Examenvragen formules en grafieken wiskunde C vwo
161 vragen over formules en grafieken uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Formules en grafieken komt in 18 van de 18 examens wiskunde C vwo voor, met 161 vragen (40% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 2 (13 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over formules en grafieken
Per examen de vragen over formules en grafieken, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Medailles in Tokio
Opgavetekst
In de zomer van 2021 werden in Tokio de Olympische Spelen gehouden. Voor een Nederlandse olympiër leverde elke medaille een bonus op. De basis-bonusbedragen hiervoor staan in tabel 1.
tabel 1
| medaillekleur | basis-bonusbedrag |
|---|---|
| goud | € 30 000 |
| zilver | € 22 500 |
| brons | € 15 000 |
In totaal behaalde TeamNL (alle Nederlandse olympiërs) 10 gouden, 12 zilveren en 14 bronzen medailles. Op basis van tabel 1 zou hiervoor € 780 000 aan bonusbedragen aan TeamNL uitgereikt moeten zijn.
Voor het begin van de Olympische Spelen van 2021 voorspelden Fabian ten Kate en Elmer Sterken van de Rijksuniversiteit Groningen in totaal geen 36, maar 34 medailles voor TeamNL. Stel dat TeamNL evenveel gouden als zilveren medailles zou hebben behaald, dan zou het ook met een totaal van 34 (gouden, zilveren en bronzen) medailles mogelijk zijn geweest om op een totaal van € 780 000 aan bonusbedragen uit te komen.
Naast de basis-bonusbedragen in tabel 1 werden er twee regels voor het toekennen van bonusbedragen gehanteerd.
Bij teamsporten (zoals volleybal) moet het bonusbedrag dat bij een medaille hoort, verdeeld worden over het team. Daar is Regel 1 voor.
Regel 1
Voor olympiërs die een medaille met een team gewonnen hebben, geldt dat het totaalbedrag voor het team gelijk is aan het basis-bonusbedrag voor de medaille vermenigvuldigd met de wortel van het aantal teamleden. Dat totaalbedrag moet weer gedeeld worden door het aantal teamleden om het bonusbedrag per teamlid te bepalen.
Het bonusbedrag $P$ (in euro’s) per teamlid zoals beschreven in Regel 1 kan berekend worden met de formule:
P = B \cdot n^{-0{,}5}
Hierin is $B$ (in euro’s) het basis-bonusbedrag voor de medaille en $n$ het aantal teamleden.
Uit Regel 1 en de bijbehorende formule $P = B \cdot n^{-0{,}5}$ volgt: hoe groter het aantal teamleden, hoe lager het bonusbedrag per teamlid. Dus bij een heel groot team zou het bonusbedrag per teamlid heel laag kunnen worden. Daarom is het minimale bonusbedrag per teamlid voor een gouden medaille vastgesteld op € 11 000.
Vraag 2 3 punten
Bereken uit hoeveel teamleden een gouden team hoogstens mag bestaan om per teamlid meer dan € 11 000 te ontvangen.
Bekijk het antwoord
- $n = 7$ geeft $P = 11\,338{,}...\ (> 11\,000)$ (1)
- $n = 8$ geeft $P = 10\,606{,}...\ (< 11\,000)$ (1)
- Dus (het team moet bestaan uit hoogstens) 7 (leden) (1)
of
- De vergelijking $30\,000 \cdot n^{-0{,}5} = 11\,000$ moet worden opgelost (1)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- Dit geeft $n = 7{,}4...$, dus (het team moet bestaan uit hoogstens) 7 (leden) (1)
Opmerking: In het eerste antwoordalternatief moeten het eerste en tweede antwoordelement expliciet genoemd zijn.
2026, tijdvak 1: Otters in Nederland
Opgavetekst

Vanaf 2002 groeit de populatie otters in Nederland. Dit wordt onderzocht door Nederland op te delen in zogeheten kilometerhokken (km-hokken). Dat zijn vierkante gebieden van 1 bij 1 km.
In de winter van 2013/2014 vond men in 290 km-hokken sporen van otters. Een jaar later waren dat er minder, maar de jaren daarna nam het aantal km-hokken waarin sporen van otters werden waargenomen flink toe. Zie de tabel.
tabel
aantal km-hokken waarin sporen van otters worden waargenomen
| winter van | procentuele verandering ten opzichte van de winter ervoor |
|---|---|
| 2013/2014 | |
| 2014/2015 | −7% |
| 2015/2016 | 20% |
| 2016/2017 | 23% |
| 2017/2018 | 4% |
| 2018/2019 | 12% |
Otters kwamen dus in steeds meer km-hokken voor en uit onderzoek blijkt dat de populatieomvang ook daadwerkelijk toenam. Het bepalen van de populatieomvang was lange tijd omslachtig. Op een gegeven moment ontdekte men echter een verband tussen het aantal aangereden otters en de populatieomvang. De stippen in figuur 1 geven dit verband voor de jaren 2003 tot en met 2017 weer.
figuur 1
| populatieomvang | trendlijn |
|---|---|
| 0 | 0 |
| 270 | 65 |
In de jaren 2003-2017 blijkt de populatieomvang bij benadering recht evenredig te zijn met het aantal aangereden otters. Dit wordt weergegeven door de trendlijn in figuur 1. Deze trendlijn kan gebruikt worden om in de jaren na 2017 de populatieomvang te schatten.
In 2018 zijn er 97 otters aangereden.
Vraag 6 3 punten
Gebruik de trendlijn om de geschatte populatieomvang in 2018 te berekenen.
Bekijk het antwoord
- Aflezen van een punt op de lijn, bijvoorbeeld (250, 60) (1)
- Volgens de evenredigheid is de populatieomvang $\frac{250}{60}\ (= 4{,}16...)$ keer zo groot als het aantal aangereden otters (1)
- Het antwoord: (($\frac{250}{60} \cdot 97 = 404{,}1...$), dus) 404 (otters) (1)
Opmerking: De toegestane afleesmarges zijn 5 voor de populatieomvang en 1 voor het aantal aangereden otters.
De schatting van de populatieomvang in 2018 op basis van de genoemde evenredigheid bleek te hoog. In figuur 2 is de werkelijke ontwikkeling van de populatieomvang van de otters in de periode 2003 tot en met 2019 weergegeven. Hierbij zijn de aantallen altijd aan het eind van het jaar bepaald.
figuur 2
| jaar | trendlijn |
|---|---|
| 2003 | 12,6 |
| 2004 | 15,6 |
| 2005 | 19,2 |
| 2006 | 23,7 |
| 2007 | 29,2 |
| 2008 | 36,0 |
| 2009 | 44,5 |
| 2010 | 54,8 |
| 2011 | 67,6 |
| 2012 | 83,4 |
| 2013 | 102,9 |
| 2014 | 126,9 |
| 2015 | 156,6 |
| 2016 | 193,2 |
| 2017 | 238,3 |
| 2018 | 293,9 |
| 2019 | 362,5 |
| 2019,5 | 402,6 |
Op basis van de getekende trendlijn in figuur 2 gaan onderzoekers er vanuit dat de populatie otters elk jaar met hetzelfde percentage toeneemt. De populatieomvang is in de periode 2009 tot en met 2019 toegenomen van 44 tot 360 otters. Dit betekent een jaarlijkse groei van (afgerond) 23%.
Vraag 7 3 punten
Bereken in één decimaal het jaarlijkse groeipercentage dat uit de gegevens volgt.
Bekijk het antwoord
- (Voor deze periode van 10 jaar is) de (groei)factor $\frac{360}{44}\ (= 8{,}18...)$ (1)
- De groeifactor per jaar is $(8{,}18...)^{\frac{1}{10}}$ (1)
- Het antwoord: ($(8{,}18...)^{\frac{1}{10}} = 1{,}2339...$, dus) 23,4 (%) (1)
Opmerkingen:
- Als gerekend wordt met $(360 - 44)^{\frac{1}{10}}$, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
- Als gerekend wordt met $\frac{8{,}18...}{10}$, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
We nemen aan dat de populatie otters na 2019 met 23% per jaar bleef groeien.
Vraag 8 5 punten
Bereken in welk jaar de jaarlijkse toename voor het eerst meer is dan 360 otters.
Bekijk het antwoord
- De populatieomvang aan het eind van een jaar is $360 \cdot 1{,}23^t$ (met $t = 0$ eind 2019) (1)
- De populatieomvang is eind 2026, 2027 en 2028 respectievelijk $360 \cdot 1{,}23^7 = 1533{,}...$, $360 \cdot 1{,}23^8 = 1886{,}...$ en $360 \cdot 1{,}23^9 = 2319{,}...$ (1)
- (De toename in 2027 is) $1886{,}... - 1533{,}... = 352{,}...\ (< 360)$ (1)
- (De toename in 2028 is) $2319{,}... - 1886{,}... = 433{,}...\ (> 360)$ (1)
- Het antwoord: (dus vanaf) 2028 (1)
of
- De populatieomvang aan het eind van een jaar is $360 \cdot 1{,}23^t$ (met $t = 0$ eind 2019) (1)
- Het aantal otters dat er jaarlijks bijkomt, is $360 \cdot 1{,}23^t - 360 \cdot 1{,}23^{t-1}$ (met $t = 0$ eind 2019) (1)
- De vergelijking $360 \cdot 1{,}23^t - 360 \cdot 1{,}23^{t-1} = 360$ moet worden opgelost (1)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- Het antwoord: dit geeft $t = 8{,}09...$, dus (vanaf) 2028 (1)
of
- De populatieomvang aan het eind van een jaar is $360 \cdot 1{,}23^t$ (met $t = 0$ eind 2019) (1)
- Het inzicht dat als de toename meer dan 360 moet zijn, dat het jaar ervoor de populatieomvang dan $\frac{360}{0{,}23} = 1565{,}...$ (otters) moet zijn (1)
- De vergelijking $360 \cdot 1{,}23^t = 1565{,}...$ (met $t = 0$ eind 2019) moet worden opgelost (1)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- Het antwoord: dit geeft $t = 7{,}09...$, dus (eind 2027 is de populatie groot genoeg voor een toename van meer dan 360, dus vanaf) 2028 (1)
Opmerkingen:
- Als de kandidaat rekent met de groeifactor die in het vorige onderdeel gevonden is, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
- In het eerste antwoordalternatief moeten het derde en vierde antwoordelement expliciet genoemd zijn.
2026, tijdvak 1: De vergeetcurve
Opgavetekst
De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus deed eind 19e eeuw veel onderzoek naar het geheugen. Hij ontdekte dat mensen nieuwe informatie goed kunnen onthouden, maar dat ze informatie ook weer snel vergeten als ze er verder niets meer mee doen.
Zijn onderzoek resulteerde in de zogeheten vergeetcurve van Ebbinghaus. In de figuur is de vergeetcurve weergegeven.
figuur
| verstreken tijd | percentage onthouden informatie |
|---|---|
| meteen | 100 |
| 20 minuten | 58 |
| 1 uur | 44 |
| 9 uur | 36 |
| 1 dag | 33 |
| 2 dagen | 28 |
| 6 dagen | 25 |
| 31 dagen | 21 |
In de figuur is bijvoorbeeld af te lezen dat 1 uur na het leren van nieuwe informatie nog maar 44% van die nieuw geleerde informatie onthouden is.
De horizontale as heeft een bijzondere schaalverdeling: een ‘hokje’ stelt niet steeds evenveel tijd voor. Hierdoor suggereert de grafiek in de figuur dat er bij benadering sprake zou zijn van exponentiële afname van het percentage informatie dat onthouden is. Op internet circuleren dan ook artikelen die beweren dat de vergeetcurve volgens een exponentiële afname verloopt. Dit is echter niet waar.
Vraag 12 2 punten
Toon met behulp van een berekening aan dat er volgens de gegevens in de figuur geen sprake kan zijn van exponentiële afname.
Bekijk het antwoord
Een aanpak als:
- In de eerste 20 minuten is de groeifactor 0,58, dus de groeifactor per uur zou dan gelijk moeten zijn aan $0{,}58^3$ (1)
- $0{,}58^3 = 0{,}195...$ en dit komt niet overeen met (factor) 0,44 (die uit de 44% in figuur 1 volgt, dus (volgens de gegevens) kan er geen sprake zijn van exponentiële afname) (1)
Tegenwoordig wordt ook wel gebruikgemaakt van de formule:
P = \frac{31{,}7}{t^{0{,}127}}, \text{ met } t > 0
Hierin is $P$ het percentage informatie dat onthouden is en $t$ het aantal dagen dat verstreken is sinds het leren van de informatie.
Vraag 13 4 punten
Bereken met behulp van de formule voor $P$ na hoeveel gehele minuten iemand de helft van de nieuw geleerde informatie weer is vergeten.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking $\frac{31{,}7}{t^{0{,}127}} = 50$ moet worden opgelost (1)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- Dit geeft $t = 0{,}0276...$ (1)
- Het antwoord: ($0{,}0276... \cdot 24 \cdot 60 = 39{,}8...$, dus na) 40 (minuten) (1)
Met de formule $V = 100 - P$ bereken je het percentage informatie dat je vergeet.
Vraag 14 2 punten
Beredeneer aan de hand van de formules voor $P$ en $V$ dat je alle informatie die je leert na lange tijd weer vergeten bent.
Bekijk het antwoord
- Voor grote waarden van $t$ wordt de waarde van $P = \frac{31{,}7}{t^{0{,}127}}$ steeds kleiner (1)
- Dus de waarde van $V = 100 - P$ komt steeds dichter bij 100 (1)
Volgens de formule voor $P$ is het percentage informatie dat je in het allereerste uur vergeet, kleiner dan het percentage dat je in het allereerste uur (dus op $t = \frac{1}{24}$) volgens de vergeetcurve (zie de figuur) vergeet.
Vraag 15 3 punten
Bereken het verschil tussen deze percentages. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- $P(\frac{1}{24}) = 47{,}46...$ (en volgens de vergeetcurve is 44 (%) onthouden) (1)
- Volgens de formule vergeet je in het allereerste uur 52,53... (%) en volgens de vergeetcurve 56 (%) (1)
- Het antwoord: ($56 - 52{,}53... = 3{,}46...$, dus) 3,5 (%) (1)
of
- Volgens de figuur is na een uur $P = 44$ en ben je dus 56% vergeten (1)
- Volgens de formule weet je na een uur nog 47,46... (%) en ben je dus 52,53... (%) vergeten (1)
- Het antwoord: ($56 - 52{,}53... = 3{,}46...$, dus) 3,5 (%) (1)
Opmerking: Als een kandidaat zonder verdere toelichting rekent met $47{,}46... - 44$, maximaal 2 scorepunten aan deze vraag toekennen.
2026, tijdvak 1: Radiogolven
Opgavetekst
Radiogolven zijn golven waarmee informatie draadloos over een grote afstand verstuurd kan worden. Radiogolven worden onder andere gebruikt door mobiele telefoons, navigatieapparatuur, radio’s en televisie.
Een radiogolf is een periodiek verschijnsel. Zie de figuur.

In de figuur is op de horizontale as de tijd weergegeven in miljoenste delen van een seconde.
De frequentie van een radiogolf is het aantal perioden van die radiogolf dat in een seconde past. Zo heeft een radiogolf met een frequentie van 20 een periode van 0,05 seconden.
Vraag 16 3 punten
Bepaal de frequentie van de radiogolf uit de figuur. Geef je antwoord in duizendtallen.
Bekijk het antwoord
- Aflezen uit de figuur dat er 3,5 periode in 6 miljoenste deel van een seconde past (1)
- ($\frac{6}{3{,}5} = 1{,}7...$ dus) een periode is 1,7... (miljoenste deel van een seconde) (1)
- $\frac{1}{1{,}7... \cdot 10^{-6}} = 583\,333{,}...$ dus de frequentie is 583 000 (1)
Aanvulling: Als een kandidaat gebruik maakt van een periode van 1,7 (miljoenste deel van een seconde), met als antwoord een frequentie van 588 000, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Radiogolven verplaatsen zich met de lichtsnelheid. De lichtsnelheid is (afgerond) 300 000 kilometer per seconde. De afstand die een radiogolf in één periode aflegt, wordt de golflengte genoemd. Radiogolven met verschillende perioden hebben dus ook verschillende golflengtes.
Een bepaald type radiogolven heeft een frequentie van 14 miljoen.
De golflengte van zo’n radiogolf is ongeveer 20 meter.
Vraag 17 3 punten
Bereken de werkelijke golflengte van zo’n radiogolf. Geef je antwoord in gehele cm.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat de golflengte berekend kan worden door de lichtsnelheid te delen door de frequentie (1)
- $\frac{30000000000}{14000000} = 2142{,}8...$ (1)
- Het gevraagde antwoord is 2143 (cm) (1)
of
- De periode is $(\frac{1}{14000000} =)\ 7{,}1... \cdot 10^{-8}$ (seconden) (1)
- $7{,}1... \cdot 10^{-8} \cdot 30000000000 = 2142{,}8...$ (1)
- Het gevraagde antwoord is 2143 (cm) (1)
2026, tijdvak 2: Te veel stukjes
Opgavetekst
Het aantal stukjes dat op de doos van een legpuzzel staat, is een rond getal zoals 500, 1000 of 1500. Vaak bestaat een puzzel echter uit méér stukjes dan er op de doos vermeld staat.
In een video onderzoekt komiek en wiskundige Matt Parker hoe dit zit. Hij kijkt naar puzzels waarvan de stukjes een rechthoekig rooster vormen met
k kolommen en r rijen.
We nemen in deze opgave aan dat k groter is dan r. De roosterverhouding k is dan altijd groter dan 1. r
We bekijken eerst een puzzel met 200 stukjes. Zo’n puzzel kan bestaan uit 100 kolommen en 2 rijen. De roosterverhouding is in dit geval 100 . 2
Een andere puzzel bestaat uit 204 stukjes.
De mogelijke afmetingen (k x r) voor deze puzzel zijn: 204 x 1, 102 x 2, 68 x 3, 51 x 4, 34 x 6 en 17 x 12.
De hoogte van ieder stukje in deze puzzel is 1,04 keer zo groot als de breedte van dat stukje. De inkepingen en uitsteeksels van een puzzelstukje worden (in deze opgave) buiten beschouwing gelaten. Zie de figuur.

De puzzel van 204 stukjes is 49 cm breed en 36 cm hoog.
Vraag 2 3 punten
Bereken met behulp van bovenstaande gegevens het aantal rijen en kolommen van deze puzzel.
Bekijk het antwoord
- Het berekenen van de verhouding van de puzzel 49/36 ( = 1,36... ) (1)
- Het inzicht dat de verhouding van k en r ongeveer gelijk moet zijn aan 1,36... ⋅ 1,04 = 1,41... (1)
- 17 12 = 1,41... dus r = 12 en k = 17 (17 ×12) (1)
of
- Proberen van 17 ×12 . De verhouding 49 17 = 2,88... (dit is de breedte van
het stukje) (1)
- De hoogte is dan 2,88... ⋅ 1,04 = 2,99... (1)
- 36/(2,88... =) 12,4... dus de afmeting 17 ×12 klopt (1)
Perfecte puzzels zijn puzzels die voldoen aan de volgende voorwaarden:
- Het aantal stukjes waaruit de puzzel bestaat is precies gelijk aan het aantal stukjes vermeld op de doos.
- De hoogte van de stukjes is gelijk aan de breedte van de stukjes.
Matt Parker bedacht een maat om te beoordelen in hoeverre een puzzel afwijkt van een perfecte puzzel. Hij noemde dit de badness rating. De volgende formule beschrijft deze badness rating:
B = s ⋅ 1,005ⁿ
- B is de badness rating.
- s is de berekende verhouding tussen de hoogte en breedte van een puzzelstukje, met s ≥. 1
- n is het verschil tussen het werkelijke aantal stukjes en het aantal stukjes op de doos, met n ≥ 0 .
Vraag 3 2 punten
Bereken de badness rating van een perfecte puzzel.
Bekijk het antwoord
- (Voor een perfecte puzzel geldt) n = 0 (1)
- (Voor een vierkant stukje geldt) s =1, dus B = (1 1,005 ⋅ ⁰ = ) 1 (1)
We bekijken nu een puzzel van 39 kolommen en 27 rijen met s = 1,002 . Deze puzzel heeft een badness rating van 1,3052.
Vraag 4 4 punten
Bereken het aantal stukjes dat op de doos staat, door gebruik te maken van de badness rating.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking 1,3052 = 1,002 ⋅ 1,005ⁿ moet worden opgelost (1)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- De oplossing: n = 53,0... (1)
- Het antwoord: (27 ⋅ 39 − 53 ) = 1000 (stukjes) (1)
of
- 39 ⋅ 27 = 1053 (1)
- De aanname dat er op de doos 1000 stukjes staat (1)
- n = (1053 −1000 =) 53 (1)
- B = 1,002 ⋅ 1,005⁵³ = 1,30517... (en dit komt overeen met de gegeven badness rating) op de doos staat 1000 (stukjes) (1)
2026, tijdvak 2: Pallets met stenen
Opgavetekst
Steenfabriek De Kei verkoopt allerlei soorten stenen, waaronder sierstenen. De Kei verkoopt deze sierstenen per pallet met 500 stenen. Zo’n pallet met stenen kost 460 euro.

Om de verkoop te bevorderen wil De Kei een van de volgende twee aanbiedingen doen:
Aanbieding A:
Bij aankoop van twee pallets tegelijk krijgt de klant 2% korting op de prijs van beide pallets. Bij aankoop van drie pallets krijgt de klant 3% korting op de prijs van alle drie de pallets, enzovoort.
Aanbieding B:
Bij aankoop van meer pallets tegelijk betaalt de klant voor de tweede pallet 450 euro, de derde pallet 440 euro, enzovoort. Elke volgende pallet is dus steeds 10 euro goedkoper.
Wanneer een klant vier pallets tegelijk koopt, is hij met aanbieding B duurder uit dan met aanbieding A.
Vraag 13 4 punten
Bereken hoeveel euro de klant duurder uit is. Geef je antwoord in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- Bij aanbieding A kost ieder pallet (0,96 ⋅ 460 =) 441,60 (euro) (1)
- Bij aanbieding A kosten 4 pallets dus ( 4 ⋅ 441,60 =) 1766,40 (euro) (1)
- Bij aanbieding B kosten 4 pallets 460 + 450 + 440 + 430 = 1780 (euro) (1)
- Aanbieding B is dus 13,60 (euro) (duurder) (1)
of
- Bij aanbieding A is de korting per pallet ( 0,04 ⋅ 460 =) 18,40 (euro) (1)
- Bij aanbieding A is de totale korting dus ( 4 ⋅ 18,40 =) 73,60 (euro) (1)
- Bij aanbieding B is de totale korting 10 + 20 + 30 = 60 (euro) (1)
- Aanbieding B is dus 13,60 (euro) (duurder) (1)
Bij deze aanbieding wordt de prijs per pallet steeds lager. Bij 100 pallets zou de korting 100% zijn, en dan zijn de pallets dus gratis. Daarom zal De Kei een maximaal aantal pallets noemen waarvoor de aanbieding nog geldig is. Dit is het aantal pallets waarbij de totale prijs bij aanbieding A maximaal is.
Vraag 15 3 punten
Bereken de prijs per pallet bij aanbieding A als de totale prijs bij deze maximaal is.
Bekijk het antwoord
- Beschrijven hoe het maximum van A_n gevonden kan worden (1)
- De totale prijs is maximaal voor n = 50 (1)
- De prijs per pallet is dan 230 euro (1)
Steenfabriek De Kei wil haar klanten zo goed mogelijk adviseren welke aanbieding A of B in welke situatie het meest gunstig is voor de klant.
Voor de totale prijs B_n in euro’s van een aankoop van n pallets bij aanbieding B geldt de recursieve formule:
B_n = B_n ₋₁ + 470 −10 n met B₁ = 460
Vanaf een bepaald aantal pallets is aanbieding B voor de klant goedkoper dan aanbieding A. Dit aantal is hoger dan 10 pallets.
Vraag 16 4 punten
Onderzoek vanaf welk aantal pallets aanbieding B voor de klant goedkoper is dan aanbieding A.
Bekijk het antwoord
- A₁₂ = 4857,60 en A₁₃ = 5202,60 (1)
- B₁₂ = 4860 (1)
- B₁₃ = 5200 (1)
- Dus vanaf 13 pallets is aanbieding B goedkoper (1)
2026, tijdvak 2: De bergetappe
Opgavetekst

De Mont Ventoux (foto) is een berg in het zuiden van Frankrijk.
De berg is onder andere bekend doordat de beklimming ervan is opgenomen in de Tour de France.
Het gemiddelde hellingspercentage is een maat om de moeilijkheid van een beklimming aan te geven. Het gemiddelde hellingspercentage wordt bepaald door de weglengte en het hoogteverschil tussen begin en eindpunt van de beklimming.
Het gemiddelde hellingspercentage kan worden berekend met de formule:
p = 100 ⋅ h a² − h² Hierbij is
- h het hoogteverschil in meters.
- a de weglengte in meters.
- p het gemiddelde hellingspercentage in procenten.
Als je verschillende beklimmingen met een gelijk hoogteverschil bekijkt, dan geldt: hoe groter de weglengte, hoe kleiner het gemiddelde hellingspercentage.
Vraag 20 3 punten
Beredeneer dit met behulp van de formule voor p, zonder gebruik te maken van een getallenvoorbeeld.
Bekijk het antwoord
- Als a toeneemt, (dan neemt a² toe en) neemt a² − h² toe (bij gelijkblijvende h) (1)
- Hieruit volgt dat de noemer ( a² − h² ) toeneemt (1)
- De teller blijft gelijk en de noemer neemt toe, dus neemt p (of de breuk 100h of ) af (1)
a² − h²
De beklimming van de Mont Ventoux kun je vanuit drie dorpen starten: Bédoin, Sault en Malaucène.
De snelste gereden tijd voor de beklimming van de Mont Ventoux vanuit Sault is 50 minuten en 32 seconden, met een gemiddelde snelheid van 28,7 km/uur.
Vraag 21 2 punten
Bereken de weglengte van Sault naar de top in kilometers in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- 50 minuten en 32 seconden is ( 3032 3600 =) 0,842... uur (1)
- ( 0,842... ⋅ 28,7 = 24,17... , dus de weglengte is) 24,2 (km) (1)
Le club des Cinglés du Mont Ventoux, een fietsgenootschap, geeft aan dat de beklimming vanuit Bédoin het steilst is. Deze beklimming heeft een gemiddeld hellingspercentage van 7,7%.
Vraag 23 3 punten
Bereken de weglengte vanuit Bédoin met behulp van dit hellingspercentage. Geef je antwoord in gehele meters.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking 100 ⋅ 1594 = 7,7 moet worden opgelost (1)
a² − 1594²
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
- Het antwoord: 20 763 (m) (1)
2025, tijdvak 1: Groeipercentages wereldbevolking
Vraag 1 2 punten
Begin 2019 werd op basis van een van de modellen de wereldbevolking op 7,67 miljard mensen geschat. Volgens hetzelfde model zou dat 7,1% zijn van het totaal aantal mensen dat tot dan toe ooit op aarde had geleefd. Bereken hoeveel mensen er volgens dit model tot 2019 ooit op aarde hebben geleefd. Geef je antwoord in gehele miljarden.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de factor 0,071 (7,1%) bij de wereldbevolking van 7,67 miljard (1p)
- Antwoord: ongeveer 108 miljard mensen (1p)
Figuur 1 Groeipercentages wereldbevolking

Puntendiagram van de wereldbevolking in miljarden (verticale as, 0 tot 8) tegen het jaar (horizontale as, 1960 tot 2020). De punten liggen bij benadering op een rechte lijn, van ongeveer 3 miljard rond 1960 tot ongeveer 7,3 miljard rond 2016.
Vraag 2 3 punten
De wetenschapper Doug Boucher beweerde in 2018 dat de wereldbevolking al ruim een halve eeuw bij benadering lineair groeide. Hij baseerde dit lineaire model op historische gegevens. Zie figuur 1. Voor zijn lineaire benadering gebruikte Boucher dat de wereldbevolking groeide van 3,084 miljard halverwege 1961 tot 7,330 miljard halverwege 2016. Veronderstel dat Bouchers lineaire benadering ook na 2016 bleef gelden, dan volgt hieruit een lagere schatting voor de wereldbevolking begin 2019 dan de eerder genoemde schatting van 7,67 miljard. Bereken hoeveel lager de schatting volgens Bouchers lineaire benadering uitvalt. Geef je antwoord in gehele miljoenen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de gemiddelde jaarlijkse groei volgens de lineaire benadering: (7,330 - 3,084) / 55 ≈ 0,0772 miljard per jaar (1p)
- Berekent de wereldbevolking begin 2019 volgens de lineaire benadering: 7,330 + 0,0772 · 2,5 ≈ 7,523 miljard (1p)
- Antwoord: 7,67 - 7,523 = 0,147, dus 147 miljoen lager (1p)
Vraag 3 2 punten
Als de wereldbevolking bij benadering lineair groeit, dan zal het jaarlijkse groeipercentage afnemen. Beredeneer dit zonder gebruik te maken van een getallenvoorbeeld.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat bij lineaire toename de wereldbevolking elk jaar met evenveel mensen toeneemt, waardoor de totale wereldbevolking steeds groter wordt (1p)
- Beredeneert dat het groeipercentage daardoor afneemt: dezelfde toename wordt gedeeld door een steeds grotere totale wereldbevolking (1p)
Figuur 2 Groeipercentages wereldbevolking

Lijngrafiek van het jaarlijkse groeipercentage in procenten (verticale as, 0,0 tot 3,5) tegen het jaar (horizontale as, 1950 tot 2050). Tot 2013 de gemeten percentages, daarna de voorspelde percentages. Een rechte trendlijn loopt van ongeveer 2,2% in 1950 naar ongeveer 0,5% in 2050.
Vraag 4 3 punten
In figuur 2 zijn de jaarlijkse groeipercentages voor de periode 1950-2050 weergegeven. Hierbij zijn de percentages na 2013 voorspelde percentages. Bovendien is een trendlijn getekend. In tegenstelling tot het model van Boucher waarin de wereldbevolking lineair zou toenemen, geeft de trend in figuur 2 aanleiding voor een ander model waarin de groeipercentages lineair afnemen. Een formule voor de trendlijn in figuur 2 is: $P = -0{,}0177\,t + 2{,}2153$ Hierin is $P$ het jaarlijkse groeipercentage en $t$ de tijd in jaren met $t = 0$ het jaar 1950. In de formule van de trendlijn kun je zien dat in 1950 de wereldbevolking toenam met afgerond 2,2%. Er zijn wetenschappers die vermoeden dat aan het eind van deze eeuw de wereldbevolking nauwelijks nog zal groeien of op termijn misschien zelfs gaat afnemen. Stel dat de groeipercentages zich ook na 2050 volgens de formule van $P$ zullen blijven ontwikkelen. Bereken in welk jaar de wereldbevolking dan voor het eerst zal afnemen.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe de vergelijking $-0{,}0177\,t + 2{,}2153 = 0$ opgelost kan worden (bijvoorbeeld met behulp van een tabel) (1p)
- Vindt $t \approx 125{,}1$ (tijd in jaren na 1950) (1p)
- Antwoord: het jaar 1950 + 126 = 2076, dus in het jaar 2076 (1p)
2025, tijdvak 1: Maakt geld gelukkig?
Opgavetekst
Figuur Maakt geld gelukkig?

Puntenwolk van de 132 landen: elke cirkel is een land. Horizontale as: gemiddeld inkomen per inwoner in dollars (0 tot 40 000). Verticale as: gemiddeld levensvoldoeningscijfer (met streepjes van 3 tot 7). Een gebogen grijze trendlijn stijgt van linksonder naar rechtsboven. Labels: Denemarken (boven, bij ongeveer 28 000 dollar), Verenigde Staten (rechtsboven), Hongkong (rechts, bij ongeveer 28 000 dollar), India, China en Rusland.
Vraag 10 3 punten
Op basis van de onderzoeksresultaten deden de onderzoekers de volgende uitspraak: Elke verdubbeling van het inkomen per inwoner gaat gepaard met een constante toename van het levensvoldoeningscijfer. Bereken met behulp van de formule $L = 0{,}6 \cdot \log_2(I) - 1{,}973$ hoe groot de toename is bij een verdubbeling van $I$. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Kiest een passend getallenvoorbeeld, bijvoorbeeld $I = 10\,000$ en $I = 20\,000$ (1p)
- Berekent de bijbehorende levensvoldoeningscijfers: $L \approx 5{,}99$ bij $I = 10\,000$ en $L \approx 6{,}59$ bij $I = 20\,000$ (1p)
- Antwoord: de gevraagde toename is 0,6 (1p)
2025, tijdvak 1: Pokémon GO
Vraag 14 2 punten
Pokémon GO is een spel dat je via een app op een smartphone kunt spelen. Het spel werd op 6 juli 2016 uitgebracht door Nintendo en werd al snel een van de populairste spellen op een smartphone. In de eerste twee weken na de lancering van Pokémon GO nam het aantal gebruikers spectaculair toe tot 45 miljoen wereldwijd. Bereken hoeveel gebruikers er gemiddeld per minuut bij kwamen in deze periode. Geef je antwoord in tientallen nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal minuten in twee weken: 2 · 7 · 24 · 60 = 20 160 (1p)
- Antwoord: 45 000 000 / 20 160 ≈ 2232, dus 2230 gebruikers per minuut (1p)
Figuur 1 Pokémon GO

Lijndiagram van het aantal gebruikers per dag in de VS (in miljoenen, verticale as 0 tot 30) van juli tot en met december 2016 (horizontale as met datums van 1-7 tot 26-12). Piek van 28,5 miljoen op 13 juli 2016. Daarna een afname die eerst snel gaat en daarna langzamer, tot enkele miljoenen eind 2016.
Vraag 15 3 punten
Pokémon GO was na de lancering veruit het populairst in de Verenigde Staten (VS). De volgende vragen gaan over het aantal gebruikers per dag van Pokémon GO in de VS. In figuur 1 is dit aantal voor de periode juli 2016 tot en met december 2016 weergegeven. In de eerste week na de lancering van het spel op 6 juli 2016 nam het aantal gebruikers per dag toe tot maximaal 28,5 miljoen op 13 juli 2016. Na 13 juli 2016 nam het aantal gebruikers per dag alweer af. De afname verliep in het begin bij benadering lineair tot 15,1 miljoen gebruikers op 12 augustus 2016. Bereken met behulp van deze gegevens het aantal gebruikers per dag in de VS op 1 augustus 2016. Geef je antwoord in gehele miljoenen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de afname per dag: (28,5 - 15,1) / 30 ≈ 0,446 miljoen (1p)
- Berekent het geschatte aantal gebruikers op 1 augustus 2016: 28,5 - 0,446 · 19 miljoen (1p)
- Antwoord: 20 miljoen gebruikers per dag (1p)
Als zowel in deze als in de volgende vraag gerekend wordt met een verkeerd aantal dagen in juli, hiervoor alleen bij deze vraag 1 scorepunt in mindering brengen.
Vraag 16 4 punten
Pokémon GO was na de lancering veruit het populairst in de Verenigde Staten (VS). Na 13 juli 2016 nam het aantal gebruikers per dag alweer af, tot 15,1 miljoen gebruikers op 12 augustus 2016. Een formule waarmee het aantal gebruikers per dag vanaf 12 augustus 2016 benaderd kan worden, is: $N = 10{,}5 \cdot 0{,}972^t + 4{,}6$ Hierin is $N$ het aantal gebruikers per dag in de VS in miljoenen en $t$ de tijd in dagen met $t = 0$ op 12 augustus 2016. Bereken hoeveel gehele dagen na de lancering van Pokémon GO op 6 juli het aantal gebruikers per dag in de VS voor het eerst minder dan een kwart was van het maximale aantal gebruikers per dag in de VS.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking op die moet worden opgelost: $10{,}5 \cdot 0{,}972^t + 4{,}6 = 7{,}125$ (een kwart van 28,5) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (bijvoorbeeld met behulp van een tabel) (1p)
- Vindt $t \approx 50{,}1$ en bepaalt dat het aantal dagen na 12 augustus daarmee 51 gehele dagen is (1p)
- Antwoord: 37 + 51 = 88 dagen na de lancering (12 augustus is 37 dagen na 6 juli) (1p)
Als zowel in deze als in de vorige vraag gerekend wordt met een verkeerd aantal dagen in juli, hiervoor alleen bij de vorige vraag 1 scorepunt in mindering brengen.
Figuur 2 Pokémon GO

Puntendiagram van het totaal aantal behaalde XP (in miljoenen, verticale as 0 tot 25) tegen het level (horizontale as 0 tot 45). Tot level ongeveer 25 blijft het aantal XP laag; daarna stijgt het steeds sterker tot ongeveer 20 miljoen XP bij level 40.
Vraag 17 3 punten
Pokémon GO bestaat uit 40 levels. Om een volgend level te bereiken, moet je een bepaald totaal aantal punten behaald hebben. Dit worden XP (Experience Points) genoemd. Zie figuur 2. Vanaf level 22 blijkt er bij benadering een exponentieel verband te bestaan tussen het level en het totaal aantal behaalde XP. Bij level 22 horen 335 000 XP en bij level 40 wel 20 000 000 XP. Uit de gegevens volgt dat afgerond op drie decimalen de groeifactor van het totaal aantal behaalde XP per level gelijk is aan 1,255. Bereken met behulp van de gegevens deze groeifactor in vier decimalen.
Bekijk het antwoord
- Berekent 20 000 000 : 335 000 ≈ 59,701... (1p)
- Stelt de groeifactor per level gelijk aan 59,701...^(1/18) (1p)
- Antwoord: de groeifactor is 1,2551 (1p)
Als gerekend wordt met (20 000 000 - 335 000) ^ (1/18), voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen. Als gerekend wordt met 59,701... : 18, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
Vraag 18 3 punten
Pokémon GO bestaat uit 40 levels. Vanaf level 22 groeit het totaal aantal behaalde XP bij benadering exponentieel, met een groeifactor van 1,255 per level (afgerond op drie decimalen). Bij level 40 horen 20 000 000 XP. Youtuber Brandon Tan bereikte op een gegeven moment level 40. Naar eigen zeggen behaalde hij tussen level 39 en level 40 gemiddeld 300 000 XP per dag. Bereken hoeveel dagen hij volgens de gegevens bezig is geweest om van level 39 naar level 40 te komen. Maak gebruik van de groeifactor en geef je antwoord in gehele dagen.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totaal aantal XP bij level 39, bijvoorbeeld 20 000 000 : 1,255 ≈ 15 936 254 (of 335 000 · 1,255^17 ≈ 15 921 652) (1p)
- Berekent het aantal XP dat er nog bij moet voor level 40, bijvoorbeeld 20 000 000 - 15 936 254 ≈ 4 063 745 (of ongeveer 4 078 347 bij de andere berekening) (1p)
- Antwoord: 4 063 745 : 300 000 ≈ 13,5, dus 14 dagen (1p)
Als een kandidaat een (nauwkeurigere) groeifactor uit de vorige vraag gebruikt, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2025, tijdvak 2: Eten buiten de deur
Vraag 1 3 punten
Prijzen van producten, waaronder die van voedsel, stijgen elk jaar met een bepaald percentage. We noemen dat percentage inflatie. In 2020 werd een onderzoek naar de kosten van voedsel in de Verenigde Staten gepubliceerd. Volgens het onderzoek gaf in 1988 een gemiddelde Amerikaan $ 1143 per jaar uit aan eten thuis en steeg dit bedrag door inflatie tot $ 2079 in 2008. Neem aan dat tussen 1988 en 2008 de inflatie ieder jaar hetzelfde was. Bereken deze inflatie. Geef je antwoord in procenten in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- De (groei)factor over 20 jaar is 2079 / 1143 (ongeveer 1,81...) (1p)
- De (groei)factor per jaar is de 20e machtswortel uit 1,81... (ongeveer 1,03036...) (1p)
- Het antwoord: 3,04 (%) (1p)
Vraag 2 4 punten
Prijzen van producten, waaronder die van voedsel, stijgen elk jaar met een bepaald percentage. We noemen dat percentage inflatie. In het onderzoek werd onderscheid gemaakt tussen eten thuis: voedsel dat thuis gegeten wordt, en eten buiten de deur: voedsel dat elders wordt gegeten (bijvoorbeeld in restaurants, onderweg of op het werk). We gaan er verder van uit dat vanaf 2010 de inflatie jaarlijks 2% was. Uit het onderzoek bleek dat vanaf 2010 de kosten voor eten buiten de deur inclusief de jaarlijkse inflatie ook nog stegen met een extra percentage van 0,84% per jaar. Op 1 januari 2010 betaalde je voor een Bacon Cheeseburger bij een bepaalde Amerikaanse fastfoodketen $ 4,25. Bereken in welk jaar de prijs van dezelfde Bacon Cheeseburger volgens deze aannamen $ 7,00 zal zijn.
Bekijk het antwoord
- De jaarlijkse (groei)factor van de prijs is 1,02 · 1,0084 (ongeveer 1,0285...) (1p)
- De vergelijking $4{,}25 \cdot 1{,}0285^{t} = 7{,}00$ moet worden opgelost (1p)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: na 17,7... jaar, dus in 2027 (1p)
Rekent de kandidaat met 1,02 + 1,0084 in plaats van met 1,02 · 1,0084, dan zijn voor deze vraag maximaal 3 scorepunten mogelijk.
Vraag 3 4 punten
In het onderzoek werd onderscheid gemaakt tussen eten thuis: voedsel dat thuis gegeten wordt, en eten buiten de deur: voedsel dat elders wordt gegeten (bijvoorbeeld in restaurants, onderweg of op het werk). In het onderzoek werd ook gekeken naar de totale uitgaven voor voedsel (eten thuis plus eten buiten de deur). Om deze uitgaven uit verschillende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, werden alle bedragen omgerekend naar bedragen in 1988. Hierdoor hoeft er geen rekening gehouden te worden met inflatie. De (naar 1988 omgerekende) uitgaven voor eten thuis blijken ieder jaar hetzelfde te zijn, namelijk $ 1143. We nemen aan dat dit de komende jaren zo zal blijven. De totale uitgaven voor voedsel per persoon, omgerekend naar de bedragen in 1988, namen lineair toe van $ 1600 in 1953 tot $ 2250 in 2014. Bereken in welk jaar een gemiddelde Amerikaan voor het eerst meer uitgaf voor eten buiten de deur dan voor eten thuis.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat de totale uitgaven dan (meer dan) $ 2286 moeten zijn (1p)
- De jaarlijkse toename van de totale uitgaven is (2250 − 1600) / (2014 − 1953) ≈ $ 10,65 per jaar (1p)
- Het duurt dus nog (2286 − 2250) / 10,65... ≈ 3,37... jaar (1p)
- Het antwoord: in 2018 (1p)
Alternatieve aanpak, ook volledig goed: de kosten voor eten buiten de deur stijgen van $ 457 (1600 − 1143) naar $ 1107 (2250 − 1143) in 2014. Het inzicht dat de toename 1107 − 457 over 2014 − 1953 jaar, dus ongeveer $ 10,65 per jaar, is (1 punt); de vergelijking 1107 + 10,65 · t = 1143, met t het aantal jaar na 2014, oplossen, bijvoorbeeld met een tabel (1 punt); t ≈ 3,37, dus in 2018 (1 punt). Voor het eerste inzicht (de kosten buiten de deur) geeft de kandidaat 1 punt, voor de toename 1 punt, voor de oplossing 1 punt en voor het antwoord 1 punt.
2025, tijdvak 2: Goals in de Eredivisie
Vraag 5 3 punten
In de Eredivisie wordt een volledige competitie gespeeld. Dit betekent dat elk team twee keer tegen elk ander team speelt: één keer thuis en één keer uit. Het totaal aantal wedstrijden in de volledige competitie noemen we W en het aantal teams in de competitie T. Uit deze gegevens is af te leiden dat: $W = T^2 - T$. In de seizoenen 1962/63 tot en met 1965/66 waren er minder teams en minder gespeelde wedstrijden dan tegenwoordig. Ook in het seizoen 2019/20 werden er minder wedstrijden gespeeld, namelijk 232. Dit kwam omdat de competitie eerder stilgelegd werd vanwege COVID-19. Toon met behulp van de formule van W aan dat er met 232 wedstrijden geen volledige competitie gespeeld kan zijn.
Bekijk het antwoord
- Berekent $W(15) = 15^2 - 15 = 210$ en $W(16) = 16^2 - 16 = 240$, of stelt $T^2 - T = 232$ op en lost die op tot T ≈ 15,7... (1p)
- Ziet dat er geen geheel aantal teams is dat precies 232 wedstrijden oplevert (tussen 15 en 16 teams, of T ≈ 15,7... is geen geheel getal) (1p)
- Conclusie: met 232 wedstrijden kan er geen volledige competitie gespeeld zijn (1p)
Tabel
| Seizoen | Toename/afname van het aantal goals |
|---|---|
| 2011/12 | 10 |
| 2012/13 | −33 |
| 2013/14 | 14 |
| 2014/15 | −36 |
| 2015/16 | −30 |
| 2016/17 | −28 |
| 2017/18 | 76 |
| 2018/19 | 101 |
| 2019/20 | −346 |
| 2020/21 | 205 |
| 2021/22 | −45 |
Vraag 6 4 punten
In de tabel staan van de seizoenen 2011/12 tot en met 2021/22 de toenames (positieve getallen) of afnames (negatieve getallen) van het aantal goals per seizoen ten opzichte van het seizoen ervoor. In het seizoen 2018/19 werden er 1061 goals gescoord. Bij het seizoen 2019/20 staat: −346. Dit betekent dat er in dit seizoen 346 goals minder gescoord werden dan in 2018/19. In werkelijkheid valt dit wel mee, omdat er in het seizoen 2019/20 maar 232 wedstrijden gespeeld werden, ten opzichte van 306 in de andere jaren. De uitspraak 'Zorgelijke trend: steeds minder goals in de Eredivisie' zegt dat er een afname is in het aantal goals, maar niet of deze afname toenemend, constant of afnemend is. Om het aantal goals in de verschillende seizoenen eerlijk met elkaar te kunnen vergelijken, berekenen we hoeveel goals er in het seizoen 2019/20 gescoord zouden zijn als er in dat seizoen niet 232 maar 306 wedstrijden gespeeld zouden zijn. We nemen daarbij aan dat in dat seizoen het aantal goals recht evenredig is met het aantal gespeelde wedstrijden. Hierdoor zullen de waardes in de tabel bij de seizoenen 2019/20 en 2020/21 veranderen. Onderzoek of er op basis van deze veranderde waarden sprake was van een toenemende, constante of afnemende daling van het aantal goals in de seizoenen 2020/21 tot en met 2021/22.
Bekijk het antwoord
- In werkelijkheid werden er in 2019/20 (1061 − 346 =) 715 goals gescoord, in 2020/21 (715 + 205 =) 920 en in 2021/22 (920 − 45 =) 875 (1p)
- Volgens de aanname werden er in 2019/20 715 · 306 / 232 ≈ 943 goals gescoord (1p)
- De afname bij 2020/21 wordt 920 − 943 = −23 (1p)
- In 2021/22 was de daling −45, dus er is sprake van een toenemende daling in de seizoenen 2020/21 tot en met 2021/22 (1p)
Alternatieve aanpak, ook volledig goed: 715 / 232 ≈ 3,08 goals per wedstrijd; 74 wedstrijden minder (306 − 232) komt overeen met ongeveer 74 · 3,08 ≈ 228 goals; de nieuwe waarde bij 2020/21 wordt 205 − 228 = −23, en in 2021/22 is de daling −45, dus toenemende daling. Opmerking: als de kandidaat de aantallen goals tussentijds niet op hele getallen afrondt, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2025, tijdvak 2: Trappen
Opgavetekst
Foto 1

Foto van de Wilhelminatrap in Landgraaf: een lange openluchttrap met een leuning langs de rechterkant, die in de verte smaller lijkt te worden.
Bron 5

Drie vereenvoudigde perspectieftekeningen, A, B en C, van de bovenste en onderste trede van een trap, met de 'horizon' aangegeven. Op de pagina staat de afbeelding gedraaid. Bij A, B en C is telkens een verticale lijn links en een verticale lijn rechts getekend; bij de tekening van de Wilhelminatrap ligt het verdwijnpunt lager dan de horizon.
Figuur 1

Links: zijaanzicht van een trap met de aantrede (horizontaal, de lengte van een traptrede) en de optrede (verticaal, de hoogte van een traptrede) aangegeven. Rechts: een assenstelsel met de x-as en de y-as, waarin een schuine lijn 'raaklijn' door de punten van de trap loopt. Hieruit volgt formule 1: h = o / a.
Tabel
| Type trap | Helling |
|---|---|
| steile trap | groter of gelijk aan 1 |
| normale trap | tussen 0,58 en 1 |
| luie trap | kleiner of gelijk aan 0,58 |
Vraag 9 3 punten
Trappen. In Landgraaf bevindt zich de langste openluchttrap van Nederland, en niet alle trappen lopen even gemakkelijk. Dit heeft onder andere te maken met: de optrede o (de verticale lengte van een traptrede in cm), de aantrede a (de horizontale lengte van een traptrede in cm) en de helling h (de richtingscoëfficiënt van de 'raaklijn' aan de trap). Zie figuur 1. Er geldt $h = \frac{o}{a}$ en dan volgt: $h \cdot a = o$ (formule 1). Er zijn drie typen trappen, afhankelijk van de helling. Zie de tabel. Bereken de mogelijke aantreden van een normale trap met een optrede van 20 cm. Geef je antwoord in gehelen.
Bekijk het antwoord
- Helling 1 geeft een aantrede van 20 cm (1p)
- Helling 0,58 geeft een aantrede van 20 / 0,58 ≈ 34,4... cm (1p)
- De gevraagde aantreden zijn minimaal 21 en maximaal 34 cm (1p)
Foto 3

Foto van een binnentrap met een draai rond een paal. De treden lopen in een bocht om de paal heen en de trap heeft een leuning.
Figuur 3

Vooraanzicht van de draaiende trap, getekend vanuit de positie recht voor de paal waar de trap omheen draait. Links staat de hoogte van 2,47 m. De breedte van de paal bovenaan is 12 cm.
Figuur 4

Bovenaanzicht van de trap: een waaier van treden rond een middelpunt, met een hoek van 190 graden. De treden overlappen elkaar niet. Onderaan staat de breedte van 1,82 m.
Figuur 5

Losse trede van de trap in bovenaanzicht: een smalle waaier met de aantrede aangegeven als cirkelboog door het midden van de trede. De lengte van de straal van de buitenkant is 91 cm en de binnenkant van de trede heeft een straal van 6 cm.
Vraag 12 5 punten
Niet alle trappen lopen recht omhoog. Binnenshuis loopt een trap soms met een draai, zoals de trap op foto 3. In figuur 3 staat een vooraanzicht van deze trap, getekend vanuit de positie recht voor de paal waar de trap omheen draait. In figuur 4 is een bovenaanzicht van deze trap te zien, waarin de treden elkaar niet overlappen. In figuur 5 is een losse trede van de trap te zien. Verder geldt: de trap is 2,47 meter hoog; de trap maakt een draai van 190 graden; de buitendiameter van de trap is 1,82 meter en de binnendiameter is 12 cm; de 12 treden van de trap hebben allemaal precies dezelfde vorm en afmetingen; de 12 optreden van deze trap zijn allemaal even groot. We nemen voor de aantrede de lengte van de cirkelboog die precies door het midden van een trede loopt. Zie figuur 5. Met behulp van de formule van de omtrek van een cirkel (omtrek cirkel = 2π · straal) is deze aantrede te berekenen. Bereken of hier sprake is van een steile, normale of luie trap.
Bekijk het antwoord
- De lengte van de optrede is 247 / 12 ≈ 20,58... cm (1p)
- De straal van de cirkelboog door het midden van een trede is (91 + 6) / 2 = 48,5 cm (1p)
- De omtrek van de hele cirkel is 2π · 48,5 ≈ 304,73... cm (1p)
- De lengte van de aantrede is 304,73... · 190 / 360 : 12 ≈ 13,40... cm (1p)
- De helling van de trap is 20,58... / 13,40... ≈ 1,53..., dus er is sprake van een steile trap (1p)
2025, tijdvak 2: Procenten en zwemtijden
Vraag 16 3 punten
Bij wedstrijdzwemmen kunnen verschillende afstanden en slagen gezwommen worden. Een persoonlijk record is de snelste tijd die een persoon ooit gezwommen heeft op een bepaalde afstand en met een bepaalde slag. De Swimrankingsscore wordt berekend met de formule: $S_{sw} = \left(\frac{o}{n}\right)^2 \cdot 100$ (formule 1). Hierin is $S_{sw}$ de Swimrankingsscore, o het oude persoonlijke record in seconden en n de gezwommen tijd in seconden. Als een zwemmer een persoonlijk record verbetert, dan is meestal de Swimrankingsscore tussen de 100 en 120. Er zijn echter uitzonderingen, zo zwom Myrthe in november 2022 op de 25 meter vlinderslag een Swimrankingsscore van 287,7. Haar oude persoonlijke record was 29,77 seconden. Bereken de tijd die Myrthe in november 2022 zwom. Geef je antwoord in seconden in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $\left(\frac{29{,}77}{n}\right)^2 \cdot 100 = 287{,}7$ op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: 17,55 seconden (1p)
Vraag 17 3 punten
In formule 1 worden o en n als losse variabelen gebruikt, maar vooral de verhouding $r = \frac{n}{o}$ is van belang. Als $0 < r < 1$, dan is er sprake van een verbetering van het persoonlijk record. Als $r \geq 1$, dan is er geen verbetering van het persoonlijk record. Formule 1 kan worden herschreven tot $S_{sw} = \frac{100}{r^2}$ (formule 2). Er kan ook een alternatieve Swimrankingsscore worden bepaald: $S_{alt} = 200 - 100r$ (formule 3), met o het oude persoonlijke record in seconden en n de gezwommen tijd in seconden. Onderzoek of het mogelijk is dat formule 2 en formule 3 dezelfde uitkomst geven, als een zwemmer zijn persoonlijk record niet verbeterd heeft.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe de vergelijking $200 - 100r = \frac{100}{r^2}$ kan worden opgelost (1p)
- Noemt minimaal een van de twee oplossingen: $r = 1$ of $r \approx 1{,}6...$ (1p)
- Dus het is mogelijk dat formule 2 en formule 3 dezelfde uitkomst geven als een zwemmer zijn persoonlijk record niet verbeterd heeft (1p)
Alternatieve aanpak, ook volledig goed: het inzicht dat bij niet verbeteren o = n en dus r = 1 kan gelden, geeft voor beide formules de uitkomst 100 (%); daarmee is het mogelijk dat formule 2 en formule 3 dezelfde uitkomst geven. Per stap telt 1 punt.
Vraag 18 4 punten
Formule 1 is $S_{sw} = \left(\frac{o}{n}\right)^2 \cdot 100$, formule 2 is $S_{sw} = \frac{100}{r^2}$ met $r = \frac{n}{o}$, en formule 3 is $S_{alt} = 200 - 100r$. Gegeven zijn de volgende twee beweringen: 1. De uitkomsten van $S_{sw}$ en $S_{alt}$ zijn altijd positief. 2. Als er gerekend wordt met $S_{alt}$ in plaats van $S_{sw}$, dan kun je nooit een Swimrankingsscore van 287,7 halen. Geef van beide beweringen aan of ze wel of niet waar zijn. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Bewering 1 is niet waar, omdat $S_{alt}$ een negatieve uitkomst kan hebben (als r > 2) (2p)
- Bewering 2 is waar, omdat de vergelijking $200 - 100r = 287{,}7$ geen oplossing heeft, omdat r > 0 moet zijn (o en n zijn positief) (2p)
Voor elk van de twee antwoordelementen (de beweringen) mag bij een niet volledig juiste toelichting 1 scorepunt worden toegekend. Geeft de kandidaat geen of een onjuiste redenering, dan krijgt dat antwoordelement geen punten.
2025, tijdvak 2: CO2 in de atmosfeer
Opgavetekst
Figuur

Lijngrafiek van de concentratie CO2 in ppm (verticale as, van 250 tot 390) tegen het jaar (horizontale as, van 1800 tot 2000). De lijn begint rond 280 ppm in 1800, stijgt tot ongeveer 1900 nauwelijks en daarna steeds sneller. Rond 2000 ligt de lijn ongeveer bij 370 ppm en de lijn eindigt rechtsboven rond 2009, aan de bovenkant van de as. De waarden zijn af te lezen als ongeveer, niet exact.
Vraag 19 3 punten
In deze opgave kijken we naar het verloop van de concentratie CO2 in de atmosfeer. Onderzoekers hebben geconstateerd dat de natuurlijke concentratie CO2 eeuwenlang stabiel is gebleven rond de 280 ppm (parts per million). De toename van de concentratie CO2 sinds de industriële revolutie wordt met name veroorzaakt door massaproductie van goederen en voedsel. In de figuur zie je het verloop van de concentratie CO2 in de periode 1800 tot 2009. De toename verloopt exponentieel. Het verloop van de concentratie CO2 kan worden benaderd met het model: $C = 280 + g^t$. Hierbij is C de concentratie CO2 in ppm en t de tijd in jaren met t = 0 op 1 januari 1800. De waarde 280 staat in dit model voor de constante natuurlijke concentratie CO2. Op 1 januari 2002 was de concentratie CO2 370 ppm. Met dit gegeven en met behulp van bovenstaande gegevens is te berekenen dat de waarde van g, afgerond op vier decimalen, gelijk is aan 1,0225. Bereken de waarde van g in vijf decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $280 + g^{202} = 370$ op (2002 − 1800 = 202 jaar) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: g ≈ 1,02253 (1p)
Vraag 20 3 punten
Onderzoekers hebben geconstateerd dat de natuurlijke concentratie CO2 eeuwenlang stabiel is gebleven rond de 280 ppm. Het verloop van de concentratie CO2 kan worden benaderd met het model $C = 280 + 1{,}0225^t$, met C de concentratie CO2 in ppm en t de tijd in jaren met t = 0 op 1 januari 1800. Zoals je in de figuur kunt zien is de grafiek toenemend stijgend. De formule benadert deze stijging. Bereken in welk jaar de concentratie CO2 verdubbeld zal zijn ten opzichte van de natuurlijke concentratie.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $1{,}0225^t = 280$ op (de concentratie is dan 560 ppm, twee keer de natuurlijke concentratie) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: t ≈ 253,..., dus in 2053 (1p)
Opmerking: als met een nauwkeurigere waarde van g wordt gerekend, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Vraag 21 4 punten
Onderzoekers hebben geconstateerd dat de natuurlijke concentratie CO2 eeuwenlang stabiel is gebleven rond de 280 ppm. Het verloop van de concentratie CO2 kan worden benaderd met het model $C = 280 + 1{,}0225^t$, met C de concentratie CO2 in ppm en t de tijd in jaren met t = 0 op 1 januari 1800. Vanaf 1800 duurde het 150 jaar totdat de concentratie CO2 met (ongeveer) 10% was toegenomen. Vanaf 1950 duurde het veel korter totdat de volgende 10% stijging van de concentratie CO2 werd gemeten. Bereken hoeveel gehele jaren hiervoor nodig waren.
Bekijk het antwoord
- Berekent de concentratie in 1950 (t = 150): $280 + 1{,}0225^{150} \approx 308{,}15$ (1p)
- Berekent de concentratie na een stijging van 10%: 308,15 · 1,1 ≈ 338,96 (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking $280 + 1{,}0225^t = 338{,}96$ kan worden opgelost; dit geeft t ≈ 183,22 (1p)
- Het antwoord: 183,22 − 150 = 33,22, dus 34 jaar (1p)
Opmerkingen: als met een nauwkeurigere waarde van g wordt gerekend, of met C = 281 in 1800 (t = 0), hiervoor geen scorepunten in mindering brengen. Alternatieve aanpak, ook volledig goed: twee keer een stijging van 10% geeft de factor 1,1² (1 punt); dus C = 280 · 1,1² ≈ 338,8 (1 punt); de vergelijking $280 + 1{,}0225^t = 338{,}8$ oplossen, t ≈ 183,1 (1 punt); het antwoord 34 jaar (1 punt).
2024, tijdvak 1: Veldleeuweriken
Bron 8

Vergroting van de grafiek van G uit figuur 3, op de uitwerkbijlage. Horizontale as: tarsuslengte (in mm), van 0 tot 30, met de getallen 5, 10, 15, 20, 25 en 30. Verticale as: gewicht (in gram), van 0 tot 35, met de getallen 5, 10, 15, 20, 25, 30 en 35. Het assenstelsel heeft rasterlijnen. De kromme begint bij tarsuslengte 8 mm op ongeveer 9 gram, loopt via ongeveer 14,5 gram bij 20 mm en eindigt op ongeveer 28 gram bij 30 mm.
Vraag 8 4 punten
Het gewicht van jonge veldleeuweriken neemt in het begin steeds sneller toe naarmate de tarsuslengte toeneemt. Op een bepaald moment is deze toenamesnelheid maximaal.
Op de uitwerkbijlage is de grafiek van G uit figuur 3 vergroot weergegeven.
Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de maximale toenamesnelheid van het gewicht. Licht je antwoord toe en geef je antwoord in gehele grammen per mm.
Bekijk het antwoord
- Het tekenen van de raaklijn in het steilste punt van de grafiek (tussen tarsuslengte 22 en tarsuslengte 25) (1p)
- Het aflezen van twee punten op deze raaklijn, bijvoorbeeld (15, 5) en (30, 30) (1p)
- De gevraagde maximale toename is $\frac{30 - 5}{30 - 15}$ gram per mm (1p)
- Het antwoord: 2 gram per mm (1p)
Een raaklijn in het steilste punt van de grafiek op de uitwerkbijlage, tussen tarsuslengte 22 en 25. Op die raaklijn zijn twee punten afgelezen, bijvoorbeeld (15, 5) en (30, 30). De maximale toenamesnelheid is (30 - 5) / (30 - 15), afgerond 2 gram per mm.
Opmerking uit het correctievoorschrift: als gevolg van teken- dan wel afleesafwijkingen kunnen de afgelezen punten redelijk variëren. Bij correctie dient daarmee rekening gehouden te worden.
2024, tijdvak 1: Vetpercentage
Vraag 13 3 punten
Om te bepalen of je een gezond gewicht hebt, kun je je vetpercentage berekenen. Het vetpercentage is de hoeveelheid lichaamsvet als percentage van het lichaamsgewicht. De hoeveelheid lichaamsvet kan gemeten worden met speciale apparatuur. De vetvrije massa (VVM) is het lichaamsgewicht zonder het lichaamsvet.
Voor mannen wordt de formule van Gallagher gegeven door: $VVM = 0{,}446 \cdot G - 0{,}00087 \cdot j \cdot G + 9{,}438 \cdot L^2$ (formule 1). Hierbij is G het lichaamsgewicht in kg, j de leeftijd in jaren en L de lengte in meters.
Volgens Gallagher neemt bij gelijkblijvend gewicht en gelijkblijvende lengte het vetpercentage van een man toe naarmate hij ouder wordt.
Beredeneer dit, zonder gebruik te maken van een getallenvoorbeeld, met behulp van bovenstaande gegevens.
Bekijk het antwoord
- (G en L blijven constant, dus) $0{,}446 \cdot G$ en $9{,}438 \cdot L^2$ blijven gelijk (1p)
- Als j toeneemt, dan neemt $0{,}00087 \cdot j \cdot G$ toe (want G blijft constant) en neemt de vetvrije massa af (1p)
- Dus neemt de hoeveelheid lichaamsvet (en daarmee het vetpercentage) toe (1p)
Vraag 14 3 punten
Formule 1 (Gallagher): $VVM = 0{,}446 \cdot G - 0{,}00087 \cdot j \cdot G + 9{,}438 \cdot L^2$, waarin G het lichaamsgewicht in kg, j de leeftijd in jaren en L de lengte in meters is.
Voor het vetpercentage V geldt: $V = \frac{G - VVM}{G} \cdot 100$ (formule 2).
Met behulp van formule 2 en formule 1 kan voor 33-jarige mannen een formule worden opgesteld waarin het vetpercentage V wordt uitgedrukt in de lengte L in meters en het lichaamsgewicht G in kg: $V = 58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G}$ (formule 3).
Toon dit aan.
Bekijk het antwoord
- Substitutie van formule 1 met j = 33 in formule 2 geeft $V = \frac{100}{G} \left(G - \left(0{,}446 \cdot G - 0{,}00087 \cdot 33 \cdot G + 9{,}438 \cdot L^2\right)\right)$ (1p)
- Dit geeft $V = \frac{100}{G} \left(G - 0{,}446 \cdot G + 0{,}02871 \cdot G - 9{,}438 \cdot L^2\right)$ (1p)
- Dit geeft $V = \frac{100}{G} \left(0{,}58271 \cdot G - 9{,}438 \cdot L^2\right) = 58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G}$ (1p)
Vraag 15 3 punten
Cristiano Ronaldo wordt gezien als een van de meest fitte voetballers ter wereld ooit. Op 33-jarige leeftijd had de voetballer een gemeten vetpercentage van 7 met een hoeveelheid lichaamsvet van 5,88 kg bij een lengte van 1,87 m.
De formule van Gallagher, en dus ook formule 3, geeft voor topsporters een veel hoger berekend vetpercentage dan de werkelijke gemeten waarde.
Bereken met behulp van formule 3 het verschil tussen beide vetpercentages voor Ronaldo. Geef je antwoord als een geheel getal.
Formule 3: $V = 58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G}$
Bekijk het antwoord
- Het lichaamsgewicht van Ronaldo is $5{,}88 : 0{,}07 = 84$ kg (1p)
- $V = 58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{1{,}87^2}{84} \approx 18{,}98$ (1p)
- Het gevraagde verschil is 18,98 - 7 ≈ 12 (1p)
Bron 10

Assenstelsel op de uitwerkbijlage. Horizontale as: L (in meters), van 1,60 tot 2,10. Verticale as: G (in kg), van 40 tot 140, met de getallen 40, 60, 80, 100, 120 en 140. Getekend is de grafiek van de bovengrens, met het label 'bovengrens': een kromme lijn die van ongeveer 63 kg bij 1,60 m loopt naar ongeveer 109 kg bij 2,10 m.
Vraag 16 4 punten
Zowel een te hoog als een te laag vetpercentage is niet gezond. Voor gezonde 33-jarige mannen geldt dat zij een vetpercentage hebben tussen de 8 en de 20. Het gezonde lichaamsgewicht bij een bepaalde lengte heeft dus een boven- en een ondergrens.
Voor de bovengrens en ondergrens van het gezonde lichaamsgewicht van mannen kunnen formules worden opgesteld waarbij het lichaamsgewicht G in kg uitgedrukt wordt in de lengte L in meters.
Op de uitwerkbijlage staat een assenstelsel met daarin op de horizontale as de lengte (in meters) van 33-jarige mannen en verticaal hun lichaamsgewicht (in kg). Hierin is met behulp van formule 3 de grafiek van de bovengrens van het gezonde lichaamsgewicht al getekend. Deze grafiek is geen rechte lijn.
Teken in de figuur op de uitwerkbijlage de grafiek van de ondergrens van het gezonde lichaamsgewicht en arceer vervolgens het gebied van de gezonde lichaamsgewichten.
Formule 3: $V = 58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G}$
Bekijk het antwoord
- Voor de ondergrens geldt: $58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G} = 8$ (1p)
- Het voor de ondergrens berekenen van de waarde van G bij minimaal drie waarden van L (1p)
- Het tekenen van de bijbehorende punten in de figuur en deze verbinden met een vloeiende lijn (1p)
- Het arceren van het gebied tussen de twee grafieken (1p)
Op het assenstelsel van de uitwerkbijlage een vloeiende lijn voor de ondergrens, onder de bovengrens, die van ongeveer G = 48 kg bij L = 1,60 m loopt naar ongeveer G = 83 kg bij L = 2,10 m. Dat volgt uit $58{,}271 - 943{,}8 \cdot \frac{L^2}{G} = 8$, dus $G = \frac{943{,}8 \cdot L^2}{50{,}271}$. Het gebied tussen de twee grafieken is gearceerd.
2024, tijdvak 2: Wonen in New York
Opgavetekst
figuur 1 Huurprijs per maand tegen reistijd, 1- en 3-kamerappartementen in New York (2016)

Spreidingsdiagram. Horizontale as: reistijd tot 42nd Street met openbaar vervoer (min.), van 0 tot 65. Verticale as: huurprijs per maand (dollar), van 0 tot 10000. Legenda: ○ 3-kamerappartement, • 1-kamerappartement. Elk punt is de gemiddelde huurprijs van alle appartementen met dezelfde reistijd. Afgelezen bij een reistijd van 25 minuten: 1-kamerappartement ongeveer 2250 dollar, 3-kamerappartement ongeveer 3400 dollar.
Vraag 8 2 punten
De formule die past bij de trendlijn van de 3-kamerappartementen is $H = \frac{20367}{r^{0{,}571}}$. Hierin is H de huurprijs per maand van een 3-kamerappartement in dollars en r de reistijd tot 42nd Street in minuten. Beredeneer aan de hand van de formule, zonder getallen in te vullen of een schets of tekening te maken, dat de huurprijs H hoger wordt als de reistijd r korter wordt.
Bekijk het antwoord
- Als r kleiner wordt, wordt $r^{0{,}571}$ kleiner. (1p)
- Als r kleiner wordt, wordt er in de formule door een kleiner getal gedeeld, dus wordt H groter. (1p)
2024, tijdvak 2: Krattenbrug
figuur Schematische weergave van de boog van de krattenbrug

Schematische tekening van de brug in een assenstelsel. De grond is de x-as; de y-as gaat door het hoogste punt van de boog. De boog is 26,7 meter breed en het hoogste punt ligt 5,3 meter boven de grond. Onder het midden van de boog stroomt de Dommel, die 9,0 meter breed is. Aan weerszijden van de rivier staan de torens, en de boog loopt van de ene toren naar de andere.
Vraag 10 3 punten
Op de foto is te zien dat de krattenbrug over een rivier is gebouwd. Deze rivier, de Dommel, stroomt midden onder de brug door. In de figuur is de situatie schematisch weergegeven in een assenstelsel. In deze figuur zijn van de brug alleen de torens en de onderkant van de overspanning weergegeven. Deze onderkant noemen we de boog. In de figuur is de grond als x-as genomen en gaat de y-as door het hoogste punt van de boog. Verder zijn de volgende gegevens bekend: de boog is 26,7 meter breed; de maximale hoogte van de boog is 5,3 meter ten opzichte van de grond; de Dommel is 9,0 meter breed. Voor de boog kan een formule worden opgesteld van de vorm $y = a \cdot x^2 + 5{,}3$. Na afronding geldt $a = -0{,}030$. Bereken met behulp van de gegevens $a$ in vier decimalen.
Bekijk het antwoord
- Het punt $(13{,}35;\ 0)$ ligt op de boog, want 26,7 : 2 = 13,35 (de x-coördinaat van het punt is de helft van de breedte, de y-coördinaat is 0 op de grond). (1p)
- Invullen in $y = a \cdot x^2 + 5{,}3$ geeft $0 = a \cdot (-13{,}35)^2 + 5{,}3$. (1p)
- Oplossen geeft $a \approx -0{,}02973$, dus na afronding $a = -0{,}0297$. (1p)
2024, tijdvak 2: Babynamen
Vraag 18 4 punten
Het totaal aantal Kevins dat ooit in Nederland geboren is, kan vanaf 1950 worden benaderd met de formule $N = \frac{23162}{1 + 10301 \cdot 0{,}8025^{t}}$, met t de tijd in jaren en t = 0 het einde van het jaar 1950. De formule nadert naar een grenswaarde. Deze grenswaarde is het totaal aantal Kevins dat ooit in Nederland geboren zal worden. Bereken met behulp van de formule in welk jaar de helft van het totaal aantal Kevins dat ooit geboren zal worden, al geboren was.
Bekijk het antwoord
- Voor grote waarden van t nadert $10301 \cdot 0{,}8025^{t}$ naar 0, dus de grenswaarde is $23162$. (1p)
- De helft van 23162 is 11581. (1p)
- $N(41)$ en $N(42)$ geven de (afgeronde) aantallen 10318 (< 11581) en 11587 (> 11581). (1p)
- Het antwoord: dus in het jaar 1992. (1p)
Ook goed: de vergelijking $\frac{23162}{1 + 10301 \cdot 0{,}8025^{t}} = 11581$ oplossen; dat geeft t ≈ 41,9, dus het jaar 1992.
figuur 2 Totaal aantal Ingrids dat ooit geboren is, 1910 tot en met 2018

Grafiek van het totaal aantal Ingrids dat ooit geboren is. Horizontale as: jaar, van 1900 tot 2020. Verticale as: aantal geboren Ingrids, van 0 tot 40000. De lijn ligt tot ongeveer 1940 vlak bij 0, stijgt daarna steil tot ongeveer 1970 en vlakt vanaf ongeveer 1980 af richting ongeveer 35000.
Vraag 19 3 punten
De verspreiding van de voornaam Ingrid verloopt op vergelijkbare wijze als die van de voornaam Kevin. Het totaal aantal Ingrids dat ooit geboren is, is voor de jaren 1910-2018 in figuur 2 weergegeven. Figuur 2 staat vergroot op de uitwerkbijlage. Aan de helling van de grafiek in figuur 2 is te zien dat vanaf 1950 de populariteit van de naam Ingrid echt begon toe te nemen, maar dat die later weer afnam. Er was een jaar waarin er net zoveel baby's met de naam Ingrid bijkwamen als in 1950. Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage in welk jaar dat was.
Bekijk het antwoord
- Het tekenen van een raaklijn aan de grafiek voor het jaar 1950. (1p)
- Het tekenen van een raaklijn aan de grafiek die evenwijdig is aan de raaklijn voor het jaar 1950. (1p)
- Het aflezen van het bijbehorende jaartal 1978. (1p)
Het antwoord moet in het interval [1975, 1981] liggen.
2024, tijdvak 2: Zevenheuvelenloop
Vraag 21 4 punten
Zoals de naam doet vermoeden, is het parcours van de Zevenheuvelenloop heuvelachtig. In het jaar 2019 werd de New Balance Kilometer (NBK) geïntroduceerd. Dat is de 11e kilometer van de lange afstand. In deze kilometer wordt omhoog gelopen. Voor deze kilometer wordt op de volgende manier een winnaar bepaald: na afloop wordt op basis van de eindtijd voor elke deelnemer de gemiddelde kilometertijd op de lange afstand berekend. De deelnemer die op de NBK een tijd heeft gelopen die relatief het verst onder zijn berekende gemiddelde kilometertijd zit, wint de NBK. Rekenvoorbeeld: Rogier finisht op de lange afstand van 15 km in een tijd van 1:30:00; zijn berekende gemiddelde kilometertijd is dus 360 seconden. Over de NBK deed hij 5 minuten en 40 seconden, dat is 20 seconden sneller dan zijn gemiddelde kilometertijd. Pieter van der Ark liep in 2019 de lange afstand van 15 km in een tijd van 2:03:38 (dus in 2 uur, 3 minuten en 38 seconden). Hij eindigde daarmee in de achterhoede van de lange afstand. Van der Ark had 56,3% minder tijd nodig voor de NBK dan zijn gemiddelde kilometertijd en won daarmee wel de NBK. Bereken hoelang van der Ark over de NBK deed. Geef je antwoord in gehele seconden.
Bekijk het antwoord
- De tijd van Van der Ark in seconden was 2 · 3600 + 3 · 60 + 38 = 7418 seconden. (1p)
- Van der Ark liep gemiddeld $\frac{7418}{15} \approx 494{,}5$ seconden per km. (1p)
- Hij had voor de NBK 43,7% van die tijd nodig. (1p)
- Het antwoord: $0{,}437 \cdot 494{,}5 \approx 216{,}1$, dus hij liep de NBK in 216 seconden. (1p)
Ook goed: via het verschil met de gemiddelde kilometertijd: 0,563 · 494,5 ≈ 278,4 seconden, en 494,5 - 278,4 ≈ 216,1, dus 216 seconden.
tabel 1 Eindtijden van Henk Stevens op de 15 km
| leeftijd (in jaren) | eindtijd (in seconden) |
|---|---|
| 64 | 3842 |
| 67 | 3937 |
Vraag 22 3 punten
Vanaf het 35e levensjaar gaat het fysieke prestatievermogen achteruit. Hierdoor zal een hardloper elk jaar gemiddeld 0,8% langer over dezelfde afstand doen dan het jaar ervoor. Henk Stevens (bedenker van de Zevenheuvelenloop) doet jaarlijks mee aan de Zevenheuvelenloop. In tabel 1 zie je zijn eindtijden op de 15 km in 2016 op 64-jarige leeftijd en in 2019 op 67-jarige leeftijd. Stevens deed er in 2019 iets langer over dan je zou verwachten op basis van zijn tijd in 2016 en de invloed van de leeftijd. Bereken hoeveel seconden langer. Geef je antwoord in gehele seconden.
Bekijk het antwoord
- De (groei)factor per jaar is 1,008. (1p)
- Onder invloed van de leeftijd zou de nieuwe tijd gelijk zijn aan $3842 \cdot 1{,}008^3 \approx 3934{,}94$ seconden. (1p)
- Het verschil: $3937 - 3934{,}94 \approx 2{,}05$, dus hij deed er 2 seconden langer over. (1p)
Vraag 23 3 punten
Hoe zwaarder je bent, des te langzamer je gaat. Er geldt formule 1: $S_2 = \left(1{,}9 - 0{,}9 \cdot \frac{G_2}{G_1}\right) \cdot S_1$. Hierin is G1 het gewicht in kilogram op moment 1, S1 de (gemiddelde) snelheid in kilometer per uur die gelopen is bij gewicht G1, G2 het gewicht in kilogram op moment 2 en S2 de voorspelde (gemiddelde) snelheid in kilometer per uur die gelopen wordt bij gewicht G2. Een hardloper met gewicht G1 loopt met een gemiddelde snelheid S1. Stel dat deze hardloper 5% zwaarder wordt. Bereken met hoeveel procent zijn gemiddelde snelheid dan afneemt volgens formule 1. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat $\frac{G_2}{G_1} = 1{,}05$, of een eigen getallenvoorbeeld, bijvoorbeeld S1 = 10 km/uur, G1 = 60 kg en G2 = 63 kg. (1p)
- Dit geeft $S_2 = (1{,}9 - 0{,}9 \cdot 1{,}05) \cdot S_1 = 0{,}955 \cdot S_1$ (bij het voorbeeld: 9,55 km/uur). (1p)
- Het antwoord: een afname van 4,5%. (1p)
tabel 2 Afstanden en tijden van Erben Wennemars
| Loop | afstand (in km) | behaalde eindtijd (in uren) | gewenste eindtijd (in uren) |
|---|---|---|---|
| Zevenheuvelenloop | 15 | 0,947 | |
| Marathon van Rotterdam | 42,195 | 2,833 |
Vraag 24 5 punten
Hardlooptrainer Jan Willem Nieboer bracht de drie invloeden samen in formule 2: $S_2 = \left(\frac{A_1}{A_2}\right)^{0{,}06} \cdot \left(1{,}9 - 0{,}9 \cdot \frac{G_2}{G_1}\right) \cdot 1{,}008^{L_1 - L_2} \cdot S_1$. Hierin is L1 de leeftijd in jaren op moment 1, L2 de leeftijd in jaren op moment 2, A1 de afstand in kilometer op moment 1 en A2 de afstand in kilometer op moment 2; G1, G2, S1 en S2 zijn zoals in formule 1. Formule 2 geldt voor leeftijden vanaf 35 jaar. Erben Wennemars liep toen hij 40 jaar was een tijd van 56 minuten en 49 seconden op de lange afstand van de Zevenheuvelenloop. In het tv-programma Jinek vertelde Wennemars dat hij de marathon van Rotterdam in een tijd van minder dan 2 uur en 50 minuten zou willen afleggen. Wennemars was 44 jaar toen hij de marathon van Rotterdam liep. In tabel 2 staan de afstanden en afgeronde tijden van Wennemars. Neem aan dat Wennemars tijdens de Zevenheuvelenloop een gewicht van 78 kg had en dat hij alleen invloed op zijn gewicht had om zijn streeftijd op de marathon van Rotterdam te kunnen behalen. Bereken met behulp van formule 2 in één decimaal hoeveel procent Wennemars minimaal af had moeten afvallen om zijn streeftijd op de marathon te behalen.
Bekijk het antwoord
- De (gewenste gemiddelde) snelheid op de marathon van Rotterdam is $\frac{42{,}195}{2{,}833} \approx 14{,}89$ km/uur, en de (gemiddelde) snelheid op de Zevenheuvelenloop was $\frac{15}{0{,}947} \approx 15{,}83$ km/uur. (1p)
- De vergelijking $\left(\frac{15}{42{,}195}\right)^{0{,}06} \cdot \left(1{,}9 - 0{,}9 \cdot \frac{G_2}{78}\right) \cdot 1{,}008^{-4} \cdot 15{,}83 = 14{,}89$ moet worden opgelost. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost. (1p)
- Dit geeft $G_2 \approx 75{,}1$ kg. (1p)
- Het antwoord: $\frac{75{,}1}{78} \approx 0{,}9634$, dus Wennemars had minstens 3,7% moeten afvallen. (1p)
Als een kandidaat met de niet-afgeronde waarden van de tijden rekent, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2023, tijdvak 1: Vlinders in Nederland
Vraag 6 4 punten
Het totaal aantal vlinders is in de periode 1992–2017 met 40% afgenomen. Hierbij vermoedt men een exponentiële trend. Bereken de jaarlijkse procentuele afname in deze periode, uitgaande van de exponentiële trend. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor in de periode 1992–2017 is 0,6 (1p)
- De groeifactor per jaar in deze periode is $0{,}6^{\frac{1}{25}}$ (of beschrijven hoe de vergelijking $g^{25}=0{,}6$ kan worden opgelost) (1p)
- De groeifactor per jaar is 0,9797… (1p)
- Het gevraagde percentage is 2,0 (%) (1p)
Als een kandidaat rekent met de groeifactor $\frac{0{,}6}{25}$, dan ten hoogste 1 scorepunt voor deze vraag toekennen.
Figuur 2 Heivlinders met trend

Dezelfde lijngrafiek als figuur 1, met de jaren 1990 tot en met 2017 op de horizontale as en een logaritmische verticale as (populatie-index, van 1 tot 1000). Er is een rechte trendlijn bijgetekend, die van ongeveer 1992 tot 2017 loopt en de afname van de populatie-index laat zien.
Vraag 8 2 punten
De trendlijn in figuur 2 hoort bij een exponentieel model voor de afname van de populatie-index. De trendlijn kan worden beschreven met de volgende formule: $\log(P)=-0{,}026t+1{,}8$ Hierin is P de populatie-index en is t het aantal jaren na 1992. Als de trend zich op dezelfde manier blijft doorzetten, zal het aantal getelde heivlinders in een gegeven jaar minder dan 2% zijn van het aantal getelde heivlinders in 1992. Bereken in welk jaar dat volgens de gegeven formule voor het eerst het geval zal zijn.
Bekijk het antwoord
- Beschrijven hoe de vergelijking $-0{,}026t+1{,}8=\log(2)$ kan worden opgelost (1p)
- Dit geeft $t=57{,}6\ldots$, dus in het jaar 2050 (1p)
Vraag 9 3 punten
De formule $\log(P)=-0{,}026t+1{,}8$ kan worden herleid tot $P=63\cdot 0{,}942^t$, waarmee de populatie-index in een bepaald jaar in één keer kan worden berekend. Laat zien hoe de formule $\log(P)=-0{,}026t+1{,}8$ herleid kan worden tot $P=63\cdot 0{,}942^t$.
Bekijk het antwoord
- $P=10^{-0{,}026t+1{,}8}$ (1p)
- $P=10^{1{,}8}\cdot 10^{-0{,}026t}$ (1p)
- $P=10^{1{,}8}\cdot (10^{-0{,}026})^t$ (en dit geeft $P=63\cdot 0{,}942^t$) (1p)
2023, tijdvak 1: Engelendeel
Vraag 10 3 punten
Traditioneel gebrouwen whisky wordt enkele jaren in houten vaten opgeslagen om daarin te rijpen. Het deel van de whisky dat tijdens het rijpen verloren gaat, wordt het engelendeel genoemd. Het engelendeel wordt uitgedrukt in een percentage per jaar. Van een bepaald soort whisky is het engelendeel 4,5%. Neem aan dat het engelendeel elk jaar hetzelfde percentage is. Bereken hoelang het duurt totdat nog maar de helft van de whisky over is. Geef je antwoord in jaren en gehele maanden.
Bekijk het antwoord
- Het inzicht dat de vergelijking $0{,}955^x=0{,}5$ moet worden opgelost (1p)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: $x=15{,}05\ldots$, dus 15 jaar en 1 maand (1p)
Vraag 11 4 punten
In werkelijkheid is bij traditioneel gebrouwen whisky het engelendeel niet ieder jaar even groot. Zeker aan het begin van de rijpingsperiode is dit deel een stuk groter, doordat de whisky nog in het hout moet trekken. Pappy Van Winkle 23 is een zeer exclusieve whisky die op traditionele wijze geproduceerd wordt en, zoals de naam al suggereert, 23 jaar in een houten vat rijpt voordat hij in flessen gedaan wordt. Op de website van de producent staat het volgende: Het rijpingsproces begint met een vat met 200 liter whisky. Het eerste jaar gaat er maar liefst 10% verloren, doordat de whisky in het hout trekt. De 8 jaren erna gaat er 4% per jaar verloren en daarna steeds 3% per jaar. Tenslotte gaat er van het eindproduct ook nog 6 liter verloren bij het vullen van de flessen. Pappy Van Winkle 23 wordt verkocht in flessen van 750 ml. Bereken hoeveel van zulke flessen kunnen worden gevuld, uitgaande van 200 liter whisky.
Bekijk het antwoord
- Na het eerste jaar is er nog $200\cdot 0{,}9=180$ liter over (1p)
- Na 23 jaar is er nog $180\cdot 0{,}96^8\cdot 0{,}97^{14}=84{,}77\ldots$ liter over (1p)
- Uiteindelijk belandt $84{,}77\ldots-6=78{,}77\ldots$ liter in flessen (1p)
- $\frac{78{,}77\ldots}{0{,}75}=105{,}02\ldots$, dus 105 flessen (1p)
2023, tijdvak 1: Cementproductie
Opgavetekst
Figuur 1 Cementproductie

Lijngrafiek van de wereldwijde cementproductie in miljoenen tonnen per jaar. Verticale as: labels van 500 tot 4500, per 500. Horizontale as: de jaren 1970 tot en met 2010, met een raster per 4 jaar. De lijn begint bij ongeveer 575 in 1970 en eindigt bij ongeveer 3800 in 2010.
Vraag 16 5 punten
Cement is een belangrijk bouwmateriaal. Het wordt voornamelijk gebruikt bij het maken van beton. In figuur 1 is te zien dat de cementproductie (ongeveer) exponentieel toenam van 575 miljoen ton in 1970 tot 3800 miljoen ton in 2010. In 2010 was de verwachting dat de wereldwijde cementproductie ook na 2010 exponentieel door zou blijven stijgen tot ten minste 5000 miljoen ton per jaar. Voor de volgende vraag gaan we van deze verwachting uit. Bereken in welk jaar de cementproductie in dat geval voor het eerst meer dan 5000 miljoen ton was.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor per 40 jaar is $\frac{3800}{575}$ (= 6,6…) (1p)
- De groeifactor per jaar is dus $6{,}6\ldots^{\frac{1}{40}}$ = 1,0483… (1p)
- Het inzicht dat de vergelijking $575\cdot 1{,}0483\ldots^{t}=5000$ moet worden opgelost (met t de tijd in jaren en t = 0 in het jaar 1970) (1p)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: $t=45{,}8\ldots$, dus voor het eerst in 2016 (1p)
Ook goed, met dezelfde punten, een andere aanpak: de groeifactor per 40 jaar is $\frac{3800}{575}$ (= 6,6…) (1); het inzicht dat $575\cdot 6{,}6\ldots^{t}=5000$ moet worden opgelost, met t in eenheden van 40 jaren en t = 0 in het jaar 1970 (1); beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1); $t=1{,}145\ldots$ (1); dat is $1{,}145\ldots\cdot 40=45{,}8\ldots$, dus voor het eerst in 2016 (1).
Figuur 2 Cementproductie

Gestapeld vlakdiagram van de cementproductie in miljoenen tonnen per jaar, van 2010 tot en met 2017. Verticale as: 0 tot 5000, met labels per 1000. Legenda: China (gearceerd) en Europa (lichter gearceerd). Het totaal ligt van 2013 tot 2017 rond 4300 miljoen ton per jaar.
Vraag 17 4 punten
In werkelijkheid heeft de exponentiële stijging zich niet doorgezet. In de periode 2010-2013 was er nog wel sprake van (niet-exponentiële) toename, maar in de periode 2013-2017 bleef de wereldwijde cementproductie nagenoeg stabiel op 4300 miljoen ton per jaar. Dit is te zien in figuur 2. Volgens een artikel van de BBC uit 2018 zal de vraag naar beton, en dus ook de productie van cement, na 2017 weer sterk toenemen. Het artikel stelt dat er in 2030 wereldwijd 25% meer cement geproduceerd zal worden dan in 2017. Neem aan dat de toename na 2017 lineair verloopt. Bereken in welk jaar de totale cementproductie in dat geval voor het eerst meer is dan 4500 miljoen ton per jaar volgens het artikel.
Bekijk het antwoord
- De cementproductie in 2030 is $1{,}25\cdot 4300=5375$ (miljoen ton) (1p)
- De toename per jaar is $\frac{5375-4300}{13}=82{,}6\ldots$ (miljoen ton) (1p)
- Beschrijven hoe de vergelijking $4300+82{,}6\ldots\cdot t=4500$ kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: $t=2{,}4\ldots$, dus voor het eerst in 2020 (1p)
Foto

Foto van een vernieuwd fietspad in Zeewolde.
Vraag 19 4 punten
Cement wordt voornamelijk gebruikt bij het maken van beton. Het overgrote deel van de CO$_2$-uitstoot als gevolg van het maken van beton komt voort uit de productie van cement. Vanwege de enorme CO$_2$-uitstoot die gepaard gaat met de productie van cement, wordt er volop gezocht naar milieuvriendelijkere alternatieven. Een van die alternatieven is het maken van beton zonder daarbij cement te gebruiken. Het Nederlandse bedrijf Sqape ontwikkelde een technologie waarmee dat mogelijk is. Volgens de website van Sqape wordt de CO$_2$-uitstoot zo per ton gemaakt beton verminderd van 750 kg tot 120 kg. Op de foto zie je een vernieuwd fietspad in Zeewolde. Het fietspad bestaat voor 70% uit beton dat met de nieuwe technologie van Sqape is gemaakt en voor 30% uit beton waarbij cement is gebruikt. De hoeveelheid CO$_2$ die vrijkomt bij het maken van het beton dat voor dit fietspad gebruikt wordt, kan als volgt berekend worden: $0{,}7\cdot 120+0{,}3\cdot 750=309$ kg per ton gemaakt beton. Een van de Europese klimaatdoelstellingen is dat de uitstoot van CO$_2$ als gevolg van het maken van beton wordt verminderd van 750 kg tot 450 kg per ton. Dat kan bereikt worden door een deel van het beton te gaan maken met behulp van de technologie van Sqape. Onderzoek met een berekening hoeveel procent van het beton ten minste met deze technologie gemaakt moet worden om aan de genoemde klimaatdoelstelling te voldoen. Geef je antwoord in gehele procenten.
Bekijk het antwoord
- Stel het aandeel cement met Sqape-technologie $p$; het aandeel zonder gebruik van de technologie is dan $(1-p)$ (1p)
- Het inzicht dat moet gelden: $120p+750(1-p)=450$ (of een equivalente vergelijking) (1p)
- Oplossen van deze vergelijking geeft $p=0{,}476\ldots$ (1p)
- Het antwoord: 48 (% van het beton moet met de technologie van Sqape gemaakt worden) (1p)
Ook goed, met dezelfde punten, een andere aanpak: een tabel met ten minste 2 percentages Sqape-beton en de bijbehorende CO$_2$-uitstoot in kg per ton gemaakt beton, met bij 47% een uitstoot van 453,9 kg en bij 48% een uitstoot van 447,6 kg, en het antwoord 48% (4 punten); of: de CO$_2$-uitstoot moet met $750-450=300$ kg per ton verminderd worden, de technologie van Sqape zorgt voor een vermindering van $750-120=630$ kg per ton, het benodigde aandeel is $\frac{300}{630}=0{,}476\ldots$, en het antwoord is 48% (4 punten).
2023, tijdvak 2: Het internet der dingen
Opgavetekst
Figuur 1 Het internet der dingen

Vier apparaten: apparaat A linksboven, apparaat D rechtsboven, apparaat B linksonder en apparaat C rechtsonder. De zes lijnen verbinden elk apparaat met elk ander apparaat.
Vraag 5 3 punten
IP-adressen kunnen worden geschreven als acht groepen van vier zogeheten hexadecimale cijfers, gescheiden door dubbele punten. Hiervoor worden de gewone cijfers 0 tot en met 9 uitgebreid met de cijfers A (=10) tot en met F (=15). Dus A tot en met F zijn in deze toepassing ook cijfers en géén letters. Bereken hoeveel IP-adressen er theoretisch mogelijk zijn. Geef je antwoord in de vorm $a \cdot 10^{b}$ met $a$ in één decimaal en $b$ als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat een IP-adres bestaat uit $8 \cdot 4 = 32$ hexadecimale cijfers (1p)
- Stelt vast dat er $16$ hexadecimale cijfers zijn, dus het aantal IP-adressen is $16^{32}$ (1p)
- Geeft het antwoord $3{,}4 \cdot 10^{38}$ IP-adressen (1p)
Figuur 2 Aantal verbonden apparaten in het IoT

Grafiek met de titel 'Aantal verbonden apparaten in het IoT'. Verticale as: aantal verbonden apparaten (in miljarden), van 0 tot 80. Horizontale as: jaar, van 2012 tot 2020. De grijze oppervlakte loopt van ongeveer 9 miljard in 2012 tot ongeveer 75 miljard in 2020, bijna een rechte lijn. Een pijl met de tekst '31% gemiddelde jaarlijkse groei' loopt langs de bovenrand.
Vraag 6 2 punten
In figuur 2, uit een internet-artikel uit november 2013, gaat men uit van 31% jaarlijkse groei van het IoT. De grafiek in figuur 2 uit het internet-artikel en de aanname van 31% jaarlijkse groei uit datzelfde artikel spreken elkaar tegen. Leg uit waar dit uit blijkt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat bij een vast groeipercentage een exponentieel verband hoort (1p)
- Noemt dat de grafiek in figuur 2 een rechte lijn is, dus een lineair verband, en dat de grafiek en de aanname daarom elkaar tegenspreken (1p)
Ook goed is de aanpak met de waarde in 2013: bij een vast groeipercentage van 31% zou het aantal verbonden apparaten in 2013 gelijk zijn aan $9 \cdot 1{,}31 = 11{,}79$ miljard. Dat is minder dan de ongeveer 17 miljard in de grafiek. Bij het aflezen is een marge van 1 miljard toegestaan.
Vraag 7 4 punten
In figuur 2, uit een internet-artikel uit november 2013, gaat men uit van 31% jaarlijkse groei van het IoT. Bereken na hoeveel hele weken het IoT verdubbeld is bij 31% jaarlijkse groei.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $1{,}31^{t} = 2$ op, waarin $t$ de tijd in jaren is (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Berekent $t \approx 2{,}56$ jaar (1p)
- Rekent om naar weken: $2{,}56 \cdot 52 \approx 133{,}5$, dus na 134 weken (1p)
Ook goed is de aanpak met de groeifactor per week $1{,}31^{\frac{1}{52}} \approx 1{,}005\ldots$: het antwoord 134 weken volgt uit $1{,}005\ldots^{133} \approx 1{,}9\ldots$ en $1{,}005\ldots^{134} \approx 2{,}0\ldots$.
Figuur 3 Het internet der dingen

Staafdiagram met als verticale as het aantal verbonden apparaten (in miljarden), van 0 tot 80, en als horizontale as het jaar, van 2015 tot en met 2025. Per jaar een grijze staaf; de staven lopen op van ongeveer 15 in 2015 tot ongeveer 75 in 2025. Een gestippelde trendlijn loopt over de staven heen. De gegevens voor de jaren na 2018 zijn voorspelde gegevens. In de tekst staat: in december 2015 was de omvang 15,41 miljard en in december 2025 (volgens de voorspelling) 75,44 miljard.
Vraag 8 3 punten
In december 2015 was de omvang van het IoT 15,41 miljard apparaten. In december 2025 is dit (volgens de voorspelling) 75,44 miljard. Ook volgens de gegevens in figuur 3 groeit het IoT bij benadering met een vast percentage per jaar. Bereken dit percentage met behulp van de gegevens van de jaren 2015 en 2025. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor over 10 jaar: $75{,}44 : 15{,}41 \approx 4{,}895$ (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: $4{,}895^{\frac{1}{10}} \approx 1{,}1721$ (1p)
- Geeft het percentage als 17,2 (%) (1p)
Vraag 9 4 punten
De trendlijn in figuur 3 kan benaderd worden met de volgende formule: $I = 14{,}7 \cdot 1{,}17^{t}$. Hierin is $I$ de omvang van het IoT in miljarden en $t$ de tijd in jaren met $t = 0$ in december 2015. Veronderstel dat de formule voor $I$ ook na 2025 geldt. Bereken met behulp van de formule voor $I$ in welk jaar het IoT voor het eerst meer dan drie keer zo veel apparaten zal bevatten als eind 2025.
Bekijk het antwoord
- Berekent de omvang eind 2025 (t = 10): $I \approx 70{,}6$ miljard (1p)
- Stelt de vergelijking op die de omvang drie keer zo groot maakt: $14{,}7 \cdot 1{,}17^{t} = 211{,}9$ (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Geeft $t \approx 16{,}9$, dus het jaar 2032 (1p)
Ook goed is de aanpak met $1{,}17^{t} = 3$ (t is ongeveer 6,9 na 2025, dus 2032). Het correctievoorschrift noemt ook de aanpak met de waarde 75 miljard in 2025 uit de figuur: $14{,}7 \cdot 1{,}17^{t} = 225$ geeft t ongeveer 17,3, dus 2033.
2023, tijdvak 2: Unieke woorden
Vraag 18 3 punten
Een formule voor de gestippelde lijn in figuur 2 is $\log(U) = 0{,}49\log(T) + 1{,}64$. Benader met behulp van deze formule het aantal unieke woorden in de eerste 1 000 000 woorden in RCV1. Geef je antwoord in duizenden.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $\log(U) = 0{,}49\log(1\,000\,000) + 1{,}64$ op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Geeft het aantal unieke woorden als ongeveer 38 000, dus 38 in duizenden (1p)
2022, tijdvak 1: Sjinkie
Vraag 1 2 punten
Begin 2015 werd Sjinkie Knegt in Dordrecht voor de tweede maal in zijn carrière Europees kampioen shorttrack. Zo'n kampioenschap bestaat uit het schaatsen van de vier afstanden 500 m, 1000 m, 1500 m en 3000 m. Per afstand kun je punten verdienen. Degene met de meeste punten na vier afstanden is de winnaar. De beste acht deelnemers per afstand krijgen de volgende aantallen punten:
− de eerste plaats krijgt 34 punten;
− de tweede plaats krijgt 21 punten;
− de derde plaats krijgt het aantal punten van de eerste plaats verminderd met het aantal punten van de tweede plaats, dus $34 - 21 = 13$ punten;
− de vierde plaats krijgt het aantal punten van de tweede plaats verminderd met het aantal punten van de derde plaats, dus $21 - 13 = 8$ punten;
− zo gaat het verder, tot 1 punt voor de achtste plaats.
Op die manier ontstaat een deel van de rij van Fibonacci. Deelnemers die op plaats 9 of lager eindigen, krijgen voor die afstand geen punten. In werkelijkheid kunnen er op sommige afstanden extra punten worden behaald in tussensprints. Deze laten we voor deze opgave buiten beschouwing.
Bereken hoeveel punten de zesde plaats oplevert.
Bekijk het antwoord
- Berekent de vijfde plaats als $13 - 8 = 5$ punten. (1p)
- Berekent de zesde plaats als $8 - 5 = 3$ punten. (1p)
Vraag 3 3 punten
De organisatie overweegt om in een andere shorttrackwedstrijd dezelfde structuur in de puntentelling toe te passen. Nu wil men echter aan de eerste twaalf plaatsen per afstand punten toekennen, waarbij plaats twaalf 1 punt krijgt en plaats elf 2 punten en elke volgende plaats de som van de vorige twee puntenaantallen.
Dit is weergegeven in de volgende recursieve formule, die geldt voor $n \leq 10$:
$u_n = u_{n+1} + u_{n+2}$ met $u_{12} = 1$ en $u_{11} = 2$
Hierin is $u_n$ het aantal punten dat plaats $n$ krijgt.
Bereken hoeveel punten de eerste plaats in deze puntentelling krijgt.
Bekijk het antwoord
- Geeft de puntenaantallen van plaats 10 tot en met plaats 2 juist: plaats 10: 3, plaats 9: 5, plaats 8: 8, plaats 7: 13, plaats 6: 21, plaats 5: 34, plaats 4: 55, plaats 3: 89 en plaats 2: 144. (2p)
- Berekent dat de eerste plaats $144 + 89 = 233$ punten krijgt. (1p)
Voor elke fout bij het eerste antwoordelement 1 scorepunt in mindering brengen, met een maximum van 2 scorepunten.
Vraag 4 4 punten
Sjinkie Knegt won de 1500 m tijdens het toernooi in Dordrecht in een tijd van 2 minuten en 14,065 seconden. Een jaar later reed Sjinkie een wereldrecord op deze afstand, met een tijd van 2 minuten en 7,943 seconden.
Bereken hoeveel procent zijn gemiddelde snelheid groter was toen hij het wereldrecord reed dan toen hij in Dordrecht reed. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Zet de tijden om in seconden: 134,065 s in Dordrecht en 127,943 s bij het wereldrecord. (1p)
- Berekent de gemiddelde snelheid in Dordrecht: $\frac{1500}{134,065} = 11,18...$ m/s. Bij de andere aanpak: de tijd bij het wereldrecord is $\frac{127,943}{134,065} = 0,95...$ keer die in Dordrecht. (1p)
- Berekent de gemiddelde snelheid bij het wereldrecord: $\frac{1500}{127,943} = 11,72...$ m/s. Bij de andere aanpak: de snelheid is $\frac{1}{0,95...} = 1,0478...$ keer zo groot. (1p)
- Geeft als antwoord dat zijn gemiddelde snelheid bij het wereldrecord $4,8\%$ groter was: $\frac{11,72... - 11,18...}{11,18...} = 0,0478...$. (1p)
Rekent de kandidaat met afgeronde tussenantwoorden en komt dat tot een ander eindantwoord, dan 1 scorepunt aftrek bij deze vraag (vakspecifieke regel 4a). Het eindantwoord is 4,8%, in één decimaal. Beide aanpakken zijn volledig goed: via de snelheden (verschil van 11,72... en 11,18... gedeeld door 11,18...) en via de tijden (de tijd bij het wereldrecord is 0,95... keer die in Dordrecht, dus de snelheid is 1,0478... keer zo groot).
2022, tijdvak 1: Vacuümgaren
Opgavetekst
foto 1: sous-vide

Foto van een sous-vide-apparaat: een rechthoekige bak met een bedieningspaneel aan de voorkant.
foto 2: vlees in vacuümzak

Foto van een stuk vlees in een doorzichtige vacuümzak.
Vraag 5 3 punten
Vacuümgaren
In restaurants en bij hobbykoks is het zogeheten vacuümgaren, een methode voor het gaar laten worden van voedsel, steeds meer in opmars. Bij vacuümgaren wordt, bijvoorbeeld, vlees in een vacuümzak gegaard in een warmwaterbak, ook wel sous-vide genoemd.
De bak waarin het water zit, heeft bij benadering de vorm van een balk met binnenafmetingen van 27,5 bij 19,5 bij 12,0 cm (respectievelijk lengte, breedte en hoogte). In de bak zit 2,0 cm onder de rand een maatstreepje. Als het vlees in de vacuümzak in de waterbak ligt, mag de waterspiegel niet boven dit maatstreepje uitkomen.
Op foto 2 is een entrecote in een vacuümzak afgebeeld die in de sous-vide van foto 1 gegaard wordt. Foto's 1 en 2 zijn niet op dezelfde schaal afgebeeld.
De entrecote op foto 2 is 3,5 cm dik. Het boven- en onderoppervlak van de entrecote zijn gelijk, met elk een oppervlakte van ongeveer 120 cm$^2$. Het volume van de vacuümzak mag worden verwaarloosd.
Bereken hoeveel liter water maximaal in de sous-vide gedaan mag worden. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent het volume van het water tot het maatstreepje: $27,5 \cdot 19,5 \cdot 10 = 5362,5$ cm$^3$. (1p)
- Berekent het volume van de entrecote: $120 \cdot 3,5 = 420$ cm$^3$. (1p)
- Geeft als antwoord: maximaal $5362,5 - 420 = 4942,5$ cm$^3$, dus maximaal 4,9 liter water. (1p)
Het eindantwoord is 4,9 liter: het volume van de bak tot het maatstreepje (5362,5 cm³) min het volume van de entrecote (420 cm³) is 4942,5 cm³. Eindantwoord in één decimaal; een afrondingsfout bij het eindantwoord valt onder de vakspecifieke regels 4a tot en met 4c.
tabel
| dikte (inches) | gaartijd (uren:minuten) |
|---|---|
| 0,25 | 0:23 |
| 0,5 | 0:31 |
| 1 | 1:00 |
| … | … |
figuur

Lijngrafiek van de gaartijd (verticale as, in uren) tegen de dikte (horizontale as, in inches, van 0,5 tot ongeveer 3). De kromme begint bij een dikte van 0,5 met een gaartijd van 0,5 uur en gaat door het punt (1; 1). Naar rechts toe stijgt de kromme steeds steiler: bij een dikte van 3 inch is de gaartijd ruim 5,5 uur.
Vraag 6 3 punten
Hoelang vlees in een sous-vide gegaard moet worden, hangt af van het soort vlees en van de dikte. Hoe dikker een stuk vlees, hoe langer dit gegaard zal moeten worden.
In de rest van de opgave bekijken we de gaartijd van een entrecote. Dat is de minimale tijd die nodig is om een entrecote in een sous-vide te garen. Deze is gaar als de kern ervan een temperatuur van 56 °C bereikt heeft.
De Engelse fabrikant van een bepaald merk sous-vide heeft een tabel gemaakt voor het verband tussen de gaartijd van een entrecote en de dikte in inches (1 inch = 2,54 cm). In de volgende tabel is een deel hiervan weergegeven.
De fabrikant heeft daarbij de volgende opmerking geplaatst: Als de dikte van het vlees toeneemt, neemt de gaartijd exponentieel toe. Uit de waarden in de tabel volgt echter dat dit geen exponentieel verband is.
Toon dit met een berekening aan.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactoren uit de tabel: $\frac{31}{23} = 1,3...$ en $\frac{60}{31} = 1,9...$. (1p)
- Berekent $\left(\frac{31}{23}\right)^2 = 1,8...$ en zet dat naast de groeifactor $1,9...$. (1p)
- Concludeert dat de groeifactoren per halve inch niet gelijk zijn, dus dat er geen sprake kan zijn van een exponentieel verband. (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: als een kandidaat alleen op basis van het eerste antwoordelement concludeert dat de groeifactoren niet gelijk zijn, voor deze vraag ten hoogste 1 scorepunt toekennen.
Vraag 7 3 punten
De fabrikant geeft naast de tabel ook een grafiek voor het verband tussen de dikte en de gaartijd. Zie de figuur.
Bij het maken van de tabel en de figuur blijkt de fabrikant uit te zijn gegaan van een kwadratisch verband tussen de dikte en de gaartijd. Dit verband wordt gegeven door de formule:
T = 0,5916d^2 + 0,0689d + 0,3329 \text{ met } d \geq 0,5
Hierin is $d$ de dikte van de entrecote in inches. $T$ is de gaartijd in uren.
Er zijn koks die als vuistregel hanteren dat een entrecote met een dikte van een inch een gaartijd van een uur heeft en dat de gaartijd recht evenredig is met de dikte. Een entrecote met een dikte van, bijvoorbeeld, 1,5 inch heeft dan dus een gaartijd van 1,5 uur. Voor een entrecote van 1,3 inch is de gaartijd volgens de vuistregel van de kok korter dan de gaartijd volgens de formule.
Bereken hoeveel minuten korter die gaartijd volgens de vuistregel is. Geef je antwoord in gehele minuten.
Bekijk het antwoord
- Berekent de gaartijd volgens de vuistregel: $1,3 \cdot 60 = 78$ minuten. (1p)
- Berekent de gaartijd volgens de formule: $0,5916 \cdot 1,3^2 + 0,0689 \cdot 1,3 + 0,3329 = 1,4...$ uur. (1p)
- Geeft als antwoord: $1,4... \text{ uur} = 85,3... \text{ minuten}$, dus de gaartijd volgens de vuistregel is 7 minuten korter. (1p)
Het eindantwoord is 7 minuten: 1,4... uur is 85,3... minuten, en 85,3... - 78 is ongeveer 7 minuten (in gehele minuten).
Vraag 8 4 punten
Bij het maken van de tabel en de figuur blijkt de fabrikant uit te zijn gegaan van een kwadratisch verband tussen de dikte en de gaartijd. Dit verband wordt gegeven door de formule:
T = 0,5916d^2 + 0,0689d + 0,3329 \text{ met } d \geq 0,5
Hierin is $d$ de dikte van de entrecote in inches. $T$ is de gaartijd in uren.
Er zijn koks die als vuistregel hanteren dat een entrecote met een dikte van een inch een gaartijd van een uur heeft en dat de gaartijd recht evenredig is met de dikte. Een entrecote met een dikte van, bijvoorbeeld, 1,5 inch heeft dan dus een gaartijd van 1,5 uur. Voor een entrecote van 1,3 inch is de gaartijd volgens de vuistregel van de kok korter dan de gaartijd volgens de formule.
Nadat een entrecote in een sous-vide gegaard is, wordt die ook nog kort op een grill of in een pan aangebakken. Hierdoor zal de entrecote nog iets verder garen.
Daarom is het bij het bereiden van niet al te dikke entrecotes geen probleem dat de benadering van de gaartijd volgens de vuistregel meestal iets te laag uitvalt. Bij het bereiden van dikkere entrecotes is dat wel een probleem, omdat de kern dan nog te rauw kan blijven. Het verschil tussen de gaartijd volgens de formule en de gaartijd volgens de vuistregel loopt namelijk snel op.
Bereken vanaf welke dikte het verschil in gaartijd minstens een kwartier is. Geef je antwoord in inches in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt een formule voor het verschil in gaartijd (in uren) op: $0,5916d^2 + 0,0689d + 0,3329 - d$. (1p)
- Stelt de vergelijking op: $0,5916d^2 + 0,0689d + 0,3329 - d = 0,25$. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost. (1p)
- Geeft als antwoord: vanaf een dikte van 1,5 inch. (1p)
Het eindantwoord is 1,5 inch, in één decimaal.
2022, tijdvak 1: Support
Vraag 9 4 punten
Softwarebedrijven maken nieuwe software maar moeten ook aandacht besteden aan het geven van support aan hun klanten. Het geven van deze support kost bij veel softwarebedrijven steeds meer tijd. Als een softwarebedrijf vervolgens geen nieuw personeel wil aannemen, gaat de toenemende tijd die besteed wordt aan support ten koste van de tijd voor het ontwikkelen van nieuwe software.
Bij softwarebedrijf X-tent-O is geconstateerd dat men, als gevolg van deze toenemende vraag naar support, elke maand minder tijd dan in de maand daarvoor besteedt aan het ontwikkelen van nieuwe software.
Alleen voor de volgende vraag gaan we ervan uit dat er door de toenemende vraag naar support elke maand 2% minder tijd aan ontwikkelen besteed wordt dan in de maand daarvoor. Ga er ook van uit dat er in de beginsituatie geen tijd besteed wordt aan support.
Bereken hoeveel procent van de tijd er dan na drie jaar nog aan het ontwikkelen van nieuwe software wordt besteed. Geef je antwoord in gehele procenten.
Bekijk het antwoord
- Stelt de maandelijkse groeifactor van de werktijd voor nieuwe software vast: $0,98$. (1p)
- Berekent de driejaarlijkse groeifactor: $0,98^{36} = 0,483...$. (1p)
- Berekent het percentage werktijd voor nieuwe software: $0,483... \cdot 100$. (1p)
- Geeft als antwoord: 48%. (1p)
Het eindantwoord is 48%, in gehele procenten.
figuur

Lijngrafiek van het percentage van de beschikbare werktijd dat aan support wordt besteed (verticale as, van 0 tot 100) tegen de tijd in jaren (horizontale as, van 0 tot 10). De kromme begint bij 0 en stijgt afnemend naar een grenswaarde van 100. In de grafiek staat de opmerking: na 2 jaar wordt al meer dan de helft van de tijd besteed aan support. Volgens de formule is P = 51,8 bij t = 2 en P = 83,9 bij t = 5.
Vraag 10 3 punten
Vanaf nu veronderstellen we echter dat er door de toenemende vraag naar support elke maand 3% minder tijd aan het ontwikkelen van nieuwe software wordt besteed dan in de maand daarvoor. Zie de figuur.
Als er elke maand 3% van de beschikbare werktijd afgaat voor support, dan kun je het percentage werktijd P dat aan support wordt besteed, met de volgende formule berekenen:
P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)
Hierin is t de tijd in jaren vanaf de start van het bedrijf.
Uit de figuur blijkt dat na twee jaar meer dan de helft van de tijd aan support wordt besteed en dat er na vijf jaar nog maar (ongeveer) 16% van de beschikbare werktijd aan nieuwe software besteed wordt.
Bereken met behulp van de formule de procentuele toename van het percentage werktijd dat aan support wordt besteed tussen twee en vijf jaar na de start van het bedrijf. Geef je antwoord in gehele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent het percentage op $t = 2$ (51,8...) en op $t = 5$ (83,9...). (1p)
- Berekent de procentuele toename: $\frac{83,9... - 51,8...}{51,8...} \cdot 100$ (= 61,8...%). (1p)
- Geeft als antwoord: 62%. (1p)
Het eindantwoord is 62%, in gehele procenten.
Vraag 11 4 punten
Vanaf nu veronderstellen we echter dat er door de toenemende vraag naar support elke maand 3% minder tijd aan het ontwikkelen van nieuwe software wordt besteed dan in de maand daarvoor. Zie de figuur.
Als er elke maand 3% van de beschikbare werktijd afgaat voor support, dan kun je het percentage werktijd P dat aan support wordt besteed, met de volgende formule berekenen:
P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)
Hierin is t de tijd in jaren vanaf de start van het bedrijf.
Het percentage werktijd dat aan support wordt besteed heeft, zoals ook in de figuur te zien is, een grenswaarde (van 100%). Dat percentage stijgt afnemend naar die grenswaarde.
Beredeneer aan de hand van de formule $P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)$, zonder getallen in te vullen of een schets te maken, dat het percentage werktijd dat aan support wordt besteed inderdaad afnemend stijgt.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat $0,694^t$ kleiner wordt als $t$ groter wordt. (1p)
- Noemt dat $0,694^t$ afnemend kleiner wordt als $t$ groter wordt, want $0,694^t$ kan niet kleiner dan 0 worden. (1p)
- Noemt dat $1 - 0,694^t$ dan afnemend groter wordt als $t$ groter wordt. (1p)
- Concludeert dat $P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)$ dus afnemend stijgend is. (1p)
Vraag 12 3 punten
Vanaf nu veronderstellen we echter dat er door de toenemende vraag naar support elke maand 3% minder tijd aan het ontwikkelen van nieuwe software wordt besteed dan in de maand daarvoor. Zie de figuur.
Als er elke maand 3% van de beschikbare werktijd afgaat voor support, dan kun je het percentage werktijd P dat aan support wordt besteed, met de volgende formule berekenen:
P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)
Hierin is t de tijd in jaren vanaf de start van het bedrijf.
Je kunt het verband $P = 100 \cdot (1 - 0,694^t)$ ook zó herschrijven, dat je bij een gegeven percentage dat aan support wordt besteed, kunt berekenen na hoeveel jaren dat percentage wordt bereikt. Dat verband is van de vorm $t = {}^{a}\log(b + c \cdot P)$.
Bereken $a$, $b$ en $c$.
Bekijk het antwoord
- Herleidt tot $1 - 0,694^t = 0,01P$. (1p)
- Herleidt tot $0,694^t = 1 - 0,01P$. (1p)
- Geeft $t = {}^{0,694}\log(1 - 0,01P)$, dus $a = 0,694$, $b = 1$ en $c = -0,01$. (1p)
Volgens het correctievoorschrift: a = 0,694, b = 1 en c = -0,01, dus t = 0,694 log(1 - 0,01P).
2022, tijdvak 2: Ballonnen
Vraag 1 3 punten
Bij feestwinkel De Zevenklapper zijn heliumballonnen te koop. De ballonnen worden in de winkel door een speciale machine gevuld met een mengsel van helium en lucht, beter bekend als ballongas.
Ballongas wordt verkocht in cilinders die op een vulmachine kunnen worden aangesloten. Het voordeel van een vulmachine is dat het opblazen van de ballonnen heel snel gaat, maar het nadeel is dat er bij het vullen nog weleens wat ballongas verloren gaat.
Een medewerker van De Zevenklapper weet uit ervaring dat de vulmachine met een cilinder, gevuld met 0,5 m³ ballongas, precies 52 ballonnen kan vullen met 9 dm³ ballongas.
Bereken hoeveel procent van het ballongas verloren gaat tijdens het vullen van deze 52 ballonnen met de vulmachine. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Rekent om: 0,5 m³ is 500 dm³ (1p)
- Berekent het ballongas in 52 ballonnen: 52 · 9 = 468 dm³ (of: 500 : 9 = 55,55… ballonnen die met 500 dm³ gevuld kunnen worden) (1p)
- Eindantwoord: er gaat (500 − 468) : 500 · 100 = 6,4% van het ballongas verloren (of: (55,55… − 52) : 55,55… · 100 = 6,4%) (1p)
Bron 1

Foto van een ballon die knapt.
Vraag 2 4 punten
Als er te veel ballongas in een ballon geblazen wordt, zal deze op een bepaald moment knappen. Dat komt doordat de latex waarvan de ballon is gemaakt dan zo veel uitgerekt is, dat deze kapotgaat.
Het is lastig om precies op het goede moment een foto te maken waarop een ballon knapt, zoals de foto hiernaast.
Hiervoor maakt men een filmpje van het opblazen en knappen van de ballon. Dan wordt het filmbeeld gezocht waarop het knappen te zien is.
Met een goede camera kunnen 250, 420 of 1000 beelden per seconde worden gemaakt.
Stel dat het knappen van een ballon 3 milliseconden duurt.
Onderzoek bij de drie bovengenoemde filmbeeldsnelheden of het knappen van de ballon altijd op een filmbeeld te zien is.
Bekijk het antwoord
- Zet 3 milliseconden om in seconden (3 ms = 0,003 s), of rekent met 1 seconde = 1000 milliseconden (1p)
- Stelt dat de tijdsduur tussen twee opeenvolgende beelden kleiner dan 0,003 seconden moet zijn (of: per seconde moeten minimaal 1000 : 3 = 333,… beelden worden gemaakt) (1p)
- Toetst de filmbeeldsnelheden: 1 : 1000 = 0,001 en 1 : 420 = 0,002… liggen onder 0,003; 1 : 250 = 0,004 ligt erboven (of: 250 beelden per seconde ligt onder de 333,… beelden per seconde) (1p)
- Antwoord: bij 420 en 1000 beelden per seconde is het knappen altijd op een filmbeeld te zien en bij 250 beelden per seconde niet (1p)
Vraag 3 2 punten
Latex is niet helemaal luchtdicht, waardoor ballonnen langzaam leeglopen. Hoe snel dat gaat, hangt af van veel factoren. In het vervolg van deze opgave gaan we ervan uit dat voor de hoeveelheid ballongas H in dm³ van een ballon die werd gevuld met 9 dm³ ballongas geldt: $H = 9 \cdot 0{,}98^t$, met t de tijd in uren nadat de ballon is opgeblazen.
Bereken met hoeveel procent de hoeveelheid ballongas per dag afneemt. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor per dag is $0{,}98^{24}$ (≈ 0,615…) (1p)
- Het antwoord: 38% (1p)
Vraag 4 4 punten
In het vervolg van deze opgave gaan we ervan uit dat voor de hoeveelheid ballongas H in dm³ van een ballon die werd gevuld met 9 dm³ ballongas geldt: $H = 9 \cdot 0{,}98^t$, met t de tijd in uren nadat de ballon is opgeblazen.
Een ballon zal niet meer zweven als 30% van het ballongas uit de ballon verdwenen is. De Zevenklapper biedt de mogelijkheid om de ballonnen te bewerken met een zogenoemde hi-floatcoating, waardoor de ballonnen langer blijven zweven. De ballonnen worden dan voorzien van een speciale laag gel, waardoor er per uur nog maar 1% lucht uit wegloopt.
Onderzoek hoeveel uur een ballon met de hi-floatcoating langer zweeft dan een ballon die niet met de hi-floatcoating bewerkt is. Geef je antwoord in hele uren.
Bekijk het antwoord
- 30% van het ballongas eruit betekent dat 70% overblijft (1p)
- De vergelijkingen $0{,}99^t = 0{,}70$ en $0{,}98^t = 0{,}70$ moeten worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe de oplossingen $t = 35{,}48…$ respectievelijk $t = 17{,}65…$ kunnen worden gevonden (1p)
- Berekent het verschil ($35{,}48… - 17{,}65… = 17{,}83…$) en geeft als antwoord 17 (of 18) hele uren (1p)
Als slechts één vergelijking is opgelost, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
2022, tijdvak 2: Skûtsjesilen
Opgavetekst
Uitslag en punten
| Uitslag | Punten |
|---|---|
| winnaar | 0,9 |
| 2e plaats | 2 |
| 3e plaats | 3 |
| … | … |
| 14e plaats | 14 |
Vraag 9 2 punten
De afmetingen van de deelnemende skûtsjes zijn niet identiek. Om er toch een eerlijke wedstrijd van te maken, wordt voor elk skûtsje het maximaal toegestane zeiloppervlak berekend.
In eerste instantie rekende de SKS met formule Amels, maar deze formule is in 2000 aangepast en opnieuw aangepast in 2016:
S = 1{,}90 \cdot L \cdot (B + 2D) \qquad \text{(formule Amels)}
S = 2{,}15 \cdot L \cdot (B + 2D) \qquad \text{(formule 2000)}
S = 2{,}15 \cdot L \cdot \left(\frac{2}{3}B + 1{,}25 + 2D\right) \qquad \text{(formule 2016)}
Hierin is S het maximaal toegestane zeiloppervlak in m², L de lengte van het skûtsje, B de breedte en D de diepgang (L, B en D in meters).
De invoering van formule 2000 had tot gevolg dat elk skûtsje hetzelfde percentage extra zeil mocht hebben.
Bereken het percentage extra zeil dat elk skûtsje van formule 2000 mag hebben ten opzichte van formule Amels. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent $\frac{2{,}15}{1{,}90} = 1{,}131…$ (of met behulp van een getallenvoorbeeld) (1p)
- Het antwoord: 13% (1p)
2022, tijdvak 2: Rondetijden
Opgavetekst
Figuur Rondetijd per volledige ronde

| Ronde | Rondetijd (s) |
|---|---|
| 1 | 25,0 |
| 2 | 26,6 |
| 3 | 29,1 |
Vraag 16 3 punten
Bij het langebaanschaatsen spelen rondetijden een belangrijke rol. De meeste schaatsers rijden op de middellange afstanden volgens een schema waarbij de rondetijden steeds iets toenemen.
In de figuur zie je het verloop van de rondetijden van Kjeld Nuis op de 1500 meter tijdens de Olympische Winterspelen van 2018. De 1500 meter bestaat uit een eerste deel van 300 meter en daarna nog drie volledige ronden van elk 400 meter. In de figuur staan alleen de rondetijden van de drie volledige ronden.
Kjeld Nuis werd in 2018 olympisch kampioen op de 1500 meter met een winnende eindtijd van 1.44,0 (1 minuut en 44,0 seconden).
Bereken met behulp van de figuur zijn tijd in seconden op de eerste 300 meter. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Het aflezen van de rondetijden: 25,0; 26,6; 29,1 (seconden) (1p)
- 1.44,0 is gelijk aan 104 seconden (1p)
- Het antwoord: (104 − 25,0 − 26,6 − 29,1 =) 23,3 seconden (1p)
Bij het aflezen van de rondetijden is een marge van 0,1 seconde toegestaan.
Vraag 18 4 punten
De directe formule die bij de rondetijden van de volledige ronden van Piet hoort, is: $R_n = 40{,}0 + 0{,}4 \cdot (n - 1)$ (formule 1).
Uitgaande van gelijkblijvend verval per ronde, kan de eindtijd T in seconden van schaatsers worden berekend met de formule: $T = E_1 + \frac{1}{2} \cdot (R_1 + R_a) \cdot a$ (formule 2). Hierin is $E_1$ de tijd in seconden over de eerste 200 meter, $R_1$ de rondetijd van de eerste volledige ronde, $R_a$ de rondetijd van de laatste ronde en a het aantal volledige ronden.
De tijd over de eerste 200 meter van Piet Versnel op de 3000 meter is 24,2 seconden. Daarna verlopen zijn rondetijden volgens formule 1.
Bereken de gemiddelde snelheid van Piet op de 3000 meter. Geef je antwoord in kilometers per uur en in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- De tijd van de laatste volledige ronde is $R_7 = 42{,}4$ seconden (1p)
- Invullen in de formule geeft $T = 312{,}6$ seconden (1p)
- De gemiddelde snelheid is dus $\frac{3000}{312{,}6} = 9{,}5…$ m/s (1p)
- Het antwoord: $9{,}5… \cdot 3{,}6 = 34{,}5$ km/u (1p)
Vraag 19 3 punten
Door flink te trainen heeft Piet op de 3000 meter zijn tijd over de eerste 200 meter verbeterd tot 23,3 seconden. Hij schaatst zijn eerste volledige ronde nu in 38,4 seconden en zijn verval v is iedere ronde constant. Met behulp van deze gegevens en formule 2 kan de volgende formule voor de eindtijd T in seconden worden opgesteld: $T = 292{,}1 + 21v$ (formule 3). Hierin is v het verval in seconden.
Laat zien hoe formule 3 kan worden opgesteld.
Bekijk het antwoord
- De laatste rondetijd is $38{,}4 + 6v$ (1p)
- Invullen in formule 2 geeft $T = 23{,}3 + \frac{1}{2} \cdot (38{,}4 + 38{,}4 + 6v) \cdot 7$ (1p)
- Herleiden tot $T = 292{,}1 + 21v$ (1p)
Vraag 20 4 punten
Met behulp van formule 3, $T = 292{,}1 + 21v$, waarin v het verval in seconden is.
Piet wil graag het record van zijn schaatsvereniging op de 3000 meter verbeteren. Dat record staat op 4.59,5 (4 minuten en 59,5 seconden).
Bereken met behulp van formule 3 hoe groot het verval van Piet maximaal mag zijn om het record te verbeteren. Geef je antwoord in seconden en in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- 4.59,5 is gelijk aan 299,5 seconden (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking $292{,}1 + 21v = 299{,}5$ kan worden opgelost (1p)
- Geeft als uitkomst $v = 0{,}352…$ (1p)
- Het antwoord: het verval is maximaal 0,3 seconde (1p)
Het correctievoorschrift rekent af op 0,3 seconde: bij een verval van 0,4 seconde wordt het record niet verbeterd (292,1 + 21 · 0,4 = 300,5, en dat is meer dan 299,5).
2022, tijdvak 3: Temperatuurschalen
Vraag 5 4 punten
In de Verenigde Staten wordt de temperatuur uitgedrukt in graden Fahrenheit (°F). De Fahrenheitschaal is in 1724 ontwikkeld door de Duitser Gabriel Fahrenheit. Hij gebruikte bij het bedenken van deze schaal de volgende drie referentiepunten:
1 Hij maakte een mengsel van ijs, water en een bepaald soort zout. Dat was in die tijd de manier om een zo laag mogelijke temperatuur te verkrijgen. Die temperatuur noemde hij 0 °F.
2 Het vriespunt van water. Dat noemde hij 32 °F.
3 De lichaamstemperatuur van een gezond mens. Die noemde hij 96 °F.
In graden Celsius is de lichaamstemperatuur van een gezond mens gelijk aan 37 °C en is het vriespunt van water 0 °C. Zowel de Celsiusschaal als de Fahrenheitschaal is lineair. En ook het verband tussen de temperatuur in graden Celsius en die in graden Fahrenheit is lineair.
Bereken met behulp van de bovenstaande referentiepunten de temperatuur in °C van het ijsmengsel dat Fahrenheit gebruikte.
Bekijk het antwoord
- 32 °F komt overeen met 0 °C en 96 °F komt overeen met 37 °C (1p)
- Bij een stijging van 64 °F hoort dus een stijging van 37 °C (1p)
- 0 °F komt dus overeen met 0 − ½ · 37 °C (1p)
- Het antwoord: −18,5 °C (1p)
Vraag 6 3 punten
Inmiddels is de Fahrenheitschaal nauwkeuriger vastgesteld en geldt tussen graden Celsius (C) en graden Fahrenheit (F) het volgende verband: $C = \frac{5}{9}(F - 32)$.
Bereken bij welke temperatuur beide temperatuurschalen dezelfde temperatuur aangeven.
Bekijk het antwoord
- Er geldt dan $C = F$ (1p)
- Beschrijven hoe de vergelijking $F = \frac{5}{9}(F - 32)$ (of $C = \frac{5}{9}(C - 32)$) kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: bij −40 (°C of °F) (1p)
Vraag 7 3 punten
Door de bovenstaande formule te herleiden, kun je een formule maken die de temperatuur in graden Fahrenheit uitdrukt in graden Celsius. Deze formule heeft de vorm F = … C + …
Herleid deze formule uit de formule $C = \frac{5}{9}(F - 32)$.
Bekijk het antwoord
- Herleidt de formule tot een juiste tussenstap, zoals $\frac{9}{5}C = F - 32$ (of een van de andere tussenstappen uit het correctievoorschrift) (2p)
- Komt tot de formule $F = \frac{9}{5}C + 32$ (1p)
Bij de herleiding via $\frac{9}{5}C = F - 32$ telt die stap 2 punten. Bij de herleiding via $9C = 5F - 160$ en $5F = 9C + 160$ telt elk van die twee stappen 1 punt, en bij de herleiding via $C = \frac{5}{9}F - 17\frac{7}{9}$ en $\frac{5}{9}F = C + 17\frac{7}{9}$ elk van die twee stappen 1 punt. De eindformule $F = \frac{9}{5}C + 32$ telt altijd 1 punt. Bij het eerste antwoordalternatief mag voor een niet volledig juist tweede antwoordelement 1 scorepunt worden toegekend. Als met onafgeronde decimale getallen is gewerkt, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Vraag 8 4 punten
In het verleden werden zwembaden in de Verenigde Staten op een temperatuur van 84 °F gehouden. Met behulp van de gegevens op de vorige pagina en de formule voor het verband tussen graden Celsius en graden Fahrenheit is te berekenen hoeveel graden dit op de schaal van Newton is.
De formule voor het verband tussen graden Celsius en graden Fahrenheit: $C = \frac{5}{9}(F - 32)$.
Een andere temperatuurschaal is er een die bedacht is door de Engelse wetenschapper Isaac Newton. Op Newtons schaal is het vriespunt van water (0 °C) gelijk aan 0 °N en het kookpunt van water (100 °C) stelde Newton gelijk aan 33 °N. Het verband tussen de schalen van Newton en Celsius is lineair.
Voer deze berekening uit. Geef je antwoord in gehelen.
Bekijk het antwoord
- Berekent 84 °F in graden Celsius: $\frac{5}{9}(84 - 32) = 28{,}8\ldots$ °C (1p)
- Het verband tussen Newtons schaal (N) en Celsius (C): $N = 0{,}33 \cdot C$ (1p)
- Berekent de Newtontemperatuur bij 28,8... °C: $0{,}33 \cdot 28{,}8\ldots \approx 9{,}5$ °N (1p)
- Het antwoord: 10 °N (1p)
Bron 5

Grafiek met drie lijnen en een verticale as van -500 tot 500, met een schaalverdeling van 100. De horizontale as heeft geen schaalverdeling; daar staan natuurkundige verschijnselen. Lijnen: Kelvin (streepjes), Fahrenheit (stippellijn) en Celsius (stip-streeplijn). Stippellijnen bij: temperatuur ijsmengsel Fahrenheit, smeltpunt van water, lichaamstemperatuur en kookpunt van water.
Vraag 9 4 punten
In de wetenschap werkt men meestal met de Kelvinschaal. Deze schaal is afgeleid van de Celsiusschaal, maar heeft een ander nulpunt, namelijk het zogenoemde absolute nulpunt. Dat is de laagst mogelijke temperatuur. In graden Celsius is dat −273,15 °C.
In de figuur zijn de grafieken getekend van verschillende temperatuurschalen: Celsius, Fahrenheit en Kelvin. Deze grafieken staan ook op de uitwerkbijlage. Beide assen hebben een lineaire schaalverdeling. Op de horizontale as is echter geen schaalverdeling weergegeven: daar staan enkele natuurkundige verschijnselen die bij de betreffende temperaturen plaatsvinden. De grafieken van de Celsiusschaal en de Kelvinschaal zijn evenwijdig.
Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage bij welke temperatuur, uitgedrukt in graden Celsius, de schalen van Fahrenheit en Kelvin dezelfde waarde aangeven.
Bekijk het antwoord
- De lijnen van Fahrenheit en Kelvin doortrekken tot ze elkaar snijden (1p)
- Vanaf dit snijpunt een lijnstuk verticaal omlaag tekenen (1p)
- Het snijpunt van dit verticale lijnstuk met de Celsiusgrafiek tekenen (1p)
- Aflezen van de Celsiustemperatuur: ongeveer 300 °C (1p)
Op de uitwerkbijlage de lijnen van Fahrenheit en Kelvin doortrekken tot ze elkaar snijden. Vanaf dit snijpunt een lijnstuk verticaal omlaag tekenen tot de Celsiusgrafiek. Het snijpunt van dit verticale lijnstuk met de Celsiusgrafiek tekenen. De Celsiustemperatuur die daarbij hoort is ongeveer 300 °C.
Aflezing van de Celsiustemperatuur met een marge van 10 °C.
2022, tijdvak 3: Wereldbevolking
Opgavetekst
Figuur 1 Wereldbevolking in miljarden

Lijngrafiek van de wereldbevolking in miljarden vanaf 1804. De punten zijn genummerd 1 tot en met 7. Bij de punten staan de jaren: 1804 (1), 1927 (2), 1959 (3), 1974 (4), 1987 (5), 1999 (6) en 2011 (7). Tussen de punten staan de tijdsduren in jaren: 123 jaar (1804 tot 1927), 32 (1927 tot 1959), 15 (1959 tot 1974), 13 (1974 tot 1987), 12 (1987 tot 1999) en 12 (1999 tot 2011). Afleesbaar: 1804 = 1 miljard, 1927 = 2 miljard, 1959 = 3 miljard, 1974 = 4 miljard, 1987 = 5 miljard, 1999 = 6 miljard, 2011 = 7 miljard.
Vraag 16 4 punten
De Amerikaanse schrijver Asimov voorspelde in 1971 nog dat de wereldbevolking zou blijven groeien totdat de hele aardbol net zo vol was als Manhattan. In figuur 1 zie je de groei van de wereldbevolking vanaf 1804. Zo zie je dat de omvang van de wereldbevolking van 1 miljard mensen in 1804 was toegenomen tot 4 miljard mensen in 1974. Door de afronding op miljarden is in figuur 1 niet goed te zien op welke manier de wereldbevolking tussen 1987 en 2011 is gegroeid. Als je uitgaat van lineaire groei en veronderstelt dat deze zich ook na 2011 voortzet, dan zullen er in het jaar 2100 ongeveer 14,4 miljard bewoners zijn. Er zou echter ook sprake kunnen zijn van exponentiële groei. Als je daarmee doorrekent, kom je op een heel andere voorspelling voor het jaar 2100.
Bereken, uitgaande van de gegevens van 1987 en 2011, hoe groot het verschil is tussen de lineaire voorspelling en de exponentiële voorspelling voor de omvang van de wereldbevolking in het jaar 2100. Geef je antwoord in hele miljarden.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor in 24 jaar is 1,4 (7 : 5) (1p)
- De groeifactor per jaar is $1{,}4^{\frac{1}{24}} = 1{,}014\ldots$ (1p)
- In 2100 zijn er dan $7 \cdot 1{,}014\ldots^{89} = 24{,}37\ldots$ miljard mensen (1p)
- Het verschil tussen de exponentiële en de lineaire voorspelling is 10 miljard mensen (1p)
Figuur 2

Lijngrafiek van het percentage van de totale wereldbevolking per werelddeel, van 1950 tot 2100. Horizontale as: tijd, met de jaren 1950, 1980, 2010, 2040, 2070 en 2100. Verticale as: % van de totale wereldbevolking, van 0 tot 70. Lijnen: Azië, Afrika, Europa, Amerika en Australië/Oceanië. Afleesbaar: Azië ongeveer 60% in 2010 en ongeveer 58% in 2040. Afrika ongeveer 15% in 2010, ongeveer 21% in 2040 en ongeveer 36% in 2100. Vanaf 2040 zijn de lijnen van Azië en van Afrika vrijwel recht.
Vraag 17 4 punten
Maar dat is niet het geval, zegt een commissie van de Verenigde Naties (VN) in een nieuwe studie. De wereldbevolking zal groeien van 7,2 miljard mensen in 2014 naar 10 tot 12 miljard in 2100. Belangrijkste reden voor de stijging ligt in de aanhoudend hoge geboortecijfers in Afrika.
In figuur 2 is dat duidelijk te zien. Het aandeel van de bevolking van Azië neemt sterk af, maar dat van Afrika blijft stijgen. In de figuur is te zien dat in 2011 nog 60% van de wereldbevolking in Azië leefde en slechts 15% in Afrika. Die verhouding zal de komende jaren sterk veranderen. In figuur 2 is de lijn die bij Afrika hoort vanaf 2040 vrijwel recht.
Onderzoek, uitgaande van de studie van de VN, of dat betekent dat de omvang van de bevolking van Afrika afnemend stijgt, constant stijgt of toenemend stijgt.
Bekijk het antwoord
- Het percentage van Afrika stijgt voortdurend (1p)
- De totale wereldbevolking stijgt volgens de VN-studie voortdurend (1p)
- Het gaat dus om een steeds groter percentage van een voortdurend stijgend totaal (1p)
- Dat leidt tot een steeds grotere stijging van de Afrikaanse bevolkingsomvang, dus er is sprake van toenemende stijging (1p)
Bron 4

Figuur 2, vergroot op de uitwerkbijlage. Verticale as: % van de totale wereldbevolking, van 0 tot 70. Horizontale as: tijd, van 1950 tot 2100. Lijnen: Azië, Afrika, Europa, Amerika en Australië/Oceanië. Afleesbaar: Azië ongeveer 58% in 2040 en ongeveer 46% in 2100. Afrika ongeveer 21% in 2040 en ongeveer 36% in 2100.
Vraag 18 5 punten
Figuur 2 staat ook vergroot op de uitwerkbijlage. De lijn die bij Azië hoort, is vanaf 2040 ook recht. Neem aan dat die lijnen ook na het jaar 2100 zo zullen doorlopen. Uitgaande van figuur 2 op de uitwerkbijlage kun je voor $P_{\text{Azië}}$, het percentage dat bij Azië hoort, de volgende formule opstellen:
$P_{\text{Azië}} = 58 - 0{,}2 \cdot t$ met t = 0 in 2040 en t in jaren
Bereken, uitgaande van de formule voor $P_{\text{Azië}}$ en de uitwerkbijlage, in welk jaar dan anderhalf maal zoveel mensen in Afrika als in Azië wonen.
Bekijk het antwoord
- Voor Afrika geldt: in 2040 is er 21% en in 2100 is dat 36% (1p)
- Met t = 0 in 2040 geldt voor Afrika de formule $P_{\text{Afrika}} = 21 + 0{,}25 \cdot t$ (1p)
- Er moet opgelost worden: $P_{\text{Afrika}} = 1{,}5 \cdot P_{\text{Azië}}$ (1p)
- $t = 120$ (1p)
- Dat is in het jaar 2160 (1p)
Bij het aflezen in de grafiek mag een marge van 1% gehanteerd worden.
2021, tijdvak 1: Draaiend huis
Opgavetekst
Figuur 1

Schematische tekening van de rotonde: een cirkel met het middelpunt, met aan de buitenkant de windrichtingen N (boven), Z (onder), W (links) en O (rechts). Het huis is als vierkantje in punt O getekend. Een pijl bij de cirkel tussen O en N geeft de draairichting aan: tegen de klok in.
Vraag 1 3 punten
Het huis legt in 20 uur één ronde af, zodat je, als je de rotonde elke dag op hetzelfde tijdstip passeert, het huis geen twee opeenvolgende dagen op dezelfde plaats ziet. Op een maandag staat het huis om acht uur 's morgens (08.00 uur) precies aan de oostkant van de rotonde. Voor het vervolg van de opgave is dit $t = 0$. In figuur 1 is een overzicht van de situatie te zien. Het huis is in figuur 1 weergegeven als vierkantje en bevindt zich in punt O. Het huis draait met de rijrichting van het verkeer mee. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage de plaats aan waar het huis zich op diezelfde maandag om 20.30 uur bevindt. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de tijd na $t = 0$: 12,5 uur (20.30 uur is 12,5 uur na 08.00 uur). (1p)
- Zet de tijd om in een hoek: 10 uur is een halve cirkel en 2,5 uur is een achtste cirkel. (1p)
- Tekent het punt op zuidwest, dus halverwege W en Z op de cirkel. (1p)
Op de cirkel het punt zuidwest, halverwege W en Z. Dit is 12,5 uur na $t = 0$: een halve cirkel (10 uur) plus een achtste cirkel (2,5 uur), tegen de klok in vanaf O.
Vraag 2 3 punten
Het huis legt in 20 uur één ronde af, zodat je, als je de rotonde elke dag op hetzelfde tijdstip passeert, het huis geen twee opeenvolgende dagen op dezelfde plaats ziet. Op een maandag staat het huis om acht uur 's morgens precies aan de oostkant van de rotonde, punt O in figuur 1. Dit is $t = 0$. Het huis draait met de rijrichting van het verkeer mee. Bereken hoeveel hele weken na tijdstip $t = 0$ het huis zich voor het eerst weer om 08.00 uur op maandag in punt O bevindt.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt dat het huis na een veelvoud van 20 uur weer op dezelfde plaats staat, en dat een week 168 uur is (of: het huis maakt per week 168 : 20 = 8,4 ronden). (1p)
- Bepaalt dat het huis op een maandag om 08.00 uur weer in O staat na 840 uur, dat is 35 dagen: zeven keer de 120 uur (6 ronden) die het huis nodig heeft om weer op dezelfde plaats te staan. (1p)
- Geeft als antwoord 5 weken. (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: concludeert de leerling dat het huis elke dag 4 uur eerder punt O passeert, en rekent hij daarmee op een cyclus van 6 dagen en 6 weken (zonder de dubbele passage op woensdag mee te tellen), dan 1 punt voor deze vraag.
Figuur 2

Schematische tekening van de rotonde met de cirkel waarover het huis draait. Aangegeven: de straal van 30 m van het middelpunt naar het huis, N (boven), Z (onder), W (links) en O (rechts). Punt H ligt op de cirkel, net boven O. Punt A ligt op de weg buiten de cirkel, op 2,5 m van H.
Vraag 3 4 punten
De straal van de cirkel waarover het huis beweegt, is 30 meter. De afstand tussen het huis en de weg is 2,5 meter. Het oorspronkelijke idee van kunstenaar John Körmeling was om het huis in dezelfde tijd rond te laten draaien als de tijd die het de auto's kost om de rotonde rond te rijden. Omdat de auto's op de rotonde een grotere afstand moeten afleggen dan de afstand die het huis aflegt, hebben de auto's dan dus een hogere snelheid. In figuur 2 is het draaiende huis met H aangegeven en een auto op de rotonde met A. De kunstenaar ging ervan uit dat de auto's met een gemiddelde snelheid van 25 km/uur op de rotonde zouden rijden. De omtrek van een cirkel bereken je met de formule: $omtrek = 2\pi \cdot straal$. Bereken met welke snelheid in km/uur het huis dan had moeten ronddraaien. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de afstanden per ronde: de auto $2\pi \cdot 32{,}5 \approx 204{,}2$ m en het huis $2\pi \cdot 30 \approx 188{,}49$ m, of de verhouding $30 : 32{,}5$ van die afstanden. (2p)
- Komt op 23,1 km/uur, bijvoorbeeld via de tijd van de auto $0{,}2042 : 25 \approx 0{,}008$ uur en $0{,}18849 : 0{,}008 \approx 23{,}07$, of via $\frac{30}{32{,}5} \cdot 25 \approx 23{,}07$. (2p)
Bij de tweede manier (de verhouding van de afstanden) mag elk van de twee onderdelen alleen 0 of 2 punten krijgen.
2021, tijdvak 1: Huurprijzen in New York
Vraag 9 4 punten
Doordat de huurprijzen sneller stijgen dan de inkomens, neemt de huurlast steeds verder toe: van 15% in 1960 tot 21% in 2013. Een econoom beweert dat er zich grote problemen zullen gaan voordoen als de huurlast boven de 25% uitkomt. De econoom gaat ervan uit dat de huurlast exponentieel is toegenomen sinds 1960 en dat die exponentiële stijging zich ook na 2013 voortzet. Bereken in welk jaar de huurlast volgens deze veronderstelling voor het eerst groter is dan 25%.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor tussen 1960 en 2013: $\frac{21}{15} \approx 1{,}4$. (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: $1{,}4^{\frac{1}{53}} \approx 1{,}00636$. (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking $15 \cdot 1{,}00636^{t} = 25$ kan worden opgelost, bijvoorbeeld met een tabel. (1p)
- Geeft als antwoord $t \approx 80{,}4$, dus in het jaar 2041 (of 2040). (1p)
Opmerkingen uit het correctievoorschrift: rekent de leerling met $(21 - 15)^{\frac{1}{53}}$, of met $\frac{21}{15} : 53$, dan voor deze vraag maximaal 2 punten.
Figuur 2

Dezelfde lijngrafiek als figuur 1 van deze opgave, met een rechte trendlijn die door (1960; 100) loopt en door ongeveer (2010; 163). De huurprijs (stippellijn) schommelt om die trendlijn. Het inkomen is de streepstippellijn.
Vraag 11 5 punten
In figuur 2 is te zien dat de huurprijs schommelt om een trendlijn. De huurprijs kan dus worden benaderd met behulp van deze trendlijn. In 1960 bedroeg de huurprijs in New York $ 561 en was de huurlast 15%. Het gemiddelde maandinkomen van de inwoners van New York was op zijn hoogst in het jaar 2000 en was toen $ 4832. In een rapport van de Bank of America uit 2013 stond dat het gemiddelde maandinkomen pas in 2023 weer op het niveau van het jaar 2000 zou zijn. Je kunt nu, uitgaande van de getekende trendlijn voor de huurprijs en de veronderstelling uit het rapport van de Bank of America, berekenen wat in 2023 de huurlast in New York zal zijn. Bereken met behulp van deze trendlijn en de genoemde veronderstelling de huurlast in New York in 2023. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Leest twee punten van de trendlijn af, bijvoorbeeld (1960; 100) en (2010; 163). (1p)
- Berekent de helling van de trendlijn: $\frac{163 - 100}{50} = 1{,}26$ procent per jaar. (1p)
- Berekent de trendwaarde voor 2023: $163 + 13 \cdot 1{,}26 \approx 179{,}38$ (%). (1p)
- Berekent de huurprijs in 2023: $1{,}7938 \cdot 561 \approx 1006$ dollar. (1p)
- Berekent de huurlast: $\frac{1006}{4832} \approx 0{,}2082$, dus 20,8%. (1p)
Bij het aflezen van de huurprijs is een marge van 1% toegestaan.
2021, tijdvak 1: De Grand Prix van Monaco
Vraag 13 3 punten
De race duurde 75 ronden van 3328 meter en werd gewonnen door de Fransman Olivier Panis. Panis deed in totaal 2 uur en 45 seconden over de race. Bereken zijn gemiddelde snelheid. Geef je antwoord in hele kilometers per uur.
Bekijk het antwoord
- Berekent de totale afstand: $75 \cdot 3328 = 249600$ m (249,6 km). (1p)
- Berekent de totale tijd: $2 + \frac{45}{60 \cdot 60} = 2{,}0125$ uur (of 7245 seconden). (1p)
- Berekent de gemiddelde snelheid: $249{,}6 : 2{,}0125 \approx 124$, dus 124 km/uur. (1p)
2021, tijdvak 1: De Wisselslag
Opgavetekst
Figuur

Grafiek met de curves van vier pompen (legenda: SB30, SB20, SB15 en SB10). Horizontale as: A, de afstand van de pomp tot het zwembad in m, van 0 tot 20. Verticale as: Q, het aantal m³ per uur, van 0 tot 34. Afleesbaar bij A = 8: SB15 ongeveer 22 m³ per uur en SB20 ongeveer 28 m³ per uur. De curve van SB10 begint bij A ongeveer 3 (Q ongeveer 19) en daalt naar Q = 0 bij A ongeveer 13,7.
Vraag 21 4 punten
Zwembad De Wisselslag in Blerick heeft een wedstrijdbad met een inhoud van 647 m³. In de figuur is voor vier verschillende pompen de hoeveelheid water die een pomp per uur kan vullen (Q) in m³ per uur uitgezet tegen de afstand van de pomp tot het zwembad (A) in meters. Het wedstrijdbad van De Wisselslag wordt gevuld met behulp van een pomp van type SB15 op 8 meter afstand. Als de medewerkers op diezelfde afstand een pomp van type SB20 zouden gebruiken, zou er minder tijd nodig zijn om het zwembad te vullen. Bereken met behulp van de figuur hoeveel tijd er dan minder nodig zou zijn om het zwembad te vullen. Geef je antwoord in een geheel aantal minuten.
Bekijk het antwoord
- Leest af bij 8 m: SB15 geeft Q = 22 m³ per uur en SB20 geeft Q = 28 m³ per uur. (1p)
- Berekent de vultijden: $647 : 22 \approx 29{,}4$ uur met SB15 en $647 : 28 \approx 23{,}1$ uur met SB20. (1p)
- Berekent het verschil: $29{,}4 - 23{,}1 \approx 6{,}3$ uur. (1p)
- Geeft als antwoord 378 minuten (of 6 uur en 18 minuten). (1p)
Bij het aflezen van Q is een afleesmarge van 0,5 toegestaan.
Figuur

Vergrote grafiek van pomp SB10 op een raster, op de uitwerkbijlage. Horizontale as: A, de afstand in m, van 0 tot 20. Verticale as: Q, het aantal m³ per uur, van 0 tot 34. De curve begint bij A ongeveer 3 (Q ongeveer 19) en daalt naar Q = 0 bij A ongeveer 13,7. Bij A = 10 is Q ongeveer 11.
Vraag 22 4 punten
De grafiek die hoort bij een pomp van type SB10 staat vergroot in de figuur op de uitwerkbijlage. Ook hierin is $A$ de afstand van de pomp tot het zwembad in meters en $Q$ het aantal m³ per uur waarmee het zwembad gevuld kan worden. Schat met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de waarde van de helling van de grafiek bij $A = 10$ en leg uit wat de betekenis is van deze waarde. Geef de waarde van de helling in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Tekent de raaklijn aan de grafiek in het punt (10; 11). (1p)
- Beschrijft hoe de richtingscoëfficiënt uit de getekende raaklijn gevonden kan worden. (1p)
- De richtingscoëfficiënt is ongeveer $-1{,}5$. (1p)
- Geeft als betekenis: het aantal m³ per uur dat de pomp kan vullen (op 10 meter afstand) vermindert met 1,5 m³ per uur bij elke meter die de pomp verder van het zwembad af staat. (1p)
Een raaklijn aan de grafiek van SB10 in het punt (10; 11). De richtingscoëfficiënt wordt bepaald uit de getekende raaklijn, bijvoorbeeld met een driehoek langs de raaklijn.
Opmerking uit het correctievoorschrift: voor de richtingscoëfficiënt zijn waarden in het interval [-1,7; -1,3] toegestaan.
Tabel
| Jaartal | 1988 | 1991 | 1994 | 1997 | 2000 | 2003 | 2006 | 2009 | 2012 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| aantal buitenzwembaden | 334 | 290 | 260 | 245 | 265 | 250 | 225 | 225 | 200 |
| aantal bezoekers per buitenzwembad x 1000 | 37 | 44 | 52 | 49 | 39 | 52 | 49 | 43 | 33 |
Vraag 23 3 punten
De bezoekersaantallen van het buitenbad van zwembad De Wisselslag lopen terug. Daardoor dreigt het buitenbad gesloten te worden. Dit teruglopen van bezoekersaantallen van zwembaden is een landelijk probleem, met name in buitenbaden. Zie onderstaande tabel. Je ziet in de tabel dat in de periode tussen 2003 en 2012 zowel het aantal buitenzwembaden als het aantal bezoekers per buitenzwembad afneemt. Ook het totale aantal bezoekers zal dus vanaf 2003 afnemen. Onderzoek of het totale aantal bezoekers van buitenzwembaden in de periode tussen 2003 en 2012 exponentieel afneemt.
Bekijk het antwoord
- Berekent minimaal drie van de totalen: 13 000 000 (in 2003), 11 025 000 (in 2006), 9 675 000 (in 2009) en 6 600 000 (in 2012). (1p)
- Berekent minimaal twee van de groeifactoren: $\frac{11025000}{13000000} \approx 0{,}84$, $\frac{9675000}{11025000} \approx 0{,}87$ en $\frac{6600000}{9675000} \approx 0{,}68$. (1p)
- Concludeert dat de groeifactoren niet gelijk zijn, dus dat het totale aantal bezoekers niet exponentieel afneemt. (1p)
Vraag 24 3 punten
Een deskundige beweerde in 2012 dat het zeer waarschijnlijk was dat het aantal buitenzwembaden in de jaren na 2012 zou blijven dalen tot één buitenzwembad per twee gemeenten. In 2019 telde Nederland 355 gemeenten. Onderzoek met behulp van lineair extrapoleren of de deskundige in 2019 al gelijk heeft gekregen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de daling van het aantal buitenzwembaden tussen 2009 en 2012: $25 : 3 \approx 8{,}3$ per jaar. (1p)
- Berekent het aantal buitenzwembaden in 2019 bij lineair extrapoleren: $200 - 7 \cdot 8{,}3 \approx 142$. (1p)
- Geeft een passende conclusie over of de deskundige in 2019 al gelijk heeft gekregen. (1p)
2021, tijdvak 2: Aankoop en verkoop van woningen
Opgavetekst
Figuur

Lijngrafiek van de gemiddelde prijs van koopwoningen in Nederland, per maand van januari 2008 tot en met juli 2014. Verticale as: prijs in euro's, van 180 000 tot 260 000, met lijnen per 20 000. Horizontale as: maanden, met als labels januari 2008, juli 2008, januari 2009 en zo verder tot juli 2014. In de grafiek staan twee aanduidingen: hoogtepunt: € 261 948 in augustus 2008, en dieptepunt: € 206 114 in juni 2013.
Vraag 3 3 punten
Om ervoor te zorgen dat meer mensen met lage inkomens een koopwoning kunnen betalen, werd in 2004 in Nederland de zogeheten Koopgarantregeling of kortweg Koopgarant ontwikkeld. Bij Koopgarant verkoopt een woningcorporatie een woning aan een particulier, die dan bij de aankoop korting krijgt op de marktwaarde van de woning. Woningcorporatie Prowonen in de gemeente Berkelland in de Achterhoek verkocht in 2012 met Koopgarant een hoekwoning met een marktwaarde van € 191 000. De particuliere koper kreeg een korting van 10% op de marktwaarde. De koper leende voor het kopen van de woning het destijds maximaal haalbare bedrag ter grootte van 108% van de marktwaarde van de woning. Bereken hoeveel euro de koper hierdoor meer leende dan hij voor de koop van het huis nodig had.
Bekijk het antwoord
- De koper moet 0,9 · 191 000 = 171 900 (€) voor de woning betalen (1p)
- De hoogte van de lening is 1,08 · 191 000 = 206 280 (€) (1p)
- Het antwoord: 206 280 - 171 900 = 34 380 (€) (1p)
Vraag 4 4 punten
Woningcorporatie Prowonen verkocht in 2012 met Koopgarant een hoekwoning met een marktwaarde van € 191 000 aan een particulier, die 10% korting kreeg; de koper leende 108% van de marktwaarde. De terugkoopprijs wordt altijd berekend met de formule $P = p \cdot M + V + q \cdot (T - V - M)$. Hierin is: P de terugkoopprijs; M de marktwaarde bij de aankoop van de woning; V de bij terugkoop getaxeerde waarde van de verbeteringen die de particulier heeft aangebracht; T de marktwaarde van de woning bij terugkoop; p het deel van de marktwaarde dat de particulier betaalde bij de aankoop; q het deel van de veranderde marktwaarde dat bij terugkoop verrekend wordt. Alle bedragen zijn in euro. In 2019 kocht Prowonen de eerder genoemde hoekwoning terug. De veranderde marktwaarde werd voor 85% verrekend in de terugkoopprijs, q = 0,85. De particulier gaf in totaal € 41 000 uit voor verbeteringen aan het huis. Een deel van de € 41 000 heeft in de loop der jaren zijn waarde verloren, want bij de terugkoop in 2019 werd de marktwaarde van deze hoekwoning getaxeerd op € 212 500. Zonder de verbeteringen werd de marktwaarde getaxeerd op € 194 000. De particulier kreeg minder voor deze hoekwoning terugbetaald dan hij voor de aankoopprijs en verbeteringen had uitgegeven. Bereken met behulp van de formule voor de terugkoopprijs hoeveel euro hij minder terugbetaald kreeg.
Bekijk het antwoord
- De particulier betaalde in totaal 0,9 · 191 000 + 41 000 (= 212 900) (€) (1p)
- V = 212 500 - 194 000 (= 18 500) (€) (1p)
- De terugkoopprijs is P = 0,9 · 191 000 + 18 500 + 0,85 · (212 500 - 18 500 - 191 000) = 192 950 (€) (1p)
- Het gevraagde verschil is 212 900 - 192 950 = 19 950 (€) (1p)
Rekent de leerling door met een foutief berekende aankoopprijs uit vraag 3, breng bij deze vraag dan geen scorepunten in mindering.
Vraag 5 3 punten
Voor de koop van een woning via Koopgarant geldt: de marktwaarde M, de korting bepaalt p, en de terugkoopprijs is P = p · M + V + q · (T - V - M), waarin V de getaxeerde waarde van de verbeteringen is, T de marktwaarde bij terugkoop en q het deel van de veranderde marktwaarde dat bij terugkoop verrekend wordt. Prowonen bood in 2012 ook tussenwoningen aan met Koopgarant. Voor deze tussenwoningen werd een korting van 15% op de marktwaarde op het moment van aankoop gegeven. Bij de terugkoop zal 77,5% van de veranderde marktwaarde worden verrekend in de terugkoopprijs. Stel de formule op van de terugkoopprijs P voor tussenwoningen en herleid deze tot de vorm P = a · M + b · T + c · V.
Bekijk het antwoord
- De formule: P = 0,85 · M + V + 0,775 · (T - V - M) (1p)
- Haakjes wegwerken: P = 0,85 · M + V + 0,775 · T - 0,775 · V - 0,775 · M (1p)
- Het antwoord: P = 0,075 · M + 0,775 · T + 0,225 · V (1p)
2021, tijdvak 2: Insectenafname
Opgavetekst
Figuur 1 (uitwerkbijlage)

Vergrote lijngrafiek van het gemiddelde gewicht G in gram per val per dag, tegen de tijd t in jaren, met t = 0 in 1989 en t = 27 in 2016. De verticale as is logaritmisch: onderaan 1, bovenaan 10 (gram). Horizontale as: t (jaar), van 0 tot en met 27, met een streepje per jaar. Bij t = 0 ligt G op 8,4 gram. Bij t = 27 ligt het punt ongeveer 3 cm boven de waarde 1; het correctievoorschrift leest dat af, en daarbij hoort een afstand van 10 cm per decade.
Figuur 2

Dezelfde gegevens als in figuur 1, met dezelfde logaritmische verticale as (onderaan 1, bovenaan 10, in gram) en de tijd t in jaren van 0 tot en met 27, met t = 0 in 1989. De resultaten zijn als zigzaglijn getekend. Daar doorheen loopt een rechte trendlijn die bij t = 0 begint op 8,4 gram en daarna naar rechts toe daalt. Het verloop van de trendlijn volgt de formule log(G) = -0,028t + 0,924.
Vraag 7 3 punten
In figuur 2 zijn de resultaten van het onderzoek nogmaals weergegeven. Er is een trendlijn toegevoegd. Een formule voor de trendlijn in figuur 2 is: $\log(G) = -0{,}028t + 0{,}924$. Hierin is G het gemiddeld gewicht in gram en t de tijd in jaren, met t = 0 in 1989. Als het onderzoek na 2016 voortgezet zou zijn en als G zich volgens dezelfde trend blijft ontwikkelen, zal G op een gegeven moment minder dan 0,5 gram zijn. Bereken in welk jaar dat volgens de gegeven formule voor het eerst het geval is.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking -0,028t + 0,924 = log(0,5) moet worden opgelost (1p)
- Beschrijven hoe de oplossing t ≈ 43,7... kan worden gevonden (1p)
- Het antwoord: in het jaar 2033 (1p)
Vraag 8 3 punten
De trendlijn in figuur 2 hoort bij een exponentieel model voor de afname van het gewicht G. De formule van de trendlijn is te herleiden tot $G = 10^{-0{,}028t + 0{,}924}$. Herleid deze formule tot de vorm $G = b \cdot g^t$ en bepaal hiermee, zonder getallen in te vullen, de jaarlijkse procentuele afname. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- G = 10^0,924 · (10^-0,028)^t herleiden, of G = 10^0,924 · 10^(-0,028t) schrijven als b · g^t (1p)
- De jaarlijkse groeifactor is 10^-0,028 ≈ 0,9375... (1p)
- Het antwoord: 6,2 (%) (1p)
2021, tijdvak 2: Bevolkingsgroei
Opgavetekst
Figuur

Grafiek van de totale wereldbevolking in miljoenen, tegen het jaar, van 1950 tot en met 2100. Verticale as: totale wereldbevolking (in miljoenen), van 0 tot 16 000. Horizontale as: jaar, van 1950 tot 2100. Drie lijnen: de hoge voorspelling (grijze doorgetrokken lijn, die na 2025 steil stijgt tot ongeveer 16 000 in 2100), de gemiddelde voorspelling (zwarte doorgetrokken lijn, die uitkomt op ongeveer 11 200 in 2100) en de lage voorspelling (zwarte stippellijn, die een maximum van ongeveer 8 700 bereikt rond 2055 en daarna daalt tot ongeveer 7 300 in 2100). De drie lijnen lopen tot ongeveer 2025 bijna gelijk op.
Vraag 19 3 punten
De hoge en lage voorspelling lopen nogal uiteen. Nog voor het jaar 2100 zal de hoge voorspelling zelfs meer dan twee keer zo groot zijn als de lage voorspelling. Bereken in welk jaar de hoge voorspelling voor het eerst meer dan twee keer zo groot is als de lage voorspelling. De grafiek van de hoge voorspelling kan benaderd worden met behulp van de formule $W_{hoog} = 0{,}1927t^2 + 64{,}866t + 2313{,}4$, waarin W_hoog de wereldbevolking in miljoenen volgens de hoge voorspelling is en t het aantal jaren na 1 juli 1950. De lage voorspelling wordt benaderd met $W_{laag} = 0{,}0000513t^4 - 0{,}0196t^3 + 1{,}8607t^2 + 19{,}825t + 2595{,}5$.
Bekijk het antwoord
- Er moet gelden: W_hoog = 2 · W_laag (1p)
- Beschrijven hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
- Het antwoord: t ≈ 141,6..., dus in het jaar 2092 (1p)
Figuur (uitwerkbijlage)

Vergrote grafiek van de totale wereldbevolking in miljoenen van de gemiddelde voorspelling, tegen het jaar, van 1950 tot en met 2100. Verticale as: totale wereldbevolking (in miljoenen), van 0 tot 12 000, met lijnen per 2 000. Horizontale as: jaar, van 1950 tot 2100, met lijnen per 25 jaar. De curve begint bij ongeveer 2 500 in 1950, ligt bij 2000 op ongeveer 6 000 en komt in 2100 uit op ongeveer 11 200. Het steilste deel van de curve ligt rond het jaar 2000.
Vraag 20 3 punten
De meeste deskundigen gaan uit van de grafiek van de gemiddelde voorspelling. De grafiek van de gemiddelde voorspelling staat vergroot op de uitwerkbijlage. De gemiddelde voorspelling gaat uit van een eerst steeds sneller groeiende wereldbevolking en vervolgens een steeds langzamer groeiende wereldbevolking. Er is dus een moment volgens de gemiddelde voorspelling waarop de wereldbevolking het snelst groeit. Bepaal met behulp van de grafiek op de uitwerkbijlage met hoeveel mensen per jaar de wereldbevolking op dat moment groeit.
Bekijk het antwoord
- Het tekenen van een geschikte raaklijn (ongeveer bij het jaar 2000) (1p)
- Het berekenen van de richtingscoëfficiënt van deze lijn (1p)
- Het antwoord: 82 miljoen (mensen per jaar) (1p)
Een geschikte raaklijn aan de grafiek van de gemiddelde voorspelling, ongeveer bij het jaar 2000, die de curve daar raakt. De richtingscoëfficiënt van die lijn, berekend uit twee punten op de raaklijn, is ongeveer 82 miljoen mensen per jaar.
Het antwoord moet in het interval [77, 87] miljoen mensen per jaar liggen.
2021, tijdvak 3: Plastic
Opgavetekst
Bron 2

Lijndiagram van de hoeveelheid plastic (in miljoenen tonnen per jaar) van 1950 tot 2020, horizontale as 1950 tot 2020, verticale as 0 tot 350. Afleesbare waarden: 1950 = 1,5; 1977 = 50; 1989 = 100; 2002 = 200; 2009 = 250; 2011 = 280; 2015 = 322.
Vraag 5 4 punten
In de zomer van 1907 slaagde de Belgisch-Amerikaanse scheikundige Leo Baekeland er als eerste in om plastic te maken. Vanaf 1950 startte de massaproductie van plastic, waardoor de jaarlijkse plasticproductie wereldwijd flink begon toe te nemen. Zie de figuur. In de periode 1977 - 2002 is de jaarlijkse plasticproductie bij benadering exponentieel toegenomen. Bereken de jaarlijkse procentuele toename in de periode 1977 - 2002. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Groeifactor over 25 jaar: 200 : 50 = 4 (1p)
- Groeifactor per jaar: 4^(1/25) (1p)
- Dit geeft een groeifactor van 1,0570... (1p)
- Antwoord: 5,7% per jaar (1p)
Groeifactor per jaar: (200 : 50)^(1/25) = 1,0570..., dus een toename van 5,7% per jaar. Rekent de leerling met (200 - 50)^(1/25) of met (200 : 50) : 25, dan hoogstens 1 punt voor deze vraag. Het antwoord is 5,7% per jaar, in één decimaal.
Vraag 6 3 punten
Plastic. In 2002 was de jaarlijkse plasticproductie 200 miljoen ton. Daarna nam de jaarlijkse plasticproductie tot 2015 jaarlijks met een groeifactor van ongeveer 1,037 toe. Wanneer de groei op deze manier doorgaat, zal de jaarlijkse plasticproductie in een zeker jaar meer dan één miljard ton zijn. Bereken in welk jaar dat voor het eerste is.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking 200 * 1,037^t = 1000 op (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking opgelost kan worden (1p)
- Antwoord: t = 44,2..., dus in het jaar 2047 (1p)
Het antwoord is het jaar 2047 (t = 44,2...; 2002 + 45). Voor het antwoord 2046 worden geen punten in mindering gebracht. Een nauwkeuriger groeifactor is ook goed.
Vraag 7 3 punten
Plastic. In 2015 kwam er 250 miljoen ton plastic afval vrij en men gaat ervan uit dat de hoeveelheid plastic afval die jaarlijks vrijkomt met 4,1% per jaar zal toenemen. Tegelijkertijd wordt er een steeds groter percentage plastic afval gerecycled. In 1990 werd 2% van de vrijgekomen hoeveelheid plastic gerecycled. De jaren erna nam dit percentage lineair toe met 0,7% per jaar tot 11,8% in 2004. Wanneer deze trend in recycling ook na 2004 doorzet, zal in 2050 een substantieel deel van het plastic afval dat in dat jaar vrijkomt gerecycled worden. Bereken hoeveel miljoen ton plastic afval in 2050 in dat geval gerecycled zal worden. Geef je antwoord in gehele miljoenen tonnen.
Bekijk het antwoord
- Recyclepercentage in 2050: 2 + 0,7 * 60 = 44% (1p)
- Hoeveelheid vrijgekomen plastic afval in 2050: 250 * 1,041^35 (ongeveer 1020,27 miljoen ton) (1p)
- Antwoord: 449 miljoen ton (1p)
Recyclepercentage in 2050: 2 + 0,7 * 60 = 44% (of 11,8 + 0,7 * 46 = 44%). Vrijgekomen plastic afval in 2050: 250 * 1,041^35, ongeveer 1020,27 miljoen ton. Antwoord: 0,44 * 1020,27, ongeveer 449 miljoen ton.
Vraag 8 3 punten
Plastic. Tot en met 2014 was er in totaal 6050 miljoen ton plastic afval vrijgekomen. In 2015 kwam daar 250 miljoen ton bij. Na 2015 nam de hoeveelheid jaarlijks vrijgekomen plastic afval met 4,1% per jaar toe. Op basis hiervan voorspelde men dat er tot en met 2018 in totaal (op honderden miljoenen ton afgerond) 7100 miljoen ton plastic afval vrij zou komen. Geef uitsluitend met behulp van bovenstaande uitgangspunten deze voorspelde hoeveelheid in gehele miljoenen tonnen nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- De som voor 2015 t/m 2018: 250 + 250 * 1,041 + 250 * 1,041^2 + 250 * 1,041^3 (2p)
- Antwoord: 6050 + 1063,1... = 7113 miljoen ton (1p)
Het antwoord is 7113 miljoen ton. Het eerste onderdeel (de som voor 2015 t/m 2018: 250 + 250 * 1,041 + 250 * 1,041^2 + 250 * 1,041^3, ongeveer 1063,2) telt 2 punten; bij een niet volledig juist antwoord hierop 1 punt. Gebruikt de leerling dezelfde groeifactor als bij vraag 7, dan geen aftrek hiervoor.
2021, tijdvak 3: Temperatuursverwachting
Opgavetekst
figuur 1

Lijndiagram van de verwachte temperatuur in graden Celsius van ma 22-01 t/m zo 28-01 (2018), verticale as van -25 tot 20. Twee gestippelde horizontale lijnen: de onderste bij ongeveer 0,4 °C (gemiddelde minimumtemperatuur 1981-2010) en de bovenste bij ongeveer 6 °C (gemiddelde maximumtemperatuur 1981-2010). Zie de uitwerkbijlage voor de afleesbare plek van de lijnen.
Vraag 13 3 punten
Temperatuursverwachting. Tegenwoordig kun je op veel plaatsen de verwachte temperatuur vinden. Zo ook op de website van het KNMI. Het KNMI kan aan de hand van weerkaarten de temperatuur voor een aantal dagen voorspellen. Op 21 januari 2018 heeft het KNMI een grafiek gemaakt van de verwachte temperatuur van 22 januari tot en met 5 februari van dat jaar. In figuur 1 zie je een stukje van deze grafiek. Figuur 1 staat ook op de uitwerkbijlage. Ook zie je in deze figuur twee stippellijnen. Deze lijnen geven het gemiddelde van de minimumtemperatuur en het gemiddelde van de maximumtemperatuur voor de periode 1981-2010 weer. Als de temperatuur tussen deze twee stippellijnen in zit, noemen we de temperatuur normaal voor de tijd van het jaar. In figuur 1 is te zien dat het volgens de verwachting in de week van 22 januari 2018 behoorlijk warm zou worden voor de tijd van het jaar. Bereken met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage hoeveel procent van de tijd het volgens de verwachting in de week van 22 januari 2018 warmer zou zijn dan normaal. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- De hele periode is 105 mm (1p)
- De grafiek ligt in totaal ongeveer 66 mm boven de bovenste stippellijn (1p)
- Antwoord: 63% (1p)
De hele periode is 105 mm. De grafiek ligt in totaal 66 mm boven de bovenste stippellijn (7 + 39 + 6 + 4 + 10). 66 / 105 = 62,8%, dus 63%. Bij het aflezen is per meting een marge van 1 mm toegestaan.
figuur 2

Golvende lijn van de normale temperatuur, tijd in dagen (0 tot 7) op de horizontale as, temperatuur in °C op de verticale as. De lijn schommelt tussen de gestippelde lijnen op 6 °C (boven) en 0,4 °C (onder); de toppen liggen ongeveer één dag uit elkaar. De lijn begint op t = 0 bij ongeveer 5 °C.
Vraag 14 3 punten
Temperatuursverwachting. In figuur 1 is de gemiddelde minimumtemperatuur 0,4 °C en de gemiddelde maximumtemperatuur 6,0 °C. Als de verwachte temperatuur netjes zou schommelen tussen de twee horizontale stippellijnen, dan krijg je een grafiek zoals in figuur 2 te zien is. In de rest van de opgave noemen we dit de 'normale' temperatuur. Bij deze 'normale' temperatuur past een periodiek verband. Geef de evenwichtsstand, de amplitude en de periode van dit verband.
Bekijk het antwoord
- Evenwichtsstand: (6 + 0,4) / 2 = 3,2 °C (1p)
- Amplitude: 6 - 3,2 = 2,8 °C (1p)
- Periode: 1 dag (1p)
Evenwichtsstand: (6 + 0,4) / 2 = 3,2 °C. Amplitude: 6 - 3,2 = 2,8 °C. Periode: 1 dag.
Bron 11

Modellijn van de temperatuur van 29-04 t/m 04-05, verticale as temperatuur in °C van 0 tot 18. Twee gestippelde lijnen: de bovenste loopt van ongeveer 16 °C bij 29-04 naar ongeveer 16,75 °C aan het eind, de onderste van ongeveer 6 °C naar ongeveer 6,75 °C. De modellijn schommelt daartussen met een top op elke dag. De as van de dagen staat op 29-04 (t = 0), 30-04 (t = 1), ..., 04-05 (t = 5).
Vraag 15 4 punten
Temperatuursverwachting. De grafiek van de normale temperatuur gedurende een aantal dagen noemen we de modellijn. In de figuur op de uitwerkbijlage staat de modellijn getekend voor de periode vanaf 29 april tot en met 4 mei. Deze modellijn geeft een wiskundig model van de temperatuur gedurende deze periode. Elke nacht bereikt de temperatuur in het wiskundige model de stippellijn die hoort bij de gemiddelde minimumtemperatuur en gedurende de dag bereikt de temperatuur de stippellijn die hoort bij de gemiddelde maximumtemperatuur. Deze beide stippellijnen zijn evenwijdig. Omdat de gemiddelde minimum- en maximumtemperatuur hier niet constant zijn, schommelt de modellijn om een lineaire trendlijn. Stel met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage een formule op van de trendlijn T. Gebruik hierbij t in dagen met t = 0 op 29 april om 00.00 uur.
Bekijk het antwoord
- De trendlijn is de rechte lijn die evenwijdig aan en midden tussen de lijnen van de minimum- en maximumtemperatuur ligt (1p)
- De trendlijn begint bij T = 11 °C (t = 0) (1p)
- De richtingscoëfficiënt is ongeveer 0,13 (0,8 graden in 6 dagen) (1p)
- Antwoord: T = 0,13t + 11 (of een gelijkwaardige formule) (1p)
De trendlijn ligt midden tussen de twee stippellijnen: bij t = 0 is T = (16 + 6) / 2 = 11 °C. In 6 dagen komt er ongeveer 0,8 graden bij (de lijnen lopen van ongeveer 16 naar 16,75 en van 6 naar 6,75; 0,75 is dus ook goed), dus de richtingscoëfficiënt is 0,8 / 6 = 0,13 (of nauwkeuriger). Verwacht: T = 0,13t + 11 of een gelijkwaardige formule. Bij het aflezen is een marge van 1 mm toegestaan.
2021, tijdvak 3: Jongleren
Opgavetekst
Bron 15

Typisch pakket voor jongleurs: drie identieke ringen, drie identieke ballen en drie identieke kegels (jongleerkegels met een handvat).
Vraag 21 4 punten
Jongleren. Er bestaat een verband tussen een aantal variabelen, gegeven door de formule van Shannon: $2(V + H) = B(L + H)$. Hierin is V de vluchttijd, dat is de tijd die een bal in de lucht is tussen het gegooid en weer opgevangen worden (in seconden); H de handtijd, dat is de tijd die een bal in een van de handen is tussen het vangen en het gooien van de bal (in seconden); L de leegtijd, dat is de tijd dat een hand leeg is tussen het gooien van een bal en het vangen van de volgende bal (in seconden); B het aantal ballen dat je gebruikt. De formule van Shannon geldt alleen als alle ballen op dezelfde manier van de ene naar de andere hand worden gegooid, dus even snel en even hoog. Door ballen hoger of lager te gooien, kunnen jongleurs de vluchttijd V variëren. De maximale hoogte in meters die de ballen bereiken, kan worden benaderd met de formule $h_{max} = 1{,}225 \cdot V^2 + 1{,}5$. Een jongleur jongleert met vijf ballen. Hij jongleert met een handtijd van 0,25 seconden en een leegtijd van 0,35 seconden. Bereken de maximale hoogte die de ballen zullen bereiken. Geef je antwoord in een geheel aantal decimeters.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking 2(V + 0,25) = 5(0,35 + 0,25) moet worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
- Dit geeft V = 1,25 seconden (1p)
- Antwoord: h_max = 1,225 * 1,25^2 + 1,5 is ongeveer 3,4 m, dus 34 dm (1p)
Uit 2(V + 0,25) = 5(0,35 + 0,25) = 3 volgt V = 1,25 seconden. h_max = 1,225 * 1,25^2 + 1,5 = 3,41... m, dus 34 dm (3,4 m). Het antwoord in decimeters is 34.
Vraag 22 4 punten
Jongleren. De formule van Shannon is $2(V + H) = B(L + H)$, met V de vluchttijd, H de handtijd, L de leegtijd en B het aantal ballen (zie vraag 21). De formule van Shannon kan worden herleid tot $H = \frac{2V - BL}{B - 2}$. Geef deze herleiding.
Bekijk het antwoord
- Uitwerking van de formule: 2V + 2H = BL + BH (1p)
- Dit geeft 2H - BH = BL - 2V (1p)
- Dus H(2 - B) = BL - 2V (1p)
- En hieruit volgt H = (2V - BL) / (B - 2) (1p)
Herleiding: 2V + 2H = BL + BH; 2H - BH = BL - 2V; H(2 - B) = BL - 2V; H = (BL - 2V) / (2 - B) = (2V - BL) / (B - 2).
Vraag 23 3 punten
Jongleren. Als je met steeds meer ballen wilt jongleren, waarbij je die ballen telkens even lang in de lucht wilt houden en je handen steeds even lang leeg wilt houden, moet je de ballen steeds sneller door je handen laten gaan. Beredeneer aan de hand van de formule $H = \frac{2V - BL}{B - 2}$ dat de handtijd dan steeds korter moet worden.
Bekijk het antwoord
- Als B steeds groter wordt, wordt B - 2 (de noemer) steeds groter (1p)
- Als B steeds groter wordt en V en L gelijk blijven, wordt 2V - BL (de teller) steeds kleiner (1p)
- De uitkomst H wordt dus steeds kleiner, dus de handtijd moet steeds korter worden (1p)
Als B steeds groter wordt, wordt de noemer B - 2 steeds groter. Met V en L gelijk wordt de teller 2V - BL steeds kleiner. De breuk, en dus H, wordt dan steeds kleiner.
2019, tijdvak 1: Goudplevieren
Opgavetekst
Figuur 1 Goudplevier

Zwarte stippen: het aantal goudplevieren in Nederland per jaar van 1975 tot en met 2012 (verticaal aantal, 0 tot 50 000; horizontaal jaar, ’75 tot ’10). Een getekende trendkromme die van ongeveer 16 000 in 1975 stijgt, rond 2000 een top bereikt en daarna licht daalt: ongeveer 30 000 rond 2005 en ongeveer 27 000 in 2012. Volgens de opgave is de trend vanaf 2003 een rechte lijn.
Vraag 11 4 punten
Een goudplevier is een vogel die niet in Nederland broedt, maar tijdens zijn trektochten wel in Nederland te vinden is. In figuur 1 zijn de aantallen goudplevieren in Nederland in de jaren 1975 tot en met 2012 weergegeven als zwarte stippen. In figuur 1 is ook een kromme getekend die de trend aangeeft. We nemen aan dat vanaf 2003 deze trend een rechte lijn is en dat dit ook na 2012 zo blijft. Bereken hoeveel goudplevieren er volgens de trendlijn zijn in 2020. Geef je antwoord in gehele duizendtallen.
Bekijk het antwoord
- Aflezen van twee punten van de trendlijn in de figuur, bijvoorbeeld (2005; 30 000) en (2012; 27 000) (1p)
- Dit geeft een afname van $\frac{3000}{7}$ goudplevieren per jaar (1p)
- Een berekening als $27000 - \frac{3000}{7} \cdot 8$ (1p)
- Het antwoord: 24 000 goudplevieren (1p)
Bij het aflezen mag een marge van 1000 gehanteerd worden.
Figuur 2

Twee grafieken onder elkaar met dezelfde horizontale as: dagen na het begin van gewichtstoename, van 0 tot 60. Bovenste grafiek: lichaamsgewicht (g), van 180 tot 260. Onderste grafiek: hoeveelheid vet (g), van 0 tot 80. Zwarte stippen zijn waarnemingen in het voorjaar, open stippen in het najaar. Bovenste grafiek: trend voorjaar is een steile lijn van ongeveer 198 bij 0 dagen naar ongeveer 256 bij 27 dagen; trend najaar is een flauwe lijn van ongeveer 207 naar ongeveer 238 bij 60 dagen, met de aanduiding 0,6 g/dag. Onderste grafiek: trend voorjaar is horizontaal op ongeveer 16 g; trend najaar loopt van ongeveer 24 naar ongeveer 59 g bij 60 dagen, met de aanduiding 0,6 g/dag.
Vraag 12 4 punten
Tijdens hun verblijf in Nederland bouwen de goudplevieren een reserve op voor de komende trektochten. Hierdoor nemen ze toe in gewicht. In figuur 2 zie je het resultaat van een onderzoek naar deze gewichtstoename: van een aantal op verschillende tijdstippen gevangen goudplevieren is het gewicht en/of de hoeveelheid vet bepaald. De open stippen horen bij waarnemingen in het najaar en de dichte stippen bij waarnemingen in het voorjaar. Ook zijn de trendlijnen getekend. Aan de hand van de trendlijnen in figuur 2 kun je onderzoeken of de volgende stellingen waar zijn. I In het voorjaar is de gemiddelde gewichtstoename per dag van een goudplevier ongeveer 2 keer zo groot als in het najaar. II De gewichtstoename in het voorjaar bestaat niet uit vet. Onderzoek voor elk van beide stellingen of deze waar is.
Bekijk het antwoord
- Stelling I: de helling van de trendlijn voorjaar in de bovenste grafiek is veel meer dan 2 keer zo groot als die van de trendlijn najaar (ongeveer 4 keer), dus stelling I is niet waar (2p)
- Stelling II: in de onderste grafiek loopt de trendlijn voorjaar horizontaal, dus de hoeveelheid vet neemt in het voorjaar niet toe (in de bovenste grafiek neemt het lichaamsgewicht wel toe), dus stelling II is waar (2p)
Voor zowel het eerste als het tweede antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
Vraag 13 5 punten
Het vetpercentage van een vogel is de hoeveelheid lichaamsvet als percentage van het totale gewicht van de vogel. Er geldt: vetpercentage = (hoeveelheid vet in gram / totale gewicht in gram) × 100. Met behulp van de trendlijnen (in figuur 2) is een formule op te stellen voor $P_{voorjaar}$, het vetpercentage in het voorjaar. Als je dat doet met de punten (0, 198) en (20, 244) uit de grafiek voor het totale lichaamsgewicht, dan ontstaat de formule $P_{voorjaar} = \frac{1600}{2,3 \cdot t + 198}$ met t de tijd in dagen na het begin van de gewichtstoename. Laat zien, gebruikmakend van de grafieken in figuur 2 en de punten (0, 198) en (20, 244), dat deze formule inderdaad uit de gegevens volgt.
Bekijk het antwoord
- De richtingscoëfficiënt van de rechte door de punten (0, 198) en (20, 244) is 2,3 (1p)
- Voor het lichaamsgewicht geldt G = 2,3 · t + 198 (met t het aantal dagen na het begin van de gewichtstoename) (1p)
- De hoeveelheid vet in het voorjaar blijft de hele tijd gelijk aan 16 (g) (1p)
- De formule voor het vetpercentage is $P_{voorjaar} = \frac{16}{2,3 \cdot t + 198} \cdot 100 = \frac{1600}{2,3 \cdot t + 198}$ (2p)
Voor het vierde antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
Vraag 14 3 punten
Het vetpercentage in het voorjaar wordt gegeven door $P_{voorjaar} = \frac{1600}{2,3 \cdot t + 198}$, met t de tijd in dagen na het begin van de gewichtstoename. Beredeneer uitsluitend met behulp van de formule voor $P_{voorjaar}$, zonder getallen in te vullen of een schets te maken, of het vetpercentage in het voorjaar toeneemt of juist afneemt.
Bekijk het antwoord
- In deze formule is de teller constant (en positief) (1p)
- De noemer wordt steeds groter bij toenemende t (1p)
- Dus de waarde van P wordt kleiner (het vetpercentage neemt af) (1p)
Vraag 15 4 punten
Voor het vetpercentage in het najaar gaan we uit van de formule $P_{najaar} = \frac{2300 + 60t}{207 + 0,6t}$. Hierin is $P_{najaar}$ het vetpercentage van de vogel in het najaar en t de tijd in dagen na het begin van de gewichtstoename. Als je de grafiek van $P_{najaar}$ zou tekenen, zou je zien dat deze stijgt. Het is echter vrij moeilijk te zien of dit een toenemende of afnemende stijging is. Met berekeningen is dit wel te onderzoeken. Je mag er hierbij van uitgaan dat de grafiek of voortdurend toenemend stijgend is of voortdurend afnemend stijgend. Onderzoek of de grafiek van $P_{najaar}$ toenemend stijgend of afnemend stijgend is.
Bekijk het antwoord
- Onderzoekt of de grafiek toenemend of afnemend stijgend is, met een van deze aanpakken: (a) drie punten bepalen, bijvoorbeeld (0; 11,1), (5; 12,4) en (20; 16,0), de gemiddelde verandering op het interval [0, 5] (0,26) en op [5, 20] (0,24) uitrekenen; (b) drie punten bepalen, bijvoorbeeld (0; 11,1), (10; 13,6) en (20; 16,0), de verandering op [0, 10] (2,5) en op [10, 20] (2,4) uitrekenen. In beide gevallen wordt de verandering kleiner voor grotere t, dus de grafiek van $P_{najaar}$ is afnemend stijgend. (4p)
Bij beide aanpakken mag voor het tweede antwoordelement (de gemiddelde verandering of verandering op de intervallen) bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
2019, tijdvak 1: Gangnam Style
Opgavetekst
Foto

Schermafbeelding van de YouTube-video ‘PSY - GANGNAM STYLE (강남스타일) M/V’ met een beeld van dansers. Rechts onderaan de teller van het aantal keer bekeken: 2.205.961.750.
Vraag 16 3 punten
Het nummer Gangnam Style van de Zuid-Koreaanse zanger Psy is de eerste YouTube-video die vaker dan 1 miljard keer bekeken is; die grens werd bereikt op 21 december 2012. Op de foto staat rechts onderaan de teller van 12 januari 2015, rond vier uur ’s middags: toen was de video ruim 2,2 miljard maal bekeken. Er wordt veel tijd besteed aan het kijken naar de 4 minuten en 12 seconden durende video. Ga er bij de volgende vraag van uit dat iedereen de video van begin tot einde bekeek. Bereken hoeveel tijd in jaren er in totaal tot 12 januari 2015, vier uur ’s middags, al was besteed aan het kijken naar de video. Geef je antwoord in gehele honderdtallen.
Bekijk het antwoord
- Totale tijd: 2 205 961 750 × 252 ≈ 5,55 × 10^11 seconden (1p)
- Aantal seconden in een jaar: 60 × 60 × 24 × 365 = 31 536 000 seconden (1p)
- Dat is ≈ 17 600 jaar (1p)
Als een kandidaat het antwoord berekent op basis van het getal 2,2 miljard, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen. Als er gerekend wordt met 365,25 dagen per jaar, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Figuur 1

Lijngrafiek van het aantal views per dag van de video, van januari 2013 tot januari 2015. Verticaal: 0 tot 15.000.000. Horizontaal: Jan 2013, Jul 2013, Jan 2014, Jul 2014 en Jan 2015. Het aantal views is het hoogst rond januari 2013, daalt daarna snel en ligt vanaf medio 2014 op een laag niveau, met enkele kleine pieken.
Vraag 17 3 punten
De grafiek in figuur 1 geeft het aantal views per dag weer. Dat aantal is dus ook de dagelijkse verandering van het totale aantal views van Gangnam Style. Met behulp van de gegevens uit figuur 1 zou je ook een totaalgrafiek, een grafiek van het totale aantal views, kunnen maken. De pieken laten we dan voor het gemak buiten beschouwing. Over het stijgen en dalen van de totaalgrafiek worden de volgende beweringen gedaan: I de totaalgrafiek is eerst toenemend stijgend en daarna afnemend dalend; II de totaalgrafiek is eerst afnemend stijgend en daarna toenemend stijgend; III de totaalgrafiek is eerst toenemend stijgend en daarna afnemend stijgend. Leg uit welke van de drie beweringen de juiste is.
Bekijk het antwoord
- Eerst komen er dagelijks meer views bij, dus de totaalgrafiek is eerst toenemend stijgend (1p)
- Daarna komen er dagelijks steeds minder views bij, dus de totaalgrafiek is daarna afnemend stijgend (1p)
- Hieruit volgt dat bewering III klopt (1p)
Figuur 2

Dezelfde lijn als figuur 1 van het dagelijkse aantal views, met een getekende trendkromme die vanaf 10 oktober 2012 daalt. Opschriften: 10,4 miljoen bij 10 oktober 2012 en 770.000 bij 1 januari 2014. Verticaal: 0 tot 15.000.000 views per dag. Horizontaal: Jan 2013 tot Jan 2015.
Vraag 18 3 punten
In figuur 2 staat de grafiek van het dagelijkse aantal views opnieuw. Er is nu ook een trendkromme getekend. Aan de trendkromme in figuur 2 is te zien dat op 10 oktober 2012 een dalende trend werd ingezet. Op die datum was het aantal views nog groot, met 10,4 miljoen views per dag. Op 1 januari 2014, 64 weken later, was het dagelijkse aantal views nog maar 770 000. Als we aannemen dat deze afname exponentieel is, dan geldt: $V = 10{,}4 \cdot 0{,}96^t$. In deze formule is V het dagelijkse aantal views in miljoenen en t het aantal weken sinds 10 oktober 2012. De groeifactor is hierbij afgerond op twee decimalen. Bereken de groeifactor per week in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor voor 64 weken is $\frac{0{,}77}{10{,}4} \approx 0{,}074...$ (1p)
- De groeifactor voor 1 week is $0{,}074...^{\frac{1}{64}}$ (1p)
- Het antwoord: 0,960 (1p)
Vraag 19 4 punten
Aan de trendkromme is te zien dat het aantal views per dag na 10 oktober 2012 daalt. Als we aannemen dat deze afname exponentieel is, dan geldt: $V = 10{,}4 \cdot 0{,}96^t$. In deze formule is V het dagelijkse aantal views in miljoenen en t het aantal weken sinds 10 oktober 2012. Bereken met de formule in welke maand van welk jaar het aantal views per dag onder de 100 000 zakte.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking $10{,}4 \cdot 0{,}96^t = 0{,}1$ moet worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
- De uitkomst is t = 113,7... (1p)
- Het antwoord: december 2014 (1p)
Als een kandidaat voor V niet 0,1 maar 100 000 invult en daarmee verder rekent, voor deze vraag ten hoogste 1 scorepunt toekennen.
2019, tijdvak 2: De piano
Opgavetekst
figuur 1

Een gedeelte van het toetsenbord van een piano, van een C tot en met de volgende C. De witte toetsen zijn benoemd: C D E F G A B C D E F G A B C. De zwarte toetsen zijn genummerd. Tussen C en D en tussen D en E staan de zwarte toetsen 1 en 2. Tussen F en G, tussen G en A en tussen A en B staan de zwarte toetsen 3, 4 en 5. Dat patroon herhaalt zich in de tweede octaaf.
Vraag 1 3 punten
Als je een toets aanslaat op de piano, gaat er een snaar trillen. De snelheid van die trilling bepaalt de toon die je hoort. De snelheid waarmee een snaar trilt, noemen we de frequentie. De frequentie is het aantal trillingen per seconde en heeft Hertz (Hz) als eenheid. Bij de linker toon A in figuur 1 hoort een frequentie van 440 Hz.
Bereken hoeveel seconden één trilling die bij deze toon A hoort, duurt. Geef je antwoord in vier decimalen.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat de snaar 440 keer per seconde trilt. (1p)
- Geeft aan dat de duur van één trilling 1/440 seconde is. (1p)
- Geeft het antwoord 0,0023 seconde. (1p)
Het antwoord moet in vier decimalen zijn: 0,0023 seconde.
Vraag 2 4 punten
Op de meeste moderne piano's is de laagste toon een A met een frequentie van 27,5 Hz. De hoogste A heeft een frequentie van 3520 Hz. Als de frequentie van een toon twee keer zo groot is als die van een andere toon, dan vormen deze twee tonen samen een octaaf. Toon A met een frequentie van 440 Hz en een toon van 880 Hz vormen samen een octaaf van A.
Bereken hoeveel octaven van A zo'n piano omvat.
Bekijk het antwoord
- Geeft het antwoord: 7 octaven. (1p)
- Gebruikt een juiste werkwijze. Met verdubbelen: het inzicht dat er steeds verdubbeld moet worden, een reeks of tabel met de verdubbelde waarden (27,5; 55; 110; 220; 440; 880; 1760; 3520) (2 punten voor de reeks). Of met een meetkundige rij: de A's vormen een meetkundige rij met factor 2, de vergelijking 27,5 · 2^n = 3520 (n is het aantal octaven), en een beschrijving van hoe die vergelijking wordt opgelost. (3p)
Voor de reeks verdubbelde waarden mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend.
Vraag 3 3 punten
Bij het stemmen van een piano wordt ervoor gezorgd dat de verhouding van de frequenties van twee opeenvolgende tonen in een serie als C-1-D-2-E-F-3-G-4-A-5-B-C precies gelijk is. Zie figuur 1. Zo geldt bijvoorbeeld: frequentie toon F / frequentie toon E = frequentie toon E / frequentie toon 2. Elk van deze verhoudingen is (ongeveer) 1,0595:1.
Laat met een berekening zien dat deze verhouding juist is.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat er 12 stappen (halve tonen) tussen de twee C's zitten. (1p)
- Laat met een berekening zien dat de verhouding van twee opeenvolgende tonen 2^(1/12) is, dat is ongeveer 1,0595:1 (bijvoorbeeld door de verhouding van de twee C's 2:1 te laten zien, of door de vergelijking p^12 = 2 op te lossen). (2p)
Vraag 4 3 punten
Bij het stemmen van een piano geldt voor de toonafstand (TA) in cent: $TA = a \cdot \log\left(\frac{f_2}{f_1}\right)$. In deze formule is $\frac{f_2}{f_1}$ de frequentieverhouding van twee tonen. De waarde van a in de formule is zó gekozen dat de toonafstand tussen twee opeenvolgende tonen precies gelijk is aan 100 cent. Als je uitgaat van het hierboven genoemde getal 1,0595 en daarmee a berekent, dan moet, afgerond op één decimaal, gelden: a = 3983,9.
Bereken op deze wijze de waarde van a in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking 100 = a · log(1,0595) op. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden. (1p)
- Geeft het antwoord a = 3983,911. (1p)
Het antwoord moet in drie decimalen zijn: a = 3983,911.
figuur 2

Een gedeelte van het toetsenbord met de witte toetsen C D E F G A B C en de zwarte toetsen 1 tot en met 5. De witte toetsen F en A zijn met een grijs vlak en een pijl aangewezen. Dat zijn de twee toetsen die samen worden aangeslagen.
Vraag 5 4 punten
De toonafstand tussen twee tonen waar één toon tussen zit, is bij een gestemde piano 200 cent. Zitten er twee tonen tussen, dan is de toonafstand 300 cent, enzovoort.
Als je op een piano meer toetsen tegelijk aanslaat, krijg je een samengestelde klank. Zo kun je een F en de rechts ervan gelegen A tegelijk aanslaan: zie figuur 2. De frequentieverhouding van de tonen in deze samengestelde klank is volgens de muziektheorie gelijk aan 5:4. Met deze verhouding kun je een toonafstand berekenen volgens de muziektheorie. Je kunt de toonafstand ook berekenen door uit te gaan van het idee dat bij een gestemde piano tussen elke twee opeenvolgende tonen 100 cent zit.
Op een gestemde piano wijkt de toonafstand (TA) van de bovenvermelde (uit F en A) samengestelde klank iets af van de toonafstand die volgens de muziektheorie moet gelden. Bereken hoeveel cent deze afwijking bedraagt. Geef je antwoord als een geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat de toonafstand van de samengestelde klank op een gestemde piano 400 cent is. (1p)
- Berekent de toonafstand volgens de muziektheorie met TA = 3983,9 · log(5/4). (1p)
- Komt uit op ongeveer 386,07 cent. (1p)
- Geeft het antwoord 14 cent (400 - 386,07 = 13,9, afgerond op een geheel getal). (1p)
Gebruikt de kandidaat voor a de waarde die in de vorige vraag is berekend, dan geen punten in mindering brengen.
2019, tijdvak 2: Bodemdaling
Opgavetekst
figuur 1

Lijngrafiek van de hoogte (m) van de GPS-antenne tegen de datum. Verticale as: hoogte in meter, van 47,079 tot 47,093, met roosterlijnen. Horizontale as: datum, van 01-01-15 tot 18-05-17, met een label om de vier weken (28 dagen). De metingen vormen een zigzaglijn die van ongeveer 47,092 m op 01-01-15 naar beneden loopt. De trendlijn is een rechte lijn die door de metingen heen loopt. De eenheid op de horizontale as is vier weken.
Bron 13

Dezelfde grafiek als figuur 1, gedraaid op de uitwerkbijlage: de hoogte (m) staat horizontaal, van 47,093 links tot 47,079 rechts. De datum staat verticaal, van 01-01-15 onderaan tot 18-05-17 bovenaan, met een label om de vier weken. De uitwerkbijlage heeft een rooster waarin de trendlijn kan worden afgelezen. De trendlijn ligt op 01-01-15 bij ongeveer 47,092 m en op 29-12-16 bij ongeveer 47,083 m.
Vraag 18 5 punten
In figuur 1 is ook de trendlijn van de hoogte van de GPS-antenne weergegeven. Zoals je kunt zien, is de eenheid op de horizontale as vier weken.
Als de bodemdaling onveranderd doorgaat, zal de hoogte van de GPS-antenne in de toekomst lager dan 47 meter zijn.
Bereken in welk jaar dat volgens de gegeven trendlijn voor het eerst zal zijn. Gebruik daarbij de figuur op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Leest twee geschikte punten van de trendlijn af, bijvoorbeeld op 01-01-15 de hoogte 47,092 m en op 29-12-16 de hoogte 47,083 m. (1p)
- Berekent dat er in 4 · 26 = 104 weken een daling van 0,009 m is. (1p)
- Berekent dat een verdere daling van 0,083 m duurt: 0,083 / 0,009 · 104 weken. (1p)
- Komt op 959,1... weken. (1p)
- Rekent 959,1... weken om naar 959,1... / 52 = 18,4... jaar, dus het is in 2035. (1p)
Er is bij het aflezen van de verticale coördinaat een afleesmarge van 0,0002 toegestaan. Houdt de kandidaat bij de berekening van de tijdsduur rekening met schrikkeljaren, dan geen punten in mindering brengen.
figuur 2 bodemdaling in cm

Kaart van de omgeving van Loppersum, Ten Post en Ten Boer. Een stippellijn (een ovaal) omsluit het gebied waar de bodem ten minste 30 cm is gedaald. In het midden van het gebied, bij Ten Post, staat het getal 32. Op de stippellijn staat het getal 30.
figuur 3 dwarsdoorsnede bodem

Dwarsdoorsnede van de bodem door het laagste punt. De lijn gaat van links naar een dal in het midden en stijgt daarna weer naar rechts. Het dal heeft de vorm van een parabool. Er staan geen assen of getallen bij.
figuur 4

Assenstelsel met een horizontale as x en een verticale as h. Op de horizontale as staan -4, O (de oorsprong) en 4. Op de verticale as staan de getallen -24, -26, -28, -30 en -32. Er is een parabool getekend met het laagste punt op (0; -32). Bij x = 4 loopt een stippellijn omhoog naar de parabool, en daar hoort een stippellijn bij h = -30.
Vraag 19 4 punten
Het gebied waar de bodem ten minste 30 centimeter is gedaald, is bij benadering cirkelvormig. Zie figuur 2. In figuur 3 is bovendien de dwarsdoorsnede van de bodem door het laagste punt geschetst. Rondom het laagste punt heeft deze dwarsdoorsnede bij benadering de vorm van de grafiek van een kwadratisch verband, met andere woorden de vorm van een parabool.
We nemen nu aan dat het gebied waar de bodem ten minste 30 centimeter is gedaald cirkelvormig is. Verder nemen we aan dat de dwarsdoorsnede van de bodem rondom het midden van het dalingsgebied de vorm van een parabool heeft. De top van deze parabool komt overeen met het laagste punt van het dalingsgebied.
In 2013 was de straal van het cirkelvormige gebied gelijk aan 4 km en in het laagste punt was de bodem dus 32 centimeter gedaald. In figuur 4 is de parabool geschetst bij het model van de dwarsdoorsnede dat bij deze gegevens hoort.
De parabool bij het model voor 2013 kan beschreven worden met een formule van de vorm $h = ax^2 + b$. Hierin is x de afstand tot het midden van het dalingsgebied in kilometers en h is de daling van de bodem in centimeters.
Bepaal de niet-afgeronde waarden van a en b.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat b = -32, want de top van de parabool is het punt (0; -32). (1p)
- Gebruikt het punt (4; -30) op de parabool. (1p)
- Stelt de vergelijking a · 4² - 32 = -30 op. (1p)
- Geeft a = 0,125 (of a = 1/8). (1p)
Vraag 20 5 punten
Rondom Ten Post blijft de bodem dalen. Daardoor wordt het dalingsgebied ook groter. Men voorspelt dat het gebied rondom Ten Post tot 2080 flink zal blijven dalen. Ook voor 2080 nemen we aan dat het gebied waar de bodem ten minste 30 centimeter is gedaald bij benadering cirkelvormig is. We nemen ook weer aan dat de dwarsdoorsnede van de bodem rondom het midden van het dalingsgebied de vorm van een parabool heeft waarvan de top overeenkomt met het laagste punt van het dalingsgebied.
Voor 2080 wordt de parabool beschreven door de formule $h = 0,084x^2 - 47$. Hierin is x weer de afstand tot het midden van het dalingsgebied in kilometers en h is weer de daling van de bodem in centimeters.
Volgens de voorspellingen zal de oppervlakte van het gebied met een daling van ten minste 30 cm in 2080 een stuk groter zijn dan in 2013.
Bereken hoeveel keer zo groot. Geef je antwoord als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de oppervlakte van het gebied in 2013: π · 4² = 50,2... km². (1p)
- Lost de vergelijking 0,084x² - 47 = -30 op. (1p)
- Komt op x = 14,2... km als straal van het gebied in 2080. (1p)
- Berekent de oppervlakte van het gebied in 2080: π · 14,2...² = 635,7... km². (1p)
- Geeft het antwoord: in 2080 is de oppervlakte 13 keer zo groot als in 2013 (635,7... / 50,2... = 12,6..., afgerond 13). (1p)
2018, tijdvak 1: Windenergie
Opgavetekst
Windenergie
In een krant stond eind 2013 bij een artikel over de toekomst van windenergie de onderstaande figuur. In de figuur wordt de kostprijs voor het produceren van windenergie vergeleken met de kosten voor het produceren van energie in een traditionele kolencentrale (de marktprijs).
De grafieken zijn gebaseerd op een model van de werkelijkheid. Met behulp van dit model is het mogelijk om op ieder willekeurig tijdstip de kostprijs van energie uit te rekenen.
De formule voor de marktprijs luidt: $k_m = 0{,}28t + 4{,}3$
De formule voor de kostprijs van windenergie van windmolens op land luidt: $k_l = -0{,}31t + 10{,}0$
Voor beide formules geldt: k is de prijs in cent per kWh (kilowattuur) en t is de tijd in jaren met t = 0 op 1 januari 2009.
We nemen in deze opgave aan dat de prijzen zich ook na 2020 volgens deze lineaire verbanden blijven ontwikkelen.
Door de duurdere windmolens op zee is de kostprijs van windenergie van die windmolens op dit moment nog steeds hoger dan die van windmolens op land. Maar door de voortdurende innovaties gaat dat veranderen.
Bron 2

Lijngrafiek. Horizontale as: 1-1-'09 tot 1-1-'21, met labels om de twee jaar. Verticale as: 0 tot 20 cent per kWh. Lijn kz (wind op zee, streeppuntlijn): begint op 18 en eindigt op ongeveer 8. Lijn kl (wind op land, streeplijn): begint op 10 en eindigt op ongeveer 6,3. Lijn km (marktprijs, doorgetrokken lijn): begint op ongeveer 4,3 en eindigt op ongeveer 7,7.
Vraag 1 5 punten
In een krant stond eind 2013 bij een artikel over de toekomst van windenergie de onderstaande figuur. In de figuur wordt de kostprijs voor het produceren van windenergie vergeleken met de kosten voor het produceren van energie in een traditionele kolencentrale (de marktprijs). De formule voor de marktprijs luidt: $k_m = 0{,}28t + 4{,}3$ De formule voor de kostprijs van windenergie van windmolens op land luidt: $k_l = -0{,}31t + 10{,}0$ Voor beide formules geldt: k is de prijs in cent per kWh en t is de tijd in jaren met t = 0 op 1 januari 2009. We nemen aan dat de prijzen zich ook na 2020 volgens deze lineaire verbanden blijven ontwikkelen. Stel met behulp van de figuur een formule op voor de kostprijs van windenergie van windmolens op zee en bereken daarmee in welk jaar de windenergie van land en die van zee evenveel kosten.
Bekijk het antwoord
- Leest twee punten van de lijn kz af, bijvoorbeeld (0,18) en (12,8) (1p)
- Bepaalt de richtingscoëfficiënt: (8 - 18) / (12 - 0) = -0,83... (1p)
- Stelt de formule op: kz = -0,83... t + 18 (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking -0,83... t + 18 = -0,31t + 10,0 opgelost kan worden (1p)
- Komt op t = 15,2..., dus in het jaar 2024 (1p)
Het aflezen mag ook op andere punten van de lijn: dan geldt een richtingscoëfficiënt in het interval [-0,86; -0,8] als juist. Staat er -0,83 als richtingscoëfficiënt in de formule van kz, dan is er geen aftrek. Het antwoord is 2024 (t = 15,2...).
Vraag 2 4 punten
Rond 2011 was de kostprijs van windenergie van windmolens op land nog tweemaal zo hoog als de marktprijs. De formules: $k_m = 0{,}28t + 4{,}3$ en $k_l = -0{,}31t + 10{,}0$ (t in jaren, t = 0 op 1 januari 2009). Bereken in welk jaar de marktprijs tweemaal zo hoog zal zijn als de kostprijs van windenergie van windmolens op land.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking op: km = 2 · kl (1p)
- Schrijft de vergelijking uit: 0,28t + 4,3 = 2(-0,31t + 10,0) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
- Komt op t = 17,4..., dus in het jaar 2026 (1p)
Ook goed: de tabelmethode uit het correctievoorschrift (een tabel met minstens twee waarden van km na 2021, een kolom met minstens twee waarden van 2 maal kl, en de constatering dat km op 1 januari 2026 minder dan twee keer kl is en op 1 januari 2027 meer dan twee keer kl). Die levert ook 4 punten: 1 voor de tabel, 1 voor de kolom, 1 voor de constatering en 1 voor het antwoord 2026. Het antwoord is 2026 (t = 17,4...).
Vraag 3 3 punten
In de provincie Flevoland staan veel windmolens en er zijn daar veel huishoudens die voorzien worden van windenergie van windmolens op land. Er wordt in deze provincie daarom vaak gebruikgemaakt van de gemiddelde prijs van windenergie en 'traditionele' energie, dus het gemiddelde van kl en km. De formules: $k_m = 0{,}28t + 4{,}3$ en $k_l = -0{,}31t + 10{,}0$. Voor deze gemiddelde prijs kan een formule worden opgesteld van de vorm $k_g = at + b$. Bereken de waarden van a en b in twee decimalen nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- Stelt op: kg = 1/2 (kl + km) (1p)
- Vult in: kg = 1/2 (-0,31t + 10,0 + 0,28t + 4,3) (1p)
- Komt op kg = -0,02t + 7,15, dus a = -0,02 en b = 7,15 (1p)
Vraag 4 3 punten
In 2013 werd door alle windmolens op zee in totaal gemiddeld 228 000 kWh per uur opgewekt. De windmolens zijn per dag maar gemiddeld 5 uur in bedrijf. Neem aan dat een huishouden in Nederland jaarlijks ongeveer 3500 kWh verbruikt. Bereken hoeveel huishoudens in Nederland er geheel 2013 van energie konden worden voorzien met energie van windmolens op zee. Rond je antwoord af op honderdtallen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de energie die in 2013 is opgewekt: 228 000 · 365 · 5 kWh (1p)
- Stelt het aantal huishoudens op: 228 000 · 365 · 5 / 3500 (1p)
- Komt op het antwoord 118 900 huishoudens (1p)
Het antwoord is 118 900 huishoudens (afgerond op honderdtallen).
Vraag 5 4 punten
In 2013 was de totale productie van energie door alle windmolens (op land en op zee) in Nederland gelijk aan 5,95 miljard kWh. Hiermee kon in 5% van de landelijke energiebehoefte worden voorzien. Er werd toen voorspeld dat tien jaar later windmolens, met een totale energieproductie van 23 miljard kWh, in 15% van de landelijke energiebehoefte zouden voorzien. Bereken met hoeveel procent de totale landelijke energiebehoefte volgens deze voorspelling tussen 2013 en 2023 zou toenemen. Rond je antwoord af op gehele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent de energiebehoefte in 2013: 5,95 / 0,05 = 119 miljard kWh (1p)
- Berekent de energiebehoefte in 2023: 23 / 0,15 = 153,3... miljard kWh (1p)
- Berekent de procentuele toename: (153,3... - 119) / 119 · 100% (1p)
- Komt op het antwoord 29 (%) (1p)
2018, tijdvak 1: Vermenigvuldigen op de handen
Opgavetekst
8 x 9

Twee handen die het voorbeeld 8 x 9 uit de tekst laten zien: aan elke hand zijn enkele vingers omgebogen en de rest is opgestoken.
Vraag 11 4 punten
Uit deze methode van vermenigvuldigen op de handen volgt dat een uitkomst op de volgende manier berekend kan worden: omgebogen vingers × 10 + opgestoken vingers ene hand × opgestoken vingers andere hand. Oftewel: $(x-5+y-5)10+(10-x)(10-y)$. Werk de haakjes weg en laat door verder herleiden zien dat dit gelijk is aan $xy$.
Bekijk het antwoord
- Schrijft $(x-5+y-5)10 = (x+y-10)10$ (1p)
- Schrijft $(x+y-10)10 = 10x+10y-100$ (1p)
- Werkt het tweede deel uit: $(10-x)(10-y) = 100-10x-10y+xy$ (1p)
- Herleidt de som tot $xy$ (1p)
2018, tijdvak 1: Grauwe ganzen
Opgavetekst
Bron 8

Lijngrafiek met een logaritmische verticale as (aantal broedparen: 10, 100, 1000, 10 000). Horizontale as: jaar, 1970 tot en met 2000. De grafiek loopt van 1971 (ongeveer 13 broedparen) tot 1998 (ongeveer 5000). Van 1977 tot 1983 blijft het aantal ongeveer 220. Het derde punt, van 1973, ligt tussen 10 en 100.
Vraag 12 3 punten
In de figuur, die ook op de uitwerkbijlage staat, is het aantal broedparen van de grauwe gans in Nederland weergegeven voor de jaren 1971 tot en met 1998. Je ziet dat het aantal broedparen snel gegroeid is in deze periode. De verticale as in de figuur heeft een logaritmische schaalverdeling. Het derde punt van de grafiek, horend bij het jaar 1973, ligt tussen 10 en 100. Bereken met behulp van de figuur het aantal broedparen in 1973.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat het punt (ongeveer) halverwege 10 en 100 ligt, op de logaritmische schaal (1p)
- Bepaalt de waarde van dit punt als 10^1,5 (of een andere waarde in het interval [10^1,45; 10^1,55]) (1p)
- Komt op een aantal broedparen van 32 (1p)
Als bij het aflezen het logaritmische aspect niet is gebruikt en dat tot 55 leidt, geen scorepunten voor het antwoord. Het aantal broedparen mag liggen binnen het interval dat bij de logaritmische waarde hoort (ongeveer 28 tot 36); het antwoord is 32.
Vraag 13 4 punten
Voor de periode 1983-1998 kan de grafiek benaderd worden met een rechte lijn. Omdat de verticale as een logaritmische schaalverdeling heeft, betekent dit dat het aantal broedparen in die periode in werkelijkheid bij benadering exponentieel groeide. Het aantal broedparen van de grauwe gans nam toe van 220 broedparen in 1983 tot 5000 in 1998. Na 1998 nam het aantal verder toe: in 2012 waren er 83 000 broedparen. We vragen ons af of de exponentiële groei in de periode 1983-1998 zich na 1998 op dezelfde wijze voortgezet heeft. Onderzoek of het aantal van 83 000 in 2012 past bij een gelijkblijvende exponentiële groei.
Bekijk het antwoord
- Stelt de groeifactor voor de periode 1983-1998 op: (5000 / 220)^(1/15) (1p)
- Komt op een groeifactor van ongeveer 1,23 per jaar (1p)
- Berekent het aantal in 2012: 5000 · 1,23^14 ≈ 92 000 (1p)
- Vergelijkt het berekende aantal van 2012 met het waargenomen aantal van 83 000 en trekt een passende conclusie (1p)
Ook goed: de groeifactor van de tweede periode, (83 000 / 5000)^(1/14) ≈ 1,22, vergelijken met 1,23, met een passende conclusie. Dat geeft ook 4 punten (1 voor de groeifactor van de eerste periode, 1 voor de groeifactor van de tweede periode, 1 voor de conclusie en 1 voor het vergelijken van de groeifactoren).
Vraag 14 5 punten
Onderzoekers hebben een aantal jaren geleden een model gemaakt om de kosten van de schade te berekenen die door grauwe ganzen wordt veroorzaakt. Ze zijn hierbij uitgegaan van het aantal van 190 000 grauwe ganzen in de zomer van 2009: de zomerganzen. In de winter zijn er in Nederland twee soorten grauwe ganzen. Van de zomerganzen blijft 85% ook in de winter erna. Daar komen de grauwe ganzen bij die alleen in de winter in Nederland verblijven: de winterganzen. Het aantal zomerganzen groeit volgens dit model met 19% per jaar en het aantal winterganzen met 4% per jaar. In de winter van 2009/2010 waren er 301 800 winterganzen. De totale schade in de winter van 2009/2010 bedroeg € 2 690 000. We nemen aan dat de schade in een winter recht evenredig is met het totale aantal grauwe ganzen in die winter. Bereken het totale schadebedrag in de winter van 2017/2018 volgens dit model. Rond je antwoord af op duizenden euro's.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal zomerganzen in de winter van 2009/2010: 0,85 · 190 000 = 161 500 (1p)
- Berekent het aantal zomerganzen in de winter van 2017/2018: 161 500 · 1,19^8 ≈ 649 453 (1p)
- Berekent het aantal winterganzen in de winter van 2017/2018: 301 800 · 1,04^8 ≈ 413 034 (1p)
- Berekent het totale aantal ganzen in beide winters: 463 300 (2009/2010) en 1 062 487 (2017/2018) (1p)
- Berekent de schade in 2017/2018: 1 062 487 / 463 300 · 2 690 000 ≈ 6 169 000 euro (1p)
Het eindantwoord is ongeveer 6 169 000 euro, op duizenden afgerond. Afgeronde tussenantwoorden mogen; een verschil door afronding valt onder de globale regel over afrondingsfouten.
Vraag 15 4 punten
In verband met de hoge kosten van de schade werden met ingang van het jaar 2013 maatregelen getroffen om het aantal grauwe ganzen te beperken, vooral de zomerganzen. Het model gaat uit van 190 000 zomerganzen in de zomer van 2009, die tot 2013 met 19% per jaar groeien. Door deze maatregelen nam ná 2013 het aantal zomerganzen met 14% per jaar af. Het streven was om het aantal zomerganzen terug te brengen tot 100 000. Bereken in de zomer van welk jaar er voor het eerst minder dan 100 000 zomerganzen zullen zijn.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal zomerganzen in 2013: 190 000 · 1,19^4 = 381 014 (1p)
- Stelt het aantal zomerganzen op als N = 381 014 · 0,86^t, met t = 0 in 2013 (t in jaren) (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking 381 014 · 0,86^t = 100 000 opgelost kan worden (1p)
- Komt op t = 8,8..., dus voor het eerst minder dan 100 000 in de zomer van 2022 (1p)
2018, tijdvak 2: Rijksmuseum
Opgavetekst
Rijksmuseum
Op 13 april 2013 heropende het Amsterdamse Rijksmuseum (zie de foto), na een verbouwing van tien jaar. Het museum doet er sindsdien veel aan om publiciteit te genereren: er zijn grote exposities in de tuinen en er worden grote aanwinsten verworven.
Ook online timmert het museum aan de weg. Zo is het gedeelte van de website van het museum waar je je eigen collectie kunt samenstellen ongekend populair.
Het aantal bezoeken aan de website nam van 2 861 948 in 2012 toe tot 6 091 312 in 2013. Daarnaast nam het gemiddelde aantal pagina’s dat per bezoek opgevraagd werd toe van 5,62 tot 7,35.
Het aantal bezoeken aan de website nam dus toe van 2 861 948 in 2012 tot 6 091 312 in 2013. De totale verblijfsduur in 2012 van al die bezoeken samen was 15 025 248 minuten. De totale verblijfsduur in 2013 was 3,75 keer zo groot als de totale verblijfsduur in 2012.
Enige tijd later bracht het Rijksmuseum een publicatie uit over de economische waarde van het Rijksmuseum. Daarin werd beschreven wat (direct of indirect) de bijdrage van een Rijksmuseumbezoeker aan het Nederlandse bruto binnenlands product (BBP) is. Er werd toen nog uitgegaan van 1,5 miljoen bezoekers aan het museum in 2013.
Als er meer dan 1,5 miljoen Rijksmuseumbezoekers zijn, dan levert elke Rijksmuseumbezoeker boven die 1,5 miljoen, direct of indirect, een bijdrage van € 110 aan het BBP. In formulevorm: $B = 110 \cdot (x - 1,5)$, met B de bijdrage aan het BBP in miljoenen euro’s en x het aantal bezoekers van het museum in miljoenen (met x > 1,5).
foto

Zwart-witfoto van de voorgevel van het Rijksmuseum in Amsterdam, met de twee torens en de grote boog van de ingang.
Vraag 3 3 punten
Als er meer dan 1,5 miljoen Rijksmuseumbezoekers zijn, levert elke bezoeker boven die 1,5 miljoen een bijdrage van € 110 aan het BBP. In formulevorm: $B = 110 \cdot (x - 1,5)$, met B de bijdrage aan het BBP in miljoenen euro’s en x het aantal bezoekers in miljoenen (met x > 1,5). Bereken bij hoeveel bezoekers de bijdrage aan het BBP € 200 miljoen is. Rond je antwoord af op tienduizenden bezoekers.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking 110 · (x − 1,5) = 200 op en lost die op (1p)
- Vindt x ≈ 3,31… (1p)
- Antwoord: bij 3 320 000 (of 3,32 miljoen) bezoekers (1p)
tabel totaal aantal voetgangers (museumbezoekers en passanten samen)
Onder het Rijksmuseum loopt een onderdoorgang, die veelvuldig door voetgangers en fietsers gebruikt wordt. Amsterdammers vreesden dat, na de heropening, de onderdoorgang voor fietsers verboden zou worden, omdat zich hierin ook de ingangen van het museum bevinden en het dan te druk zou kunnen gaan worden.
Vóór de heropening is dan ook onderzoek gedaan naar het aantal voetgangers dat zich tegelijkertijd zou gaan ophouden in de onderdoorgang. Hierbij was vooral het aantal voetgangers tijdens de piekuren op drukke dagen van belang. Uitgaande van het aantal van 2 miljoen jaarlijkse museumbezoekers, andere passanten én rekening houdend met enkele aannames die onder de tabel staan, kan de tabel worden ingevuld. Deze tabel staat ook op de uitwerkbijlage.
| Op een… (aantal per) | dag | gemiddeld uur | piekuur | minuut in een gemiddeld uur | minuut in een piekuur |
|---|---|---|---|---|---|
| rustige dag | |||||
| gemiddelde dag | 15 100 | ||||
| drukke dag |
Op een drukke dag zijn er driemaal zoveel voetgangers als op een gemiddelde dag; op een rustige dag is dat 1/3e deel van het aantal voetgangers op een gemiddelde dag.
In een gemiddeld uur loopt er 1/10e deel van het dagelijks aantal voetgangers, tijdens een piekuur loopt er 1/5e deel van het dagelijkse aantal.
Elke minuut loopt er 1/60e deel van het aantal dat er in een uur loopt.
Om een beeld te krijgen van de drukte wordt uit de voorgaande cijfers de voetgangersdichtheid k berekend, het aantal voetgangers per vierkante meter: $k = \frac{\text{aantal voetgangers per minuut}}{60 \cdot \text{loopsnelheid} \cdot \text{breedte van het voetpad}}$ Hierin is de loopsnelheid in m/s en de breedte van het voetpad in m. De gemiddelde loopsnelheid is 0,75 m/s. De beschikbare breedte van de voetpaden in de onderdoorgang is 6 meter. Als de voetgangersdichtheid boven de 0,71 komt, is er sprake van onacceptabele drukte.
Vraag 4 4 punten
Voor de voetgangersdichtheid k geldt: k = aantal voetgangers per minuut : (60 × loopsnelheid × breedte van het voetpad). De gemiddelde loopsnelheid is 0,75 m/s, de voetpaden zijn 6 meter breed en de grens is 0,71. Ga met een berekening na of de voetgangersdichtheid op het drukste moment, een minuut tijdens een piekuur op een drukke dag, onder de 0,71 blijft. Je kunt hierbij gebruikmaken van de tabel op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Berekent het aantal voetgangers op een drukke dag: 3 × 15 100 = 45 300 (1p)
- Berekent het aantal voetgangers in een piekuur op een drukke dag: 45 300 × 1/5 = 9060 (1p)
- Berekent het aantal voetgangers per minuut in dat piekuur: 9060 : 60 = 151 (1p)
- Berekent k = 151 : (60 × 0,75 × 6) ≈ 0,5…, dat is lager dan 0,71, dus de drukte blijft onder de grens (1p)
2018, tijdvak 2: Cupcakes
Opgavetekst
Cupcakes
Carmen gaat cupcakes (zie foto 1) bakken. Zij gebruikt daarvoor de onderstaande ingrediënten:
Voor 12 vanille cupcakes
− 180 gram boter
− 135 gram suiker
− 8 gram vanillesuiker
− 4 eieren
− 180 gram zelfrijzend bakmeel
− snufje zout
Carmen heeft 300 gram suiker in huis en van alle andere ingrediënten heeft ze ruim voldoende. Ze wil zo veel mogelijk cupcakes bakken.
Volgens het recept moeten de cupcakes 20 minuten gebakken worden op een temperatuur van 175 °C. Carmen weet dat cupcakes gaar zijn als de kerntemperatuur van de cupcakes 95 °C is.
Carmen veronderstelt daarom dat de kerntemperatuur van cupcakes in 20 minuten van kamertemperatuur (20 °C) stijgt naar 95 °C. Als deze toename exponentieel verloopt, dan hoort daar de volgende formule bij: $K = 20 \cdot 1,081^t$, met K de kerntemperatuur en t de tijd in minuten. Hierbij is t = 0 het tijdstip waarop de cupcakes de oven ingaan. De groeifactor 1,081 in de formule is afgerond op drie decimalen.
Carmen vraagt zich af of ze ook had kunnen aannemen dat de kerntemperatuur lineair stijgt. Ze wil onderzoeken welk model het beste past: het lineaire of het eerder gebruikte exponentiële model. Daartoe meet Carmen na 12 minuten de kerntemperatuur van haar cupcakes. Deze blijkt 52 °C te zijn.
foto 1

Een cupcake met een hoge topping van room en chocoladestukjes, in een gegolfd papieren vormpje.
Vraag 6 3 punten
Volgens het recept moeten de cupcakes 20 minuten gebakken worden op 175 °C. Carmen weet dat cupcakes gaar zijn als de kerntemperatuur 95 °C is. Ze veronderstelt dat de kerntemperatuur in 20 minuten van 20 °C stijgt naar 95 °C, en dat de toename exponentieel verloopt volgens $K = 20 \cdot 1,081^t$, met K de kerntemperatuur en t de tijd in minuten. Hierbij is t = 0 het tijdstip waarop de cupcakes de oven ingaan. De groeifactor 1,081 is afgerond op drie decimalen. Bereken de waarde van deze groeifactor in vijf decimalen nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- Stelt de groeifactor over 20 minuten vast: 95 : 20 = 4,75 (1p)
- Berekent de groeifactor per minuut: 4,75 tot de macht 1/20 (1p)
- Antwoord: 1,08102 (1p)
Het correctievoorschrift rekent de groeifactor over 20 minuten als 95 : 20 = 4,75 (1,081 tot de 20e macht is ongeveer 4,75). De groeifactor per minuut is 4,75 tot de macht 1/20, ongeveer 1,08102. Het antwoord 1,081 (drie decimalen) is dus niet genoeg.
Vraag 7 4 punten
Carmen wil onderzoeken welk model het beste past bij de kerntemperatuur van haar cupcakes: het lineaire model of het exponentiële model $K = 20 \cdot 1,081^t$ (t in minuten, t = 0 is het moment waarop de cupcakes de oven ingaan). Na 12 minuten meet Carmen een kerntemperatuur van 52 °C. Onderzoek of het lineaire of het exponentiële model het beste past bij deze waarneming. Het lineaire model gaat uit van een kerntemperatuur van 20 °C bij t = 0 en 95 °C bij t = 20.
Bekijk het antwoord
- Berekent de temperatuurstoename per minuut in het lineaire model: 75 : 20 = 3,75 °C (1p)
- Berekent de kerntemperatuur na 12 minuten in het lineaire model: 20 + 12 × 3,75 = 65 °C (1p)
- Berekent de kerntemperatuur na 12 minuten in het exponentiële model: ongeveer 50,9 °C (1p)
- Concludeert dat het exponentiële model beter past bij de meting van 52 °C (1p)
Lineair na 12 minuten: 20 + 12 × 3,75 = 65 °C. Exponentieel na 12 minuten: 20 × 4,75 tot de macht 12/20 ≈ 50,9 °C. De meting van 52 °C ligt dichter bij 50,9, dus het exponentiële model past beter.
Bron 6
Het Amerikaanse bedrijf Tasty Layers heeft zich gespecialiseerd in het maken van heel hoge en grote torens van cupcakes. Voor grote feesten en bruiloften maakt Tasty Layers bouwwerken met daarop honderden cupcakes.
Op foto 2 zie je een voorbeeld van zo’n bouwwerk. De toren op foto 2 heeft 9 lagen.
Om uit te rekenen hoeveel cupcakes er (ongeveer) op deze toren staan gebruiken we het volgende model: $\begin{cases} A_n = 1,4 \cdot A_{n-1} \\ A_1 = 6 \end{cases}$ In deze formule is $A_n$ een benadering van het aantal cupcakes op de n-de laag, met n = 1 voor de bovenste laag.
Omdat er natuurlijk op iedere laag een geheel aantal cupcakes staat, moeten we de waarden van $A_n$ op de gebruikelijke manier op helen afronden. Omdat $A_2 = 8,4$ komen er 8 cupcakes op de tweede laag, en omdat $A_3 = 1,4 \cdot 8,4 = 11,76$ komen er dus 12 cupcakes op de derde laag. Enzovoort.
Zo krijg je voor de bovenste vijf lagen 6, 8, 12, 16 en 23 cupcakes, dus in totaal 65 cupcakes.
foto 2

Zwart-witfoto van een hoge toren van cupcakes, met lagen die naar boven steeds smaller worden.
Vraag 8 4 punten
Tasty Layers maakt torens van cupcakes. De toren op foto 2 heeft 9 lagen. Het model is $A_1 = 6$ en $A_n = 1,4 \cdot A_{n-1}$, met $A_n$ een benadering van het aantal cupcakes op de n-de laag en n = 1 voor de bovenste laag. De waarden van $A_n$ worden op gehele getallen afgerond. Met dit model staan er op de bovenste vijf lagen 6, 8, 12, 16 en 23 cupcakes, in totaal 65. In werkelijkheid staan er 300 cupcakes op de toren. Bereken hoeveel cupcakes het model afwijkt van de werkelijkheid.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe A6, A7, A8 en A9 berekend worden met A_n = 1,4 × A_(n−1), telkens afgerond op een geheel getal (1p)
- Geeft de waarden A6 = 32, A7 = 45, A8 = 63 en A9 = 89 na afronden (2p)
- Berekent het totaal van 9 lagen: 294 cupcakes, dus het model wijkt 6 cupcakes af van de 300 in werkelijkheid (1p)
Opmerking van het correctievoorschrift: bij het tweede scorebolletje (de waarden van A6 tot en met A9) voor elke foute of ontbrekende waarde één punt aftrek, tot maximaal twee punten. De waarden volgen uit de onafgeronde voorgaande waarde (zoals A3 = 1,4 × 8,4 = 11,76). Dan is A9 ongeveer 88,55, dus 89. Wie met de afgeronde waarden doorrekent, komt op 88 uit: dat is één foute waarde.
2018, tijdvak 2: Het nieuwe vliegen
Opgavetekst
figuur 1

Lijngrafiek. Horizontale as: jaar, van 1970 tot 2060, met een schaalverdeling per tien jaar. Verticale as: jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot in gram per vliegtuigkilometer, van 0 tot 450. De lijn begint in 1970 bij ongeveer 400 gram en daalt daarna vrijwel de hele periode, tot ongeveer 130 gram rond 2010. Na 2010 loopt de lijn niet verder.
Vraag 17 3 punten
In figuur 1 zie je vanaf het jaar 1970 de jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot per vliegtuigkilometer. In de periode van 1980 tot 2010 is de jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot per vliegtuigkilometer vrijwel lineair gedaald van 250 tot 135 gram. Neem aan dat deze lineaire daling zich zo voortzet. Bereken in welk jaar de jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot per vliegtuigkilometer dan voor het eerst onder de 50 gram zal komen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de daling per jaar: (250 − 135) : 30 ≈ 3,83 gram per jaar (1p)
- Berekent het aantal jaar vanaf 2010 tot de uitstoot onder 50 gram komt: (135 − 50) : 3,83 ≈ 22,2 jaar (1p)
- Antwoord: in het jaar 2033 (1p)
Het correctievoorschrift noemt 22,1 jaar. Dat is een afrondingsfout: 85 : 3,83 = 22,2 (exact 22,17). De beschrijving hieronder is daarom verbeterd naar 22,2; een leerling met 22,1 of 22,2 krijgt het punt. Het jaar 2033 volgt uit 2010 plus 23 jaar: in 2032 is de uitstoot nog boven 50 gram (ongeveer 50,7), in 2033 onder 50 (ongeveer 46,8).
Vraag 18 4 punten
Het is niet waarschijnlijk dat de uitstoot lineair zal blijven dalen. Een realistischer model gaat uit van een daling die telkens minder sterk wordt tot een zekere grenswaarde is bereikt. Hiervoor geldt de formule $C = 40 + a \cdot b^t$, met C de jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot per vliegtuigkilometer in grammen en t in jaren, met t = 0 in 1980. Bereken de waarden van a en b om dit model in overeenstemming te krijgen met de waarden van 250 gram in 1980 en 135 gram in 2010 (uit figuur 1). Geef in je antwoord a als een geheel getal en b afgerond op drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Berekent a = 250 − 40 = 210 (1p)
- Stelt de vergelijking 135 = 40 + 210 × b^30 op (2010 is t = 30) (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking 135 = 40 + 210 × b^30 opgelost kan worden (1p)
- Antwoord: b = 0,974 (1p)
a is een geheel getal (210), b wordt afgerond op drie decimalen (0,974).
figuur 2

Lijngrafiek. Horizontale as: jaartal, van 1945 tot 2015. Verticale as: aantal vliegtuigkilometers per jaar wereldwijd in miljarden, van 0 tot 7000. De lijn blijft tot ongeveer 1975 laag en stijgt daarna steeds sterker. Afgelezen waarden: in 1980 ongeveer 1000 miljard vliegtuigkilometers en in 2015 6000 miljard.
Vraag 19 6 punten
Neem aan dat het aantal vliegtuigkilometers per jaar exponentieel blijft toenemen zoals in de periode van 1980 tot 2015 in figuur 2, en dat de jaarlijkse gemiddelde CO2-uitstoot per vliegtuigkilometer blijft dalen met 2,7% per jaar. Bereken met hoeveel procent per jaar de totale jaarlijkse CO2-uitstoot dan stijgt in de komende jaren. Rond je antwoord af op één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Leest af: in 1980 ongeveer 1000 miljard vliegtuigkilometers en in 2015 6000 miljard (1p)
- Stelt vast dat het aantal vliegtuigkilometers in 35 jaar met een factor 6 is gestegen (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar van het aantal vliegtuigkilometers: 6 tot de macht 1/35 ≈ 1,052 (1p)
- Berekent de groeifactor van de uitstoot per vliegtuigkilometer bij een daling van 2,7% per jaar: 0,973 (1p)
- Berekent de groeifactor van de totale uitstoot: 0,973 × 1,052 ≈ 1,024 (1p)
- Antwoord: de totale uitstoot stijgt met 2,4% per jaar (1p)
Per afgelezen punt is een afleesmarge van 100 miljard vliegtuigkilometers toegestaan. Het aantal vliegtuigkilometers groeit met een factor 6 in 35 jaar, dus met een groeifactor 6 tot de macht 1/35 ≈ 1,052. Een afname van 2,7% is een groeifactor 0,973. De totale uitstoot groeit met 0,973 × 1,052 ≈ 1,024, dus 2,4% per jaar.
2018, tijdvak 2: Schildpadden
Vraag 20 3 punten
De Jackson Ratio R wordt berekend met de formule $R = \frac{G}{L^3}$. Hierin is G het gewicht van de schildpad in gram en L de lengte van het schild van de schildpad in cm. Voor de Griekse landschildpad geldt de volgende vuistregel: een schildpad kan veilig aan een winterslaap beginnen als zijn Jackson Ratio tussen 0,18 en 0,22 ligt. Jesse heeft een Griekse landschildpad met een schildlengte van 15 cm en wil hem een winterslaap laten houden. Bereken in hele grammen nauwkeurig tussen welke waarden zijn gewicht dan mag liggen volgens de vuistregel.
Bekijk het antwoord
- Stelt de ongelijkheid op: 0,18 < G : 15³ < 0,22 (1p)
- Beschrijft hoe deze ongelijkheid opgelost kan worden (1p)
- Antwoord: G moet liggen tussen 607 en 743 gram (of vanaf 608 tot en met 742 gram) (1p)
Beide schrijfwijzen van de uitkomst zijn goed: tussen 607 en 743 gram, of vanaf 608 tot en met 742 gram.
Vraag 22 3 punten
Op een Engelse website staat het volgende: als je het gewicht meet in Engelse ponden (lbs) en de schildlengte in inches, kun je de Jackson Ratio berekenen met de formule $R = c \cdot \frac{W}{l^3}$. Hierin is W het gewicht in Engelse ponden en l de schildlengte in inches. Er geldt: 1 Engels pond (lb) ≈ 454 gram en 1 inch = 2,54 cm. De Jackson Ratio moet dan ook weer dezelfde waarde opleveren. Bereken de waarde van c in deze formule. Rond je antwoord af op één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt G = 454 × W en L = 2,54 × l vast, of herleidt R tot de vorm R = (454 : 2,54³) × W : l³ (1p)
- Herleidt de formule tot R = c × W : l³ met c = 454 : 2,54³ (1p)
- Antwoord: c = 27,7 (1p)
Rekenen met voorbeeldwaarden mag, zoals in het correctievoorschrift: het antwoord moet dan wel 27,7 zijn.
Hoe vaak formules en grafieken in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 2, 6-8, 12-17 | 10 | 43% |
| 2026, tijdvak 2 | 2-4, 13, 15-16, 20-21, 23 | 9 | 38% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-4, 10, 14-18 | 10 | 43% |
| 2025, tijdvak 2 | 1-3, 5-6, 9, 12, 16-21 | 13 | 62% |
| 2024, tijdvak 1 | 8, 13-16 | 5 | 21% |
| 2024, tijdvak 2 | 8, 10, 18-19, 21-24 | 8 | 33% |
| 2023, tijdvak 1 | 6, 8-11, 16-17, 19 | 8 | 36% |
| 2023, tijdvak 2 | 5-9, 18 | 6 | 29% |
| 2022, tijdvak 1 | 1, 3-12 | 11 | 52% |
| 2022, tijdvak 2 | 1-4, 9, 16, 18-20 | 9 | 39% |
| 2022, tijdvak 3 | 5-9, 16-18 | 8 | 38% |
| 2021, tijdvak 1 | 1-3, 9, 11, 13, 21-24 | 10 | 42% |
| 2021, tijdvak 2 | 3-5, 7-8, 19-20 | 7 | 29% |
| 2021, tijdvak 3 | 5-8, 13-15, 21-23 | 10 | 43% |
| 2019, tijdvak 1 | 11-19 | 9 | 45% |
| 2019, tijdvak 2 | 1-5, 18-20 | 8 | 38% |
| 2018, tijdvak 1 | 1-5, 11-15 | 10 | 50% |
| 2018, tijdvak 2 | 3-4, 6-8, 17-20, 22 | 10 | 45% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens wiskunde C vwo staat een vraag over formules en grafieken, samen 161 vragen (40% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 2: 13 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 40% van de vragen over formules en grafieken, daarvoor 40%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met formules en grafieken
Maak de 15 nieuwste examenvragen over formules en grafieken online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over formules en grafieken
Andere onderwerpen wiskunde C vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde C vwo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker wiskunde C per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde C toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt formules en grafieken voor in het eindexamen wiskunde C vwo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 161 vragen over formules en grafieken, 40% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen wiskunde C vwo stonden de meeste vragen over formules en grafieken?
In het examen van 2025, tijdvak 2, met 13 vragen: 1-3, 5-6, 9, 12, 16-21.
Hoe oefen ik examenvragen over formules en grafieken?
Op deze pagina staan alle vragen over formules en grafieken met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.