Examenvragen exponentiële groei wiskunde A havo
68 vragen over exponentiële groei uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Exponentiële groei komt in 17 van de 18 examens wiskunde A havo voor, met 68 vragen (18% van alle examenvragen). Het meest in 2019, tijdvak 1 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over exponentiële groei
Per examen de vragen over exponentiële groei, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Steeds minder bos
Opgavetekst
Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties was de (totale) bosoppervlakte over de gehele wereld in 1990 ongeveer 4240 miljoen hectare (ha). Deze oppervlakte is in de periode 1990-2020 steeds kleiner geworden. Zie de tabel. Hierin worden drie perioden van elk 10 jaar onderscheiden.
Tabel: jaarlijkse verandering bosoppervlakte
| periode | verandering (in miljoen ha/jaar) | verandering (in %/jaar) |
|---|---|---|
| 1990-2000 | -7,84 | -0,19 |
| 2000-2010 | -5,17 | -0,13 |
| 2010-2020 | -4,74 | -0,12 |
In de volgende twee vragen gaan we met gegevens uit de tabel op twee manieren de bosoppervlakte in 2020 berekenen.
De Verenigde Naties hebben in 2017 als doel gesteld dat de bosoppervlakte in de wereld in 2030 met 3% gestegen moet zijn ten opzichte van 2015. We gaan ervan uit dat dit percentage bereikt moet worden door een vast groeipercentage per jaar vanaf 2015. We kunnen op basis hiervan berekenen hoe groot dit jaarlijkse groeipercentage dan moet zijn.
Vraag 3 4 punten
Bereken dit jaarlijkse groeipercentage. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
De groeifactor per 15 jaar is 1,03
De groeifactor per jaar is $1{,}03^{\frac{1}{15}}$
Dit is 1,00197...
Het antwoord: 0,2(%)
Opmerking: Als gerekend wordt met 1,03:15, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
Er is ook onderzoek gedaan naar de bosoppervlakte die is verbrand. In een wetenschappelijk artikel stond de onderstaande figuur over hoeveel bosoppervlakte in de periode 2003-2012 is verbrand. In de figuur staan tien meetpunten afgebeeld. Op basis van deze punten is een lijn getrokken die zo goed mogelijk bij deze meetpunten past.
Voor deze lijn kan een formule worden opgesteld van de vorm:
B = \ldots \cdot t + \ldots
Hierin is B de verbrande bosoppervlakte (in miljoenen hectare) en t het aantal jaren na 2003. Op de puntjes moeten getallen komen te staan.
Vraag 4 3 punten
Bereken deze getallen aan de hand van de gegevens van 2004 en 2011. Geef de getallen in één decimaal.
Puntgrafiek van de verbrande bosoppervlakte (in miljoenen ha) in 2003-2012, met tien meetpunten en een getrokken lijn erdoorheen. Bekijk in Opgaven, pagina 5
Bekijk het antwoord
De coördinaten van de twee punten (1, 75) en (8, 60)
Het eerste getal is (60 − 75)/(8 − 1) = −2,14... dus −2,1
Het tweede getal is 75 + 2,14... · 1 = 77,14... dus 77,1
Opmerking: De waarde bij 2004 mag afgelezen worden met een marge van 1.
2026, tijdvak 1: Fitnesscentra
Op 1 januari 2015 telde Nederland 1970 fitnesscentra. Op 1 januari 2019 was dit aantal lineair gegroeid tot 2200 fitnesscentra. Ga ervan uit dat ook in de jaren daarna het aantal fitnesscentra in Nederland op dezelfde manier lineair blijft groeien.
Vraag 5 4 punten
Bereken op 1 januari van welk jaar er voor het eerst meer dan 3000 fitnesscentra in Nederland zullen zijn.
Bekijk het antwoord
De toename per 4 jaar is 2200 − 1970 (= 230)
De toename per jaar is dus $230 : 4$ (= 57,5)
Er moeten na 1 januari 2019 meer dan (3000 − 2200 =) 800 fitnesscentra bij komen
Dit duurt $800 : 57{,}5 = 13{,}91\ldots$ (jaar), dus (op 1 januari) 2033
De fitnesscentra in Nederland hadden op 1 januari 2015 ruim 2,1 miljoen klanten. Op 1 januari 2019 was dit opgelopen tot bijna 2,6 miljoen. Zie de tabel. Hierin worden de fitnesscentra onderverdeeld op basis van het aantal werknemers.
Tabel: aantal klanten (×1000) van fitnesscentra in Nederland
| 2015 | 2017 | 2019 | |
|---|---|---|---|
| 0 tot 3 werknemers | 352 | 337 | 325 |
| 3 tot 5 werknemers | 214 | 236 | 226 |
| 5 tot 10 werknemers | 322 | 308 | 315 |
| 10 of meer werknemers | 1241 | 1476 | 1720 |
| totaal | 2129 | 2357 | 2586 |
Iemand beweert dat de procentuele toename van het aantal klanten in de periode van 1 januari 2015 tot 1 januari 2019 het grootst is bij fitnesscentra met 10 of meer werknemers.
Vraag 6 3 punten
Onderzoek of deze bewering juist is.
Bekijk het antwoord
Bij fitnesscentra met 0 tot 3 werknemers en bij fitnesscentra met 5 tot 10 werknemers is het aantal klanten gedaald; die hebben geen toename van het aantal klanten
Bij fitnesscentra met 3 tot 5 werknemers is de procentuele toename van het aantal klanten $\frac{226 - 214}{214} \cdot 100 = 5{,}\ldots\%$
Bij fitnesscentra met 10 of meer werknemers is dit $\frac{1720 - 1241}{1241} \cdot 100 = 38{,}\ldots\%$, dus de bewering is juist
of
Een antwoord als: Bij fitnesscentra met 0 tot 3 werknemers en bij fitnesscentra met 5 tot 10 werknemers is het aantal klanten gedaald; die hebben geen toename van het aantal klanten
Bij fitnesscentra met 3 tot 5 werknemers: van 214 naar 226 is een toename van 12 en dat is minder dan 10% (van 214)
Bij fitnesscentra met 10 of meer werknemers: van 1241 naar 1720 is een toename van bijna 500 en dat is meer dan 10% (van 1241), dus de bewering is juist
Vraag 9 5 punten
Bereken met behulp van formule 2 in welk jaar het aantal klanten voor het eerst minder dan 5% van de waarde van 3 miljoen af ligt.
Bekijk het antwoord
5% minder dan de waarde van 3 (miljoen) is 0,95 · 3 (= 2,85) (miljoen)
\frac{3}{1 + 0{,}16 \cdot 0{,}92^{t}} = 2{,}85
Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost
De oplossing t = 13,3...
Het antwoord: (13,3... jaar na 1 januari 2019, dus in) 2032
2026, tijdvak 1: Palingen
Opgavetekst
Palingen zijn vissen die op de lijst van bedreigde diersoorten staan. In Europa is de palingstand (het aantal palingen) in de periode 1950-2004 sterk gedaald. Dit is te zien aan de indexcijfers in de figuur. De verticale as, waarop de indexcijfers staan, heeft een logaritmische schaalverdeling. De indexcijfers geven aan hoeveel procent de palingstand in een bepaald jaar is ten opzichte van een gekozen basisjaar. Het basisjaar in de figuur is 1950, dus het indexcijfer van 1950 is 100. Het indexcijfer van 1969 is 32. Dit betekent dat in 1969 de palingstand 32 procent is van de palingstand in 1950.
De rechte lijn in de figuur geeft de trend weer. Als het indexcijfer van de palingstand in Europa precies volgens deze lijn zou afnemen, dan zou er sprake zijn van een vast afnamepercentage per jaar.
Vraag 15 5 punten
Bereken dit jaarlijkse afnamepercentage met behulp van de waarden voor 1960 en 1992 op deze lijn. Geef je antwoord in één decimaal.
Logaritmische grafiek van de indexcijfers van de palingstand in Europa 1950-2004, met jaargegevens en een rechte trendlijn. Bekijk in Opgaven, pagina 11
Bekijk het antwoord
De waarden voor 1960 en 1992 op de lijn aflezen: 100 respectievelijk 10
De groeifactor per 32 jaar is $\frac{10}{100}$
De groeifactor per jaar is $\left(\frac{10}{100}\right)^{\frac{1}{32}}$
Dit is 0,9305...
Het antwoord: 6,9(%)
Opmerking: Als gerekend wordt met $\frac{10}{100} : 32$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
Opmerking: Als gerekend wordt met $(10 - 100)^{\frac{1}{32}}$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
Palingen komen 6000 km van Nederland in de Sargassozee uit het ei en groeien uit tot larven. Tijdens de reis met de Atlantische Golfstroom naar de Europese kust ontwikkelen de larven zich tot glasaal. Vanuit de Noordzee trekken de glasalen naar de Nederlandse binnenwateren om daar uit te groeien tot volwassen palingen.
De lengte van een paling in Nederland kan benaderd worden met de formule (formule 1):
L = 7{,}3 + 3t
Hierin is L de lengte (in cm) en t de tijd (in jaren) die de paling in Nederland doorbrengt.
Het gewicht van een paling tijdens zijn verblijf in Nederland kan benaderd worden met de formule (formule 2):
G = 0{,}0008 \cdot L^{3{,}2049}
Hierin is G het gewicht (in grammen) en L de lengte (in cm).
Na een aantal jaren vertrekken de palingen uit Nederland en zwemmen ze terug naar de Sargassozee om zich daar voort te planten. Mannelijke palingen hebben bij hun vertrek uit Nederland een gewicht van ongeveer 148 gram.
Vraag 16 5 punten
Bereken hoeveel tijd deze mannelijke palingen in Nederland hebben doorgebracht. Geef je antwoord in gehele maanden.
Bekijk het antwoord
De vergelijking $148 = 0{,}0008 \cdot L^{3{,}2049}$ moet worden opgelost
Beschrijven hoe de oplossing L = 44,00... gevonden wordt
Dit geeft de vergelijking $44{,}00\ldots = 7{,}3 + 3 \cdot t$
De oplossing van deze vergelijking is t = 12,23... (jaar)
De palingen brengen 147 maanden (of 12 jaar en 3 maanden) in Nederland door
2026, tijdvak 2: Plasticafval
Opgavetekst
Jaarlijks produceren wij een grote hoeveelheid plasticafval. Een groot deel hiervan wordt ingezameld en daarna gerecycled, verbrand of op een afvalberg gestort. Het deel dat niet wordt ingezameld, wordt niet verwerkt.
In de figuur zie je voor Europa welk deel van het plasticafval in 2005 en in 2019 werd gerecyled, verbrand, gestort of niet verwerkt.
figuur
| verwerking | 2005 | 2019 |
|---|---|---|
| gerecycled | 7 | 12 |
| verbrand | 20 | 38 |
| gestort | 62 | 44 |
| niet verwerkt | 11 | 6 |
In 2005 werd er in Europa in totaal 12,26 miljoen ton plasticafval geproduceerd. In 2019 was dit gestegen naar 15,26 miljoen ton.
Het gewicht aan plasticafval dat jaarlijks wereldwijd wordt geproduceerd neemt exponentieel toe. Elke 15 jaar komt er 132% bij.
Vraag 3 4 punten
Bereken de procentuele toename per jaar. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor per 15 jaar is 2,32.
- De jaarlijkse groeifactor is $2{,}32^{1/15}$; of beschrijven hoe $g^{15}=2{,}32$ kan worden opgelost.
- De jaarlijkse groeifactor is 1,0577…
- De procentuele toename is 5,8%.
Opmerking
Bij rekenen met 132/15: geen scorepunten. Bij rekenen met 2,32/15: maximaal 1 scorepunt.
De afgelopen decennia nam wereldwijd het percentage verbrand plasticafval P_b toe. Het percentage gestort plasticafval P_s en het percentage niet verwerkt plasticafval P_nv namen wereldwijd juist af. Bij benadering geldt:
P_b=0{,}42t+13{,}17\quad\text{(formule 1)}
P_s=-0{,}47t+55{,}73\quad\text{(formule 2)}
P_{nv}=-0{,}24t+25{,}95\quad\text{(formule 3)}
Hierin is t het aantal jaren na 2005.
In 2005 was P_b kleiner dan P_s . Volgens formule 1 en 2 komt er echter een moment waarop P_b groter zal zijn dan P_s .
Vraag 4 3 punten
Bereken hoeveel gehele jaren na 2005 dit voor het eerst zo is.
Bekijk het antwoord
- Bij gelijke percentages geldt $0{,}42t+13{,}17=-0{,}47t+55{,}73$.
- Beschrijven hoe deze vergelijking wordt opgelost.
- De oplossing is t = 47,8…; het eerste gehele aantal jaren is 48.
Opmerking
Alternatieve route, ieder element 1 punt: bij t=47 is P_b=32,91 en P_s=33,64; bij t=48 is P_b=33,33 en P_s=33,17; conclusie 48 jaar. Beoordeel één complete route, tel routes niet bij elkaar op.
2026, tijdvak 2: Huisartsen
Opgavetekst
Een groot deel van de huisartsen in Nederland heeft een eigen praktijk of werkt op vaste basis in de praktijk van een andere huisarts. Het andere (kleinere) deel van de huisartsen vervangt op flexibele basis collegahuisartsen. Deze huisartsen worden wisselende waarnemers genoemd.
Het aantal wisselende waarnemers H_W stijgt snel en kan benaderd worden met de volgende formule:
H_W=1983\cdot1{,}0576^t\quad\text{(formule 1)}
Hierin is t het aantal jaren, met t=0 op 1 januari 2015.
Vraag 6 3 punten
Bereken hoeveel gehele jaren het volgens formule 1 minimaal duurt voordat het aantal wisselende waarnemers is verdubbeld.
Bekijk het antwoord
- Bij verdubbeling geldt $1983\cdot1{,}0576^t=2\cdot1983$ of een gelijkwaardige vergelijking.
- Beschrijven hoe deze vergelijking wordt opgelost.
- t = 12,3…; minimaal 13 gehele jaren.
Opmerking
Alternatieve route, ieder element 1 punt: bij t=12 is H_W=3883,1…; bij t=13 is H_W=4106,7…; conclusie 13 jaar omdat 2×1983=3966. Beoordeel één complete route.
Het totaal aantal huisartsen stijgt ook, maar minder snel. Tussen 1 januari 2006 en 1 januari 2015 is het totaal aantal huisartsen lineair gestegen tot 11 622. Dit was een toename van 20%. Uit deze gegevens is af te leiden dat in deze periode het totaal aantal huisartsen jaarlijks toenam met 215 huisartsen (afgerond op gehelen). De berekening van deze jaarlijkse toename op basis van de gegevens geeft een resultaat met meer cijfers achter de komma.
Vraag 7 3 punten
Voer deze berekening uit en geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Op 1 januari 2006 waren er 11622/1,2 = 9685 huisartsen.
- In 9 jaar kwamen er 11622 − 9685 = 1937 huisartsen bij.
- De jaarlijkse toename is 1937/9 = 215,22…; het antwoord is 215,2.
We nemen aan dat de toename van het totaal aantal huisartsen zich na 2015 op dezelfde wijze voortzet. Voor het totaal aantal huisartsen H_Totaal geldt dan bij benadering:
H_{Totaal}=215t+11622\quad\text{(formule 2)}
Hierin is t het aantal jaren, met t=0 op 1 januari 2015.
Vraag 8 4 punten
Bereken met behulp van formule 1 en 2 in welk jaar op 1 januari het aantal wisselende waarnemers voor het eerst meer is dan de helft van het totaal aantal huisartsen.
Bekijk het antwoord
- $1983\cdot1{,}0576^t=\frac12(215t+11622)$, of een gelijkwaardige vergelijking.
- Beschrijven hoe deze vergelijking wordt opgelost.
- De oplossing is t = 26,2…
- Het eerste gehele aantal jaren is 27; het antwoord is 1 januari 2042.
Opmerking
Rekenen met een nauwkeurigere jaarlijkse toename dan 215 kost geen scorepunten.
2026, tijdvak 2: Levensduur van apparaten
Opgavetekst
Een apparaat, zoals een vaatwasser of een stofzuiger, gaat na verloop van tijd een keer kapot. Het apparaat is dan aan het einde van zijn levensduur.
Een fabrikant heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de levensduur van twee van zijn vaatwassers: type A en type B. De onderzoeksresultaten zijn verwerkt in de figuur.

In de figuur kun je bijvoorbeeld aflezen dat van beide typen vaatwassers 80% nog werkte na ongeveer 5,5 gebruiksjaren.
Het aantal gebruiksjaren t waarbij 25% van de vaatwassers nog werkte, is voor type A en type B verschillend.
Vraag 18 3 punten
Bereken hoeveel procent van de broodroosters volgens formule 2 gedurende het derde gebruiksjaar kapot zal gaan. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Bij t=2 is P=22,1…%.
- Bij t=3 is P=43,0…%.
- Het verschil is afgerond 21%.
Opmerking
Als gerekend is met t=3 en t=4: maximaal 2 scorepunten.
2025, tijdvak 1: CO2 en andere broeikasgassen
Opgavetekst
FORMULEBLAD
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2-kruistabel $\begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}$, met $\mathit{phi} = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$, waarin a, b, c en d absolute aantallen zijn
- als $\mathit{phi} < -0,4$ of $\mathit{phi} > 0,4$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $-0,4 \le \mathit{phi} \le -0,2$ of $0,2 < \mathit{phi} \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $-0,2 \le \mathit{phi} \le 0,2$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Maximaal verschil in cumulatief percentage (max $V_{cp}$) (met voor beide groepen een steekproefomvang $n > 100$)
- als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $20 < \max V_{cp} \le 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $\max V_{cp} \le 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Effectgrootte $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \ge \bar{X}_2$), $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen
- als $E > 0,8$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $0,4 < E \le 0,8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $E \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Twee boxplots vergelijken
- als de boxen (noot 1) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”
noot 1 De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Betrouwbaarheidsintervallen
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is $\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}$, met $\bar{X}$ het steekproefgemiddelde, $n$ de steekproefomvang en $S$ de steekproefstandaardafwijking.
Vraag 1 4 punten
Onderzoek met bovenstaande gegevens en aannames of de genoemde doelstelling gehaald wordt.
Bekijk het antwoord
- Doelstelling is $\frac{15{,}1}{2} = 7{,}55$ (ton per inwoner per jaar) in 2030
- Per jaar is de uitstoot gedaald met $\frac{15{,}1 - 11{,}6}{2017 - 1990} = \frac{3{,}5}{27} (= 0{,}129...)$ (ton per inwoner per jaar)
- Van 2017 tot 2030 is de afname $13 \cdot 0{,}129... (= 1{,}685...)$ (ton per inwoner per jaar)
- In 2030 is de uitstoot $11{,}6 - 1{,}685... (= 9{,}91...)$ (ton per inwoner per jaar) en dat is meer dan 7,55, dus de doelstelling wordt niet gehaald
of
- Doelstelling is $\frac{15{,}1}{2} = 7{,}55$ (ton per inwoner per jaar) in 2030
- Er is per jaar een afname nodig van minimaal $\frac{15{,}1 - 7{,}55}{2030 - 1990} = \frac{7{,}55}{40} (= 0{,}188...)$ (ton per inwoner per jaar)
- Per jaar is de uitstoot gedaald met $\frac{15{,}1 - 11{,}6}{2017 - 1990} = \frac{3{,}5}{27} (= 0{,}129...)$ (ton per inwoner per jaar)
- 0,129... is minder dan 0,188..., dus de doelstelling wordt niet gehaald
CO$_2$ heeft het grootste aandeel in de broeikasgassen die worden uitgestoten. In figuur 1 staat de wereldwijde uitstoot van CO$_2$ per jaar.
Neem aan dat de wereldwijde uitstoot van CO$_2$ in de periode van 1900 tot 1980 exponentieel is gegroeid.
Vraag 2 5 punten
Bereken met de gegevens van 1900 en 1980 in figuur 1 het jaarlijkse groeipercentage in deze periode. Geef je antwoord in één decimaal.
Lijngrafiek van de wereldwijde CO2-uitstoot in miljard ton van 1900 tot 2020, met een schaal van 0 tot 40. Bekijk in Opgaven, pagina 5
Bekijk het antwoord
- CO$_2$-uitstoot in 1900 en 1980 aflezen: 2,5 (miljard ton) respectievelijk 18 (miljard ton)
- De groeifactor per 80 jaar is $\frac{18}{2{,}5} (= 7{,}2)$
- De groeifactor per jaar is $\left(\frac{18}{2{,}5}\right)^{\frac{1}{80}}$
- Dit is 1,0249...
- Het antwoord: 2,5(%)
Opmerkingen
- De CO$_2$-uitstoot in 1900 en 1980 mag afgelezen worden met een marge van 1 (miljard ton).
- Als gerekend wordt met $(18 - 2{,}5)^{\frac{1}{80}}$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
- Als gerekend wordt met $\frac{18}{2{,}5} : 80$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
India brengt de uitstoot van broeikasgassen ook in verband met de omvang van het bruto nationaal product van het land. Neem aan dat voor India de volgende formules gelden:
U = 3{,}6 \cdot 1{,}02^{t}
B = 1{,}34 + 0{,}01 \cdot t
BNP = 2597 \cdot 1{,}06^{t}
Hierin is:
- $U$ de uitstoot van alle broeikasgassen (in miljard ton)
- $B$ het aantal inwoners (in miljarden)
- $BNP$ het bruto nationaal product (in miljard US-dollar)
- $t$ het geheel aantal jaren na 2017
De uitkomsten van de formules gelden telkens op het einde van het jaar. Volgens deze formules zal in India de gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner ($\frac{U}{B}$) in de jaren na 2017 steeds stijgen. Er komt dan een moment waarop $\frac{U}{B}$ voor het eerst verdubbeld zal zijn ten opzichte van de waarde in 2017.
Vraag 4 5 punten
Bereken in welk jaar dat voor het eerst zal zijn.
Bekijk het antwoord
- In 2017 is de waarde $\frac{3{,}6}{1{,}34} (= 2{,}686...)$
- De vergelijking $\frac{3{,}6 \cdot 1{,}02^{t}}{1{,}34 + 0{,}01 \cdot t} = (2 \cdot 2{,}686...) = 5{,}373...$ moet worden opgelost
- $\frac{3{,}6 \cdot 1{,}02^{51}}{1{,}34 + 0{,}01 \cdot 51} = 5{,}34...$
- $\frac{3{,}6 \cdot 1{,}02^{52}}{1{,}34 + 0{,}01 \cdot 52} = 5{,}41...$
- Voor het eerst in het jaar $(2017 + 52 =) 2069$
of
- In 2017 is de waarde $\frac{3{,}6}{1{,}34} (= 2{,}686...)$
- De vergelijking $\frac{3{,}6 \cdot 1{,}02^{t}}{1{,}34 + 0{,}01 \cdot t} = (2 \cdot 2{,}686...) = 5{,}373...$ moet worden opgelost
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost
- De oplossing $t = 51{,}3...$ (dus 52 jaar)
- Voor het eerst in het jaar $(2017 + 52 =) 2069$
Opmerking
Het aantal inwoners in 2017 (1,339 miljard) en de gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner in 2017 (2,7 ton) mogen ook uit de tabel worden afgelezen.
2025, tijdvak 1: Grut van grutto's
Opgavetekst
De grutto is een weidevogel. Het vrouwtje maakt een nestkuil in het gras en legt daarin haar eieren. Daarna broeden het mannetje en het vrouwtje om beurten. De eieren komen na ongeveer 24 dagen uit.
Als de grutto's tijdens het broeden lastiggevallen worden door andere dieren, bijvoorbeeld een vos of een roofvogel, dan verlaat het broedpaar het nest. Dagelijks gaat hierdoor ongeveer 2% van de nesten verloren.
Vraag 6 3 punten
Bereken hoeveel procent van de nesten in 24 dagen verloren gaat. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor (per dag) is 0,98
- $0{,}98^{24} (= 0{,}615...)$
- $((1 - 0{,}615...) \cdot 100 =) 38$ (%) (van de nesten gaat verloren)
24 dagen na het uitkomen van het ei is een kuiken vliegvlug. Dit betekent dat de donsveren hebben plaatsgemaakt voor echte veren en dat het kuiken kan vliegen.
Voor het gewicht van kuikens die opgroeien, geldt in de periode vanaf het uitkomen van het ei tot het moment dat het kuiken vliegvlug is, bij benadering:
G = \frac{273}{1{,}08 + 12{,}5 \cdot 0{,}8^{d}}
(formule 1) Hierin is $d$ het aantal hele dagen na de dag dat het ei uitkwam en $G$ het gewicht van het kuiken in grammen.
Vraag 7 3 punten
Bereken hoeveel keer zo zwaar een kuiken is op de dag dat het vliegvlug is, ten opzichte van de dag dat het ei uitkwam. Geef je antwoord als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Voor $d = 0$ geldt $G = \frac{273}{1{,}08 + 12{,}5 \cdot 0{,}8^{0}} (= 20{,}...)$
- Voor $d = 24$ geldt $G = \frac{273}{1{,}08 + 12{,}5 \cdot 0{,}8^{24}} (= 239{,}...)$
- Het kuiken is $(\frac{239{,}...}{20{,}...} = 11{,}9...$, dus) 12 keer zo zwaar
2025, tijdvak 1: Zorg om zorguitgaven
Opgavetekst
In Nederland regelt de Zorgverzekeringswet (Zvw) een verplichte basisverzekering voor alle inwoners. Deze basisverzekering dekt de zorguitgaven aan huisartsen en de zorguitgaven aan specialisten; de som hiervan noemen we de totale zorguitgaven. In 2018 bedroegen de totale zorguitgaven 19,637 miljard euro.
Uit onderzoek blijkt dat er een samenhang bestaat tussen de zorguitgaven aan huisartsen en de zorguitgaven aan specialisten. Als huisartsen meer mogelijkheden krijgen om hun patiënten te helpen, worden de zorguitgaven aan huisartsen hoger en de zorguitgaven aan specialisten lager. In deze opgave onderzoeken we of extra uitgaven aan huisartsenzorg leiden tot lagere totale zorguitgaven als we uitgaan van bepaalde gegevens en aannames.
We bekijken het jaar 2018 en gebruiken de volgende gegevens:
- Er waren 17 miljoen verzekerden die onder de Zvw vielen.
- Alle 17 miljoen verzekerden stonden ingeschreven bij een huisarts.
- 30% van alle verzekerden kreeg van de huisarts een verwijzing naar een specialist.
- In de tabel staan de gemiddelde zorguitgaven per verzekerde zonder of met verwijzing naar een specialist.
tabel: gemiddelde zorguitgaven per verzekerde zonder of met verwijzing naar een specialist (in euro’s)
| gemiddelde zorguitgaven aan huisartsen | gemiddelde zorguitgaven aan specialisten | gemiddelde totale zorguitgaven | |
|---|---|---|---|
| verzekerde zonder verwijzing naar een specialist (70%) | 43 | 0 | 43 |
| verzekerde met verwijzing naar een specialist (30%) | 250 | 3500 | 3750 |
We nemen aan dat in 2018 voor de verzekerden met een verwijzing naar een specialist, elke stijging van 10 euro op de gemiddelde zorguitgaven aan huisartsen leidt tot een daling van 0,5% van hun gemiddelde zorguitgaven aan specialisten. Dus als bijvoorbeeld de 250 euro in de tabel zou stijgen naar 260 euro, dan zou de 3500 euro in de tabel met 0,5% dalen naar 3482,50 euro.
Stel nu dat in 2018 de zorguitgaven aan huisartsen van verzekerden met een verwijzing naar een specialist in totaal 510 miljoen euro hoger zouden zijn.
Vraag 22 6 punten
Onderzoek aan de hand van bovenstaande gegevens en aannames of de totale zorguitgaven in 2018 dan lager zouden zijn dan 19,637 miljard euro.
Bekijk het antwoord
- Het aantal verzekerden met een verwijzing is $0{,}3 \cdot 17 (= 5{,}1)$ miljoen
- Voor deze verzekerden worden de gemiddelde zorguitgaven aan huisartsen $\frac{510\,000\,000}{5\,100\,000} = 100$ (euro) per verzekerde hoger
- Dit leidt tot $\left(\frac{100}{10} =\right) 10$ keer een verlaging met 0,5% van de gemiddelde zorguitgaven aan specialisten per verzekerde met verwijzing
- De gemiddelde zorguitgaven aan specialisten per verzekerde met verwijzing worden $0{,}995^{10} \cdot 3500 (= 3328{,}8...)$ (euro)
- De daling van de gemiddelde zorguitgaven aan specialisten per verzekerde met verwijzing is $3500 - 3328{,}8... = 171{,}11$ (euro)
- Deze daling (171,11 euro) is hoger dan de stijging (100 euro) (en de gemiddelde zorguitgaven van verzekerden zonder verwijzing blijven gelijk), dus de totale zorguitgaven zouden dan lager zijn (dan 19,637 miljard euro)
of
- Zorguitgaven aan huisartsen voor verzekerden met verwijzing waren $250 \cdot 0{,}3 \cdot 17 = 1275$ (miljoen euro) en worden $1275 + 510 = 1785$ (miljoen euro)
- Dit is $\frac{1785}{1275} = 1{,}4$ keer zoveel, dus de gemiddelde zorguitgaven aan huisartsen worden $0{,}4 \cdot 250 = 100$ (euro) hoger per verzekerde met verwijzing
- Dit leidt tot $\left(\frac{100}{10} =\right) 10$ keer een verlaging met 0,5% van de gemiddelde zorguitgaven aan specialisten per verzekerde met verwijzing
- De gemiddelde zorguitgaven aan specialisten per verzekerde met verwijzing worden $0{,}995^{10} \cdot 3500 (= 3328{,}8...)$ (euro)
- De totale zorguitgaven worden $43 \cdot 0{,}7 \cdot 17 + (350 + 3328{,}8...) \cdot 0{,}3 \cdot 17 = 19\,274{,}...$ miljoen (euro)
- De totale zorguitgaven zouden dan lager zijn (want 19 274 miljoen euro is minder dan 19,637 miljard euro)
Opmerking
Als niet met groeifactor 0,995 gerekend wordt, voor deze vraag maximaal 4 scorepunten toekennen.
2025, tijdvak 2: Vlindertellingen
Opgavetekst
Voor de Vlinderstichting tellen vrijwilligers in heel Nederland vlinders vanaf maart tot en met september. Deze vlindertellingen vinden al meerdere jaren plaats. De vrijwilligers tellen dan alle vlinders die ze zien, één keer per week, op een vaste dag en op vaste routes van ongeveer een kilometer.
In 1989 telden vrijwilligers vlinders op 69 vaste routes. Sindsdien steeg het aantal vaste routes waarop vrijwilligers vlinders telden vrijwel lineair tot 394 routes in 2014.
In figuur 1 zie je per jaar het gemiddeld aantal getelde vlinders per route weergegeven voor de periode 1990-2014. Zo zie je dat in 1990 gemiddeld bijna 600 vlinders per route geteld zijn. Het gemiddelde over de hele periode 1990-2014 is met de horizontale lijn aangegeven. In 1990 is het gemiddeld aantal getelde vlinders per route lager dan het gemiddelde over de periode 1990-2014.
figuur 1 gemiddeld aantal getelde vlinders per route
Tijdens de vlindertelling zijn in een bepaald gebied drie vlindersoorten geteld. In figuur 2 zie je van deze drie vlindersoorten de getelde aantallen in 2020 (zwarte lijn) en de gemiddelde aantallen in de periode 1990-2019 (grijze lijn). De schaalverdeling op de assen is bij elk van de drie grafieken hetzelfde.
[figuur 2: zie het originele examen]
Bij figuur 2 zijn de volgende stellingen geformuleerd: I Deze vlindersoort wordt in 2020 tijdens een kortere periode waargenomen dan gemiddeld in de periode 1990-2019. II Deze vlindersoort is de meest waargenomen vlinder in 2020. III In het voorjaar van 2020 wordt deze vlindersoort vaker waargenomen dan gemiddeld in de periode 1990-2019.
Elke stelling is van toepassing op minstens een van de drie vlindersoorten in figuur 2.
In figuur 3 zie je hoe het aantal getelde argusvlinders in een bepaald gebied zich in de loop van de tijd ontwikkeld heeft. De aantallen zijn op een logaritmische schaal weergegeven. figuur 3 argusvlinders
De rechte lijn in figuur 3 is de trendlijn. Volgens deze trendlijn neemt het aantal argusvlinders af.
Bij de Vlinderstichting worden behalve de gegevens van vlinders ook de gegevens van andere insectensoorten verwerkt, zoals van libellen. In figuur 4 zie je hoe het met de verschillende soortgroepen gaat in 2019. figuur 4 mate van bedreiging per soortgroep 2019
Vraag 9 4 punten
Bereken met hoeveel procent per jaar het aantal argusvlinders volgens de trendlijn afneemt. Geef je antwoord in één decimaal.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerkingen
- De afgelezen aantallen moeten passen bij de logaritmische schaalverdeling. 1
- Als gerekend wordt met (1000
- 10000) , voor deze vraag maximaal 14
2 scorepunten toekennen. 1000
- Als gerekend wordt met :14 , voor deze vraag maximaal 10000
2 scorepunten toekennen.
- Voor het antwoord
- 15, 2 (%) geen scorepunten in mindering brengen.
2025, tijdvak 2: wereldbevolking
Opgavetekst
In 2015 had de Wereldbank de ambitie om het percentage van de wereldbevolking dat in extreme armoede leeft, uiterlijk in het jaar 2030 onder de 3,0 te krijgen. De Wereldbank rapporteert dat in de periode 1990-2015 dit percentage bij benadering jaarlijks met 1 afnam. Neem aan dat deze constante daling zich na 2015 op dezelfde wijze voortzet.
We nemen aan dat de wereldbevolking in de periode van 1990-2015 exponentieel groeide en we maken gebruik van de gegevens van 1990 en 2015. Hieruit volgt de volgende formule, die een goede benadering voor de omvang van de wereldbevolking geeft:
B = 5, 28 ·1,013t Hierin is B de wereldbevolking in miljarden en t het aantal jaren na 1990.
noot 1 uitgaande van basisjaar 2011
De internationale armoedegrens is voor iedereen in de wereld gelijk, dus onafhankelijk van het land waarin iemand leeft. Onderzoekers bij de Wereldbank hebben voorgesteld om bij studies naar extreme armoede ook te kijken naar een nationale armoedegrens N (in US$ per persoon per dag2)). Deze grens verschilt per land en ligt hoger naarmate een land welvarender is. Hoe welvarend een land is, wordt uitgedrukt in de welvaartsscore W (in US$ per persoon per dag). In de figuur is van diverse landen het verband weergegeven tussen de nationale armoedegrens N en de welvaartsscore W. Beide assen in de figuur hebben een logaritmische schaalverdeling. Er is een lijn getekend die past bij de losse punten in het rechterdeel van de figuur.
figuur nationale armoedegrens en welvaartsscore
Een land heeft een welvaartsscore van 8.
noot 2 uitgedrukt in US$ ten opzichte van 2011 per persoon per dag (US$ p.p.p.d)
In de figuur is te zien dat de nationale armoedegrens nooit onder de internationale armoedegrens van 1,9 komt. In de figuur is een lijn getekend door de punten met W ≥ 10 . Bij deze lijn past de formule:
N = 0,88 · W 0,83 (formule 1) De onderzoekers gebruikten echter in hun rapport een andere formule: N = 1,00 + 0,5 · W (formule 2) In beide formules is N de nationale armoedegrens van een land en W de welvaartsscore van dat land, beide in US$ per persoon per dag. Beide formules zijn geldig voor W ≥ 10 .
Formule 2 geeft steeds een grotere uitkomst voor N dan formule 1. De onderzoekers konden formule 2 toch gebruiken, omdat de uitkomsten van de twee formules niet veel van elkaar verschillen voor bepaalde welvaartsscores W.
Het gebruik van de nationale armoedegrens in plaats van de internationale armoedegrens leidt tot een andere kijk op de omvang van het probleem van extreme armoede in de wereld.
Voor het aantal mensen dat in extreme armoede leeft, gelden bij benadering de volgende formules: Ai = (35,9
- 1,04 · t ) · 0,0528 ·1,013t
An = (44,2
- 0,51· t ) · 0,0528 ·1,013t Hierin is A i het aantal mensen (in miljarden) dat in extreme armoede leeft bij gebruik van de internationale armoedegrens, A n het aantal mensen (in miljarden) dat in extreme armoede leeft bij gebruik van de nationale armoedegrens en t het aantal jaren na 1990.
Er komt een moment waarop er geen mensen meer in extreme armoede leven, wanneer je uitgaat van de formule van A i .
Vraag 11 3 punten
Onderzoek of de ambitie van de Wereldbank volgens deze benadering gehaald zal worden.
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- 2030 is 15 jaar later dan 2015 (1p)
- In de periode 2015-2030 neemt het percentage met 15 af (1p)
Opmerking Als er wordt gerekend met de (berekende) afname van 1,036 per jaar, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
Vraag 12 5 punten
Laat zien hoe deze formule uit bovenstaande aanname en de genoemde gegevens volgt.
Bekijk het antwoord
Opmerkingen 1
- Als gerekend wordt met ( 7,36
- 5, 278...) 25 , voor deze vraag maximaal
3 scorepunten toekennen. 7,36
- Als gerekend wordt met : 25 , voor deze vraag maximaal 5, 278...
3 scorepunten toekennen.
Vraag 15 5 punten
Bereken hoeveel jaar na 1990 dit het geval is en bereken hoeveel miljard mensen er dan volgens de formule van A n nog wel in extreme armoede leven. Geef je antwoord in een geheel aantal jaren en een geheel aantal miljarden.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
A n mag ook berekend worden met een nauwkeuriger waarde dan 35.
Opmerking
2024, tijdvak 1: Ff me telefoon opladen
Opgavetekst
Figuur 1 en 2

Links figuur 1 (PRO 5), rechts figuur 2 (PRO 6). Horizontale as: tijd in minuten, van 0 tot 90. Linkeras: vermogen in W, van 0 tot 20; doorgetrokken lijn. Rechteras: batterijpercentage in procent, van 0 tot 100; stippellijn. Legenda: vermogen en batterijpercentage. Bij PRO 5 levert de oplader de eerste 15 minuten 17 W en daalt het vermogen daarna. Bij PRO 6 levert de oplader de eerste 15 minuten 14 W en daalt het vermogen daarna. Het batterijpercentage van PRO 6 bereikt 100 procent rond 60 minuten, dat van PRO 5 later.
Figuur 1 PRO 5

Vergrote figuur 1 (PRO 5) op de uitwerkbijlage, met de tijd in minuten op de horizontale as en het batterijpercentage in procent op de rechteras. De doorgetrokken vermogensgrafiek en de linkeras zijn weggelaten. Op deze figuur wordt getekend.
Figuur 1 PRO 5 Djimon

Vergrote figuur 1 (PRO 5, Djimon) op de uitwerkbijlage: het geleverde vermogen in W als doorgetrokken lijn tegen de tijd in minuten, met de linkeras in watt. De gestippelde grafiek en de bijbehorende rechteras zijn weggelaten.
Vraag 4 5 punten
In figuur 1 is te zien dat de oplader van de PRO 5 de eerste 15 minuten zijn maximale vermogen van 17 W levert. Na deze eerste 15 minuten daalt het geleverde vermogen bij benadering exponentieel. Bereken met de gegevens bij 20 en bij 85 minuten met hoeveel procent per minuut het geleverde vermogen van de oplader van de PRO 5 afneemt. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Het vermogen na 20 minuten is 14 W en na 85 minuten 1 W (1p)
- De groeifactor per 65 minuten is 1/14 (ongeveer 0,071) (1p)
- De groeifactor per minuut is $(\frac{1}{14})^{\frac{1}{65}}$ (1p)
- De groeifactor per minuut is 0,960... (1p)
- Het antwoord: 4 procent per minuut (1p)
Het vermogen mag met een marge van 0,3 watt worden afgelezen. Als gerekend wordt met (1−14)^(1/65) of met 1/14 : 65, dan maximaal 3 scorepunten toekennen.
2024, tijdvak 1: Heel Holland Bakt
Vraag 19 3 punten
Voor het percentage P van de uv A-straling dat geblokkeerd wordt, geldt $P = 100 \cdot \left(1 - \frac{1}{F}\right)$, waarbij F de factor van de crème is. Bereken vanaf welke factor een crème minimaal 98% van de uv A-straling tegenhoudt.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking $98 = 100 \cdot \left(1 - \frac{1}{F}\right)$ moet worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: vanaf factor 50 (1p)
Vraag 21 3 punten
Voor het percentage P van de uv A-straling dat geblokkeerd wordt, geldt $P = 100 \cdot \left(1 - \frac{1}{F}\right)$, waarbij F de factor van de crème is. Het is zo dat een crème met factor 30 twee keer zo lang tegen zonnebrand beschermt als een crème met factor 15. Onderzoek of het percentage van de uv A-straling dat geblokkeerd wordt door een crème met factor 30 dan ook twee keer zo groot is als dat van een crème met factor 15.
Bekijk het antwoord
- Berekent het percentage bij factor 30: $100 \cdot (1 - \frac{1}{30}) \approx 96{,}6$ (1p)
- Berekent het percentage bij factor 15: $100 \cdot (1 - \frac{1}{15}) \approx 93{,}3$ (1p)
- Het antwoord: niet twee keer zo groot, want $96{,}6... / 93{,}3... \approx 1{,}0357...$ (1p)
Alternatief uit het correctievoorschrift met dezelfde punten: het percentage bij factor 15 is 93,3 procent, dus het percentage bij factor 30 zou 2 · 93,3 = 186,6 procent moeten zijn, en dat kan niet meer dan 100 procent zijn. Ook goed is het aflezen dat het percentage bij factor 15 ruim hoger is dan 50 procent, met de conclusie dat het percentage bij factor 30 dan niet hoger dan 100 procent kan zijn.
2024, tijdvak 2: Appels met peren vergelijken
Opgavetekst
figuur 1 Meer appels en minder peren verwacht dan vorig jaar

Dit jaar zullen in Nederland naar verwachting meer appels worden geplukt dan vorig jaar, terwijl de totale perenoogst lager wordt geraamd dan vorig jaar. De Nederlandse oogstraming komt uit op 250 miljoen kilo appels en 325 miljoen kilo peren. Dit blijkt uit informatie van GroentenFruit Huis en NFO.
Er hangen meer appels aan de bomen dan in 2020. Hierdoor wordt de totale appeloogst (in miljoen kilo) 14 procent hoger ingeschat dan in 2020. Bij peren is het beeld juist andersom waardoor de perenoogst (in miljoen kilo) 19 procent lager wordt geraamd dan vorig jaar.
Vraag 5 4 punten
Men verwachtte dat na 2015 de appelteeltoppervlakte exponentieel zou afnemen met 19,4% per vijf jaar. Bereken met hoeveel procent de appelteeltoppervlakte dan per jaar afneemt. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat de groeifactor per vijf jaar 0,806 is (1p)
- Stelt vast dat de groeifactor per jaar $0{,}806^{1/5}$ is (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: 0,9577 (1p)
- Het antwoord: de appelteeltoppervlakte neemt per jaar af met 4,2% (1p)
Opmerkingen uit het correctievoorschrift: wordt er gerekend met (19,4) : 5, met (0,194) : 5 of met (1,194) : 5, dan maximaal 2 scorepunten voor deze vraag. Wordt er gerekend met 0,806 : 5, dan ook maximaal 2 scorepunten.
2024, tijdvak 2: 65-plussers
Opgavetekst
figuur Bevolking naar leeftijd op 31 december

Gestapeld staafdiagram met twee staven, voor 2000 en 2030. Verticale as: aantal inwoners (miljoenen), 0 tot 20. Het onderste deel van elke staaf is 0 tot 65 jaar, het bovenste deel is 65 jaar of ouder.
| Jaar | 0 tot 65 jaar | 65 jaar of ouder |
|---|---|---|
| 2000 | 13,6 | 2,2 |
| 2030 | 13,8 | 4,2 |
Vraag 21 9 punten
Het CBS publiceerde eind 2018 een artikel met prognoses over het aantal inwoners in Nederland, waaruit bleek dat dit aantal minstens tot 2030 zal blijven toenemen. Ook beweerde het CBS in dit artikel dat in 2030 bijna een kwart van de bevolking 65-plus (65 jaar of ouder) is. Zie de figuur. De gegevens gelden telkens op 31 december van het jaar. Op basis van gegevens van de jaren 2000 tot en met 2018 en prognoses van 2019 tot en met 2030 verwacht men dat de totale bevolking in de periode 2000-2030 nagenoeg lineair zal groeien, terwijl het aantal 65-plussers exponentieel zal groeien. In deze opgave gaan we ervan uit dat deze lineaire en exponentiële groei zich beide na 2030 voortzetten. Onderzoek in welk jaar er op 31 december meer dan een kwart van de bevolking 65-plusser is.
Bekijk het antwoord
- De totale bevolking op 31 december van 2000 en van 2030 is 15,8 respectievelijk 18 miljoen (1p)
- De jaarlijkse toename van de totale bevolking is (18 − 15,8) : 30 ≈ 0,073 miljoen (1p)
- Stelt de formule voor de totale bevolking op: $N_{totaal} = 15{,}8 + 0{,}073 \cdot t$ (met t = 0 op 31 december 2000 en N in miljoenen) (1p)
- De groeifactor per 30 jaar voor de 65-plussers is $\frac{4{,}2}{2{,}2}$ (1p)
- De groeifactor per jaar voor de 65-plussers is $\left(\frac{4{,}2}{2{,}2}\right)^{1/30} \approx 1{,}021$ (1p)
- Stelt de formule voor de 65-plussers op: $N_{65} = 2{,}2 \cdot 1{,}021^t$ (met t = 0 op 31 december 2000 en N in miljoenen) (1p)
- De vergelijking $\frac{2{,}2 \cdot 1{,}021^t}{15{,}8 + 0{,}073 \cdot t} = 0{,}25$ (of gelijkwaardig) moet worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: t = 33,9, dus op 31 december 2034 (1p)
Ook goed is de andere aanpak met dezelfde negen punten: de totale bevolking in 2000 en 2030 (1), de jaarlijkse toename van de totale bevolking (1), de groeifactor per 30 jaar voor de 65-plussers 4,2 : 2,2 (1), de groeifactor per jaar voor de 65-plussers (1), een tabel voor de totale bevolking met minstens de waarden voor 2033 en 2034 (1), een tabel voor de 65-plussers met minstens de waarden voor 2033 en 2034 (1), een tabel voor de proportie 65-plussers met minstens de waarden voor 2033 en 2034 (2), het antwoord 2034 (1). Voorbeeld: 2033 geeft een proportie van 0,245 en 2034 een proportie van 0,250. Opmerkingen uit het correctievoorschrift: als gerekend wordt met (4,2 − 2,2)^(1/30), voor deze vraag maximaal 7 scorepunten toekennen; als gerekend wordt met (4,2 / 2,2) : 30, voor deze vraag maximaal 7 scorepunten toekennen. Bij het zevende antwoordelement van het tweede alternatief voor elke fout 1 scorepunt aftrekken, met een maximum van 2 scorepunten.
2023, tijdvak 1: Mobiel dataverbruik
figuur 1 mobiel dataverbruik per simkaart per maand

Lijngrafiek. Horizontale as: de jaren 2008 tot en met 2017. Verticale as: mobiel dataverbruik per simkaart per maand in GB, van 0 tot 14. Vier lijnen, met de landnaam erbij: Finland (stijgt het sterkst en komt in 2017 uit op 12 GB), Zweden, Groot-Brittannië en Nederland (in 2017 duidelijk lager dan Finland en Zweden).
Vraag 6 4 punten
In figuur 1 is te zien dat het mobiele dataverbruik per simkaart in diverse Europese landen in de periode 2008-2017 enorm is gestegen. Je kunt in figuur 1 aflezen dat in Finland in het jaar 2013 het mobiele dataverbruik per simkaart 1,6 GB per maand was. Dit was in 2017 gegroeid naar 12,0 GB per maand. Neem aan dat er in deze periode sprake was van exponentiële groei. Bereken het jaarlijkse groeipercentage van het mobiele dataverbruik per simkaart per maand in deze periode in Finland. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor over vier jaar: $\frac{12}{1{,}6} = 7{,}5$ (1p)
- Stelt de groeifactor per jaar op als vierdemachtswortel: $\sqrt[4]{7{,}5}$ (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: $\sqrt[4]{7{,}5} \approx 1{,}654$ (1p)
- Antwoord: 65 (%) (1p)
Rekent de kandidaat lineair in plaats van exponentieel, dan voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen (opmerking bij deze vraag in het correctievoorschrift).
figuur 2

Puntendiagram met een trendlijn, voor het jaar 2017. Horizontale as: P, de gemiddelde prijs van het mobiele dataverbruik in eurocent per GB, van 0 tot 28. Verticale as: V, het verbruik per simkaart per maand in GB, van 0 tot 14. Elk punt is een land, met de landnaam erbij (Finland, Oostenrijk, Estland, Zweden, Ierland, Groot-Brittannië, Noorwegen, Hongarije, Nederland, België). De trendlijn is steil bij een lage prijs en vlakt af bij een hoge prijs: hoe hoger de prijs, hoe lager het verbruik.
Vraag 8 3 punten
In figuur 2 is voor het jaar 2017 het verband weergegeven tussen de gemiddelde prijs (P) van het mobiele dataverbruik en het verbruik (V) per simkaart per maand. In figuur 2 is te zien: hoe hoger de prijs in een bepaald land is, hoe lager het dataverbruik. Bij de trendlijn hoort een omgekeerd evenredig verband. Stel een formule op van dit verband.
Bekijk het antwoord
- De formule is van de vorm $V = \frac{c}{P}$ (of een gelijkwaardige vorm) (1p)
- Leest een punt van de trendlijn af, bijvoorbeeld $(P, V) = (2, 10)$ (1p)
- Vult het punt in, zodat $c = 20$, dus $V = \frac{20}{P}$ (of een gelijkwaardige formule) (1p)
Bij het tweede antwoordelement mag de waarde van P worden afgelezen met een marge van 0,3 eurocent per GB en de waarde van V met een marge van 0,3 GB.
tabel mobiel dataverbruik per simkaart per maand
| 2014 | 2015 | |
|---|---|---|
| Zuid-Korea | 1,711 GB | 2,198 GB |
| Japan | 1,631 GB | 1,945 GB |
Vraag 9 5 punten
In figuur 1 zie je bij de vier Europese landen dat het mobiele dataverbruik toenemend stijgt. In Zuid-Korea en Japan, die niet zijn opgenomen in figuur 1, is de sterke groei al wat afgenomen. In de tabel staan de gegevens van deze landen van de jaren 2014 en 2015. Neem aan dat de toename van het mobiele dataverbruik per simkaart per maand in beide landen vanaf 2014 lineair is. Dan zal men in Zuid-Korea eerder gemiddeld 10 GB per simkaart per maand verbruiken dan in Japan. Bereken hoeveel jaar eerder dit zal gebeuren. Geef je antwoord in hele jaren.
Bekijk het antwoord
- De toename per jaar is 0,487 GB per simkaart per maand in Zuid-Korea en 0,314 GB in Japan (1p)
- In Zuid-Korea is het dataverbruik in 2031 gelijk aan 9,99 GB per simkaart per maand (1p)
- In Zuid-Korea is het dataverbruik in 2032 gelijk aan 10,477 GB per simkaart per maand (1p)
- In Japan is het dataverbruik in 2040 gelijk aan 9,795 GB per simkaart per maand (1p)
- In Japan is het dataverbruik in 2041 gelijk aan 10,109 GB per simkaart per maand, dus het antwoord is 2041 - 2032 = 9 (jaar) (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift: als een kandidaat ervan uit is gegaan dat het gemiddelde mobiele dataverbruik per simkaart van maand tot maand kan verschillen en daardoor op een andere wijze afrondt en uitkomt op een verschil van 10 jaar, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen. Ook een andere correcte berekening die uitkomt op 2032 (Zuid-Korea) en 2041 (Japan) telt mee, met antwoord 9 jaar.
2023, tijdvak 2: Geregistreerde misdrijven
Vraag 14 4 punten
Van 1960 tot 1985 steeg het totaal aantal geregistreerde misdrijven van 13 naar 81 per duizend inwoners. Neem aan dat deze stijging exponentieel verliep.
Bereken met deze gegevens het jaarlijkse groeipercentage. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor over 25 jaar: 81 / 13 (ongeveer 6,23). (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: (81 / 13)^(1/25). (1p)
- Komt op een groeifactor per jaar van ongeveer 1,0759. (1p)
- Geeft als antwoord een jaarlijks groeipercentage van 7,6%. (1p)
Rekent de kandidaat met (81 − 13)^(1/25), of met (81 / 13) : 25, dan maximaal 2 punten voor deze vraag.
2023, tijdvak 2: De 100 meter
Opgavetekst
Figuur 1

Lijngrafiek. Horizontale as: t (seconden), van 0 tot 12. Verticale as: A (meter), van 0 tot 120. De grafiek begint in de oorsprong en loopt door tot t = 10 s, waar A = 100 m. Met een gestippelde verticale lijn bij t = 4 s zijn fase I en fase II gescheiden, met de aanduidingen fase I en fase II boven de grafiek. In fase I (van 0 tot 4 s) wordt de grafiek steeds steiler. In fase II (van 4 tot 10 s) is de grafiek een bijna rechte lijn. Bij t = 4 s is A ongeveer 31 m.
Tabel
| t (s) | 1,2 | 1,9 | 3,0 |
|---|---|---|---|
| A (m) | 5 | 10 | 20 |
Vraag 19 3 punten
Het eerste deel van de grafiek is (toenemend) stijgend. Je kunt je afvragen of er sprake is van exponentiële groei.
In de tabel staan een aantal waarden uit fase I van die sprint.
Onderzoek met behulp van de tabelwaarden of er sprake kan zijn van exponentiële groei.
Bekijk het antwoord
- Onderzoekt met de tabelwaarden of er exponentiële groei is: A verdubbelt steeds (5, 10, 20), maar de tijd die daarvoor nodig is verschilt (0,7 en 1,1 seconde), of de groeifactor per seconde verschilt (2,691 en 1,877). Er is dus geen sprake van exponentiële groei. (3p)
Route 1: A verdubbelt van 5 naar 10 in 0,7 seconden en van 10 naar 20 in 1,1 seconde; die tijdseenheden zijn niet gelijk, dus geen exponentiële groei. Route 2: de groeifactor per seconde is 2^(1/0,7) ≈ 2,691 van t = 1,2 naar t = 1,9 en ongeveer 1,877 van t = 1,9 naar t = 3,0; die zijn niet gelijk, dus geen exponentiële groei.
Vraag 21 3 punten
Er is voor fase I ook een formule die de snelheid v in m/s vrij goed beschrijft. Deze is van de vorm:
v = k \cdot \sqrt{t}
Bereken met behulp van zijn topsnelheid de waarde van k voor deze atleet. Zijn topsnelheid is afgerond 11,7 m/s.
Bekijk het antwoord
- Gaat uit van de topsnelheid 11,7 m/s na 4 seconden. (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking 11,7 = k · √4 wordt opgelost. (1p)
- Komt op k = 5,85. (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: als in plaats van 11,7 gerekend wordt met de in vraag 18 berekende waarde (11,69), geen punten in mindering brengen.
2022, tijdvak 1: CO2-concentratie in de atmosfeer
Opgavetekst
Figuur 1 Jaargemiddelde CO2-concentratie 1959-2015

Lijngrafiek van de jaargemiddelden van de CO2-concentratie in ppm voor de periode 1959 tot en met 2015, met een punt per jaar. Horizontale as: jaar, met de tikken 1960, 1970, ..., 2020. Verticale as: CO2-concentratie (ppm), van 300 tot 410 met stappen van 10. Afleesbaar: 1960 ongeveer 316; 1970 ongeveer 325; 1990 ongeveer 355; 1995 ongeveer 360; 2000 369,5; 2015 400,8.
Figuur 2 Afwijking van het maandgemiddelde ten opzichte van het jaargemiddelde

Lijngrafiek van de afwijking in ppm van het maandgemiddelde ten opzichte van het jaargemiddelde, per maand van jan tot en met dec. Een horizontale lijn geeft het jaargemiddelde aan (afwijking 0). Verticale as: van -3 tot +3 ppm. Afleesbaar: jan ongeveer -0,7; feb 0; mrt ongeveer +1; apr ongeveer +2,2; mei ongeveer +2,6; jun ongeveer +2,2; jul ongeveer +0,8; aug ongeveer -1,0; sep -2,8; okt -2,8; nov ongeveer -1,5; dec ongeveer -0,2.
Vraag 6 5 punten
Keeling schatte in 1970 op grond van zijn meetgegevens over de periode 1959-1970 dat het jaargemiddelde van de CO2-concentratie vanaf 1970 jaarlijks met 0,3% zou toenemen. Daarmee voorspelde hij hoe hoog het jaargemiddelde van de CO2-concentratie in 1995 zou zijn. Die voorspelling wijkt een beetje af van het werkelijke jaargemiddelde van het jaar 1995. Bereken hoeveel procent de voorspelling afwijkt. Gebruik hierbij de figuur op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat het jaargemiddelde in 1970 325 ppm is en in 1995 360 ppm (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: 1,003 (1p)
- Berekent de voorspelling: 325 · 1,003^25 = 350,2... ppm (1p)
- Berekent de afwijking: (350,2... - 360) / 360 · 100 = -2,7... % (1p)
- Het antwoord: -3% (het minteken mag ontbreken) (1p)
De jaargemiddelden mogen worden afgelezen met een marge van 2 ppm. Als (360 - 350,2...)/350,2... · 100 is berekend, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
Vraag 9 3 punten
Wereldwijd worden er afspraken gemaakt met als doel de CO2-concentratie omlaag te brengen. Veronderstel dat het inderdaad lukt om de CO2-concentratie na 2015 zodanig te laten dalen dat het jaargemiddelde in 2050 nog maar 350 ppm is. Dan kan er bijvoorbeeld sprake zijn van afname volgens een lineair verband of een exponentieel verband. In beide gevallen is het jaargemiddelde in 2015 gelijk en is ook het jaargemiddelde in 2050 gelijk. Echter, een CO2-concentratie van bijvoorbeeld 375 ppm wordt in het ene geval op een eerder moment bereikt dan in het andere geval. Leg uit, zonder berekeningen te geven, in welk van de twee genoemde gevallen de CO2-concentratie het eerst de waarde 375 ppm bereikt.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat een lineair verband een constant dalende grafiek geeft en een exponentieel verband een afnemend dalende grafiek (1p)
- Geeft aan dat de exponentiële daling in het begin sterker is dan de lineaire daling (1p)
- Concludeert dat het exponentiële verband de waarde van 375 ppm eerder bereikt (1p)
Alternatief voor de eerste twee onderdelen: een schets van een dalende lijn en een afnemend dalende grafiek met hetzelfde begin- en eindpunt, met het aangeven van twee punten op dezelfde hoogte. Het derde onderdeel (het exponentiële verband bereikt 375 ppm eerder) is in beide routes nodig.
2022, tijdvak 2: B-papier in een enveloppe
Opgavetekst
Figuur

Schets van het B-formaat: een vel papier van B0 (1000 mm bij 1414 mm) wordt steeds gehalveerd, van B0 naar B1, B2 en zo verder.
Vraag 9 3 punten
Papier is er in verschillende soorten en maten. Een internationaal gebruikt formaat is het B-formaat. Bij dit formaat is een vel papier met een breedte van 1000 mm en een hoogte van 1414 mm als basisformaat gekozen. Dit is het zogenaamde B0-formaat. Als een vel papier met B0-formaat gehalveerd wordt, ontstaat een vel papier in B1-formaat, waarvan de afmetingen 707 mm bij 1000 mm zijn. Opnieuw halveren geeft een vel papier in B2-formaat, dat gehalveerd een vel papier in B3-formaat oplevert, enzovoorts. Zie de figuur.
Het kleinste B-formaat dat gebruikt wordt, is het B10-formaat.
Bereken de afmetingen van een vel papier in B10-formaat. Geef je antwoord in een geheel aantal mm.
Bekijk het antwoord
- Berekent de breedte van B10: 1000 : 2⁵ ≈ 31 mm (1p)
- Berekent de hoogte van B10: 1414 : 2⁵ ≈ 44 mm (1p)
- Het antwoord: 31 mm bij 44 mm (of 44 mm bij 31 mm) (1p)
Zowel 31 mm bij 44 mm als 44 mm bij 31 mm is goed. Bij de foute varianten uit het correctievoorschrift (beide afmetingen verkeerd gedeeld, of bij elke stap beide waarden gehalveerd) geef je maximaal 1 punt.
Vraag 10 3 punten
In de rest van deze opgave kijken we naar de oppervlakte van papier en enveloppen. Het gaat dan telkens om de oppervlakte van de voorkant. Er geldt: oppervlakte = breedte × hoogte.
De oppervlakte van een vel papier in B4-formaat is 88 375 mm². Om zo'n vel papier ongevouwen te versturen is een speciaal formaat enveloppe ontwikkeld, de zogenaamde EB4-enveloppe. Een enveloppe in EB4-formaat heeft een breedte b van 262 mm en een hoogte h van 371 mm.
De oppervlakte van deze enveloppe is groter dan de oppervlakte van een vel papier in B4-formaat.
Bereken hoeveel procent groter. Geef je antwoord in gehele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent de oppervlakte van de enveloppe: 262 · 371 = 97 202 mm² (1p)
- Berekent het procentuele verschil: (97 202 - 88 375) : 88 375 · 100% ≈ 9,98% (1p)
- Het antwoord: 10% (1p)
Het antwoord is in gehele procenten: 10%.
Vraag 12 3 punten
Voor de breedte b in mm van enveloppen EBn, waarin n het formaatnummer is, geldt de volgende formule: $b = 1048 \cdot 2^{-\frac{1}{2}n}$ Hoe groter het formaatnummer, des te kleiner is de breedte van de enveloppe.
Bereken vanaf welk formaatnummer de breedte van de enveloppe kleiner is dan 100 mm.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking 1048 · 2^(-½n) = 100 op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: vanaf formaatnummer 7 (1p)
2022, tijdvak 3: Wereldbevolking
Vraag 1 4 punten
Veel wetenschappers waren het er tot voor kort over eens dat de groei van de wereldbevolking na 2050 tot stilstand zou komen. Het aantal mensen zou dan in 2050 ongeveer 9 miljard zijn. Uit nieuwe wetenschappelijke voorspellingen blijkt echter dat er in 2100 mogelijk al 12 miljard mensen op aarde zullen leven. De wereldbevolking bestond in 1990 uit 5,3 miljard mensen en in 2011 uit 7 miljard mensen. Neem aan dat de wereldbevolking in deze periode exponentieel groeide. Bereken het hierbij behorende jaarlijkse groeipercentage. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor over 21 jaar: 7 : 5,3 (= 1,32…) (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: de 21e wortel van 7 : 5,3 (of de gelijkwaardige exponentiële vergelijking) (1p)
- Komt op een groeifactor per jaar van 1,0133… (1p)
- Het antwoord: 1,3 (%) (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: bij een lineaire berekening van de groei maximaal 2 scorepunten toekennen.
Vraag 2 4 punten
In 2011 bestond de wereldbevolking uit 7 miljard mensen. In 2012 waren er 80 miljoen mensen bijgekomen. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar voor de groei van de wereldbevolking na 2012. In een eerste scenario wordt aangenomen dat de groei vanaf 2011 lineair zal zijn. Bereken in welk jaar de wereldbevolking volgens dit eerste scenario tot 9 miljard mensen zal zijn toegenomen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de toename: 9 miljard − 7 miljard = 2 miljard (1p)
- Zet dit om in 2000 miljoen (1p)
- Berekent het aantal jaren: 2000 : 80 = 25 (jaar) (1p)
- Het antwoord: in 2036 (1p)
Een alternatieve route telt even zwaar: 80 miljoen = 0,08 miljard per jaar en de vergelijking 0,08 · t + 7 = 9 oplossen met t = 25, dus in 2036.
Figuur

Staafdiagram met de wereldbevolking in miljard (linker as, 0 tot 12) en een lijn met het jaarlijks groeipercentage in procenten (rechter as, 0 tot 3,0). Staven: 1950 = 2,5; 1970 = 3,7; 1990 = 5,3; 2010 = 6,8; 2030 = 8,1; 2050 = 8,9. Legenda: wereldbevolking (staaf) en jaarlijks groeipercentage (lijn). De lijn daalt van ongeveer 1,9 rond 1970 tot ongeveer 0,4 in 2050.
Vraag 3 4 punten
In 2011 bestond de wereldbevolking uit 7 miljard mensen. Een tweede scenario gaat uit van groei, waarin het jaarlijkse groeipercentage tot 2050 langzaam afneemt. In dit scenario wordt een wereldbevolking van 8,9 miljard mensen in 2050 voorspeld. Zie de figuur. Verder neemt men in dit scenario aan dat het jaarlijkse groeipercentage dat in de figuur is af te lezen voor het jaar 2050, in de jaren na 2050 blijft gelden. Bereken of daarmee in het jaar 2100 een wereldbevolking van 12 miljard mensen gehaald wordt.
Bekijk het antwoord
- Leest het jaarlijkse groeipercentage in 2050 af uit de figuur: 0,4 (%) (1p)
- De groeifactor per jaar is 1,004 (1p)
- Berekent het aantal mensen in 2100: 8,9 · 1,004^50 = 10,8… (miljard) (1p)
- Het antwoord: nee (dit is minder dan 12 miljard) (1p)
Het afgelezen jaarlijkse groeipercentage moet in het interval [0,35; 0,45] liggen.
2021, tijdvak 1: Visus
Opgavetekst
Bron 1

Snellenkaart met elf regels. Per regel de afstand waarop de letters gelezen moeten worden:
| Regel | Afstand |
|---|---|
| 1 | 20/200 |
| 2 | 20/100 |
| 3 | 20/70 |
| 4 | 20/50 |
| 5 | 20/40 |
| 6 | 20/30 |
| 7 | 20/25 |
| 8 | 20/20 |
| 9 | 20/15 |
| 10 | 20/13 |
| 11 | 20/10 |
Vraag 2 3 punten
Het verband tussen de score $S$ volgens de Snellenkaart en de score $M$ op de logMAR-schaal wordt gegeven door formule 1: $S = 10^{-M}$. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt mensen met een score $S$ tussen 0,05 en 0,3 slechtziend. Welke scores van $M$ op de logMAR-schaal komen overeen met de scores $S = 0{,}05$ en $S = 0{,}3$? Geef je antwoorden in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijkingen $0{,}05 = 10^{-M}$ en $0{,}3 = 10^{-M}$ op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijkingen worden opgelost, bijvoorbeeld met de logaritme (1p)
- Geeft de antwoorden $M = 1{,}3$ en $M = 0{,}5$ (1p)
Staat er alleen één van de twee waarden van $M$ goed, dan maximaal 2 punten voor deze vraag.
Vraag 5 3 punten
Door de twee formules te combineren, kan het volgende verband tussen $M$ en $E$ worden afgeleid: $-M = \frac{E-85}{50}$. Leid hieruit een formule af waarbij $E$ wordt uitgedrukt in $M$.
Bekijk het antwoord
- Komt tot $E - 85 = -50 \cdot M$ of een gelijkwaardige vorm (2p)
- Herleidt tot $E = 85 - 50 \cdot M$ (1p)
Voor het eerste antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend.
2021, tijdvak 1: Klarinet
Opgavetekst
Voorbeeld van een octaaf
| toon | A | Bes | B | C | Des | D | Es | E | F | Ges | G | As | A |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| frequentie (Hz) | 440 | 587 | 880 |
Vraag 6 4 punten
Een klarinet is een houten blaasinstrument. Alle mogelijke tonen die op het instrument kunnen worden gespeeld, worden samen het bereik genoemd. Het bereik van een klarinet is bijna vier octaven. Een octaaf bestaat uit 12 opeenvolgende toonafstanden. Elke voorafgaande of opeenvolgende octaaf heeft dezelfde namen voor de tonen in dat octaaf. De frequentie van een toon wordt gegeven in hertz (Hz), dit is het aantal trillingen per seconde. Bij een hogere toon hoort een hogere frequentie. Als je eenzelfde toon één octaaf hoger speelt, wordt de frequentie twee keer zo groot. Er bestaat een exponentieel verband tussen de frequenties en de tonen in de tabel: van elke volgende toon neemt de frequentie met een vast percentage toe. In de tabel is de frequentie van de D-toon afgerond op hele Hz. Bereken op basis van de frequenties van de A-tonen uit de tabel de frequentie van de D-toon. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de groeifactor over een octaaf: $\frac{880}{440} = 2$ (1p)
- Bepaalt de groeifactor per toon: $2^{\frac{1}{12}} \approx 1{,}059$ (1p)
- Berekent de frequentie van de D-toon als $440 \cdot \left(2^{\frac{1}{12}}\right)^5$ (D ligt vijf toonafstanden boven A) (1p)
- Geeft het antwoord: $587{,}3$ Hz (1p)
Rekent de leerling met een lineaire stap per toon (zoals (880 - 440) : 12 of 880 : 12), dan maximaal 2 punten voor deze vraag. Rekent de leerling met 587 - 440, dan geen punten.
2021, tijdvak 1: Postzegels
Vraag 19 4 punten
In de figuur zie je de postzegelprijs (in centen) en het aantal brieven/kaarten (in miljarden) dat bezorgd werd in de jaren 2005-2016. Op 1 januari 2010 kostte een postzegel 44 cent. Op 1 januari 2014 was de prijs gestegen tot 64 cent. Veronderstel dat in de periode 2010-2014 de postzegelprijs exponentieel groeide. Bereken met de bovengenoemde gegevens uit 2010 en 2014 het jaarlijkse groeipercentage van de postzegelprijs. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor over 4 jaar: $\frac{64}{44} \approx 1{,}45$ (1p)
- Stelt de groeifactor per jaar vast als $\left(\frac{64}{44}\right)^{\frac{1}{4}}$ (1p)
- Berekent de groeifactor per jaar: $\left(\frac{64}{44}\right)^{\frac{1}{4}} \approx 1{,}0982$ (1p)
- Geeft het groeipercentage: 9,8% (1p)
Rekent de leerling lineair, dus met (64 - 44) : 4 of met (64 : 4) : 44 als jaarlijkse stap, dan maximaal 2 punten voor deze vraag.
Brieven/kaarten en postzegelprijs, 2005 tot 2016

Staafdiagram van het aantal brieven/kaarten in miljard, per jaar van 2005 tot en met 2016. De lijn in de figuur toont de postzegelprijs. Afgelezen aantallen:
| Jaar | Brieven/kaarten |
|---|---|
| 2005 | 5,1 |
| 2006 | 4,9 |
| 2007 | 4,8 |
| 2008 | 4,7 |
| 2009 | 4,5 |
| 2010 | 4,1 |
| 2011 | 3,8 |
| 2012 | 3,5 |
| 2013 | 3,0 |
| 2014 | 2,7 |
| 2015 | 2,4 |
| 2016 | 2,2 |
De labels bij de prijslijn zijn 39, 44, 46, 50, 54, 64, 69 en 73 ct.
Vraag 20 4 punten
In de periode 2010-2016 nam het aantal brieven/kaarten dat jaarlijks werd bezorgd bij benadering lineair af. Er werd in 2016 voorspeld dat deze afname zich nog een aantal jaren op deze manier zou voortzetten. De aantallen uit 2010 en 2016 lees je af in de figuur bij deze opgave. Bereken met de aantallen uit 2010 en 2016 hoeveel miljard brieven/kaarten er in 2020 volgens deze voorspelling bezorgd zouden worden. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Leest het aantal brieven/kaarten af: ongeveer 4,1 miljard in 2010 en 2,2 miljard in 2016 (1p)
- Berekent de gemiddelde afname per jaar: $\frac{4{,}1 - 2{,}2}{6} \approx 0{,}316$ miljard (1p)
- Berekent de afname van 2016 tot 2020: $0{,}316 \cdot 4 \approx 1{,}266$ miljard (1p)
- Geeft het antwoord: $2{,}2 - 1{,}266 \approx 0{,}9$ miljard (1p)
Bij het aflezen van het aantal brieven/kaarten is een marge van 0,05 miljard toegestaan.
2021, tijdvak 2: Verdubbelingstijd van geld
Vraag 8 3 punten
Verdubbelingstijd van geld. In plaats van geld sparen, kun je ook geld beleggen. Dit brengt wel een risico met zich mee: het kan niet alleen winst opleveren, maar ook verlies. Iemand stort eenmalig een bedrag in een beleggingsfonds. We gaan er in deze opgave van uit dat dit bedrag exponentieel groeit. Het percentage waarmee het bedrag jaarlijks groeit is het rendement. Bereken de verdubbelingstijd in jaren als het rendement gelijk is aan 1,5%. Geef je antwoord in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking op: $1{,}015^{t} = 2$. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost. (1p)
- Geeft het antwoord: 46,56 jaar. (1p)
Er mag ook gewerkt worden met een concreet beginbedrag.
tabel
| P (rendement in %) | 2,0 | 2,5 | 3,0 | 3,5 | 4,0 | 4,5 | 5,0 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| V (verdubbelingstijd in jaren) | 35,00 | 28,07 | 23,45 | 20,15 | 17,67 | 15,75 | 14,21 |
Vraag 9 4 punten
Verdubbelingstijd van geld. In plaats van geld sparen, kun je ook geld beleggen. Dit brengt wel een risico met zich mee: het kan niet alleen winst opleveren, maar ook verlies. Iemand stort eenmalig een bedrag in een beleggingsfonds. We gaan er in deze opgave van uit dat dit bedrag exponentieel groeit. Het percentage waarmee het bedrag jaarlijks groeit is het rendement. In de tabel staat de verdubbelingstijd V in jaren voor enkele rendementen P in procenten. Het lukt Jan niet om de verdubbelingstijd bij een rendement van 2,9% precies te berekenen. Hij besluit gebruik te maken van lineair interpoleren en de waarden in de tabel. Zo zal hij een benadering van de verdubbelingstijd vinden. Bereken de benadering van de verdubbelingstijd in jaren die hij op deze manier vindt. Geef je antwoord in twee decimalen.
Bekijk het antwoord
- Berekent dat bij een toename van het rendement van 2,5% naar 3,0% een afname van de verdubbelingstijd hoort van $28{,}07 - 23{,}45 = 4{,}62$ jaar. (1p)
- Berekent dat dit $\frac{4{,}62}{5} = 0{,}924$ jaar per 0,1% verhoging van het rendement is. (1p)
- Berekent dat bij een toename van 2,5% naar 2,9% hoort een afname van $4 \cdot 0{,}924 = 3{,}696$ jaar. (1p)
- Berekent $28{,}07 - 3{,}696 = 24{,}374$, dus de gevraagde verdubbelingstijd is 24,37 jaar. (1p)
Vraag 10 3 punten
Verdubbelingstijd van geld. In plaats van geld sparen, kun je ook geld beleggen. Dit brengt wel een risico met zich mee: het kan niet alleen winst opleveren, maar ook verlies. Iemand stort eenmalig een bedrag in een beleggingsfonds. We gaan er in deze opgave van uit dat dit bedrag exponentieel groeit. Het percentage waarmee het bedrag jaarlijks groeit is het rendement. In de tabel staat de verdubbelingstijd V in jaren voor enkele rendementen P in procenten. Jan heeft met lineair interpoleren een benadering van de verdubbelingstijd bij een rendement van 2,9% gevonden. Jans benadering van de verdubbelingstijd bij een rendement van 2,9% komt hoger uit dan de precieze verdubbelingstijd. Ook bij elk ander rendement kom je met lineaire interpolatie hoger uit. Laat dit zien met behulp van een schets.
Bekijk het antwoord
- Maakt een schets van een afnemend dalende grafiek die past bij de tabel. (1p)
- Tekent de lijn tussen twee opeenvolgende punten van die grafiek. (1p)
- Concludeert dat een lineaire benadering van de verdubbelingstijd hoger is dan de precieze verdubbelingstijd. (1p)
Een afnemend dalende grafiek van V tegen P, passend bij de tabelwaarden. Daarin een rechte lijn tussen twee opeenvolgende punten van die grafiek. De lijn ligt boven de grafiek tussen die twee punten, dus de lineaire benadering komt hoger uit dan de precieze verdubbelingstijd.
Vraag 12 3 punten
Verdubbelingstijd van geld. In plaats van geld sparen, kun je ook geld beleggen. Dit brengt wel een risico met zich mee: het kan niet alleen winst opleveren, maar ook verlies. Iemand stort eenmalig een bedrag in een beleggingsfonds. We gaan er in deze opgave van uit dat dit bedrag exponentieel groeit. Het percentage waarmee het bedrag jaarlijks groeit is het rendement. In het boek Mijn vermogen van de Consumentenbond staat een eenvoudige vuistregel om de verdubbelingstijd bij een gegeven rendement te schatten: 'Deel het getal 69 door het rendement. De uitkomst is het aantal jaren dat nodig is om het vermogen te verdubbelen.' In de tabel staat de verdubbelingstijd V in jaren voor enkele rendementen P in procenten. Het verschil tussen de verdubbelingstijd uit de tabel en de verdubbelingstijd volgens de vuistregel blijkt niet zo heel groot te zijn. Bereken bij een rendement van 3,0% het verschil tussen de verdubbelingstijd uit de tabel en die volgens de vuistregel. Geef je antwoord in gehele maanden.
Bekijk het antwoord
- Berekent de verdubbelingstijd volgens de vuistregel: $\frac{69}{3{,}0} = 23$ jaar. (1p)
- Berekent het verschil met de verdubbelingstijd uit de tabel: $23{,}45 - 23 = 0{,}45$ jaar. (1p)
- Geeft het antwoord: $12 \cdot 0{,}45 = 5{,}4$, dus 5 maanden. (1p)
Vraag 13 2 punten
Verdubbelingstijd van geld. In plaats van geld sparen, kun je ook geld beleggen. Dit brengt wel een risico met zich mee: het kan niet alleen winst opleveren, maar ook verlies. Iemand stort eenmalig een bedrag in een beleggingsfonds. We gaan er in deze opgave van uit dat dit bedrag exponentieel groeit. Het percentage waarmee het bedrag jaarlijks groeit is het rendement. In het boek Mijn vermogen van de Consumentenbond staat een eenvoudige vuistregel om de verdubbelingstijd bij een gegeven rendement te schatten: 'Deel het getal 69 door het rendement. De uitkomst is het aantal jaren dat nodig is om het vermogen te verdubbelen.' Met de vuistregel in het kader boven vraag 12 kun je de verdubbelingstijd schatten bij een gegeven rendement. Sommige mensen willen een vuistregel hebben om het omgekeerde te doen: zij willen weten welk rendement nodig is bij een gegeven verdubbelingstijd. Geef een vuistregel in woorden om het rendement te schatten bij een gegeven verdubbelingstijd in jaren.
Bekijk het antwoord
- Geeft als vuistregel in woorden: deel (het getal) 69 door de verdubbelingstijd in jaren. De uitkomst is het rendement dat nodig is om in de gegeven verdubbelingstijd het vermogen te verdubbelen. (2p)
Voor deze vraag mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
2021, tijdvak 3: Extreem hoogwater
Opgavetekst
Bron 8

Logaritmische verticale as, van 10^0 tot 10^5, met als eenheid het aantal keer per 10 000 jaar. Horizontale as: W (m boven NAP), van 0 tot 6. Twee lijnen. De lijn van HvH loopt van W = 2 (ongeveer 10^4) naar W = 5 (10^0) en gaat door een stip bij W = 3 op ongeveer 600 keer per 10 000 jaar. De lijn van VL ligt bij elke waterhoogte hoger dan die van HvH.
Vraag 6 2 punten
Langs de Nederlandse kust wordt dagelijks op verschillende plaatsen en op verschillende momenten de waterstand gemeten. Op het moment dat de waterstand op een bepaalde plaats niet verder meer toeneemt, is er op die plaats sprake van hoogwater. De waterstand die op dat moment gemeten wordt, noemen we de hoogwaterstand. Extreme hoogwaterstanden zijn een gevolg van bijvoorbeeld een zware storm. Men heeft gedurende een lange periode de hoogwaterstanden geregistreerd en daarbij onder andere gekeken naar het aantal keer dat de hoogwaterstand hoger is dan een bepaalde waterhoogte W (in meter boven NAP). Dit wordt de overschrijdingsfrequentie f genoemd; deze frequentie wordt uitgedrukt in aantal keer per 10 000 jaar. Er blijkt een exponentieel verband te bestaan tussen de overschrijdingsfrequentie f en de waterhoogte W.
In de figuur is voor de plaatsen Hoek van Holland (HvH) en Vlissingen (VL) de zogenaamde overschrijdingsfrequentielijn getekend. De overschrijdingsfrequentie f is uitgezet tegen de waterhoogte W. De verticale as heeft een logaritmische schaalverdeling. De figuur staat vergroot op de uitwerkbijlage. Je kunt in de figuur aflezen dat in Hoek van Holland de hoogwaterstand gemiddeld 600 keer per 10 000 jaar hoger is dan 3 meter boven NAP en gemiddeld 1 keer per 10 000 jaar hoger is dan 5 meter boven NAP. Met behulp van de overschrijdingsfrequentie kun je schatten hoeveel keer een bepaalde hoogwaterstand in de toekomst zal worden overschreden.
Geef op deze wijze een schatting van het aantal keer per 100 jaar dat de hoogwaterstand in Vlissingen hoger zal zijn dan 4 meter boven NAP. Licht je antwoord toe.
NAP = Normaal Amsterdams Peil
Bekijk het antwoord
- Leest in de figuur af dat bij Vlissingen een waterhoogte van 4 meter boven NAP een overschrijdingsfrequentie van 500 keer per 10 000 jaar heeft (1p)
- Geeft het antwoord 5 keer per 100 jaar, met de toelichting dat 500 keer per 10 000 jaar gelijk is aan 5 keer per 100 jaar (1p)
De toelichting hoort bij het antwoord: zonder toelichting krijgt de leerling voor het antwoord geen punten (algemene regel 3.6). De toelichting is: 500 keer per 10 000 jaar, dus 5 keer per 100 jaar.
Vraag 7 3 punten
Bij de rechte lijnen in de figuur horen formules van de vorm $f = b \cdot g^W$. De grafiek van Hoek van Holland gaat door de punten (3, 600) en (5, 1). Hieruit volgt voor Hoek van Holland het volgende verband tussen de waterhoogte W en de overschrijdingsfrequentie f: $f = 8{,}8 \cdot 10^6 \cdot 0{,}041^W$. Hierin is de groeifactor in drie decimalen gegeven.
Bereken met behulp van beide gegeven punten de groeifactor in vier decimalen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor per 2 meter: 1/600 = 0,0016… (1p)
- Berekent de groeifactor per meter als de wortel uit 1/600 (1p)
- Geeft het antwoord 0,0408 (1p)
Rekent de leerling met een verkeerde exponent (bijvoorbeeld 1/600 in plaats van de wortel), dan maximaal 1 punt voor deze vraag (opmerking bij vraag 7 van het correctievoorschrift). De groeifactor per meter is (1/600)^(1/2) = 0,0408.
Vraag 8 4 punten
Bij de rechte lijnen in de figuur horen formules van de vorm $f = b \cdot g^W$. Voor Hoek van Holland geldt het verband $f = 8{,}8 \cdot 10^6 \cdot 0{,}041^W$, waarin f de overschrijdingsfrequentie is en W de waterhoogte (in meter boven NAP).
In de figuur kun je zien: hoe hoger de waterhoogte W, hoe lager de overschrijdingsfrequentie f. Om de overschrijdingsfrequentie te halveren, moet de waterhoogte dus hoger worden.
Onderzoek voor Hoek van Holland hoeveel hoger de waterhoogte moet worden om de overschrijdingsfrequentie te halveren. Geef je antwoord in meter en in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking op die bij halvering hoort: 0,041^W = 1/2 (of: op basis van het punt (3, 600) de vergelijking 8,8 · 10^6 · 0,041^W = 300) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking wordt opgelost, of kiest twee punten op de lijn van Hoek van Holland waarvan de overschrijdingsfrequenties een factor 2 verschillen (1p)
- Vindt de oplossing W = 0,21… (of W = 3,22…, of de waterhoogte W = 3,2 bij f = 300 en W = 3,00 bij f = 600) (1p)
- Geeft het antwoord 0,2 m (3,22… − 3 = 0,22…, of 3,2 − 3,00 = 0,2) (1p)
Er mag doorgerekend zijn met de niet-afgeronde groeifactor uit vraag 7. Bij het aflezen van W is de toegestane afleesmarge 0,05 m. Bij het tweede antwoordelement van het derde alternatief (het aflezen van W = 3,2 bij f = 300) mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend.
Vraag 9 3 punten
In de figuur is de overschrijdingsfrequentie van Vlissingen bij elke waterhoogte groter dan die van Hoek van Holland. Er is een waterhoogte waarbij de overschrijdingsfrequentie in Vlissingen 10 keer zo groot is als die in Hoek van Holland.
Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage bij welke waterhoogte dit het geval is. Licht je werkwijze toe en geef je antwoord in meter en in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat de verticale afstand tussen de grafieken van HvH en VL gelijk moet zijn aan één macht van 10 (1p)
- Geeft in de figuur op de uitwerkbijlage de bijbehorende afstand van 2 cm aan (1p)
- Geeft het antwoord 4,6 meter (of 4,5 of 4,7 meter) (1p)
Het antwoord 4,6 (of 4,5 of 4,7) meter is goed. De werkwijze moet wel worden toegelicht: de verticale afstand tussen de grafieken moet één macht van 10 zijn.
2019, tijdvak 1: Stil asfalt
Vraag 1 4 punten
Met de volgende formule kan de geluidsintensiteit I worden berekend als bekend is hoeveel decibel (dB) geluid er wordt geproduceerd: $I = 10^{0,1d-9}$ Hierin is d de hoeveelheid geproduceerd geluid in dB en is I de geluidsintensiteit in milliwatt per m². Een weggedeelte wordt opnieuw geasfalteerd, waarbij het oude asfalt wordt vervangen door stil asfalt. De hoeveelheid geproduceerd geluid daalt daardoor van 80 dB naar 74 dB. Bereken met hoeveel procent de geluidsintensiteit afneemt. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent de geluidsintensiteit bij d = 80 dB: I = 10^(0,1 · 80 − 9) = 0,1 (1p)
- Berekent de geluidsintensiteit bij d = 74 dB: I = 10^(0,1 · 74 − 9) = 0,025… (1p)
- Berekent de procentuele verandering: (0,025… − 0,1) / 0,1 · 100 (%) (1p)
- Het antwoord: 75 (%) (1p)
Een antwoord als -75 (%) krijgt geen aftrek; het goede antwoord is een afname van 75 (%).
Figuur Meetgegevens stil asfalt

Puntendiagram met meetpunten als open rondjes en een rechte lijn door de meetpunten. Verticale as: d (dB), met de waarden 74, 76, 78 en 80, en onder de 74 een onderbroken as naar 0. Horizontale as: t (maanden na aanleg van stil asfalt), met de waarden 0, 12, 24, 36, 48, 60, 72 en 84.
Vraag 2 2 punten
De meetgegevens liggen op en rond de lijn die door de punten (0; 73,7) en (84; 77,0) gaat. De formule van deze lijn is $d = a·t + 73,7$ Hierin is d de hoeveelheid geproduceerd geluid in dB, t de tijd in maanden na het aanleggen van stil asfalt en a een constant getal. Afgerond op twee decimalen geldt a = 0,04. De waarde van a kan nauwkeuriger berekend worden. Bereken a met behulp van de gegeven punten. Geef je antwoord in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Berekent a met a = (77,0 − 73,7) / 84 (1p)
- Het antwoord: a = 0,039 (1p)
Is a gevonden door de vergelijking 77 = a · 84 + 73,7 op te lossen, dan geen aftrek.
Vraag 3 3 punten
Met de formule $I = 10^{0,1(0,04t+73,7)-9}$ wordt de geluidsintensiteit I uitgedrukt in het aantal maanden t na het aanleggen van stil asfalt. Stil asfalt moet volgens planning worden vervangen als de geluidsintensiteit I volgens de formule groter wordt dan 0,058 milliwatt per m². Bereken met behulp van de laatste formule hoeveel hele maanden stil asfalt volgens planning meegaat.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking 10^(0,1(0,04t+73,7)−9) = 0,058 op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: 98 (maanden) (1p)
2019, tijdvak 1: Homeopathische middelen
Opgavetekst
Tabel Verdunningsreeksen
| D-reeks | verdunningen van 1 : 10 |
|---|---|
| C-reeks | verdunningen van 1 : 100 |
| LM-reeks | verdunningen van 1 : … |
Vraag 4 3 punten
Voor het verdunnen worden verschillende verdunningsreeksen gebruikt. Zie de tabel. Om aan te geven welke verdunningen een oertinctuur ondergaan heeft, voegt men aan de Latijnse naam van het homeopathische middel een letter en een getal toe. Zo bestaat bijvoorbeeld het middel Arnica D3. De toevoeging D3 geeft aan dat de oertinctuur Arnica driemaal een verdunning van 1 : 10 heeft ondergaan. Het homeopathisch middel Arnica D3 bestaat dus voor 1/1000e deel uit de oertinctuur Arnica. Bereken welk deel van het homeopathisch middel Sulphur C6 uit de oertinctuur Sulphur bestaat.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt dat in de C-reeks de verdunningen 1 : 100 zijn (1p)
- Rekent met 100 · 100 · 100 · 100 · 100 · 100 keer verdund (1p)
- Het antwoord: het 1/1 000 000 000 000e (of 1/10^12e) deel (1p)
Rekent de leerling met 100 · 6 in plaats van 100^6, dan maximaal 1 scorepunt voor deze vraag.
Vraag 5 3 punten
Naast de D-reeks zijn er ook de C-reeks en de LM-reeks. In de C-reeks is er sprake van verdunningen waarin bij elke verdunningsstap de hoeveelheid oertinctuur in het middel 99% minder wordt. In de LM-reeks is er sprake van verdunningen waarin bij elke verdunningsstap de hoeveelheid oertinctuur in het middel 99,998% minder wordt. Bereken welk getal er in de tabel op de puntjes moet komen te staan.
Bekijk het antwoord
- Berekent de groeifactor per verdunning: 1 − 99,998/100 = 0,00002 (1p)
- Herleidt 0,00002 tot 2/100 000 = 1/50 000 (1p)
- Het getal op de puntjes is 50 000 (verdunning 1 : 50 000) (1p)
Ook goed is de weg via het percentage oertinctuur dat per verdunning overblijft: 100 − 99,998 = 0,002 (%), dus 1 : 0,002% = 1 : 50 000. Geef de drie punten volgens de gekozen weg.
Vraag 6 3 punten
In de D-reeks wordt het percentage oertinctuur in een homeopathisch middel bij elke verdunning tien keer zo klein. Er geldt dus: $P = 100 · (1/10)^n$ Hierin is P het percentage oertinctuur in een homeopathisch middel in de D-reeks en n het aantal verdunningen dat de oertinctuur ondergaan heeft. Je kunt de formule van P herleiden tot de volgende formule: $P = 10^{2-n}$ Geef deze herleiding.
Bekijk het antwoord
- Schrijft 100 als 10² en 1/10^n als 10^(−n) (1p)
- Schrijft P = 10² · 10^(−n) (1p)
- Herleidt tot P = 10^(2−n) (1p)
Vraag 7 4 punten
Iemand beweert dat de verdunning van de hoeveelheid oertinctuur in Arnica montana D12 gelijk is aan de verhouding van het volume van één waterdruppel tot het volume van 20 olympische zwembaden. Een waterdruppel bevat ongeveer 0,05 milliliter en een olympisch zwembad heeft een inhoud van ongeveer 2,5 miljoen liter water. Laat zien dat de bewering klopt.
Bekijk het antwoord
- D12 geeft een verhouding van 1 : 10^12 (1p)
- 2,5 miljoen liter is 2,5 · 10^9 ml (1p)
- De genoemde verhouding is 0,05 : (20 · 2,5 · 10^9) (1p)
- Dat komt overeen met een verhouding van 1 : 10^12, dus de bewering klopt (1p)
Ook goed is de weg via het aantal waterdruppels: 20 · 2,5 · 10^6 : 0,00005 = 10^12, dus 1 : 10^12, met dezelfde punten.
2019, tijdvak 1: Pasteurisatie
Opgavetekst
Figuur 1 Verhitting van de worst bij 70 °C

Lijn met een logaritmische verticale as: aantal levende bacteriën per gram worst, van 10^0 tot 10^9. Horizontale as: verhittingstijd (minuten), van 0 tot 6. De lijn loopt van 3 · 10^8 bij 0 minuten naar 300 bij 6 minuten. Het raster van de verticale as heeft tussenlijnen per macht van tien.
Vraag 19 3 punten
Sommige levensmiddelen kunnen langer houdbaar worden gemaakt door ze te verhitten. Hoe langer er wordt verhit, hoe meer bacteriën er afsterven. Bij een bepaald type worst is in figuur 1 het aantal levende bacteriën per gram worst uitgezet tegen de verhittingstijd in minuten. Daarbij is de verhittingstemperatuur 70 °C. In deze figuur, die vergroot op de uitwerkbijlage staat, is op de verticale as een logaritmische schaalverdeling gebruikt. In figuur 1 kun je bijvoorbeeld aflezen dat er bij aanvang van de verhitting 300 000 000 levende bacteriën per gram worst aanwezig zijn. Na 6 minuten verhitting is dit aantal gedaald tot 300. Bepaal na hoeveel minuten verhitting 90% van de bacteriën is afgestorven. Je kunt hierbij de uitwerkbijlage gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Als 90% afsterft, blijft 10% van de bacteriën in leven (1p)
- Aflezen van het tijdsverschil bij twee geschikte waarden, bijvoorbeeld bij 300 miljoen en 30 miljoen (1p)
- Het antwoord: 1 (minuut) (1p)
2019, tijdvak 1: Autodiefstal
Opgavetekst
Figuur Gestolen personenauto's Nederland 1995-2013

Staafdiagram van het aantal gestolen personenauto's en een kromme van het percentage gestolen personenauto's, per jaar van 1995 tot en met 2013. Linker verticale as: percentage, van 0,00 tot 0,60 (kromme). Rechter verticale as: aantal, van 0 tot 30 000 (staven). Horizontale as: jaar.
Tabel Aantal personenauto's in Nederland
| jaar | 2001 | 2004 | 2007 | 2010 | 2013 |
|---|---|---|---|---|---|
| aantal personenauto's in Nederland (in miljoenen) | 6,55 | 6,90 | 7,24 | 7,59 | 7,93 |
Vraag 23 6 punten
Elk jaar wordt een percentage van de auto's in Nederland gestolen. Dit percentage is aan het begin van deze eeuw flink gedaald. In de figuur is voor de jaren 1995 tot en met 2013 zowel het percentage gestolen personenauto's (kromme) als het aantal gestolen personenauto's (staafdiagram) weergegeven. In de figuur is te zien dat in de laatste weergegeven jaren het percentage gestolen personenauto's ongeveer gelijk aan 0,15% bleef. Ook als dit de volgende jaren zo zou blijven, dan nog neemt het aantal gestolen personenauto's toe, omdat het aantal personenauto's in Nederland toeneemt. In de tabel is voor een aantal jaren het aantal personenauto's in Nederland weergegeven. Uit de tabel is af te leiden dat het aantal personenauto's bij benadering lineair toeneemt. Neem aan dat de komende jaren het percentage gestolen personenauto's blijft zoals in 2013 en dat het aantal personenauto's lineair blijft toenemen zoals in de tabel. Bereken in welk jaar er voor het eerst weer meer personenauto's gestolen zullen worden dan in 2005.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat het aantal gestolen personenauto's in 2005 13 750 is (1p)
- Berekent de toename per jaar van het aantal personenauto's: (7 930 000 − 6 550 000) / 12 = 115 000 (1p)
- Berekent de (gemiddelde) jaarlijkse toename van het aantal gestolen personenauto's: 0,0015 · 115 000 = 172,5 (1p)
- Leest af dat het aantal gestolen personenauto's in 2013 12 000 is (1p)
- Berekent het aantal jaar: (13 750 − 12 000) / 172,5 = 10,1… (1p)
- Het antwoord: 2024 (1p)
Andere rekenwegen die uitkomen op 2024 zijn ook goed, bijvoorbeeld met de formule A = 6 550 000 + 115 000 · t (t = 0 in 2001) en de vergelijking 0,0015 · A = 13 750 (t = 22,7…), of met het totaal van 9 170 000 personenauto's. Het aflezen van het aantal gestolen auto's mag met een marge van 250. Andere waarden uit de tabel voor de toename mogen ook gekozen worden, en de jaarlijkse toename mag op een geheel getal worden afgerond.
2019, tijdvak 2: Kieviten
Vraag 1 4 punten
In de periode 1990-2010 nam het aantal broedende kieviten elk jaar met 3% af. Bereken met hoeveel procent het aantal broedende kieviten in de periode 1990-2010 is afgenomen. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor per jaar is 0,97 (1p)
- De groeifactor per 20 jaar is 0,97^20 (1p)
- De groeifactor per 20 jaar is 0,543... (1p)
- Het antwoord: 46 (%) (1p)
Als gerekend wordt met 0,97 · 20 (in plaats van 0,97^20), voor deze vraag 1 scorepunt toekennen.
Vraag 2 4 punten
In de periode 1990-2010 nam het aantal broedende kieviten elk jaar met 3% af. Na 2010 nam het aantal broedende kieviten in Nederland elk jaar met 5% af. Neem aan dat deze afname zo doorgaat. Bereken in welk jaar het aantal broedende kieviten voor het eerst minder dan de helft zal zijn van het aantal in 2010.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking 0,95^t = 0,5 (t in jaren, t = 0 in 2010) moet worden opgelost (1p)
- Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- De oplossing: t = 13,5... (jaar) (1p)
- Het antwoord: in 2024 (1p)
Twee methoden zijn goed: (a) de vergelijking 0,95^t = 0,5 oplossen (t in jaren, t = 0 in 2010), met t = 13,5..., dus in 2024; of (b) 0,95^13 = 0,51... en 0,95^14 = 0,48... berekenen en het antwoord in 2024 geven. Elk onderdeel telt 1 punt.
2018, tijdvak 2: Voedingsmiddelen
Opgavetekst
Figuur Indexcijfers van vlees, groenten en vis

Lijngrafiek van het indexcijfer (basisjaar 2000 = 100) van vlees, groenten en vis, per jaar van 2000 tot en met 2010. Horizontale as: jaar. Verticale as: indexcijfer, van 100 tot 120 (met een onderbroken as onder 100).
| Jaar | Vlees | Groenten | Vis |
|---|---|---|---|
| 2000 | 100 | 100 | 100 |
| 2001 | 100 | 101 | 99 |
| 2002 | 101 | 101 | 99 |
| 2003 | 104 | 102 | 101 |
| 2004 | 105 | 103 | 101 |
| 2005 | 103 | 103 | 101 |
| 2006 | 109 | 104 | 102 |
| 2007 | 114 | 105 | 102 |
| 2008 | 113 | 107 | 102 |
| 2009 | 113 | 108 | 103 |
| 2010 | 118 | 109 | 104 |
Vraag 3 4 punten
Voedingsmiddelen worden in China steeds duurder. In deze opgave wordt de vleesconsumptie bekeken. Niet alleen de prijzen van vlees, vis en groenten zijn gestegen. Ook de consumptie van deze voedingsmiddelen is gestegen. Zo is bijvoorbeeld de gemiddelde jaarlijkse vleesconsumptie per persoon in China in de periode 1985 tot en met 2005 verdrievoudigd tot 45 kg. Neem aan dat deze groei exponentieel verliep. Bereken met hoeveel procent per jaar deze gemiddelde jaarlijkse vleesconsumptie per persoon in de periode 1985 tot en met 2005 toenam. Rond je antwoord af op een geheel getal.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor per 20 jaar is 3 (1p)
- De groeifactor per jaar is 3^(1/20) (1p)
- Dit is 1,056… (1p)
- Het antwoord: 6% per jaar (1p)
Ook goed is de route via de vergelijking 15 · g^20 = 45 (de vleesconsumptie in 1985 is 15 kg), die oplosbaar is met bijvoorbeeld de grafische rekenmachine of met logaritmen. Het antwoord is 6%.
Hoe vaak exponentiële groei in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 3-6, 9, 15-16 | 7 | 37% |
| 2026, tijdvak 2 | 3-4, 6-8, 18 | 6 | 30% |
| 2025, tijdvak 1 | 1-2, 4, 6-7, 22 | 6 | 27% |
| 2025, tijdvak 2 | 9, 11-12, 15 | 4 | 20% |
| 2024, tijdvak 1 | 4, 19, 21 | 3 | 14% |
| 2024, tijdvak 2 | 5, 21 | 2 | 10% |
| 2023, tijdvak 1 | 6, 8-9 | 3 | 15% |
| 2023, tijdvak 2 | 14, 19, 21 | 3 | 13% |
| 2022, tijdvak 1 | 6, 9 | 2 | 11% |
| 2022, tijdvak 2 | 9-10, 12 | 3 | 16% |
| 2022, tijdvak 3 | 1-3 | 3 | 14% |
| 2021, tijdvak 1 | 2, 5-6, 19-20 | 5 | 23% |
| 2021, tijdvak 2 | 8-10, 12-13 | 5 | 23% |
| 2021, tijdvak 3 | 6-9 | 4 | 20% |
| 2019, tijdvak 1 | 1-7, 19, 23 | 9 | 39% |
| 2019, tijdvak 2 | 1-2 | 2 | 11% |
| 2018, tijdvak 2 | 3 | 1 | 5% |
In 17 van de 18 ingedeelde examens wiskunde A havo staat een vraag over exponentiële groei, samen 68 vragen (18% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2019, tijdvak 1: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 23% van de vragen over exponentiële groei, daarvoor 16%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren meer ruimte.
Oefenen met exponentiële groei
Maak de 15 nieuwste examenvragen over exponentiële groei online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over exponentiële groei
Andere onderwerpen wiskunde A havo
Exponentiële groei op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde A havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker wiskunde A per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde A toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt exponentiële groei voor in het eindexamen wiskunde A havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 68 vragen over exponentiële groei, 18% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.
In welk examen wiskunde A havo stonden de meeste vragen over exponentiële groei?
In het examen van 2019, tijdvak 1, met 9 vragen: 1-7, 19, 23.
Hoe oefen ik examenvragen over exponentiële groei?
Op deze pagina staan alle vragen over exponentiële groei met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.