worden (1p)
- Het antwoord: t ≈ 104,9..., dus W_laag ≈ 8737,4...; dus 8737 (miljoen) (1p)
Vraag 21 5 punten
De grafiek van de gemiddelde voorspelling kan benaderd worden met behulp van de formule $W_{middel} = \frac{30000}{2{,}5 + 9{,}6625 \cdot 0{,}973^{t}}$. Hierin is W_middel de wereldbevolking in miljoenen volgens de gemiddelde voorspelling en t het aantal jaren na 1 juli 1950. Volgens de formule van W_middel bereikt de wereldbevolking na het jaar 2100 op den duur de grenswaarde van 12 miljard. Leg uit hoe die grenswaarde uit deze formule volgt en bereken in welk jaar de wereldbevolking volgens deze formule voor het eerst minder dan 10% verschilt van de grenswaarde.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat 9,6625 · 0,973^t nadert naar 0 voor grote waarden van t (1p)
- De grenswaarde is dan 30 000 / 2,5 = 12 000 (miljoen), dus 12 miljard (1p)
- 10% onder de grenswaarde is 0,9 · 12 000 = 10 800 (miljoen) (1p)
- Beschrijven hoe de vergelijking 30 000 / (2,5 + 9,6625 · 0,973^t) = 10 800 opgelost kan worden (1p)
- Het antwoord: t ≈ 129,6..., dus in het jaar 2080 (1p)
Als zowel bij vraag 19 als bij deze vraag een jaartal genoemd wordt dat 1 lager is dan het correcte jaartal, breng dan bij deze vraag geen scorepunt in mindering.
2021, tijdvak 3: The Mastaba
Opgavetekst
figuur 2

Voor- of achtervlak van The Mastaba: een trapezium. Onderkant 300 m, bovenkant 126,8 m, hoogte 150 m (stippellijn in het midden). Het vlak is verticaal en symmetrisch.
foto 2

Foto van het kunstwerk 1240 Oil Barrels Mastaba (Philadelphia, 1968), gedeeltelijk: olievaten gestapeld in trapvormige lagen.
Vraag 12 4 punten
The Mastaba. Christo's fascinatie voor mastaba's van olievaten bestond al voordat hij het idee kreeg voor The Mastaba. Zo heeft hij al in 1968, dus nog voor de start van het project The Mastaba, in Philadelphia het kunstwerk 1240 Oil Barrels Mastaba gebouwd. Op foto 2 zie je dit kunstwerk gedeeltelijk afgebeeld. Dit kunstwerk is kleiner dan Christo eigenlijk had bedacht, omdat zijn oorspronkelijke idee niet in de ruimte zou passen waar het kunstwerk tentoongesteld moest worden. In zijn oorspronkelijke idee zou dit kunstwerk volledig, dus niet alleen de buitenzijden, uit lagen met olievaten zijn opgebouwd en wel als volgt: elke laag is negen olievaten lang; de onderste laag is twintig olievaten breed; elke laag is één olievat minder breed dan de laag eronder; het kunstwerk bestaat uit twaalf lagen. In de titel 1240 Oil Barrels Mastaba slaat 1240 op het aantal olievaten dat uiteindelijk echt gebruikt is. Bereken welk getal op de plaats van 1240 in de titel zou hebben gestaan als Christo zijn oorspronkelijke idee uit had kunnen voeren.
Bekijk het antwoord
- De rijen in het voorvlak zijn 20, 19, 18, ..., 9 olievaten breed (1p)
- Het voorvlak bestaat uit 20 + 19 + 18 + ... + 9 olievaten (1p)
- Dat zijn in totaal 174 olievaten in het voorvlak (1p)
- Antwoord: 9 * 174 = 1566 (1p)
Het antwoord is 1566 (9 * 174, met 20 + 19 + ... + 9 = 174). Een aanpak via de lagen (180 + 171 + 162 + ... + 81 = 1566) is ook goed en telt even zwaar.
2021, tijdvak 3: Boundaries of Infinity
Opgavetekst
figuur 1

Rechthoek met lengte x (boven) en hoogte 1 (links). De rechthoek is verdeeld in een vierkant van 1 bij 1 (links, onderkant 1) en een rechthoek van 1 bij x - 1 (rechts, onderkant x - 1).
Vraag 16 3 punten
Boundaries of Infinity. De gulden rechthoek wordt in de architectuur en de kunst veel gebruikt. Ook het betonnen kunstwerk Boundaries of Infinity van kunstenaar Norbert Francis Attard is gebaseerd op de gulden rechthoek. Gegeven is een rechthoek van 1 bij x, zie figuur 1. De rechthoek is verdeeld in een vierkant en een kleinere rechthoek. Voor gulden rechthoeken geldt dat de grote en de kleine rechthoek gelijkvormig moeten zijn. Er geldt dan de volgende vergelijking: $x^2 - x = 1$. Toon aan dat deze vergelijking inderdaad geldt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de kortste zijde van de kleine rechthoek x - 1 is en legt de gelijkvormigheid uit (1p)
- Er geldt 1 / (x - 1) = x / 1 (of x : 1 = 1 : (x - 1)) (1p)
- Dit geeft x (x - 1) = 1, dus $x^2 - x = 1$ (1p)
Gelijkvormigheid: de kleine rechthoek heeft verhouding 1 : (x - 1) en de grote rechthoek x : 1. Beide manieren uit het correctievoorschrift (de verhouding van de zijden, of de vermenigvuldigingsfactor) zijn goed.
2019, tijdvak 1: Groningse aardbevingen
Opgavetekst
Figuur 1

Lijngrafiek over de jaren 1989 tot en met 2011 met twee reeksen. Ononderbroken lijn: jaarlijks aantal aardbevingen (linker verticale as, 0 tot 60). Gestippelde lijn: jaarlijkse gasproductie in miljarden m3 per jaar (rechter verticale as, 0 tot 60). Legenda onder de grafiek. Uit de tekst: in 1993 zeven aardbevingen en 42 miljard m3 gas. Afleesbaar: in 2000 ongeveer 3 aardbevingen en 22 miljard m3 gas; in 2011 ongeveer 31 aardbevingen en 47 miljard m3 gas.
Vraag 9 4 punten
Elke stip in figuur 2 stelt een aardbeving van een zekere magnitude voor. In het onderzoek werden alleen aardbevingen bekeken die schade zouden kunnen veroorzaken. Het feit dat de grafieken in figuur 2 evenwijdige rechte lijnen zijn, betekent dat het aantal aardbevingen van elke klasse exponentieel toeneemt met dezelfde groeifactor. Het totaal aantal aardbevingen $A_n$ voor magnitudes ≥ 1,5 tot en met maand n is daardoor te beschrijven als een rij behorend bij een exponentieel verband. Uit figuur 2 kunnen we dan aflezen: $A_0 = 12$ en $A_{220} = 200$. Stel de recursieve formule voor $A_n$ op.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat de algemene formule voor een recursieve formule van een rij behorend bij een exponentieel verband is: $A_n = r \cdot A_{n-1}$ (of $A_{n+1} = r \cdot A_n$), met gegeven $A_0$ (1p)
- De groeifactor is $r = (\frac{200}{12})^{\frac{1}{220}}$ (1p)
- Daaruit volgt: r = 1,012... (1p)
- De recursieve formule: $A_n = 1{,}01 \cdot A_{n-1}$ (of nauwkeuriger), met $A_0 = 12$ (of $A_{n+1} = 1{,}01 \cdot A_n$) (1p)
Een recursieve formule met r = 1,012 (of nauwkeuriger) is ook goed. De term ‘meetkundige rij’ in de alinea voor vraag 9 is door het erratum vervangen door ‘een rij behorend bij een exponentieel verband’.
Figuur 3

Dalende kromme die van links boven naar rechts loopt. Horizontale as: magnitude aardbeving op de schaal van Richter (M), van 0 tot 2,5. Verticale as: percentage aardbevingen boven bepaalde magnitude (N), van 0 tot 100. Afleesbaar: bij M = 0 ongeveer 100 procent, bij M = 0,5 ongeveer 30 procent, bij M = 1,0 ongeveer 10 procent en bij M = 2,0 bijna 0 procent.
Vraag 10 3 punten
In een rapport van het Staatstoezicht op de Mijnen wordt geconstateerd dat er een duidelijk verband is tussen de magnitude en het percentage aardbevingen boven die magnitude. In figuur 3 is dat verband weergegeven. Zo is bijvoorbeeld af te lezen dat 10% van de aardbevingen een magnitude boven de 1,0 heeft. Bij deze grafiek hoort de volgende formule: $N = 10^{a-M}$. Hierbij is M de magnitude en N het percentage van de aardbevingen boven magnitude M. Laat met een berekening zien dat geldt: $a = 2$.
Bekijk het antwoord
- Laat met een berekening zien dat a = 2 volgt, met een van deze aanpakken: (a) voor M = 1 geldt N = 10, dus $10 = 10^{a-1}$, dus $1 = a - 1$ en a = 2; (b) voor M = 0 geldt N = 100, dus $100 = 10^{a-0}$, dus $2 = a - 0$ en a = 2; (c) a = 2 invullen geeft $N = 10^{2-M}$, voor M = 1 volgt N = 10, en dat komt overeen met het gegeven dat de grafiek door (1,0; 10) gaat. (3p)
2019, tijdvak 2: Boom van Pythagoras
Opgavetekst
figuur 1

Links staat stap 0: een vierkant met daarop een gelijkbenige rechthoekige driehoek, met de rechte hoek bovenaan. Rechts staat stap 1: op de twee schuine rechthoekszijden van die driehoek staat een vierkant, en op de buitenkant van elk van die vierkanten weer een gelijkbenige rechthoekige driehoek.
Vraag 9 3 punten
De boom van Pythagoras bestaat uit vierkanten en gelijkbenige rechthoekige driehoeken (zie figuur 1). Stap 0 bestaat uit een vierkant met daarop een gelijkbenige rechthoekige driehoek. Bij iedere volgende stap komt er op elke rechthoekszijde van de driehoek steeds een vierkant met daarop weer een passende driehoek bij. Het vierkant past steeds precies op de rechthoekszijde.
Je kunt aantonen dat de oppervlaktes van de vierkanten in elke volgende stap half zo groot worden. Anders gezegd: je kunt aantonen dat, als we de oppervlakte van een vierkant a² noemen, de oppervlakte van het vierkant in de volgende stap ½a² is.
Toon dit aan.
Bekijk het antwoord
- Stelt de zijde van het vierkant met oppervlakte a² op a, en stelt voor de gelijkbenige rechthoekige driehoek op dat x² + x² = a² geldt, waarbij x de zijde is van het volgende vierkant. (Of een andere juiste onderbouwing, zoals de stelling van Pythagoras of de oppervlakte van de driehoek als een kwart van het grootste vierkant.) (1p)
- Leidt hieruit af dat x² = ½a², dus dat de oppervlakte van het volgende vierkant de helft is van a². (1p)
- Concludeert dat de oppervlakte van het vierkant in de volgende stap half zo groot is. (1p)
figuur 3

Een vierkant met daarop een gelijkbenige rechthoekige driehoek, en daarop twee kleinere vierkanten. In het linker kleinere vierkant is de diagonaal aangegeven met d. Rechts onderaan is de zijde a van het grote vierkant aangegeven.
figuur 2

Foto van een door leerlingen getekende boom van Pythagoras op een vel papier. De boom begint onderaan in het midden van de lange zijde van het papier met een vierkant en een driehoek. In de volgende stappen komen steeds meer vierkanten en driehoeken bij, zodat de boom vertakt.
Vraag 10 4 punten
De boom van Pythagoras bestaat uit vierkanten en gelijkbenige rechthoekige driehoeken. Een gevolg hiervan is dat de lengte d van de diagonaal in het vierkant in de volgende stap precies gelijk is aan de hoogte a van het vierkant in de vorige stap (zie figuur 3).
Hans wil ook een boom van Pythagoras tekenen en begint in het midden van de onderkant van zijn papier met een onderste vierkant van 10 cm bij 10 cm. Hij heeft een vel papier met afmetingen 420 mm bij 594 mm tot zijn beschikking. Hij vraagt zich af of hij wel tot en met stap 5 kan komen met zijn boom. Hij zorgt ervoor dat de zijde van 594 mm de onderkant van zijn tekenpapier is.
Onderzoek met een berekening of de hoogte van deze boom van Pythagoras tot en met stap 5 op dit vel past.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt het inzicht dat je de lengtes van de zijden van vierkant 0, 2 en 4 en de halve diagonaallengtes van vierkanten 1, 3 en 5 moet gebruiken om de totale hoogte per stap te bepalen. (Of: meet de hoogte van de boom in figuur 2 op, ongeveer 7,8 cm, en de zijde van het grootste vierkant, ongeveer 2,2 cm, en rekent daarmee de hoogte van de tekening van Hans uit: 7,8 · 10 / 2,2 = 35,4 cm.) (1p)
- Berekent de cumulatieve hoogten (in cm) bij stap 0 t/m 5: 15; 20; 27,5; 30; 33,75; 35. (2p)
- Concludeert dat de boom tot en met stap 5 past, want 350 mm is kleiner dan 420 mm. (1p)
Voor de cumulatieve hoogten (2 punten) mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend. Bij de aanpak waarin de tekening van de boom wordt opgemeten geldt een marge van 2 mm.
Vraag 11 4 punten
De lengtes van de zijden van de opeenvolgende vierkanten vormen een rij waarin elk volgend getal met een vaste factor vermenigvuldigd wordt. Fleur gaat een boom van Pythagoras tekenen. Haar tekenpapier is groot genoeg voor heel veel stappen. Ze begint met een vierkant van 13 cm bij 13 cm. Ze kan geen vierkantje tekenen met een zijde die kleiner is dan 1 mm.
Bereken na welke stap Fleur stopt met tekenen.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat de vaste factor √0,5 (ongeveer 0,707) is, dus de zijde van elk volgend vierkant is 1/√2 keer de vorige. (1p)
- Stelt de rij op: a0 = 13 en a(n+1) = √0,5 · a(n), of a_n = 13 · (1/√2)^n. (1p)
- Berekent a14 ≈ 0,10 cm en a15 ≈ 0,07 cm (of lost de ongelijkheid 13 · (√0,5)^n < 0,1 op, met als oplossing n = 14,0...). (1p)
- Geeft als antwoord: Fleur stopt na het tekenen van het vierkant van stap 14. (1p)
Heeft de kandidaat bij het eerste antwoordalternatief a15 niet berekend, dan ten hoogste 2 punten voor deze vraag toekennen.
Vraag 12 4 punten
Bij het tekenen van een boom van Pythagoras wordt het aantal nieuwe vierkanten A bij elke volgende stap verdubbeld. Vandaar dat geldt: $A_n = 2^n$ met $A_0 = 1$, waarbij n het stapnummer is.
Om te bepalen wat het totale aantal getekende vierkantjes tot en met een bepaalde stap n is, kun je een somformule S_n gebruiken. Als je de getallen uit de rij b, br, br², br³, …, brⁿ op wilt tellen, geldt de somformule die hoort bij een exponentieel verband: $S_n = \frac{b(1 - r^{n+1})}{1 - r}$.
Bereken bij welke stap het totale aantal vierkantjes voor het eerst meer dan 2000 is.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat b = 1 en r = 2. (1p)
- Stelt op dat gezocht wordt naar de eerste n met S_n > 2000, of beschrijft hoe met de GR de som van de rij berekend kan worden. (1p)
- Vindt in de tabel (of met de GR) dat S9 = 1023 en S10 = 2047. (1p)
- Geeft als antwoord: bij stap 10. (1p)
2018, tijdvak 1: Toren van achtvlakken
Opgavetekst
Bron 10

Tekening van een regelmatig achtvlak met de aanduidingen 'ribbe' en 'hoogte'. De hoogte is de afstand van de bovenste punt tot de onderste punt.
Vraag 19 3 punten
Een toren van regelmatige achtvlakken op een voet. Het bovenste deel van de voet is de helft van een regelmatig achtvlak, met daaronder een kubus waarvan de ribbe dezelfde lengte heeft als die van het halve achtvlak. Daarboven zie je negen hele achtvlakken die naar boven toe steeds kleiner worden. Een regelmatig achtvlak, zie de figuur, heeft 12 ribben die allemaal even lang zijn. De ribbe van de voet is 20 cm en die van het bovenste achtvlak is 4 cm. De achtvlakken worden naar boven toe steeds kleiner. De kunstenaar kan ervoor kiezen de ribbe van de achtvlakken steeds met een vaste factor r te vermenigvuldigen. Afgerond op twee decimalen geldt dan: r = 0,84. Bereken de waarde van r in drie decimalen nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- Stelt de verhouding op van de ribbe van het bovenste achtvlak (4 cm) en de voet (20 cm), na 9 keer vermenigvuldigen met r (1p)
- Stelt de formule op: r = (4/20)^(1/9) (1p)
- Komt op het antwoord r = 0,836 (1p)
Het antwoord is 0,836 (drie decimalen). De waarde 0,84 uit de tekst is een afgeronde waarde en telt niet als antwoord op deze vraag.
Vraag 20 3 punten
De kunstenaar had er ook voor kunnen kiezen om de ribbe met een vaste lengte te laten afnemen. De lengten van de ribben van de opeenvolgende achtvlakken vormen dan een rij die hoort bij een lineair verband. Deze rij kan benaderd worden met de directe formule: $u_n = 20 - 1{,}78n$. Hierin is n het nummer van het achtvlak. In de formule is u_n de lengte in cm van de ribbe van het n-de achtvlak. Bij n = 0 hoort de lengte van de ribbe van de voet. Laat zien hoe de formule afgeleid kan worden uit de gegevens.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat u_0 = 20 (1p)
- Stelt vast dat de lengte van de ribbe in 9 gelijke stappen afneemt van 20 cm tot 4 cm (1p)
- Berekent het verschil van twee opeenvolgende waarden: (20 - 4) / 9 ≈ 1,78 cm, dus de formule is u_n = 20 - 1,78n (1p)
Vraag 21 4 punten
De twee methoden zullen in het algemeen verschillende lengtes geven voor de ribben van de achtvlakken uit de serie. De exponentiële methode geeft u_n = 20 · 0,84^n, de lineaire methode geeft u_n = 20 - 1,78n. Onderzoek bij welk achtvlak uit de serie dit verschil maximaal is en geef ook aan hoe groot dat verschil is. Rond je antwoord af op gehele millimeters.
Bekijk het antwoord
- Stelt de formule op voor de rij bij een exponentieel verband: u_n = 20 · 0,84^n (1p)
- Voert de formule u_n = 20 · 0,84^n en de formule u_n = 20 - 1,78n in de GR in om tabellen of grafieken te maken (1p)
- Stelt vast dat het maximale verschil optreedt bij het achtvlak met n = 4, met een toelichting gebaseerd op de tabellen of grafieken (1p)
- Komt op een maximaal verschil van 29 mm (1p)
Maakt de kandidaat twee tabellen zonder de formules in de GR in te vullen, dan geen aftrek. Rekent de kandidaat met nauwkeuriger waarden dan 0,84 en 1,78, dan geen aftrek. Het maximale verschil treedt op bij n = 4 en is 29 mm.
2018, tijdvak 2: Cupcakes
Opgavetekst
Cupcakes
Carmen gaat cupcakes (zie foto 1) bakken. Zij gebruikt daarvoor de onderstaande ingrediënten:
Voor 12 vanille cupcakes
− 180 gram boter
− 135 gram suiker
− 8 gram vanillesuiker
− 4 eieren
− 180 gram zelfrijzend bakmeel
− snufje zout
Carmen heeft 300 gram suiker in huis en van alle andere ingrediënten heeft ze ruim voldoende. Ze wil zo veel mogelijk cupcakes bakken.
Volgens het recept moeten de cupcakes 20 minuten gebakken worden op een temperatuur van 175 °C. Carmen weet dat cupcakes gaar zijn als de kerntemperatuur van de cupcakes 95 °C is.
Carmen veronderstelt daarom dat de kerntemperatuur van cupcakes in 20 minuten van kamertemperatuur (20 °C) stijgt naar 95 °C. Als deze toename exponentieel verloopt, dan hoort daar de volgende formule bij: $K = 20 \cdot 1,081^t$, met K de kerntemperatuur en t de tijd in minuten. Hierbij is t = 0 het tijdstip waarop de cupcakes de oven ingaan. De groeifactor 1,081 in de formule is afgerond op drie decimalen.
Carmen vraagt zich af of ze ook had kunnen aannemen dat de kerntemperatuur lineair stijgt. Ze wil onderzoeken welk model het beste past: het lineaire of het eerder gebruikte exponentiële model. Daartoe meet Carmen na 12 minuten de kerntemperatuur van haar cupcakes. Deze blijkt 52 °C te zijn.
foto 1

Een cupcake met een hoge topping van room en chocoladestukjes, in een gegolfd papieren vormpje.
Vraag 5 3 punten
Voor 12 vanille cupcakes heb je 180 gram boter, 135 gram suiker, 8 gram vanillesuiker, 4 eieren, 180 gram zelfrijzend bakmeel en een snufje zout nodig. Carmen heeft 300 gram suiker in huis en van alle andere ingrediënten heeft ze ruim voldoende. Ze wil zo veel mogelijk cupcakes bakken. Bereken hoeveel cupcakes Carmen maximaal kan bakken.
Bekijk het antwoord
- Rekent uit hoeveel keer het recept past: 300 gram suiker is 300 : 135 (≈ 2,22…) keer het recept, of 135 : 12 = 11,25 gram suiker per cupcake (1p)
- Berekent het aantal cupcakes: 300 : 135 × 12 ≈ 26,6 (of 300 : 11,25 ≈ 26,6) (1p)
- Antwoord: maximaal 26 cupcakes (1p)
Twee even goede routes volgens het correctievoorschrift: 300 : 135 keer het recept, dus 300 : 135 × 12 ≈ 26,6 cupcakes, of 135 : 12 = 11,25 gram suiker per cupcake, dus 300 : 11,25 ≈ 26,6. Het eindantwoord is 26 cupcakes.
Vraag 9 4 punten
Voor een groot bedrijfsfeest krijgt Tasty Layers de opdracht een cupcaketoren te maken met daarop 1000 cupcakes. Het bedrijf gebruikt een toren met op de bovenste laag 6 cupcakes en op elke volgende laag 18 cupcakes meer. We nemen weer n = 1 voor de bovenste laag. Stel een formule op voor het aantal cupcakes op de n-de laag en bereken daarmee vanaf welke laag er meer dan 160 cupcakes op een laag staan.
Bekijk het antwoord
- Geeft een formule voor het aantal cupcakes op de n-de laag (A_n = A_(n−1) + 18 met A1 = 6, of A_n = 6 + 18 × (n − 1)), bepaalt daarmee dat de 10e laag de eerste is met meer dan 160 cupcakes (A9 = 150, A10 = 168) en komt uit op: vanaf de 10e laag (4p)
Twee even goede aanpakken, die samen één subcriterium vormen: recursief, A_n = A_(n−1) + 18 met A1 = 6, waarna A9 = 150 en A10 = 168; of expliciet, A_n = 6 + 18 × (n − 1), waarvan 6 + 18 × (n − 1) = 160 een n van ongeveer 9,5 geeft. In beide gevallen is het antwoord vanaf de 10e laag.
Hoe vaak rijen in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 2 | 14 | 1 | 4% |
| 2025, tijdvak 1 | 19, 22, 24 | 3 | 13% |
| 2024, tijdvak 1 | 6-7, 17-20 | 6 | 25% |
| 2024, tijdvak 2 | 9 | 1 | 4% |
| 2023, tijdvak 1 | 12-13 | 2 | 9% |
| 2023, tijdvak 2 | 10-11, 14 | 3 | 14% |
| 2022, tijdvak 1 | 14-16 | 3 | 14% |
| 2022, tijdvak 2 | 17 | 1 | 4% |
| 2022, tijdvak 3 | 4 | 1 | 5% |
| 2021, tijdvak 1 | 19-20 | 2 | 8% |
| 2021, tijdvak 2 | 9-12, 18, 21 | 6 | 25% |
| 2021, tijdvak 3 | 12, 16 | 2 | 9% |
| 2019, tijdvak 1 | 9-10 | 2 | 10% |
| 2019, tijdvak 2 | 9-12 | 4 | 19% |
| 2018, tijdvak 1 | 19-21 | 3 | 15% |
| 2018, tijdvak 2 | 5, 9 | 2 | 9% |
In 16 van de 18 ingedeelde examens wiskunde C vwo staat een vraag over rijen, samen 42 vragen (10% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2024, tijdvak 1: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 8% van de vragen over rijen, daarvoor 12%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.
Oefenen met rijen
Maak de 15 nieuwste examenvragen over rijen online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen wiskunde C vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde C vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker wiskunde C per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde C toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt rijen voor in het eindexamen wiskunde C vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 42 vragen over rijen, 10% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.
In welk examen wiskunde C vwo stonden de meeste vragen over rijen?
In het examen van 2024, tijdvak 1, met 6 vragen: 6-7, 17-20.
Hoe oefen ik examenvragen over rijen?
Op deze pagina staan alle vragen over rijen met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.