Examenvragen formules en grafieken wiskunde A havo

108 vragen over formules en grafieken uit 17 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Formules en grafieken komt in 17 van de 18 examens wiskunde A havo voor, met 108 vragen (29% van alle examenvragen). Het meest in 2018, tijdvak 2 (14 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over formules en grafieken

Per examen de vragen over formules en grafieken, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Fitnesscentra

In de rest van deze opgave kijken we naar de ontwikkeling van het totaal aantal klanten van de fitnesscentra in Nederland. We gaan op zoek naar een formule waarmee deze ontwikkeling beschreven kan worden. De formule moet voldoen aan de volgende eisen:

  • Op 1 januari 2019 zijn er 2,586 miljoen klanten.
  • Vanaf 1 januari 2019 neemt het aantal klanten steeds toe.
  • Op den duur bereikt het aantal klanten net niet de waarde van 3 miljoen.

Eerst kijken we naar formules van de vorm (formule 1):

N = b \cdot g^{t}

Hierin is N het aantal klanten (in miljoenen), t het aantal jaren na 1 januari 2019 en b en g zijn getallen.

Formules van deze vorm kunnen niet tegelijkertijd aan alle drie de genoemde eisen voldoen.

Vraag 7 3 punten

Leg voor elk van de drie genoemde eisen uit of formules van de vorm van formule 1 er aan kunnen voldoen.

Bekijk het antwoord

Formule 1 kan voldoen aan eis 1 door voor b de waarde 2,586 te kiezen

Formule 1 kan voldoen aan eis 2 indien g groter is dan 1

Formule 1 kan niet voldoen aan eis 3, want om N te laten toenemen moet g groter zijn dan 1, maar dan groeit N bij een formule van deze vorm ook onbeperkt door

Vraag 7 in het hele examen

De volgende formule voldoet wel aan alle drie de eisen (formule 2):

N = \frac{3}{1 + 0{,}16 \cdot 0{,}92^{t}}

Hierin is N het aantal klanten (in miljoenen) en t het aantal jaren na 1 januari 2019.

Vraag 8 4 punten

Toon aan dat formule 2 aan alle drie de eisen voldoet.

Bekijk het antwoord

t = 0 invullen in formule 2 geeft afgerond N = 2,586 (dus formule 2 voldoet aan eis 1)

In formule 2 wordt de noemer steeds kleiner als t toeneemt (omdat 0,92^t afneemt)

Dan neemt N steeds toe (omdat er een constant getal gedeeld wordt door een steeds kleiner wordend getal, dus formule 2 voldoet aan eis 2)

(Voor grote waarden van t nadert 0,92^t naar 0, dus) op den duur bereikt het aantal klanten volgens formule 2 net niet de waarde 3 ($\frac{3}{1 + 0{,}16 \cdot 0} = 3$, dus formule 2 voldoet aan eis 3)

Opmerking: Als in plaats van het tweede en derde antwoordelement een schets met toelichting gebruikt wordt, voor deze vraag geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 8 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Palingen

Opgavetekst

Palingen zijn vissen die op de lijst van bedreigde diersoorten staan. In Europa is de palingstand (het aantal palingen) in de periode 1950-2004 sterk gedaald. Dit is te zien aan de indexcijfers in de figuur. De verticale as, waarop de indexcijfers staan, heeft een logaritmische schaalverdeling. De indexcijfers geven aan hoeveel procent de palingstand in een bepaald jaar is ten opzichte van een gekozen basisjaar. Het basisjaar in de figuur is 1950, dus het indexcijfer van 1950 is 100. Het indexcijfer van 1969 is 32. Dit betekent dat in 1969 de palingstand 32 procent is van de palingstand in 1950.

De conditie van een paling wordt berekend met de formule (formule 3):

C = \frac{100G}{L^{3}}

Hierin is C de conditie, G het gewicht (in grammen) en L de lengte (in cm).

Stel dat de lengte van een paling met 50% toeneemt.

Vraag 17 4 punten

Bereken met welk percentage het gewicht van deze paling moet toenemen om ervoor te zorgen dat de conditie gelijk blijft.

Bekijk het antwoord

De lengte neemt met een factor 1,5 toe

$L^{3}$ neemt met een factor $1{,}5^{3}$ (= 3,375) toe

(Om C gelijk te houden) moet G (ook) met een factor 3,375 toenemen

Het antwoord: 237,5(%)

Opmerking: Als met een getallenvoorbeeld is gewerkt, voor deze vraag geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 17 in het hele examen

Door de formules 2 en 3 te combineren, is een formule van de volgende vorm af te leiden (formule 4):

C = 0{,}08 \cdot L^{0{,}2}

Hierin is C de conditie en L de lengte (in cm).

Het getal 0,2 in formule 4 is een afgerond getal.

Vraag 18 3 punten

Bereken dit getal in vier decimalen.

Bekijk het antwoord

C = \frac{100 \cdot 0{,}0008 \cdot L^{3{,}2049}}{L^{3}}

Het inzicht dat $\frac{L^{3{,}2049}}{L^{3}} = L^{3{,}2049 - 3}$

Het antwoord: 0,2049

Opmerkingen: Als met een getallenvoorbeeld wordt gerekend, voor deze vraag geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 18 in het hele examen

Voor de gemiddelde zwemsnelheid van een paling geldt (formule 5):

v = 0{,}5 \cdot L

Hierin is v de gemiddelde zwemsnelheid (in cm/s) en L de lengte (in cm).

Ga uit van een paling met een conditie van 0,191.

Vraag 19 5 punten

Bereken met de formules 4 en 5 hoeveel dagen deze paling doet over een reis van 6000 km (van Nederland naar de Sargassozee). Geef je antwoord in hele dagen.

Bekijk het antwoord

De vergelijking $0{,}08 \cdot L^{0{,}2} = 0{,}191$ moet worden opgelost

Beschrijven hoe de oplossing L = 77,5...(cm) gevonden kan worden

v = 0,5 · 77,5... (≈ 38,7... cm/s)

De reis (over 6000 km = 600 000 000 cm) duurt $\frac{600\,000\,000}{38{,}7\ldots} (= 15\,469\,074{,}9\ldots)$ (seconden)

Het antwoord: $\left(\frac{15\,469\,074{,}9\ldots}{60 \cdot 60 \cdot 24} = 179{,}0\ldots\right)$ 179 (dagen)

Opmerking: Als in plaats van 0,2 met een nauwkeurigere waarde wordt gerekend, leidend tot een daarbij passend antwoord, voor deze vraag geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Plasticafval

Opgavetekst

Jaarlijks produceren wij een grote hoeveelheid plasticafval. Een groot deel hiervan wordt ingezameld en daarna gerecycled, verbrand of op een afvalberg gestort. Het deel dat niet wordt ingezameld, wordt niet verwerkt.

In de figuur zie je voor Europa welk deel van het plasticafval in 2005 en in 2019 werd gerecyled, verbrand, gestort of niet verwerkt.

figuur

verwerking20052019
gerecycled712
verbrand2038
gestort6244
niet verwerkt116

In 2005 werd er in Europa in totaal 12,26 miljoen ton plasticafval geproduceerd. In 2019 was dit gestegen naar 15,26 miljoen ton.

Voor de toekomst zijn we vooral geïnteresseerd in het percentage wereldwijd gerecycled plasticafval $P_r$. Omdat de vier percentages $P_b$, $P_s$, $P_{nv}$ en $P_r$ samen 100% moeten zijn, kun je met behulp van formule 1, 2 en 3 een formule opstellen voor $P_r$. Deze formule is van de vorm:

P_r=\ldots\cdot t+\ldots\quad\text{(formule 4)}

Hierin is t het aantal jaren na 2005.

Op de puntjes in formule 4 moeten getallen staan.

Vraag 5 4 punten

Bereken de getallen die op de puntjes in formule 4 moeten staan. Geef je antwoorden in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • $100=P_b+P_s+P_{nv}+P_r$.
  • $100=0{,}42t+13{,}17-0{,}47t+55{,}73-0{,}24t+25{,}95+P_r$.
  • $100=94{,}85-0{,}29t+P_r$.
  • $P_r=0{,}29t+5{,}15$: de getallen zijn 0,29 en 5,15.

Opmerking

Alternatieve route, ieder element 1 punt: P_r=100−P_b−P_s−P_nv; bij t=0 is P_r=5,15; bij t=1 is P_r=5,44; de jaarlijkse toename is 0,29. Beoordeel één complete route.

Vraag 5 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Levensduur van apparaten

Opgavetekst

Een apparaat, zoals een vaatwasser of een stofzuiger, gaat na verloop van tijd een keer kapot. Het apparaat is dan aan het einde van zijn levensduur.

Een fabrikant heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de levensduur van twee van zijn vaatwassers: type A en type B. De onderzoeksresultaten zijn verwerkt in de figuur.

Doorgetrokken curve type A en gestippelde curve type B; horizontaal jaren, verticaal percentage kapot.
figuur: percentage kapotte vaatwassers na t gebruiksjaren — Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling, 2026

In de figuur kun je bijvoorbeeld aflezen dat van beide typen vaatwassers 80% nog werkte na ongeveer 5,5 gebruiksjaren.

Het aantal gebruiksjaren t waarbij 25% van de vaatwassers nog werkte, is voor type A en type B verschillend.

Fabrikanten gebruiken formules om het percentage P van de apparaten dat kapot is na t gebruiksjaren te schatten. Zo’n formule is van de vorm:

P=100\left(1-0{,}368^{(t/s)^v}\right)\quad\text{(formule 1)}

Hierin zijn s en v vaste waarden, die horen bij een bepaald apparaat.

Een fabrikant gebruikt formule 1 voor de levensduur van zijn broodroosters. Bij de broodroosters horen s=4 en v=2. Formule 1 is dan te herleiden tot:

P=100-100\cdot0{,}368^{0{,}0625t^2}\quad\text{(formule 2)}

Met P het percentage van de apparaten dat kapot is na t gebruiksjaren.

Vraag 17 4 punten

Geef deze herleiding.

Bekijk het antwoord
  • $P=100(1-0{,}368^{(t/4)^2})$.
  • $P=100-100\cdot0{,}368^{(t/4)^2}$.
  • $P=100-100\cdot0{,}368^{t^2/4^2}$.
  • $P=100-100\cdot0{,}368^{(1/16)t^2}=100-100\cdot0{,}368^{0{,}0625t^2}$.

Vraag 17 in het hele examen

Op den duur gaan alle broodroosters een keer kapot.

Vraag 19 3 punten

Beredeneer dit met behulp van formule 2, zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden.

Bekijk het antwoord
  • Als t heel groot wordt, wordt 0,0625t² heel groot.
  • $0{,}368^{0{,}0625t^2}$ wordt dan ongeveer 0, omdat de groeifactor kleiner is dan 1.
  • P wordt ongeveer 100 − 100 × 0 = 100; dus alle broodroosters gaan kapot.

Vraag 19 in het hele examen

Een fabrikant gebruikt formule 1 voor de levensduur van zijn stofzuigers. Bij de stofzuigers hoort v=3. Uit een marktonderzoek is bekend dat 736 van de 920 verkochte stofzuigers kapot waren na zes gebruiksjaren.

Vraag 20 4 punten

Bereken met behulp van formule 1 de waarde van s die bij deze stofzuigers hoort. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • P = (736/920) × 100 = 80%.
  • $100(1-0{,}368^{(6/s)^3})=80$.
  • Beschrijven hoe deze vergelijking wordt opgelost.
  • s = 5,1.

Vraag 20 in het hele examen

2025, tijdvak 1: CO2 en andere broeikasgassen

Opgavetekst

FORMULEBLAD

Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen

2×2-kruistabel $\begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}$, met $\mathit{phi} = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$, waarin a, b, c en d absolute aantallen zijn

  • als $\mathit{phi} < -0,4$ of $\mathit{phi} > 0,4$, dan zeggen we “het verschil is groot”
  • als $-0,4 \le \mathit{phi} \le -0,2$ of $0,2 < \mathit{phi} \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
  • als $-0,2 \le \mathit{phi} \le 0,2$, dan zeggen we “het verschil is gering”

Maximaal verschil in cumulatief percentage (max $V_{cp}$) (met voor beide groepen een steekproefomvang $n > 100$)

  • als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”
  • als $20 < \max V_{cp} \le 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
  • als $\max V_{cp} \le 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”

Effectgrootte $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \ge \bar{X}_2$), $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen

  • als $E > 0,8$, dan zeggen we “het verschil is groot”
  • als $0,4 < E \le 0,8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
  • als $E \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is gering”

Twee boxplots vergelijken

  • als de boxen (noot 1) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”
  • als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
  • in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”

noot 1 De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.

Betrouwbaarheidsintervallen

Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.

Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is $\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}$, met $\bar{X}$ het steekproefgemiddelde, $n$ de steekproefomvang en $S$ de steekproefstandaardafwijking.

De gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per US-dollar bruto nationaal product ($\frac{U}{BNP}$) laat een dalende trend zien na 2017.

Vraag 5 3 punten

Beredeneer dit aan de hand van de gegeven formules, zonder hierbij gebruik te maken van getallenvoorbeelden of van een schets of tekening van de grafiek van $\frac{U}{BNP}$.

Bekijk het antwoord
  • De teller en noemer van de breuk groeien beide exponentieel
  • De teller groeit langzamer dan de noemer
  • Hierdoor wordt (de waarde van) de breuk ($\frac{U}{BNP}$) steeds kleiner (dus er is sprake van een dalende trend)

of

  • De groeifactor in de formule voor het BNP is groter dan de groeifactor in de formule voor de U
  • Het BNP wordt dus sneller groter dan de U
  • Hierdoor wordt (de waarde van) de breuk ($\frac{U}{BNP}$) steeds kleiner (dus er is sprake van een dalende trend)

Vraag 5 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Hoe zwaar is een bergbeklimming met de fiets?

Opgavetekst

Elke zomer zijn er heel wat Nederlandse wielrenners te vinden op bergwegen in Frankrijk. Deze hele opgave gaat over bergbeklimmingen met de fiets.

Er bestaat een model waarmee de zwaarte van een bergbeklimming met de fiets, berekend kan worden. Volgens dit model geldt:

I = \frac{h^{2}}{10\,000 \cdot w}

(formule 1) Hierin is:

  • $I$ de zwaarte-index
  • $h$ het hoogteverschil tussen begin- en eindpunt van de beklimming (in meter)
  • $w$ de weglengte die tijdens de beklimming wordt afgelegd (in kilometer)

Hoe groter de zwaarte-index, hoe zwaarder de bergbeklimming.

Voor de beklimming van de Franse berg Mont Ventoux geldt een zwaarte-index van 12,1. In Nederland bevindt zich de Vaalserberg. Bij de beklimming van deze berg vanuit het dorp Vaals leg je 2830 meter af om de top te bereiken. Het hoogteverschil bij deze beklimming is 143 meter.

Vraag 18 3 punten

Bereken hoeveel keer zo groot de zwaarte-index van de beklimming van de Mont Ventoux is als die van de beklimming van de Vaalserberg. Geef je antwoord als geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • $h = 143$ en $w = 2{,}83$
  • De zwaarte-index van de beklimming van de Vaalserberg is $\frac{143^{2}}{10\,000 \cdot 2{,}83} (= 0{,}722...)$
  • Het antwoord: $\left(\frac{12{,}1}{0{,}722...} = 16{,}7...\right)$, dus de zwaarte-index van de beklimming van de Mont Ventoux is 17 (keer zo groot als die van de beklimming van de Vaalserberg)

Vraag 18 in het hele examen

De beklimming van de Franse berg Alpe d’Huez start vanuit het dorpje Bourg d’Oisans op een hoogte van 799 meter. Het eindpunt ligt op een hoogte van 1860 meter. De zwaarte-index van deze beklimming is 9,2.

Vraag 19 4 punten

Bereken de weglengte van deze beklimming. Geef je antwoord in gehele kilometers.

Bekijk het antwoord
  • $h = 1860 - 799 (= 1061)$
  • De vergelijking $\frac{1061^{2}}{10\,000 \cdot w} = 9{,}2$ moet worden opgelost
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost
  • Het antwoord: 12 (km)

Vraag 19 in het hele examen

Formule 1 kan worden herleid tot de vorm:

h = 100 \cdot \sqrt{w \cdot I}

(formule 2)

Vraag 20 2 punten

Geef deze herleiding.

Bekijk het antwoord
  • $h^{2} = 10\,000 \cdot w \cdot I$
  • $h = \left(\sqrt{10\,000 \cdot w \cdot I}\right) = \sqrt{10\,000} \cdot \sqrt{w \cdot I} (= 100 \cdot \sqrt{w \cdot I})$

Vraag 20 in het hele examen

Iemand zoekt een bergbeklimming met een maximale weglengte van 4 km. De zwaarte-index moet tussen die van de Alpe d’Huez (9,2) en die van de Mont Ventoux (12,1) in liggen. Om zo’n bergbeklimming te vinden, geeft hij met behulp van formule 2 in een assenstelsel het gebied aan met de combinaties van w en h die leiden tot een dergelijke I. Op de uitwerkbijlage is het assenstelsel al getekend.

Vraag 21 3 punten

Teken in het assenstelsel op de uitwerkbijlage het juiste gebied.

Leeg assenstelsel met w (km) van 0 tot 4 op de horizontale as en h (m) van 0 tot 800 op de verticale as, waarin het gebied getekend moet worden. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 1

Bekijk het antwoord
  • Het tekenen van de grafiek die hoort bij I = 9,2
  • Het tekenen van de grafiek die hoort bij I = 12,1
  • Het aangeven van het gebied tussen deze twee grafieken

Opmerking

Bij het tekenen van de grafieken is verticaal een marge van 2 mm toegestaan.

Vraag 21 in het hele examen

2025, tijdvak 2: wereldbevolking

Opgavetekst

In 2015 had de Wereldbank de ambitie om het percentage van de wereldbevolking dat in extreme armoede leeft, uiterlijk in het jaar 2030 onder de 3,0 te krijgen. De Wereldbank rapporteert dat in de periode 1990-2015 dit percentage bij benadering jaarlijks met 1 afnam. Neem aan dat deze constante daling zich na 2015 op dezelfde wijze voortzet.

We nemen aan dat de wereldbevolking in de periode van 1990-2015 exponentieel groeide en we maken gebruik van de gegevens van 1990 en 2015. Hieruit volgt de volgende formule, die een goede benadering voor de omvang van de wereldbevolking geeft:

B = 5, 28 ·1,013t Hierin is B de wereldbevolking in miljarden en t het aantal jaren na 1990.

noot 1 uitgaande van basisjaar 2011

De internationale armoedegrens is voor iedereen in de wereld gelijk, dus onafhankelijk van het land waarin iemand leeft. Onderzoekers bij de Wereldbank hebben voorgesteld om bij studies naar extreme armoede ook te kijken naar een nationale armoedegrens N (in US$ per persoon per dag2)). Deze grens verschilt per land en ligt hoger naarmate een land welvarender is. Hoe welvarend een land is, wordt uitgedrukt in de welvaartsscore W (in US$ per persoon per dag). In de figuur is van diverse landen het verband weergegeven tussen de nationale armoedegrens N en de welvaartsscore W. Beide assen in de figuur hebben een logaritmische schaalverdeling. Er is een lijn getekend die past bij de losse punten in het rechterdeel van de figuur.

figuur nationale armoedegrens en welvaartsscore

Een land heeft een welvaartsscore van 8.

noot 2 uitgedrukt in US$ ten opzichte van 2011 per persoon per dag (US$ p.p.p.d)

In de figuur is te zien dat de nationale armoedegrens nooit onder de internationale armoedegrens van 1,9 komt. In de figuur is een lijn getekend door de punten met W ≥ 10 . Bij deze lijn past de formule:

N = 0,88 · W 0,83 (formule 1) De onderzoekers gebruikten echter in hun rapport een andere formule: N = 1,00 + 0,5 · W (formule 2) In beide formules is N de nationale armoedegrens van een land en W de welvaartsscore van dat land, beide in US$ per persoon per dag. Beide formules zijn geldig voor W ≥ 10 .

Formule 2 geeft steeds een grotere uitkomst voor N dan formule 1. De onderzoekers konden formule 2 toch gebruiken, omdat de uitkomsten van de twee formules niet veel van elkaar verschillen voor bepaalde welvaartsscores W.

Het gebruik van de nationale armoedegrens in plaats van de internationale armoedegrens leidt tot een andere kijk op de omvang van het probleem van extreme armoede in de wereld.

Voor het aantal mensen dat in extreme armoede leeft, gelden bij benadering de volgende formules: Ai = (35,9

  • 1,04 · t ) · 0,0528 ·1,013t

An = (44,2

  • 0,51· t ) · 0,0528 ·1,013t Hierin is A i het aantal mensen (in miljarden) dat in extreme armoede leeft bij gebruik van de internationale armoedegrens, A n het aantal mensen (in miljarden) dat in extreme armoede leeft bij gebruik van de nationale armoedegrens en t het aantal jaren na 1990.

Er komt een moment waarop er geen mensen meer in extreme armoede leven, wanneer je uitgaat van de formule van A i .

Vraag 13 2 punten

Bepaal met behulp van de figuur de nationale armoedegrens in dit land.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven

Bekijk het antwoord

Opmerking Voor deze vraag mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 4 punten

Bereken tot en met welke welvaartsscore W het verschil tussen de uitkomsten van beide formules voor N kleiner is dan 1. Geef je antwoord in één decimaal.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven

Bekijk het antwoord
  • De vergelijking 1, 00 + 0,5 · W − 0,88 · W 0,83 = 1 moet worden opgelost (1)
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1)
  • De oplossing is W = 27,80... (1)
  • Het antwoord: (tot en met een welvaartsscore van) 27,8 (US$ per persoon per dag) (1)

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Eurobankbiljetten

Opgavetekst

In opdracht van De Nederlandsche Bank is in februari 2023 onderzocht hoe (volwassen) Nederlanders het uiterlijk van (euro)bankbiljetten waarderen. Het onderzoek is uitgevoerd door middel van telefonische interviews. Er zijn daarvoor 20 823 telefoonnummers willekeurig door een computer bedacht. Daarvan bleek 51% geen gehoor te geven, in gesprek te zijn of er was sprake van een niet bestaand nummer. De resterende telefoonnummers leverden 1003 deelnemers op die meegedaan hebben aan het telefonisch interview.

De 1003 deelnemers vormen op deze manier een steekproef uit de populatie Nederlanders.

Bij de deelnemers aan het telefonisch interview werd gevraagd naar een aantal kenmerken (statistische variabelen) zoals

  • het geslacht,
  • de leeftijd (in jaren),
  • het aantal leden van het huishouden,
  • het wel of niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten,
  • de provincie waarin men woont.

In het onderzoek is ook gevraagd naar de waardering van de bankbiljetten. Zie de figuur voor het resultaat.

figuur

Je kunt met de gegevens in de figuur berekenen hoeveel procent van de deelnemers die wel hun waardering van de bankbiljetten hebben gegeven, de bankbiljetten ‘erg mooi’ of ‘tamelijk mooi’ vindt.

Ook in andere jaren is er onderzoek gedaan naar de waardering van bankbiljetten. In de rest van deze opgave gaan we ervan uit dat alle onderzoeken naar de waardering van de bankbiljetten representatief zijn voor Nederlanders.

Om de waardering van de bankbiljetten te meten, gebruikt men de volgende formule om het percentage ‘mooi’ ( Pmooi ) te berekenen:

In deze formule staat bijvoorbeeld aantal ‘erg mooi’ voor het aantal onderzoeksdeelnemers dat aangeeft de bankbiljetten ‘erg mooi’ te vinden.

In 2002 was Pmooi gelijk aan 65. Met de gegevens in de figuur over het onderzoek onder de 1003 deelnemers in 2023 en de formule kunnen we nu Pmooi in 2023 en in 2002 vergelijken.

Stel dat een aantal van de onderzoeksdeelnemers die geen waardering hebben gegeven voor de bankbiljetten, bij een heroverweging toch beslissen de bankbiljetten ‘tamelijk lelijk’ te vinden, en dat de overige deelnemers bij hun standpunt blijven. Dan zal de waardering van de bankbiljetten afnemen.

De 1003 deelnemers aan het onderzoek in 2023 zijn op basis van het kenmerk ‘wel of niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten’ onderverdeeld in de groepen A en B. Zie de tabel.

tabel percentage deelnemers groep A en B in 2023 groep A beroepsmatig omgaan met bankbiljetten 17,1% groep B niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten 82,9%

Er blijkt een verschil te bestaan tussen groep A en B: 50% van de deelnemers in groep A en 61% van de deelnemers in groep B verwacht dat er over vijf jaar minder met contant geld betaald zal worden.

Vraag 20 3 punten

Beredeneer, zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden, dat Pmooi volgens de formule in dit geval inderdaad afneemt.

Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven

Bekijk het antwoord
  • Aantal ‘geen waardering gegeven’ wordt kleiner, dus de noemer (van de breuk in de formule voor Pmooi ) wordt groter (1)
  • De teller (van de breuk in de formule voor Pmooi ) blijft gelijk (1)
  • De breuk in de formule voor Pmooi wordt kleiner (dus het percentage ‘mooi’ neemt af) (1)

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Ff me telefoon opladen

Opgavetekst

Figuur 1 en 2

Figuur 1 en 2
Figuur 1 en 2 figuur 1 PRO 5 figuur 2 PRO 6

Links figuur 1 (PRO 5), rechts figuur 2 (PRO 6). Horizontale as: tijd in minuten, van 0 tot 90. Linkeras: vermogen in W, van 0 tot 20; doorgetrokken lijn. Rechteras: batterijpercentage in procent, van 0 tot 100; stippellijn. Legenda: vermogen en batterijpercentage. Bij PRO 5 levert de oplader de eerste 15 minuten 17 W en daalt het vermogen daarna. Bij PRO 6 levert de oplader de eerste 15 minuten 14 W en daalt het vermogen daarna. Het batterijpercentage van PRO 6 bereikt 100 procent rond 60 minuten, dat van PRO 5 later.

Figuur 1 PRO 5

Figuur 1 PRO 5
Figuur 1 PRO 5 figuur 1 PRO 5

Vergrote figuur 1 (PRO 5) op de uitwerkbijlage, met de tijd in minuten op de horizontale as en het batterijpercentage in procent op de rechteras. De doorgetrokken vermogensgrafiek en de linkeras zijn weggelaten. Op deze figuur wordt getekend.

Vraag 1 3 punten

In de figuren 1 en 2 zie je de grafieken die horen bij twee types telefoons (PRO 5 en PRO 6). Op de horizontale as staat de tijd vanaf het moment dat de lege telefoon aan de oplader gelegd wordt. Het batterijpercentage van de PRO 5 neemt in de eerste 30 minuten lineair toe. Als het batterijpercentage op dezelfde manier zou blijven toenemen, dan is de totale oplaadtijd (van 0 tot 100%) korter dan nu af te lezen is uit figuur 1. Bepaal door te tekenen in de figuur op de uitwerkbijlage hoeveel minuten de totale oplaadtijd in dat geval zou zijn. Geef je antwoord in hele minuten.

Bekijk het antwoord
  • Het inzicht dat het lineaire deel van de grafiek op de uitwerkbijlage naar rechts verlengd moet worden (1p)
  • Het aangeven dat er wordt afgelezen op hoogte 100 procent (1p)
  • Het antwoord: 50 minuten (1p)

Het lineaire deel van de grafiek (de eerste 30 minuten, van 0 naar 60 procent) wordt naar rechts verlengd tot het batterijpercentage 100 procent bereikt. Op de hoogte van 100 procent wordt de tijd afgelezen: 50 minuten.

Als gevolg van tekenafwijkingen kan de afgelezen waarde redelijk variëren. Daar rekening mee houden bij de correctie.

Vraag 1 in het hele examen

Figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 PRO 5 Djimon
Figuur 1 PRO 5 Djimon figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 (PRO 5, Djimon) op de uitwerkbijlage: batterijpercentage in procent tegen de tijd in minuten, van 0 tot 90 minuten, op een raster voor het aflezen.

Figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 PRO 6 Sasha
Figuur 2 PRO 6 Sasha figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 (PRO 6, Sasha) op de uitwerkbijlage: batterijpercentage in procent tegen de tijd in minuten, van 0 tot 90 minuten, op een raster voor het aflezen. De stippellijn bereikt 100 procent rond 60 minuten.

Vraag 2 4 punten

Djimon heeft een PRO 5 en Sasha heeft een PRO 6. Ze leggen hun telefoons op hetzelfde moment aan de oplader. Sasha's telefoon had op dat moment een batterijpercentage van 10%. Beide telefoons bereiken na verloop van tijd op precies hetzelfde moment een batterijpercentage van 90%. Bepaal voor hoeveel procent de batterij van Djimon opgeladen was op het moment dat zijn telefoon aan de oplader gelegd werd. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuren op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord in hele procenten.

Bekijk het antwoord
  • Bij Sasha is de tijd bij 10% gelijk aan 4 minuten en bij 90% gelijk aan 44 minuten (1p)
  • De batterij van Sasha gaat in 40 minuten (44 - 4) van 10% naar 90% (1p)
  • De batterij van Djimon zou in 57,5 minuten van 0% naar 90% gaan (1p)
  • De batterij van Djimon was op het moment van aansluiten 35% vol, omdat hij 40 minuten eerder aan de oplader lag dan de 57,5 minuten (1p)

De tijden in het eerste en derde onderdeel mogen met een marge van 2 minuten worden afgelezen. Het percentage in het vierde onderdeel mag met een marge van 2 procent worden afgelezen.

Vraag 2 in het hele examen

Figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 PRO 5 Djimon
Figuur 1 PRO 5 Djimon figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 (PRO 5, Djimon) op de uitwerkbijlage: batterijpercentage in procent tegen de tijd in minuten, op een raster voor het aflezen van de gestippelde grafiek.

Figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 PRO 6 Sasha
Figuur 2 PRO 6 Sasha figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 (PRO 6, Sasha) op de uitwerkbijlage: batterijpercentage in procent tegen de tijd in minuten, op een raster voor het aflezen van de gestippelde grafiek.

Vraag 3 2 punten

Het eerste stuk van de gestippelde grafieken in figuur 1 en figuur 2 is voor zowel de PRO 5 als de PRO 6 te beschrijven door een formule van de vorm $B = c \cdot t$, waarbij B het batterijpercentage in procenten is, t de tijd in minuten en c een getal. Onderzoek of het getal c bij de PRO 5 groter is dan bij de PRO 6. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuren op de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • Voorbeeld: in de eerste 30 minuten neemt het batterijpercentage van de PRO 5 met 60% toe en dat van de PRO 6 met 70% (1p)
  • Dan is c bij de PRO 5 kleiner dan bij de PRO 6: c = 60 : 30 = 2 en c = 70 : 30 = 2,3..., dus c is bij de PRO 5 niet groter (1p)

De percentages in het eerste onderdeel mogen met een marge van 2 procent worden afgelezen. Als een juiste toelichting ontbreekt, voor deze vraag geen scorepunten toekennen.

Vraag 3 in het hele examen

Figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 PRO 5 Djimon
Figuur 1 PRO 5 Djimon figuur 1 PRO 5 Djimon

Figuur 1 (PRO 5, Djimon) op de uitwerkbijlage, met de tijd in minuten op de horizontale as, op een raster.

Figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 PRO 6 Sasha
Figuur 2 PRO 6 Sasha figuur 2 PRO 6 Sasha

Figuur 2 (PRO 6, Sasha) op de uitwerkbijlage, met de tijd in minuten op de horizontale as, op een raster.

Vraag 5 2 punten

Als de telefoons van Sasha en Djimon beide vanaf een batterijpercentage van 0% 90 minuten aan de oplader worden gelegd, dan hoeft de oplader van Sasha minder vermogen te leveren dan die van Djimon. Leg aan de hand van de figuren 1 en 2 op de uitwerkbijlage uit waarom dit klopt.

Bekijk het antwoord
  • Een toelichting in de vorm van een tabel, schets of redenering waaruit blijkt dat de grafiek van het geleverde vermogen bij de PRO 6 (op elk moment) onder die van de PRO 5 ligt (2p)

Voor een niet volledig juist antwoord mag 1 scorepunt worden toegekend.

Vraag 5 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Hart-lopen

Opgavetekst

Bron 10

soort trainingpercentage van de maximale hartslag
warming-up / coolingdown45 – 60
rustige duurtraining60 – 70
intensieve duurtraining70 – 80
maximale duurtraining80 – 90
zware kortdurende inspanningstraining90 – 100

Vraag 11 3 punten

Voor de maximale hartslag van een getrainde man geldt formule 2: $M = 205{,}8 - 0{,}685 \cdot L$, waarin M de maximale hartslag in slagen per minuut is en L de leeftijd in hele jaren. De tabel geeft voor diverse soorten trainingen advies over de hartslag die je tijdens die training zou moeten aanhouden. Hans is een getrainde man van 48 jaar, houdt een rustige duurtraining en volgt daarbij het advies uit de tabel op. Bereken welke waarden van de hartslag er voor Hans mogelijk zijn waarbij hij zich houdt aan het advies. Geef de waarden in een geheel aantal slagen per minuut.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de maximale hartslag van Hans: $M = 205{,}8 - 0{,}685 \cdot 48 \approx 172{,}92$ slagen per minuut (1p)
  • Berekent $0{,}6 \cdot 172{,}92 = 103{,}752$ en $0{,}7 \cdot 172{,}92 = 121{,}044$ (1p)
  • Het antwoord: 104 tot en met 121 slagen per minuut (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 5 punten

Voor ongetrainde mannen geldt formule 1: $M = 220 - L$. Voor getrainde mannen geldt formule 2: $M = 205{,}8 - 0{,}685 \cdot L$. M is de maximale hartslag in slagen per minuut en L de leeftijd in hele jaren. De formules voor de maximale hartslag voor ongetrainde en getrainde mannen verschillen. Je kunt je afvragen bij welke leeftijden ze meer dan 5 slagen per minuut verschillen. Onderzoek bij welke leeftijden dit het geval is.

Bekijk het antwoord
  • De vergelijking $220 - L - (205{,}8 - 0{,}685 L) = 5$ moet worden opgelost (1p)
  • De vergelijking $205{,}8 - 0{,}685 L - (220 - L) = 5$ moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijkingen kunnen worden opgelost (1p)
  • De oplossingen zijn L = 29,2... en L = 60,9... (1p)
  • Het antwoord: bij leeftijden (van 18) tot en met 29 jaar en bij leeftijden van 61 jaar en hoger (1p)

Als in het eerste antwoordalternatief slechts één vergelijking is opgelost, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen. Bij het tweede alternatief (een tabel) mogen voor een niet volledige tabel 1, 2 of 3 scorepunten worden toegekend voor het eerste antwoordelement. Als in dat alternatief slechts het bovenste of slechts het onderste tabelgedeelte goed is berekend, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 3 punten

De Engelse fysioloog Hill stelde dat de hardloopprestatie wordt bepaald door de maximale zuurstofopname Z van het lichaam, uitgedrukt in het aantal milliliters per minuut per kilogram lichaamsgewicht. Formule 3: $Z = 15 \cdot \frac{M}{R}$, waarin M de maximale hartslag en R de hartslag in rust zijn, beide in slagen per minuut. Een marathon is 42,195 km. De gemiddelde snelheid v in km/uur is afhankelijk van Z volgens formule 4: $v = \frac{Z}{3{,}74}$. Als twee mannen dezelfde hartslag in rust hebben, dan kun je met behulp van de formules 3 en 4 beredeneren dat de persoon met een hogere maximale hartslag een snellere tijd kan lopen op de marathon dan de persoon met een lagere maximale hartslag. Geef deze redenering zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden.

Bekijk het antwoord
  • Als M groter is, dan is Z groter (1p)
  • Als Z groter is, dan is v groter (1p)
  • Als de gemiddelde snelheid groter is, wordt er een snellere tijd gelopen (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 4 punten

Formule 3: $Z = 15 \cdot \frac{M}{R}$ en formule 4: $v = \frac{Z}{3{,}74}$, met v in km/uur. Jan, die een marathon gaat lopen, heeft een maximale hartslag van 190 slagen per minuut en een hartslag in rust van 60 slagen per minuut. Een marathon is 42,195 km. Bereken met behulp van de formules 3 en 4 de tijd die hij op de marathon gaat lopen. Geef je antwoord in gehele minuten.

Bekijk het antwoord
  • Berekent Z = 15 · 190 / 60 = 47,5 ml/min per kg (1p)
  • Berekent v = 47,5 / 3,74 = 12,7... km/uur (1p)
  • Berekent de tijd op de marathon: 42,195 / 12,7... = 3,32... uur (1p)
  • Het antwoord: 199 minuten (of 3 uur en 19 minuten) (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 3 punten

Met behulp van de formules 3 en 4 is formule 5 af te leiden: $v = \frac{15}{3{,}74} \cdot \frac{M}{R}$. Vervolgens is er met behulp van de formules 2 en 5 een formule af te leiden die voor een getrainde man v uitdrukt in L en R. Deze formule is te schrijven in de vorm $v = \frac{a - b \cdot L}{R}$, waarin a en b getallen zijn. Leid formule 6 af uit de formules 2 en 5. Geef daarbij a en b in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Vult formule 2 in formule 5 in en komt tot $v = \frac{15}{3{,}74} \cdot \frac{205{,}8 - 0{,}685 L}{R}$ (of met 4,01... in plaats van 15/3,74) (1p)
  • Herleidt tot $v = \frac{3087 - 10{,}275 L}{3{,}74 R}$ (1p)
  • Komt tot $v = \frac{825{,}4 - 2{,}7 L}{R}$, dus a = 825,4 en b = 2,7 (1p)

Ook goed: de route via 15/3,74 = 4,01... (dan 4,01... · M/R, en daarna 4,01... · 205,8 = 825,4 en 4,01... · 0,685 = 2,7), met dezelfde drie punten.

Vraag 15 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Heel Holland Bakt

Figuur

Figuur
Figuur

Lijngrafiek van P (%) tegen F. Horizontale as: F van 0 tot 50. Verticale as: P in procent, van 0 tot 100. De lijn begint bij F = 1 op 0 procent en stijgt snel. Bij F = 10 ligt P op ongeveer 90 procent en bij F = 50 op ongeveer 98 procent.

Vraag 18 3 punten

Voor het percentage P van de uv A-straling dat geblokkeerd wordt, geldt $P = 100 \cdot \left(1 - \frac{1}{F}\right)$, waarbij F de factor van de crème is. In de figuur op de volgende pagina is de grafiek afgebeeld die bij de formule hoort. In de figuur is te zien dat de bescherming tegen uv A-straling toeneemt als de waarde van F toeneemt. Beredeneer aan de hand van de formule dat de bescherming tegen uv A-straling toeneemt als de waarde van F toeneemt, zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden.

Bekijk het antwoord
  • Als F toeneemt, neemt 1/F af, want 1 wordt gedeeld door een groter wordend getal (1p)
  • Dan neemt 1 - 1/F toe, want er wordt een kleiner wordend getal van 1 afgetrokken (1p)
  • Dan neemt 100 · (1 - 1/F) ook toe, dus wordt er een groter percentage uv A-straling geblokkeerd en neemt de bescherming toe (1p)

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 20 3 punten

Voor het percentage P van de uv A-straling dat geblokkeerd wordt, geldt $P = 100 \cdot \left(1 - \frac{1}{F}\right)$, waarbij F de factor van de crème is. In de richtlijnen van huidartsen worden vaak alleen de gewenste blokkeringspercentages (P) voor een crème genoemd. Het is dan handig om F te kunnen berekenen met een herleide vorm van de formule voor P. Herleid de formule voor P tot een vorm waarin F wordt uitgedrukt in P.

Bekijk het antwoord
  • Herleidt tot $\frac{P}{100} = 1 - \frac{1}{F}$ (1p)
  • Herleidt tot $\frac{1}{F} = 1 - \frac{P}{100}$ (1p)
  • Geeft $F = \frac{100}{100 - P}$ (of een gelijkwaardige uitdrukking) (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Printabonnement

Opgavetekst

tabel

Naam abonnementPrint GratisPrint SomsPrint Regelmatig
vast bedrag per maand€ 0€ 3€ 5
aantal gratis pagina’s per maand1550100
variabele kosten voor extra pagina’s€ 1 per 10 pagina’s€ 1 per 10 pagina’s€ 1 per 15 pagina’s

Vraag 20 3 punten

De afdrukkosten per pagina G kunnen voor elk abonnement, als het aantal pagina’s groter is dan het aantal gratis pagina’s, beschreven worden met een formule van de vorm: $G = c - \frac{d}{p}$ (formule 5), met c en d positieve getallen en p het aantal pagina’s. Beredeneer met behulp van formule 5 of de afdrukkosten per pagina dan afnemen of toenemen als het aantal pagina’s toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Als p toeneemt, wordt $\frac{d}{p}$ kleiner, want d is positief en constant (1p)
  • Er wordt dus steeds minder van c afgetrokken (1p)
  • G neemt toe als p toeneemt, dus de afdrukkosten per afgedrukte pagina nemen toe als het aantal afgedrukte pagina’s toeneemt (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Huisartsenzorg

Vraag 2 3 punten

In de rest van de opgave bedoelen we met ‘het aantal huisartsconsulten’ en ‘de uitgaven aan huisartsenzorg’ steeds de gemiddelde waarden. Voor ouderen is het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar hoger dan voor jongeren. Voor personen van 5 jaar tot en met 64 jaar geldt voor het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar A de volgende formule: $A = 1{,}75 + 0{,}05 \cdot l$ (formule 2). Hierin is l de leeftijd van de persoon in jaren. Bereken bij welke leeftijden volgens formule 2 het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar lager is dan 4,5.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking $1{,}75 + 0{,}05 \cdot l = 4{,}5$ op (1p)
  • Beschrijft hoe de oplossing gevonden kan worden en vindt $l = 55$ (1p)
  • Antwoord: bij leeftijden (van 5 jaar) tot en met 54 jaar is het aantal huisartsconsulten lager dan 4,5 (1p)

Een antwoord als ‘55 jaar en jonger’ geeft 1 scorepunt minder. Het juiste antwoord is van 5 jaar tot en met 54 jaar.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

Door de formules 1 en 2 te combineren kan voor personen van 5 jaar tot en met 64 jaar een formule worden afgeleid waarin de uitgaven aan huisartsenzorg per persoon per jaar (U) worden uitgedrukt in de leeftijd (l) van de persoon. Deze formule kan worden geschreven in de vorm $U = \ldots \cdot l + \ldots$ waarbij op de puntjes getallen staan. Formule 1: $U = 60 + 10 \cdot A$. Formule 2: $A = 1{,}75 + 0{,}05 \cdot l$. Geef de afleiding van de formule in deze vorm.

Bekijk het antwoord
  • Vult formule 2 in formule 1 in: $U = 60 + 10 \cdot (1{,}75 + 0{,}05 \cdot l)$ (1p)
  • Herleidt tot $U = 60 + 17{,}5 + 0{,}5 \cdot l$ (1p)
  • Antwoord: $U = 0{,}5 \cdot l + 77{,}5$ (1p)

Als de kandidaat bij het eerste antwoordelement geen haakjes heeft genoteerd en tot het antwoord $U = 0{,}05 \cdot l + 77{,}5$ komt, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Neem ook voor de groep van 65 jaar of ouder aan dat het verband tussen het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar (A) en de leeftijd in jaren (l) lineair is. Voor personen van 65 jaar is het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar gelijk aan 5. Voor personen van 80 jaar is dit aantal gelijk aan 9. Bereken met deze gegevens het aantal huisartsconsulten per persoon per jaar voor personen die 92 jaar oud zijn. Geef je antwoord als geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de toename per jaar: $\frac{9 - 5}{80 - 65} \approx 0{,}26$ huisartsconsulten per jaar (1p)
  • Berekent het aantal consulten voor 92 jaar: $9 + (92 - 80) \cdot 0{,}26 \approx 12{,}2$ (1p)
  • Antwoord: 12 huisartsconsulten per jaar (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Formules in de F1

Opgavetekst

figuur

figuur
figuur

Twee bochten naast elkaar. Links de scherpe bocht, met een kleine straal r. Rechts de flauwe bocht, met een grote straal r. Bij beide bochten is de straal r aangegeven met twee lijnen die vanuit het middelpunt naar de boog lopen.

Vraag 15 3 punten

Formule 1 (F1) is de hoogste klasse in de autosport. In een F1-race moet de coureur steeds inschatten met welke snelheid hij een bocht kan nemen. Voor de scherpte van de bocht geldt: hoe kleiner de straal r van de bocht, hoe scherper de bocht. Zie de figuur. Als de coureur sneller rijdt dan de maximale bochtensnelheid v, vliegt hij uit de bocht. Onder bepaalde omstandigheden geldt voor een bepaald type F1-auto het volgende verband tussen v en r: $r = \frac{4{,}026 \cdot v^2}{\left(7644 + 0{,}1929 \cdot v^2\right)^{0{,}8}}$ (formule 1). Hierin is r de straal van de bocht in meter en v de maximale bochtensnelheid in km per uur. Een coureur nadert een bocht met een straal van 80 meter. Bereken met behulp van formule 1 voor deze bocht de maximale bochtensnelheid in hele km per uur.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking op: $\frac{4{,}026 \cdot v^2}{\left(7644 + 0{,}1929 \cdot v^2\right)^{0{,}8}} = 80$ (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
  • Antwoord: 218 (km per uur), want $v \approx 218{,}7$ (1p)

Vraag 15 in het hele examen

uitwerkbijlage

uitwerkbijlage
uitwerkbijlage

Schets van de grafiek van formule 1, met v (km per uur) uitgezet tegen r (m). Horizontale as: r (m), met als ijkpunten 0, 50 en 100. Verticale as: v (km/u), met als ijkpunten 0, 100, 200 en 300. De lijn begint in de oorsprong, stijgt eerst steil en daarna steeds minder steil, en loopt bij r van ongeveer 125 m op tot ongeveer 350 km/u.

Vraag 16 2 punten

Op de uitwerkbijlage staat een schets van de grafiek die hoort bij het verband van formule 1. In deze schets is de maximale bochtensnelheid v uitgezet tegen de straal r van de bocht. Geef in de grafiek op de uitwerkbijlage het gebied aan waar de coureur uit de bocht vliegt. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Geeft in de grafiek het gebied boven de grafiek aan (de snelheden boven de grafiek) (1p)
  • Licht toe: de coureur vliegt uit de bocht als de snelheid groter is dan de maximale bochtensnelheid, en die snelheden liggen boven de grafiek (1p)

Het gebied boven de grafiek van formule 1 is het juiste gebied: daar ligt de snelheid hoger dan de maximale bochtensnelheid, en daar vliegt de coureur uit de bocht. Het gebied onder de grafiek is fout.

Als er geen juiste toelichting is gegeven, voor deze vraag geen scorepunten toekennen (opmerking bij deze vraag in het correctievoorschrift).

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Omdat de banden gedurende de race slijten, verliezen ze grip op het wegdek en lopen de rondetijden op. Daarom worden tijdens zogeheten pitstops de banden verwisseld voor nieuwe, maar dat wisselen kost wel tijd (pitstraat inrijden, banden wisselen, pitstraat uitrijden). Voor een bepaald type F1-auto kan het totale tijdverlies T in een race als gevolg van slijtage van de banden en het aantal pitstops worden gegeven door de formule: $T = n \cdot P + \frac{0{,}5 \cdot b \cdot L^2}{n+1}$ (formule 2). Hierin is T het totale tijdverlies in seconden, b de bandenslijtage, een getal dat onder andere afhangt van het circuit, L het aantal ronden van de race, n het aantal pitstops in de race en P het gemiddelde tijdverlies in seconden per pitstop. Als we bij een race van 60 ronden uitgaan van een bandenslijtage van 0,1 en een gemiddeld tijdverlies van 20 seconden per pitstop, dan kunnen we formule 2 herleiden tot de formule: $T = \frac{20n^2 + 20n + 180}{n+1}$ (formule 3). Geef deze herleiding.

Bekijk het antwoord
  • Vult b = 0,1, L = 60 en P = 20 in formule 2 in: $T = 20n + \frac{0{,}5 \cdot 0{,}1 \cdot 60^2}{n+1}$ (1p)
  • Berekent $0{,}5 \cdot 0{,}1 \cdot 60^2 = 180$ en schrijft $T = 20n + \frac{180}{n+1}$ (1p)
  • Schrijft $20n = \frac{20n(n+1)}{n+1}$ en voegt de termen samen tot één breuk: $T = \frac{20n(n+1) + 180}{n+1}$ (1p)
  • Herleidt tot $T = \frac{20n^2 + 20n + 180}{n+1}$ (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 19 4 punten

Als het gemiddelde tijdverlies per pitstop zou kunnen afnemen, dan kan het optimale aantal pitstops misschien toenemen om het totale tijdverlies in de race zo klein mogelijk te houden. Op een ander circuit, waar de race 45 ronden duurt, geldt voor een bepaalde F1-auto een bandenslijtage van 0,3. Je kunt dan met de volgende formule het optimale aantal pitstops bepalen: $N = -1 + \sqrt{\frac{3 \cdot 45^2}{20 \cdot P}}$ (formule 4). Hierin is N het (onafgeronde) optimale aantal pitstops en P het gemiddelde tijdverlies in seconden per pitstop. Op dit circuit geldt voor deze F1-auto dat het gemiddelde tijdverlies van een pitstop 24,8 seconden is. Uit de formule volgt dan dat N ongeveer 2,5 is. Er moet een keuze gemaakt worden of er nu 2 of 3 pitstops moeten plaatsvinden. Deze keuze zou makkelijker zijn als N precies 3 was geweest. Bereken hoeveel korter het gemiddelde tijdverlies per pitstop moet zijn om uit te komen op een optimaal aantal pitstops van precies 3. Geef je antwoord in seconden en in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking op: $3 = -1 + \sqrt{\frac{3 \cdot 45^2}{20P}}$ (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
  • Vindt $P \approx 18{,}98$ (1p)
  • Antwoord: 5,8 seconden korter per pitstop (24,8 - 18,98 = 5,8) (1p)

Vraag 19 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Minder rokers

Opgavetekst

Figuur 1 Percentage rokers 18 jaar of ouder

Percentage rokers 18 jaar of ouder
Figuur 1

Lijngrafiek. Horizontale as: jaar, van 1990 tot en met 2020. Verticale as: percentage, van 0 tot 50. Twee reeksen: mannen (doorgetrokken lijn met vierkantjes) en vrouwen (gestippelde lijn met bolletjes). Legenda rechts: mannen en vrouwen. Afleesbaar op 1 juli 2015: mannen ongeveer 30%, vrouwen ongeveer 22,5%.

Figuur 2 Percentage rokers 18 jaar of ouder

Percentage rokers 18 jaar of ouder
Figuur 2

Lijngrafiek met dezelfde assen als figuur 1: horizontaal het jaar van 1990 tot en met 2020, verticaal het percentage van 0 tot 50. Reeksen: mannen (doorgetrokken lijn met vierkantjes) en vrouwen (gestippelde lijn met bolletjes). Daarbij een rechte, dunne trendlijn voor vrouwen (legenda: trendlijn vrouwen), die loopt van ongeveer 30% in 1990 naar ongeveer 21% in 2018. Afleesbaar: het percentage vrouwen op 1 juli 1995 ongeveer 29% en op 1 juli 2004 ongeveer 26%.

Vraag 3 3 punten

Figuur 2 is ontstaan door in figuur 1 de trendlijn te tekenen voor het percentage van de vrouwen dat rookt.
De percentages van de vrouwen die roken op 1 juli in 1995 en 2004 liggen precies op de trendlijn. Met deze gegevens kan een formule voor de trendlijn worden opgesteld:
$P_v = -0,33t + 30,67$ (formule 2)
Hierin is $P_v$ het percentage van de vrouwen dat rookt en $t$ het aantal jaren vanaf 1 juli 1990.
De percentages van de vrouwen die roken in 1995 en 2004 zijn gehele getallen.
Bereken met deze percentages de getallen in formule 2 in drie decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Leest af dat de percentages van de vrouwen die roken op 1 juli 1995 en 2004 respectievelijk 29 en 26 zijn. (1p)
  • Berekent de richtingscoëfficiënt: (26 − 29) / (2004 − 1995) = −0,3333…, in drie decimalen −0,333. (1p)
  • Berekent het startgetal: 29 − (−0,3333…) · 5 = 30,6666…, in drie decimalen 30,667. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Aantal stemmen per liedje

Vraag 9 2 punten

De Top 2000 is een jaarlijks terugkerend radioprogramma. Mensen kunnen vooraf stemmen op liedjes. De 2000 populairste liedjes worden achter elkaar gedraaid. Alleen de aantallen stemmen op het liedje op positie 1 en het liedje op positie 2000 worden openbaar gemaakt. Men vermoedt dat de volgende formule een goede schatting geeft voor het aantal stemmen op een liedje in de ranglijst:
$S = \frac{E}{1 + \frac{E(N-1)}{2000 \cdot L}}$ voor $N = 1, 2, 3, \ldots, 2000$ (formule 1)
Hierin is: N de positie in de ranglijst; S het geschatte aantal stemmen op het liedje dat op positie N in de ranglijst staat; E het werkelijke aantal stemmen op het liedje dat op positie 1 in de ranglijst staat; L het werkelijke aantal stemmen op het liedje dat op positie 2000 in de ranglijst staat.
Met formule 1 kun je een schatting maken van het aantal stemmen op het liedje dat op positie 1 in de ranglijst staat.
Laat zien dat dit geschatte aantal overeenkomt met het werkelijke aantal stemmen op dit liedje.

Bekijk het antwoord
  • Vult N = 1 in formule 1 in: S = E / (1 + 0) = E. (1p)
  • Concludeert dat het geschatte aantal stemmen op positie 1 dus gelijk is aan het werkelijke aantal stemmen E op dat liedje. (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 3 punten

Men vermoedt dat de volgende formule een goede schatting geeft voor het aantal stemmen op een liedje in de ranglijst van de Top 2000:
$S = \frac{E}{1 + \frac{E(N-1)}{2000 \cdot L}}$ voor $N = 1, 2, 3, \ldots, 2000$ (formule 1), met N de positie in de ranglijst, S het geschatte aantal stemmen op het liedje op positie N, E het werkelijke aantal stemmen op het liedje op positie 1 en L het werkelijke aantal stemmen op het liedje op positie 2000.
Het liedje met de meeste stemmen komt op positie 1, het liedje dat daarna de meeste stemmen heeft, komt op positie 2, enzovoort. Logischerwijs zou dus het geschatte aantal stemmen S op een liedje lager moeten worden naarmate N groter wordt.
Laat met een redenering zien dat formule 1 deze eigenschap heeft.

Bekijk het antwoord
  • Redeneert dat als N groter wordt, de teller E(N − 1) groter wordt (N is minstens 1 en E is positief), en dus ook de noemer en de breuk E(N − 1) / (2000 · L) groter worden (L is positief en constant). (1p)
  • Redeneert dat de noemer 1 + E(N − 1) / (2000 · L) dus groter wordt, en dat daardoor de breuk S kleiner wordt bij groter wordende N, omdat er bij de groter wordende breuk alleen de constante 1 wordt opgeteld. (1p)
  • Concludeert dat de uitkomst van S lager wordt naarmate N groter wordt, zoals het verwachte gedrag van de ranglijst vereist. (1p)

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 4 punten

Men vermoedt dat de volgende formule een goede schatting geeft voor het aantal stemmen op een liedje in de ranglijst van de Top 2000:
$S = \frac{E}{1 + \frac{E(N-1)}{2000 \cdot L}}$ (formule 1), met N de positie in de ranglijst, S het geschatte aantal stemmen, E het werkelijke aantal stemmen op positie 1 en L het werkelijke aantal stemmen op positie 2000.
Voor de Top 2000 van 2006 geldt: het liedje op positie 1 had 10 000 stemmen; het liedje op positie 2000 had 150 stemmen.
Hiermee kan formule 1 herleid worden tot:
$S = \frac{300\,000}{N + 29}$ (formule 2)
Geef deze herleiding.

Bekijk het antwoord
  • Vult E = 10 000 en L = 150 in formule 1 in: S = 10 000 / (1 + 10 000 · (N − 1) / (2000 · 150)). (1p)
  • Herleidt de noemer tot 1 + (N − 1) / 30, of een gelijkwaardige vorm. (1p)
  • Herleidt de breuk tot 10 000 · 30 / (N + 29), of een gelijkwaardige vorm. (1p)
  • Komt uit op S = 300 000 / (N + 29). (1p)

Het eindresultaat is S = 300 000 / (N + 29) (formule 2). Een herleiding die via een andere volgorde van stappen op dezelfde formule uitkomt, telt ook.

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 3 punten

Voor de Top 2000 van 2006 geldt dat het liedje op positie 1 10 000 stemmen had en het liedje op positie 2000 150 stemmen. Het geschatte aantal stemmen per liedje wordt daarom berekend met formule 2:
$S = \frac{300\,000}{N + 29}$ (formule 2)
Over de Top 2000 van 2006 is meer bekend dan gebruikelijk: er zijn in totaal 1,5 miljoen stemmen uitgebracht.
Bereken hoeveel procent van de stemmen in totaal op de top 3 van deze Top 2000 is uitgebracht volgens formule 2. Geef je antwoord in hele procenten.

Bekijk het antwoord
  • Berekent het geschatte aantal stemmen op de posities 2 en 3: 9677 respectievelijk 9375. (1p)
  • Telt die op bij de 10 000 stemmen op positie 1: in totaal 29 052 stemmen. (1p)
  • Berekent 29 052 / 1 500 000 · 100 en geeft in hele procenten 2%. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 3 punten

Voor de Top 2000 van 2006 geldt dat het geschatte aantal stemmen per liedje wordt berekend met formule 2:
$S = \frac{300\,000}{N + 29}$ (formule 2)
Omdat het aantal stemmen per liedje normaal gesproken niet openbaar gemaakt wordt, vraagt men zich af wat men bij de Top 2000 doet als een liedje precies evenveel stemmen krijgt als een ander liedje.
Als we met formule 2 het geschatte aantal stemmen per liedje berekenen en dat vervolgens afronden op een geheel getal, dan kan het zijn dat er na afronding liedjes zijn die evenveel stemmen hebben gekregen.
Bereken hoeveel liedjes er in de Top 2000 van 2006 zijn die volgens formule 2 na afronding 200 stemmen zouden hebben gekregen.

Bekijk het antwoord
  • Zoekt waarden van N waarvoor de formule na afronding 200 oplevert, dus 199,5 ≤ 300 000 / (N + 29) < 200,5. (1p)
  • Beschrijft hoe de geschikte waarden van N gevonden kunnen worden, bijvoorbeeld met de tabelfunctie van de grafische rekenmachine. (1p)
  • Komt op 7 liedjes: van N = 1468 tot en met N = 1474. (1p)

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: bij het oplossen van de vergelijking 300 000 / (N + 29) = 200 (dat leidt tot N = 1471) en het antwoord 1 liedje, maximaal 1 punt voor deze vraag. Bij het antwoord 2, 3, 4, 5 of 6 liedjes, maximaal 2 punten voor deze vraag.

Vraag 13 in het hele examen

2023, tijdvak 2: De 100 meter

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Lijngrafiek. Horizontale as: t (seconden), van 0 tot 12. Verticale as: A (meter), van 0 tot 120. De grafiek begint in de oorsprong en loopt door tot t = 10 s, waar A = 100 m. Met een gestippelde verticale lijn bij t = 4 s zijn fase I en fase II gescheiden, met de aanduidingen fase I en fase II boven de grafiek. In fase I (van 0 tot 4 s) wordt de grafiek steeds steiler. In fase II (van 4 tot 10 s) is de grafiek een bijna rechte lijn. Bij t = 4 s is A ongeveer 31 m.

Vraag 20 5 punten

Het verband tussen de afgelegde afstand A in meter en de tijd t in seconden in fase I kan voor de atleet benaderd worden door de formule:

A = 3,8 \cdot t^{1,5}

De atleet moet in het begin nog op snelheid komen. Hij zal daarom ook langer doen over de eerste 25 meter dan over de laatste 25 meter van de 100 meter. Bij de laatste 25 meter is hij immers al op topsnelheid. Zijn topsnelheid is afgerond 11,7 m/s.
Bereken hoeveel seconden hij hier langer over doet. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Stelt voor de eerste 25 meter de vergelijking 25 = 3,8 · t^1,5 op. (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking wordt opgelost (de machtswortel of de macht 2/3 gebruiken, of de GR). (1p)
  • Komt op t ≈ 3,511 seconden voor de eerste 25 meter. (1p)
  • Berekent de tijd voor de laatste 25 meter: 25 / 11,7 ≈ 2,136 seconden. (1p)
  • Geeft als antwoord dat hij er 1,4 seconden langer over doet. (1p)

Opmerking uit het correctievoorschrift: als in plaats van 11,7 gerekend wordt met de in vraag 18 berekende waarde (11,69), geen punten in mindering brengen.

Vraag 20 in het hele examen

Figuur 2

Figuur 2
Figuur 2

Vier grafieken naast elkaar, a, b, c en d, met horizontaal de tijd t en verticaal de snelheid v. In elke grafiek loopt een stippellijn bij het overgangspunt tussen fase I (links) en fase II (rechts). Grafiek a: in fase I afnemend stijgend (steeds vlakker), in fase II een rechte, stijgende lijn. Grafiek b: in fase I toenemend stijgend (steeds steiler), in fase II een rechte, stijgende lijn. Grafiek c: in fase I toenemend stijgend, in fase II een horizontale lijn. Grafiek d: in fase I afnemend stijgend, in fase II een horizontale lijn.

Vraag 22 3 punten

In de vragen hiervoor is de hele sprint van een topatleet over 100 meter beschreven. In figuur 2 staan vier globale grafieken (a, b, c, d), waarbij de snelheid v uitgezet is tegen de tijd t.
Er is één grafiek die het best past bij de sprint van de topatleet.
Welke grafiek is dat? Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Kiest grafiek d. (1p)
  • Toelichting: in fase I is de grafiek afnemend stijgend (dus grafiek a of d) en in fase II is de grafiek een horizontale lijn (dus grafiek c of d). (2p)

Het antwoord is grafiek d. Kiest de kandidaat grafiek d zonder goede argumenten, dan geen punten voor de hele vraag. Geeft hij één goed argument, dan 1 punt voor de hele vraag, ook als de keuze voor grafiek d juist is.

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Motorblokken bestellen

Vraag 15 2 punten

Een fabrikant produceert jaarlijks 27 000 auto's van een bepaald type. De fabrikant bestelt de 27 000 motorblokken die hiervoor nodig zijn bij een leverancier. De fabrikant kan deze 27 000 motorblokken in één keer bestellen of over meerdere bestellingen verdelen. Het aantal motorblokken is bij elke bestelling even groot. De fabrikant betaalt een prijs van 2000 euro per motorblok. Daarnaast betaalt de fabrikant voor iedere bestelling bestelkosten. Het aantal motorblokken per bestelling heet de bestelhoeveelheid q. Ongeacht de bestelhoeveelheid worden er per bestelling steeds dezelfde bestelkosten B (in euro's) gerekend. De totale jaarlijkse kosten (in euro's) voor de fabrikant bestaan uit: de kosten van alle motorblokken (ofwel 27 000 · 2000 = 54 000 000); de totale bestelkosten; de kosten voor opslag: bij deze fabrikant 60q. Hierin is q de bestelhoeveelheid en B de bestelkosten per bestelling (in euro's). Leg uit, zonder een getallenvoorbeeld te gebruiken, waarom de totale bestelkosten gelijk zijn aan $\frac{27\,000}{q} \cdot B$.

Bekijk het antwoord
  • Geeft aan dat het aantal bestellingen 27 000 / q is (1p)
  • Geeft aan dat per bestelling de kosten B euro zijn, dus dat de totale bestelkosten gelijk zijn aan 27 000 / q · B euro (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 4 punten

De fabrikant berekent de totale jaarlijkse kosten TK in euro's met de volgende formule: $TK = 54\,000\,000 + \frac{27\,000}{q} \cdot B + 60q$ (formule 1). Hierin is q de bestelhoeveelheid en B de bestelkosten per bestelling in euro's. In plaats van alle 27 000 motorblokken voor een heel jaar in 1 keer te bestellen kan de fabrikant er ook voor kiezen om ze in 10 keer te bestellen. Bereken het verschil in totale jaarlijkse kosten tussen deze twee mogelijkheden als de bestelkosten per bestelling 1800 euro zijn.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de bestelhoeveelheid bij 10 bestellingen: 27 000 / 10 = 2700 motorblokken (1p)
  • Berekent de totale kosten bij 10 bestellingen: 54 000 000 + 27 000 / 2700 · 1800 + 60 · 2700 = 54 180 000 euro (1p)
  • Berekent de totale kosten bij 1 bestelling: 54 000 000 + 27 000 / 27 000 · 1800 + 60 · 27 000 = 55 621 800 euro (1p)
  • Het verschil is 55 621 800 - 54 180 000 = 1 441 800 euro (1p)

Als in de formule voor TK in het tweede en derde onderdeel respectievelijk 10 en 1 is ingevuld voor q, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Er is een bepaalde bestelhoeveelheid waarbij de totale jaarlijkse kosten minimaal zijn: dit is de zogenaamde optimale bestelhoeveelheid. Deze kan berekend worden met de volgende formule: $\frac{27\,000}{q} \cdot B = 60q$ (formule 2). Hierin is q de optimale bestelhoeveelheid en B de bestelkosten per bestelling in euro's. De fabrikant wil de totale jaarlijkse kosten minimaliseren en bestelt dus de optimale bestelhoeveelheid. Bereken hoeveel keer per jaar de fabrikant dan een bestelling moet plaatsen als de bestelkosten per bestelling 1800 euro zijn.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking 27 000 / q · 1800 = 60q op (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
  • Komt uit op q = 900 (1p)
  • Het aantal bestellingen is 27 000 / 900 = 30 (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 4 punten

Formule 2 is te herleiden tot de vorm q = a · √B, waarin a een getal is. Laat deze herleiding zien en geef a als geheel getal. Formule 2: $\frac{27\,000}{q} \cdot B = 60q$

Bekijk het antwoord
  • Herleidt formule 2 tot 27 000 · B = 60 · q² (1p)
  • Herleidt tot q² = 450 · B (1p)
  • Herleidt tot q = √450 · √B, dus q = 21,21... · √B (1p)
  • Het antwoord: a = 21 (q = 21 · √B) (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Sprinten met rugwind

Vraag 20 5 punten

De tijd die een sprinter loopt, hangt ook af van de wind die tijdens de sprint waait. Bij rugwind krijgt de sprinter als het ware een duwtje in de rug en zal hij een snellere tijd lopen. De Engelse wiskundige Barrow heeft voor het geval van rugwind de volgende formule afgeleid: $Z = 1,03M - 0,03M \cdot \left(1 - \frac{W \cdot M}{100}\right)^2$ Hierin is M de tijd (in seconden) die gelopen wordt met rugwindsnelheid W (in meters per seconde) en Z de tijd (in seconden) die gelopen wordt zonder wind. Een geregistreerde tijd mag alleen als record tellen als de rugwindsnelheid niet groter is dan 2,0 meter per seconde. Toen Bolt in Berlijn zijn wereldrecord van 9,58 seconden liep, was de rugwindsnelheid 0,9 meter per seconde. Bereken met behulp van de formule welke tijd Bolt gehaald zou hebben als de rugwindsnelheid 2,0 meter per seconde was geweest. Geef je antwoord in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Vult W = 0,9 en M = 9,58 in en berekent Z: Z = 1,03 · 9,58 - 0,03 · 9,58 · (1 - 0,9 · 9,58/100)^2 (1p)
  • Komt uit op Z = 9,62... (1p)
  • Vult W = 2,0 en Z = 9,62... in: 9,62... = 1,03M - 0,03M · (1 - 2,0 · M/100)^2 (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking opgelost kan worden (1p)
  • Komt uit op M = 9,528..., dus het antwoord is 9,53 s (1p)

Als de getallen 0,9 en 2,0 in de berekening zijn verwisseld, maximaal 4 scorepunten toekennen. Als de vergelijking 9,58 = 1,03M - 0,03M · (1 - 2,0 · M/100)^2 wordt opgelost, maximaal 2 scorepunten toekennen. Als het antwoord berekend is met 1,03 · 9,58 - 0,03 · 9,58 · (1 - 0,9 · 9,58/100)^2 als eindantwoord, geen scorepunten toekennen.

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Parachutespringen

Vraag 2 4 punten

Bij parachutespringen spring je uit een vliegtuig. Eerst maak je enige tijd een vrije val. Tijdens die vrije val is de parachute nog niet geopend. Daarna open je de parachute en land je met een veilige snelheid op de grond.

Bart springt op een hoogte van 4000 meter uit het vliegtuig en maakt dan een vrije val. Na 50 seconden is hij op 1500 meter hoogte en stopt de vrije val, omdat hij dan zijn parachute opent.

Tijdens de vrije val die Bart maakt, wordt hij afgeremd door de lucht. Daarom duurt de vrije val van Bart langer dan een theoretische vrije val over dezelfde afstand. Een theoretische vrije val is een val ten gevolge van de zwaartekracht zonder dat de val door de lucht wordt afgeremd. Voor de hoogte van een voorwerp tijdens een theoretische vrije val die begint op een hoogte van 4000 meter geldt de formule: $h = 4000 - 4{,}9 \cdot t^2$ (formule 1). Hierin is h de hoogte van het voorwerp tijdens de theoretische vrije val (in meters) en t de tijd (in seconden) vanaf het moment dat de theoretische vrije val begint.

Er kan berekend worden hoeveel seconden de vrije val van Bart van 4000 meter naar 1500 meter langer duurt dan een theoretische vrije val over dezelfde afstand.

Voer deze berekening uit. Geef je antwoord in een geheel aantal seconden.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking 1500 = 4000 - 4,9 · t² op (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Dit geeft t ≈ 22,5 seconden (de theoretische vrije val van 4000 naar 1500 meter) (1p)
  • Het antwoord: 50 - 22,5 = 27 seconden (1p)

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Tina is een parachutist met een massa van 79 kg. De wrijvingscoëfficiënt van haar parachute is 45. Met deze parachute maakt zij een sprong. Precies 34 seconden na de afsprong is zij op 1300 meter hoogte en bereikt zij haar constante valsnelheid. Op dat moment start het laatste gedeelte van haar parachutesprong.

Bij figuur 2 hoort de volgende formule voor de constante valsnelheid: $v = 3{,}13 \cdot \sqrt{\frac{m}{W}}$ (formule 2). Hierin is v de constante valsnelheid in meters per seconde, m de massa van de parachutist in kg en W de wrijvingscoëfficiënt van de parachute.

Bereken met behulp van formule 2 hoelang haar totale sprong duurt. Geef je antwoord in een geheel aantal seconden.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de constante valsnelheid: v = 3,13 · √(79/45) ≈ 4,14 m/s (1p)
  • Berekent het laatste gedeelte van de sprong: 1300 : 4,14... ≈ 313,46 seconden (1p)
  • Het antwoord: 34 + 313,46... ≈ 347 seconden (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 3 punten

Bij figuur 2 hoort de volgende formule voor de constante valsnelheid: $v = 3{,}13 \cdot \sqrt{\frac{m}{W}}$ (formule 2). Hierin is v de constante valsnelheid in meters per seconde, m de massa van de parachutist in kg en W de wrijvingscoëfficiënt van de parachute.

We kijken nu naar één bepaalde parachute met een wrijvingscoëfficiënt van 40. Personen met verschillende massa's kunnen met deze parachute gaan springen. Formule 2 kan dan worden herleid tot de volgende vorm: $v = \ldots \cdot \sqrt{m}$ (formule 3).

Geef deze herleiding. Geef daarbij het getal op de puntjes in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Schrijft v = 3,13 · √m / √40 op (40 als noemer onder het wortelteken) (1p)
  • Berekent 3,13 / √40 ≈ 0,49 (1p)
  • Het antwoord: v = 0,49 · √m (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2022, tijdvak 2: B-papier in een enveloppe

Opgavetekst

Figuur

Figuur
Figuur

Schets van het B-formaat: een vel papier van B0 (1000 mm bij 1414 mm) wordt steeds gehalveerd, van B0 naar B1, B2 en zo verder.

Vraag 11 3 punten

Voor enveloppen EBn, waarin n het formaatnummer is, bestaan er formules voor de breedte en de hoogte. Voor de hoogte h in mm geldt de volgende formule: $h = 1484 \cdot 2^{-\frac{1}{2}n}$

Beredeneer met deze formule, zonder getallenvoorbeelden te gebruiken of een schets/tekening van de grafiek van h te maken, of de hoogte van de enveloppe kleiner of groter wordt als het formaatnummer groter wordt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat als n groter wordt, de exponent -½n kleiner wordt (1p)
  • Noemt dat hierdoor 2^(-½n) kleiner wordt (1p)
  • Concludeert dat 1484 · 2^(-½n) kleiner wordt, dus dat de hoogte van de enveloppe kleiner wordt als het formaatnummer groter wordt (1p)

Vraag 11 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Slanke vleugels

Opgavetekst

Figuur 1

Figuur 1
Figuur 1

Twee vliegtuigen met hun slankheid S: de Schleicher ASH 31 Glider met S = 33,5 en de Piper Cherokee met S = 5,6.

Vraag 20 4 punten

In figuur 3 geven de getallen het brandstofverbruik V (in kg) weer voor een vlucht van 11 000 km, afhankelijk van de vleugeloppervlakte A en de slankheid S. Tussen twee opeenvolgende isolijnen zit steeds een verschil van 2500 kg.

Bekijk in figuur 3 het gebied tussen S = 6 en S = 7. Op de verticale lijn met A = 760 liggen de isolijnen ongeveer even ver van elkaar. Voor A = 760 en S tussen 6 en 7 geldt daarom dat het verband tussen V en S lineair is.

Stel een formule op die V uitdrukt in S voor A = 760 en S tussen 6 en 7. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • Leest twee punten van de lijn A = 760 af, bijvoorbeeld (6; 242 500) en (7; 220 000) (1p)
  • Berekent de richtingscoëfficiënt: (220 000 - 242 500) / (7 - 6) = -22 500 (1p)
  • Stelt op: -22 500 · 7 + b = 220 000 (1p)
  • Het antwoord: b = 377 500, dus V = -22 500 · S + 377 500 (1p)

Vraag 20 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Hoe koud voelt het aan?

Opgavetekst

Tabel

windsnelheid in km/uwindsnelheid in m/s (afgerond)werkelijke temperatuur: 0 °C–5 °C–10 °C–15 °C–20 °C–25 °C
102,8–2–7–12–17–22–28
154,2–3–9–14–19–24–30
205,6–5–10–15–21–26–32
256,9–6–12–17–23–28–34
308,3–7–13–19–24–30–36
359,7–9–15–20–26–32–38
4011,1–10–16–22–28–34–40
4512,5–11–17–23–29–35–41
5013,9–12–19–25–31–37–43
5515,3–13–20–26–32–39–45
6016,7–15–21–27–34–40–47
6518,1–16–22–29–35–42–48
7019,4–16–23–30–37–43–50
7520,8–17–24–31–38–45–52
8022,2–18–25–32–39–46–53

In deze tabel kan de (afgeronde) gevoelstemperatuur worden afgelezen bij een gegeven windsnelheid en werkelijke temperatuur. Zo zie je bijvoorbeeld dat bij een windsnelheid van 30 km/u en een werkelijke temperatuur van –10 °C de gevoelstemperatuur –19 °C is.

tabel gevoelstemperatuur volgens Steadman afgerond op helen, in °C

Vraag 5 4 punten

In de winter kan het, vooral als het hard waait, veel kouder aanvoelen dan het in werkelijkheid is. We zeggen dan dat de gevoelstemperatuur lager is dan de werkelijke temperatuur. Tot aan het einde van de vorige eeuw gebruikte het KNMI de tabel van Steadman om de gevoelstemperatuur te bepalen. Zie de tabel. Op 16 februari 1956 werd in het Groningse Uithuizermeeden een kouderecord gemeten. Het werd toen −26,8 °C bij een windsnelheid van 25 km/u. Met behulp van de tabel van Steadman kun je berekenen wat de bijbehorende gevoelstemperatuur was. Ga ervan uit dat voor elke windsnelheid het verband tussen de gevoelstemperatuur en de werkelijke temperatuur lineair is. Bereken deze gevoelstemperatuur. Gebruik hierbij de gevoelstemperaturen die horen bij een werkelijke temperatuur van 0 °C en −25 °C. Geef je antwoord in gehele graden.

Bekijk het antwoord
  • Leest uit de tabel af dat de gevoelstemperatuur 28 °C daalt per 25 °C temperatuurdaling (bij 25 km/u: van −6 °C bij 0 °C naar −34 °C bij −25 °C) (1p)
  • Berekent de extra daling bij een temperatuur van −26,8 °C: 28/25 · 1,8 (°C) (1p)
  • Berekent de gevoelstemperatuur: −34 − 28/25 · 1,8 (°C) (1p)
  • Het antwoord: −36 °C (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 4 punten

Sinds het begin van deze eeuw wordt bij het KNMI de gevoelstemperatuur berekend met een formule die in Canada ontwikkeld is. Deze formule luidt: $G = 13{,}12 + 0{,}62 \cdot T - 13{,}96 \cdot w^{0{,}16} + 0{,}49 \cdot T \cdot w^{0{,}16}$ (Canadese formule). In deze formule is T de werkelijke temperatuur in °C, w de windsnelheid in m/s en G de gevoelstemperatuur in °C. De tabel van Steadman geeft iets andere gevoelstemperaturen dan de Canadese formule. Vooral bij een hoge windsnelheid en een lage werkelijke temperatuur is er een behoorlijk groot verschil tussen de gevoelstemperatuur volgens de tabel en die volgens de formule. Bereken hoeveel graden dit verschil is bij een werkelijke temperatuur van −20 °C en een windsnelheid van 80 km/u. Geef je antwoord in gehelen.

Bekijk het antwoord
  • Leest uit de tabel van Steadman af: bij 80 km/u en −20 °C is de gevoelstemperatuur G = −46 (°C) (1p)
  • Rekent 80 km/u om naar 22,2 m/s (1p)
  • Berekent met de Canadese formule bij T = −20 en w = 22,2: G ≈ −38,3 (°C) (1p)
  • Het antwoord: het verschil is 8 (°C) (1p)

Als voor w de waarde 80 (km/u) in de formule wordt ingevuld, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen. Met de Canadese formule bij −20 °C en 22,2 m/s komt G op ongeveer −38,3 °C; het verschil met −46 °C is 7,7, in gehelen 8.

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 3 punten

Sinds het begin van deze eeuw wordt bij het KNMI de gevoelstemperatuur berekend met de Canadese formule: $G = 13{,}12 + 0{,}62 \cdot T - 13{,}96 \cdot w^{0{,}16} + 0{,}49 \cdot T \cdot w^{0{,}16}$. In deze formule is T de werkelijke temperatuur in °C, w de windsnelheid in m/s en G de gevoelstemperatuur in °C. Op het eiland Schiermonnikoog waait het in de wintermaanden behoorlijk. De windsnelheid is in deze maanden gemiddeld 6,5 m/s. Je kunt bij deze windsnelheid de Canadese formule herleiden tot de vorm $G = a \cdot T + b$ waarbij a en b getallen zijn. Voer deze herleiding uit en geef a en b in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Vult w = 6,5 in de Canadese formule in: G = 13,12 + 0,62 · T − 13,96 · 6,5^0,16 + 0,49 · T · 6,5^0,16 (1p)
  • Berekent 6,5^0,16 ≈ 1,35 en herleidt tot G = 13,12 + 0,62 · T − 18,83… + 0,66… · T (1p)
  • Het antwoord: G = 1,28 · T − 5,71 (dus a = 1,28 en b = −5,71) (1p)

Vraag 7 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Visus

Opgavetekst

Bron 1

Figuur uit het examen

Snellenkaart met elf regels. Per regel de afstand waarop de letters gelezen moeten worden:

RegelAfstand
120/200
220/100
320/70
420/50
520/40
620/30
720/25
820/20
920/15
1020/13
1120/10

Vraag 3 3 punten

Voor het verband tussen de score $S$ en de ETDRS-letterscore $E$ geldt formule 2: $S = 10^{\frac{E-85}{50}}$. Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) stelt als keuringseis dat $S$ minimaal 0,5 moet zijn. Janne heeft een ETDRS-letterscore van 75. Wordt Janne goedgekeurd door het CBR? Licht je antwoord toe met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking $S = 10^{\frac{75-85}{50}}$ op (1p)
  • Berekent $S \approx 0{,}6$ (1p)
  • Concludeert dat Janne wordt goedgekeurd, want $S \geq 0{,}5$ (1p)

Is het antwoord gevonden door de vergelijking $10^{\frac{E-85}{50}} = 0{,}5$ op te lossen, dan geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 3 punten

Aan de hand van formule 1 ($S = 10^{-M}$) en formule 2 ($S = 10^{\frac{E-85}{50}}$) kan beredeneerd worden dat als $M$ groter wordt, $E$ kleiner zal worden. Geef deze redenering, zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden.

Bekijk het antwoord
  • Als $M$ groter wordt, wordt $-M$ kleiner, dus wordt $S$ kleiner (1p)
  • Als $S$ kleiner wordt, wordt $\frac{E-85}{50}$ kleiner (1p)
  • Dan wordt $E - 85$ kleiner, dus wordt $E$ kleiner (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Klarinet

Opgavetekst

Voorbeeld van een octaaf

toonABesBCDesDEsEFGesGAsA
frequentie (Hz)440587880

Bereik van verschillende instrumenten

Bereik van verschillende instrumenten

Logaritmische schaalverdeling met strepen bij 10, 100, 1000 en 10000 Hz. Per instrument een horizontale balk die het bereik aangeeft. Van boven naar beneden: een bovenste balk met het hoogste bereik, piano, piccolo, fluit, klarinet, contrafagot, hoorn en trompet. Klarinet: de balk begint tussen 100 en 200 Hz en eindigt tussen 1000 en 2000 Hz.

Vraag 7 3 punten

De laagste toon die een klarinet kan laten horen is een D. De hoogste toon is een A. In de figuur wordt op een logaritmische schaalverdeling het bereik van verschillende instrumenten aangegeven. Bereken aan de hand van bovenstaande gegevens, de tabel en de figuur de laagste en de hoogste frequentie die een klarinet kan bereiken. Geef je antwoorden in een geheel aantal Hz.

Bekijk het antwoord
  • Leest uit de figuur af dat de laagste frequentie tussen 100 en 200 Hz ligt en de hoogste frequentie tussen 1000 en 2000 Hz (1p)
  • Berekent de laagste frequentie: de D-toon is $\frac{587}{2^2} \approx 147$ Hz (1p)
  • Berekent de hoogste frequentie: de A-toon is $880 \cdot 2 = 1760$ Hz (1p)

Is de frequentie van de D-toon uit de vorige vraag gebruikt, dan hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 7 in het hele examen

Vraag 9 3 punten

De frequentie van een toon die op een klarinet gespeeld wordt, kun je berekenen met de formule: $f = \frac{v}{4 \cdot L}$. Hierin is $f$ de frequentie van de toon (in Hz), $v$ de snelheid van het geluid in de klarinet (in m/s) en $L$ de lengte van het gedeelte van de klarinetbuis waarin de lucht trilt (in m). Bij een temperatuur van 20 °C is de snelheid van het geluid ongeveer 342 m/s en bij 31 °C ongeveer 349 m/s. Els speelt op haar klarinet met de eerder genoemde temperatuur van 31 °C een toon die klinkt met een frequentie van precies 440 Hz. Deze toon had bij het begin van het inspelen op de klarinet met een temperatuur van 20 °C een andere frequentie dan nu de klarinet een temperatuur van 31 °C heeft. Bereken deze frequentie. Geef je antwoord in een geheel aantal Hz.

Bekijk het antwoord
  • Beschrijft hoe de vergelijking $440 = \frac{349}{4 \cdot L}$ moet worden opgelost om $L$ te vinden (1p)
  • Berekent $L \approx 0{,}198$ m (1p)
  • Berekent de frequentie bij 20 °C: $\frac{342}{4 \cdot 0{,}198} \approx 431$ Hz (1p)

Rekent de leerling met nauwkeuriger waarden van de geluidssnelheid uit de formule en komt op 432 Hz, dan hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.

Vraag 9 in het hele examen

2021, tijdvak 1: De voorsteekpas

Vraag 13 3 punten

Voor de Cobra geldt de formule voor de wachttijd zonder voorsteekpas: $W_z = \frac{r \cdot S}{2(1-r)(1 - a \cdot r)}$, met $r = 0{,}95$ en $S = 6$. Voor de Cobra kan de formule van de wachttijd voor bezoekers zonder voorsteekpas worden herleid tot: $W_z = \frac{5{,}7}{0{,}10 - \ldots \cdot a}$. Geef deze herleiding. Rond het getal dat op de puntjes moet staan niet af.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de formule op met de ingevulde waarden: $W_z = \frac{0{,}95 \cdot 6}{2(1-0{,}95)(1-0{,}95 \cdot a)}$ (1p)
  • Herleidt tot $W_z = \frac{5{,}7}{0{,}10 \cdot (1-0{,}95 \cdot a)}$ (1p)
  • Geeft de herleiding: $W_z = \frac{5{,}7}{0{,}10 - 0{,}095 \cdot a}$ (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Online dating met wiskunde

Vraag 17 3 punten

Online dating met wiskunde. Harry heeft zich ingeschreven bij datingsite MatchingMe. Deze site gebruikt de aantrekkingskracht op tien onderwerpen (zoals 'leeftijd' en 'rookgedrag') om voor elke mogelijke partner één eindscore te berekenen. Hoe hoger de eindscore, hoe aantrekkelijker de persoon in zijn geheel wordt gevonden. MatchingMe twijfelt tussen twee formules om de eindscore $E$ te berekenen: $E = \frac{1}{10}\,(A_1 + A_2 + A_3 + A_4 + A_5 + A_6 + A_7 + A_8 + A_9 + A_{10})$ (formule 3) en $E = (A_1 \cdot A_2 \cdot A_3 \cdot A_4 \cdot A_5 \cdot A_6 \cdot A_7 \cdot A_8 \cdot A_9 \cdot A_{10})^{\frac{1}{10}}$ (formule 4). Hierin zijn $A_1$ tot en met $A_{10}$ de aantrekkingskrachten op de tien onderwerpen. Harry ziet Bianca op MatchingMe. Haar leeftijd vindt hij perfect, omdat zij even oud is als hij. Maar Bianca rookt en dat vindt hij erg onaantrekkelijk. De aantrekkingskracht op het onderwerp 'rookgedrag' is daarom 0. Bij het gebruik van een van de twee formules zal blijken dat Bianca zeker geen geschikte partner voor Harry is. Bij welke van de twee formules is dat het geval? Licht je antwoord toe met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Neemt bijvoorbeeld $A_3 = 0$. (1p)
  • Berekent bij formule 4: $E = (A_1 \cdot A_2 \cdot 0 \cdot A_4 \cdots A_{10})^{\frac{1}{10}} = 0$, dus Bianca is geen geschikte partner. (1p)
  • Geeft als antwoord: formule 4. (1p)

Het is niet nodig te controleren dat formule 3 een waarde van E oplevert die groter is dan 0.

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Bevolkingsgroei

tabel

jaar20602080
geboortecijfer14,012,8
sterftecijfer9,810,6

Vraag 21 5 punten

Bevolkingsgroei. Het sterftecijfer is het aantal overledenen per jaar per 1000 mensen. De sterke bevolkingsgroei van de afgelopen 100 jaar kan verklaard worden door het feit dat mensen langer zijn gaan leven door verbeterde levensomstandigheden. Hierdoor is het sterftecijfer gedaald, waardoor er minder mensen stierven dan er geboren werden. Men verwacht echter over een aantal jaren wel weer een lichte toename van het sterftecijfer. In de tabel zie je voor de jaren 2060 en 2080 de verwachte geboortecijfers en sterftecijfers. Neem aan dat het geboortecijfer vanaf 2060 lineair afneemt en het sterftecijfer vanaf 2060 lineair toeneemt. Bereken in welk jaar de bevolkingsgroei dan naar verwachting zal stoppen.

Bekijk het antwoord
  • Stelt een lineair verband op voor het geboortecijfer: $G = -0{,}06t + 14$ (met $t$ het aantal jaren na 2060). (1p)
  • Stelt een lineair verband op voor het sterftecijfer: $S = 0{,}04t + 9{,}8$ (met $t$ het aantal jaren na 2060). (1p)
  • Beschrijft hoe de vergelijking $-0{,}06t + 14 = 0{,}04t + 9{,}8$ kan worden opgelost. (1p)
  • Vindt $t = 42$. (1p)
  • Geeft het antwoord: in het jaar 2102. (1p)

Een tweede aanpak telt ook voor 5 punten: de bevolkingsgroei stopt als het verschil tussen geboortecijfer en sterftecijfer 0 is. Dat verschil daalt in de laatste 20 jaar van 14,0 - 9,8 = 4,2 naar 12,8 - 10,6 = 2,2, dus met 0,1 per jaar. Het duurt dus nog 2,2 / 0,1 = 22 jaar vanaf 2080, dus tot 2102.

Vraag 21 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Regenpijpen: dunne of dikke?

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Foto van een houten schuur met een schuin dak. Aangegeven zijn de dakgoot (bovenaan, langs de dakrand) en de regenpijpen (verticale pijpen langs de gevel).

tabel

hellingshoek van het dakdeel0°-45°46°-60°61°-85°86°-90°
factor f10,80,60,3

figuur 2

figuur 2
figuur 2 voorbeeld met 2 regenpijpen links en 3 regenpijpen rechts

Tekening van een schuur met twee dakdelen. Maten: schuine dakrand van het linker dakdeel 4 m, wandhoogte links 5 m, wandhoogte rechts 3 m, lengte van de schuur 25 m, schuine dakrand van het rechter dakdeel 11,5 m. Hellingshoek van het linker dakdeel 70°, van het rechter dakdeel 30°. Dakgoten zijn grijze lijnen, regenpijpen zijn zwarte verticale strepen. In de tekening staan links 2 regenpijpen en rechts 3 regenpijpen.

Vraag 22 9 punten

Regenwater dat op een dak valt, komt in de dakgoot terecht en daarna in verticale regenpijpen. Zie figuur 1. Ook bij hevige regenval moet het water goed afgevoerd kunnen worden. Je kunt daarvoor bijvoorbeeld meerdere regenpijpen plaatsen en/of kiezen voor dikkere regenpijpen. Om te berekenen hoe groot de hoeveelheid regen is die de regenpijpen per dakdeel moeten kunnen afvoeren, gebruikt men de volgende formule: $H = 1{,}8 \cdot A \cdot f$. Hierin is $H$ de hoeveelheid af te voeren regen in liters/minuut, $A$ de oppervlakte van het dakdeel in m² en $f$ een factor die afhangt van de hellingshoek van het dakdeel. In de tabel staat de factor $f$ voor verschillende hellingshoeken. Boer Pietersma heeft een schuur gebouwd met afmetingen zoals aangegeven in figuur 2. De twee dakdelen, met hellingshoeken van 70° en 30°, zijn rechthoekig van vorm. De dikke verticale lijnstukken stellen regenpijpen voor, maar het ligt nog niet vast hoeveel regenpijpen er moeten komen. De grijze lijnstukken zijn de dakgoten. Pietersma moet kiezen voor ofwel allemaal dunne regenpijpen ofwel allemaal dikke regenpijpen. De dunne pijpen hebben een diameter van 70 mm, de dikke hebben een diameter van 100 mm. Een dunne pijp kost € 9 per meter, een dikke kost € 13 per meter. Je kunt uitrekenen hoeveel water één regenpijp per minuut kan afvoeren. Deze hoeveelheid water heet de capaciteit van de regenpijp. De dikke pijpen hebben uiteraard een grotere capaciteit dan de dunne. Je kunt de capaciteit van een pijp berekenen met de volgende formule: $C = 0{,}02 \cdot D^{2}$. Hierin is $D$ de diameter (in mm) en $C$ de capaciteit (in liters/minuut). Er is nog een voorschrift waarmee rekening gehouden moet worden. Om het regenwater via de dakgoot snel genoeg af te kunnen voeren, zijn er eisen aan het minimale aantal regenpijpen. Bij gebruik van dunne pijpen geldt: voor elke 10 m dakgoot moet minimaal één pijp worden aangesloten. Bij gebruik van dikke pijpen geldt: voor elke 20 m dakgoot moet minimaal één pijp worden aangesloten. Pietersma houdt zich aan de genoemde voorschriften en wil regenpijpen kiezen die zorgen voor de laagste kosten: ofwel allemaal dunne ofwel allemaal dikke. Onderzoek welk type pijp Pietersma dan moet kiezen: het dunne type of het dikke type.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de af te voeren hoeveelheid regen: links $1{,}8 \cdot 4 \cdot 25 \cdot 0{,}6 = 108$ l/min en rechts $1{,}8 \cdot 11{,}5 \cdot 25 \cdot 1 = 517{,}5$ l/min. (1p)
  • Berekent voor de dunne pijpen de capaciteit: $C = 0{,}02 \cdot 70^{2} = 98$ l/min. (1p)
  • Berekent op grond van de capaciteit per pijp: 2 pijpen links en 6 pijpen rechts (dunne pijpen). (1p)
  • Berekent op grond van de lengte van de dakgoot: 3 pijpen links en 3 pijpen rechts (dunne pijpen). (1p)
  • Bepaalt het aantal dunne pijpen dat moet worden gekocht: 3 links en 6 rechts. (1p)
  • Berekent de benodigde lengte $3 \cdot 5 + 6 \cdot 3 = 33$ m en de kosten $33 \cdot 9 = 297$ euro. (1p)
  • Berekent voor de dikke pijpen: $C = 0{,}02 \cdot 100^{2} = 200$ l/min; op grond van de capaciteit 1 pijp links en 3 rechts; op grond van de dakgoot 2 pijpen links en 2 rechts; dus 2 pijpen links en 3 rechts. De benodigde lengte is $2 \cdot 5 + 3 \cdot 3 = 19$ m en de kosten zijn $19 \cdot 13 = 247$ euro. (2p)
  • Concludeert dat Pietersma het dikke type moet kiezen. (1p)

Beoordeel de berekening van het type pijp waarbij de minste fouten zijn gemaakt volgens de antwoordelementen 2 tot en met 6. Bij het zevende antwoordelement (de dikke pijpen, 2 punten) voor elke fout 1 punt aftrek, tot een maximum van 2 punten.

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 1: File voorkomen

Opgavetekst

Figuur Veilige afstand en benodigd wegdek

Veilige afstand en benodigd wegdek
Figuur lengte auto = 4,50 meter; veilige afstand A tot de voorganger in meters; hoeveelheid benodigd wegdek W per automobilist in meters

Twee auto's achter elkaar op een weg. Bovenaan de maatlijn lengte auto = 4,50 meter, direct daarna de maatlijn veilige afstand A tot de voorganger in meters. Onder beide maatlijnen loopt een maatlijn voor de hoeveelheid benodigd wegdek W per automobilist in meters, over de lengte van de auto plus de veilige afstand.

Vraag 13 3 punten

Veel verkeersongevallen worden veroorzaakt door auto's die te dicht op elkaar rijden. Om ongevallen te voorkomen moeten automobilisten een minimale afstand tot hun voorganger houden. Men noemt dit de veilige afstand. Zie de figuur. De veilige afstand tussen een auto en zijn voorganger hangt af van de snelheid waarmee gereden wordt. Als beide auto's even snel rijden, geldt: $A = v · (v/188 + 0,14)$ Hierin is v de snelheid van beide auto's in km per uur en A de veilige afstand in meters. Twee auto's rijden achter elkaar met een snelheid van 93 km per uur. De afstand tussen de twee auto's is 50 meter. Onderzoek of de achterste automobilist minimaal de veilige afstand tot zijn voorganger aanhoudt.

Bekijk het antwoord
  • Vult v = 93 in de formule in (1p)
  • Berekent A = 59,… (meter) (1p)
  • Concludeert dat de achterste automobilist niet minimaal de veilige afstand aanhoudt, want de afstand is maar 50 meter (1p)

Ook goed (3 punten): de vergelijking 50 = v · (v/188 + 0,14) oplossen tot v = 84,6… (km per uur), en concluderen dat de auto's harder rijden dan deze snelheid, dus dat de veilige afstand groter is dan 50 meter. Bij een afronding van v op 85 km per uur geen aftrek.

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 3 punten

Als beide auto's even snel rijden, geldt: $A = v · (v/188 + 0,14)$ Hierin is v de snelheid in km per uur en A de veilige afstand in meters. De veilige afstand wordt groter als de snelheid toeneemt. Beredeneer, zonder getallenvoorbeelden te gebruiken, dat de formule hiermee in overeenstemming is.

Bekijk het antwoord
  • Als v groter wordt, wordt v/188 groter (1p)
  • Dan wordt ook v/188 + 0,14 groter (1p)
  • De factor v wordt groter, dus A = v · (v/188 + 0,14) wordt groter: de veilige afstand wordt groter als de snelheid toeneemt (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 3 punten

Je kunt de formule van A herleiden tot een vorm zonder haakjes, met A = v · (v/188 + 0,14). Met behulp van de informatie in de figuur kun je vervolgens een formule opstellen van de hoeveelheid wegdek W in meters die een automobilist nodig heeft als hij de veilige afstand aanhoudt. We gaan ervan uit dat de lengte van een auto 4,50 meter is. De formule van W is te schrijven in de vorm W = ...·v² + ...·v + ... Stel de formule van W op en herleid de formule tot de bovenstaande vorm, waarbij op de puntjes getallen staan. Geef deze getallen in twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Stelt W = A + 4,50 op (1p)
  • Herleidt A tot A = 1/188 · v² + 0,14 · v (1p)
  • Dus W = 0,01v² + 0,14v + 4,50 (of W = 0,01v² + 0,14v + 4,5) (1p)

Het getal bij v² is 1/188 = 0,0053…, in twee decimalen 0,01. De getallen zijn dus 0,01, 0,14 en 4,50 (of 4,5).

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

Wegbeheerder Rijkswaterstaat heeft voor een bepaald stuk snelweg een formule opgesteld voor het maximale aantal auto's dat in een bepaalde tijd over dit stuk snelweg kan rijden, de zogenaamde capaciteit C. Deze formule luidt: $C = 1000v / (4,5 + 0,09v + 0,0035v²)$ In deze formule is v de snelheid in km per uur en C de capaciteit in aantal auto's per uur. Het blijkt dat volgens de formule de grootste waarde van C op dit stuk snelweg bereikt wordt bij een vrij lage snelheid. Bereken bij welke snelheid hiervan sprake is. Geef je antwoord in hele km per uur.

Bekijk het antwoord
  • Bepaalt dat moet worden berekend voor welke waarde van v bij C een maximum optreedt (1p)
  • Beschrijft hoe deze waarde van v bepaald kan worden (1p)
  • Het antwoord: 36 (km per uur) (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Voor de capaciteit geldt $C = 1000v / (4,5 + 0,09v + 0,0035v²)$ met v in km per uur en C in aantal auto's per uur. Op dit stuk snelweg moet in de avondspits de capaciteit minimaal 2500 auto's per uur zijn om een file te voorkomen. Op matrixborden boven de snelweg geeft Rijkswaterstaat een maximumsnelheid aan (in hele km per uur). Dit is de hoogste snelheid die voorkomt dat een file ontstaat. Bereken welke maximumsnelheid Rijkswaterstaat in deze situatie op de matrixborden aangeeft.

Bekijk het antwoord
  • De vergelijking 1000v / (4,5 + 0,09v + 0,0035v²) = 2500 moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Dit geeft v = 18,… of v = 70,… (1p)
  • Het antwoord: 70 (km per uur) (1p)

Geeft de leerling alleen v = 18,… als oplossing, dan maximaal 2 scorepunten voor deze vraag.

Vraag 17 in het hele examen

Tabel Aantal auto's per tijdsinterval

tijdsintervalaantal auto'stijdsintervalaantal auto'stijdsintervalaantal auto's
7.00-7.05 uur737.20-7.25 uur1747.40-7.45 uur235
7.05-7.10 uur1047.25-7.30 uur1987.45-7.50 uur267
7.10-7.15 uur1427.30-7.35 uur2207.50-7.55 uur282
7.15-7.20 uur1897.35-7.40 uur2247.55-8.00 uur265

Vraag 18 3 punten

Rijkswaterstaat heeft op dit stuk snelweg gedurende één maandagmorgen metingen verricht en bijgehouden hoeveel auto's er passeerden. In de tabel zie je de resultaten gedurende één uur. Op dit stuk snelweg is een maximumsnelheid van 130 km per uur toegestaan. We nemen aan dat het aantal auto's per tijdsinterval gelijkmatig over het tijdsinterval verdeeld is. Je kunt dan met behulp van de formule van C, C = 1000v / (4,5 + 0,09v + 0,0035v²), bij benadering vaststellen vanaf welk moment de automobilisten vanwege de capaciteit een lagere snelheid dan 130 km per uur moesten gaan aanhouden. Bereken binnen welk tijdsinterval de automobilisten voor het eerst een lagere snelheid moesten gaan aanhouden.

Bekijk het antwoord
  • C = 1000 · 130 / (4,5 + 0,09 · 130 + 0,0035 · 130²) = 1725,… (auto's per uur) (1p)
  • Dit komt overeen met 1725,… / 12 = 143,… auto's per 5 minuten (1p)
  • Binnen het tijdsinterval 7.15-7.20 uur moesten de automobilisten voor het eerst een lagere snelheid gaan aanhouden (1p)

Geeft de leerling als antwoord het tijdsinterval waarin de cumulatieve frequentie voor het eerst 1725,… is, dan maximaal 1 scorepunt voor deze vraag.

Vraag 18 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Pasteurisatie

Opgavetekst

Figuur 1 Verhitting van de worst bij 70 °C

Verhitting van de worst bij 70 °C
Figuur 1

Lijn met een logaritmische verticale as: aantal levende bacteriën per gram worst, van 10^0 tot 10^9. Horizontale as: verhittingstijd (minuten), van 0 tot 6. De lijn loopt van 3 · 10^8 bij 0 minuten naar 300 bij 6 minuten. Het raster van de verticale as heeft tussenlijnen per macht van tien.

Figuur 2 Verhittingstijd tegen verhittingstemperatuur, per diameter d

Verhittingstijd tegen verhittingstemperatuur, per diameter d
Figuur 2

Zes dalende lijnen, een per diameter d = 40, 60, 80, 100, 120 en 140 mm. Horizontale as: verhittingstemperatuur (°C), van 70 tot 82. Verticale as: verhittingstijd (minuten), van 0 tot 400. Hoe groter de diameter, hoe hoger de lijn. De lijnen zijn met het label d = ... aangegeven.

Vraag 20 4 punten

In de figuur op de uitwerkbijlage kun je aflezen dat een worst met een diameter van 100 mm bij een verhittingstemperatuur van 80 °C een verhittingstijd van 145 minuten nodig heeft. Een veelgebruikte verhittingstemperatuur is 75 °C. Teken in het assenstelsel op de uitwerkbijlage met behulp van figuur 2 een grafiek waarin de verhittingstijd is uitgezet tegen de diameter bij een verhittingstemperatuur van 75 °C.

Bekijk het antwoord
  • Bij de diameters 40, 60, 80, 100, 120 en 140 mm horen verhittingstijden van 53, 88, 133, 183, 240 en 305 minuten (2p)
  • Bij beide assen de juiste variabele of de juiste eenheid of beide genoteerd (1p)
  • Het tekenen van de grafiek: de punten uitzetten en vloeiend verbinden (1p)

Een vloeiende lijn door de punten (diameter in mm; verhittingstijd in minuten) bij 75 °C, in een assenstelsel met de diameter op de horizontale as (mm) en de verhittingstijd op de verticale as (minuten). De punten zijn ongeveer: 40 mm 53 minuten; 60 mm 88 minuten; 80 mm 133 minuten; 100 mm 183 minuten; 120 mm 240 minuten; 140 mm 305 minuten. Beide assen zijn benoemd met de variabele of de eenheid.

Aanvulling op het correctievoorschrift (pagina 13, vraag 20, derde deelscore): 'Het tekenen van de grafiek' vervangt 'De bijbehorende punten in de figuur tekenen en ze vloeiend verbinden'. Opmerkingen: als de verhittingswaarden fout zijn opgeschreven maar de verhittingstijden wel juist getekend zijn, geen aftrek; per foutief getekend punt of fout in de opgeschreven waarden 1 punt aftrek bij het eerste antwoordelement, met een maximum van 2 punten. Verder: de verhittingstijden mogen met een marge van 5 minuten worden afgelezen; de verticale as voor de diameter en de horizontale as voor de tijd is ook goed; de grafiek mag alleen van diameter 40 tot en met 140 zijn getekend; doortrekken naar (0, 0) geeft geen aftrek; als de afgelezen verhittingstijden niet zijn opgeschreven maar wel juist getekend, geen aftrek.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 3 punten

In plaats van figuur 2 gebruiken sommige slagers ook wel formules om de verhittingstijd te berekenen. Bij een verhittingstemperatuur van 78 °C berekent men de verhittingstijd V dan met de formule: $V = 0,7d + 0,0089d^2$ Hierin is V de verhittingstijd in minuten en d de diameter van de worst in mm. Bereken met de formule de verhittingstijd van een worst met een diameter van 4,5 cm bij een verhittingstemperatuur van 78 °C. Geef je antwoord in hele minuten.

Bekijk het antwoord
  • 4,5 cm = 45 mm (1p)
  • V = 0,7 · 45 + 0,0089 · 45² (1p)
  • Het antwoord: 50 (minuten) (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 4 punten

Bij een verhittingstemperatuur van 78 °C geldt de formule $V = 0,7d + 0,0089d^2$ met V de verhittingstijd in minuten en d de diameter van de worst in mm. Een slager maakt worsten met verschillende diameters en kiest bij het pasteuriseren altijd voor een verhittingstemperatuur van 78 °C. Hij wil het pasteurisatieproces niet langer dan 2,5 uur laten duren. Bereken met de formule welke diameter deze worsten maximaal mogen hebben. Geef je antwoord in hele mm.

Bekijk het antwoord
  • 2,5 uur is 150 minuten (1p)
  • De vergelijking 0,7d + 0,0089d² = 150 moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Het antwoord: (maximaal) 96 (mm) (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Bandbreedte

Opgavetekst

figuur 1

figuur 1
figuur 1

Grafiek met de bandbreedte B (Mbit per seconde) op de verticale as, van 0 tot 1000, en de verwerkingstijd T (seconden) op de horizontale as, van 0 tot 10. Voor elke datahoeveelheid D (100, 500 en 1000 Mbit) is een kromme getekend, met het label D = erbij.

Vraag 10 3 punten

In figuur 1 is voor drie datahoeveelheden D (in Mbit) het verband weergegeven tussen de verwerkingstijd T (in seconden) en de bijbehorende bandbreedte B (in Mbit/s) bij het downloaden. Bij een bandbreedte van 300 Mbit/s duurt het langer om 1000 Mbit te downloaden dan 500 Mbit. Bepaal hoeveel seconden langer. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord in één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Aflezen op hoogte B = 300: 500 Mbit duurt 1,7 (seconden) (1p)
  • Aflezen op hoogte B = 300: 1000 Mbit duurt 3,3 (seconden) (1p)
  • Het antwoord: (3,3 - 1,7 =) 1,6 (seconden) (1p)

Bij het aflezen van de verwerkingstijden is een marge van 0,1 seconde toegestaan. Het verschil in verwerkingstijd bij B = 300 mag ook uitsluitend met behulp van opmeten zijn bepaald.

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 11 3 punten

In figuur 1 zie je voor D = 1000 het omgekeerd evenredig verband tussen B en T getekend. Stel bij deze waarde van D een formule op waarbij je B uitdrukt in T. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage. Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • De formule is van de vorm B = constante / T (1p)
  • Het invullen van een punt op de grafiek, bijvoorbeeld 500 = constante / 2 (1p)
  • Het antwoord: B = 1000 / T (1p)

Vraag 11 in het hele examen

figuur 2 gemiddelde uploadhoeveelheid per huishouden per dag

gemiddelde uploadhoeveelheid per huishouden per dag
figuur 2

Grafiek met een logaritmische verticale as: Mbit per dag, met schaalwaarden van 100 tot 1 000 000. Horizontale as: jaar, van 2014 tot en met 2019, met elk jaar verdeeld in 12 maanden. Vier lijnen, één per groep huishoudens:
vo = voorlopers (intensief internetgebruik)
ve = vernieuwers (meer dan gemiddeld internetgebruik)
do = doorsneegebruikers (normaal internetgebruik)
ac = achterblijvers (gering internetgebruik)

Vraag 12 3 punten

Er is ook onderzoek gedaan naar de te verwachten groei van de hoeveelheid data die een huishouden per dag uploadt. In figuur 2 zie je de voorspelde gemiddelde hoeveelheden van vier groepen huishoudens. De verticale as heeft een logaritmische schaal. Op de horizontale as is elk jaar in 12 maanden verdeeld. De achterblijvers hebben later dan de doorsneegebruikers een gemiddelde uploadhoeveelheid van 900 Mbit per huishouden per dag. Bepaal hoeveel jaar en maanden dit later is. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • Doorsneegebruikers: 900 (Mbit/dag) in maand 4 van jaar 2017 (1p)
  • Achterblijvers: 900 (Mbit/dag) in maand 8 van jaar 2019 (1p)
  • Het antwoord: 2 jaar en 4 maanden (1p)

Bij het aflezen is een marge van 1 maand toegestaan.

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 13 5 punten

Er is ook onderzoek gedaan naar de te verwachten groei van de hoeveelheid data die een huishouden per dag uploadt. In figuur 2 zie je de voorspelde gemiddelde hoeveelheden van vier groepen huishoudens. Voor iedere groep geldt dat het jaarlijkse groeipercentage in de periode 2014-2019 constant is. Een lezer van het onderzoeksrapport beweert: “Het jaarlijkse groeipercentage van de gemiddelde uploadhoeveelheid per huishouden per dag van de achterblijvers is lager dan dat van de vernieuwers.” Onderzoek of deze lezer gelijk heeft. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage.

Bekijk het antwoord
  • Het aflezen van twee punten per grafiek (1p)
  • Het berekenen van de jaarlijkse groeifactor voor de achterblijvers (1p)
  • Het berekenen van de jaarlijkse groeifactor voor de vernieuwers (1p)
  • De constatering dat deze (bij benadering) hetzelfde zijn (1p)
  • De conclusie dat (daarmee ook de jaarlijkse groeipercentages gelijk zijn en) de lezer dus ongelijk heeft (1p)

De beschrijving volgt het erratum op de opgaven: de inleiding over het constante groeipercentage in 2014-2019 is een uitgangspunt van de vraag. Het correctievoorschrift geeft ook twee alternatieve oplossingen, die naast de hierboven genoemde onderdelen gelden: (a) het aflezen van twee punten per grafiek over een interval van gelijke breedte, het berekenen van de groeifactor voor de achterblijvers en de vernieuwers over dat interval, de constatering dat die (bij benadering) gelijk zijn, en de conclusie dat de lezer ongelijk heeft; (b) de constatering dat de lijnen van de achterblijvers en de vernieuwers in de figuur evenwijdig lopen (2 punten), dat bij evenwijdige lijnen op enkellogaritmisch papier de jaarlijkse groeifactoren gelijk zijn (2 punten), en de conclusie dat de lezer ongelijk heeft (1 punt). Bij (b) mogen het eerste en het tweede antwoordelement elk uitsluitend 0 of 2 scorepunten krijgen.

Vraag 13 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Nierfunctie

Vraag 14 3 punten

In veel gevallen wordt de GFR (Glomerular Filtration Rate, de filtratiesnelheid van de nieren in milliliter per minuut) berekend. Een daarvan is formule 1. Deze formule is voor mannen en vrouwen verschillend. Hierin is L de leeftijd van de patiënt in jaren, G het lichaamsgewicht in kg en K de hoeveelheid kreatinine in micromol per liter. Voor mannen: $GFR = \frac{(140-L)\cdot G}{0,81\cdot K}$. Voor vrouwen: $GFR = 0,85\cdot\frac{(140-L)\cdot G}{0,81\cdot K}$. Thomas en Julia zijn een tweeling van 45 jaar. Ze laten een onderzoek doen naar het functioneren van hun nieren. Thomas is een man, hij weegt 78 kg. Julia is een vrouw, ze weegt 69 kg. Bij beiden is de hoeveelheid kreatinine in het bloed 95 micromol per liter. Bereken hoe groot het verschil is tussen de GFR van Thomas en de GFR van Julia. Geef je antwoord in een geheel aantal milliliter per minuut.

Bekijk het antwoord
  • Thomas: GFR = (140 - 45) · 78 / (0,81 · 95) = 96,29... (1p)
  • Julia: GFR = 0,85 · (140 - 45) · 69 / (0,81 · 95) = 72,40... (1p)
  • Het antwoord: (96,29... - 72,40... =) 24 (ml per minuut) (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 3 punten

Nicolien is een vrouw. Ze laat ieder jaar de waarde van haar GFR bepalen. Neem aan dat haar lichaamsgewicht gelijk blijft. De waarden van haar GFR worden in de loop der jaren groter. Beredeneer, zonder getallenvoorbeelden te gebruiken, met behulp van formule 1 dat de nierfunctie van Nicolien beter wordt. Formule 1 voor vrouwen: $GFR = 0,85\cdot\frac{(140-L)\cdot G}{0,81\cdot K}$, met L de leeftijd in jaren, G het lichaamsgewicht in kg en K de hoeveelheid kreatinine in micromol per liter.

Bekijk het antwoord
  • L wordt groter (dus de teller van de breuk wordt kleiner), dus hierdoor zou de GFR kleiner worden (1p)
  • De GFR wordt groter, dus dit betekent dat K kleiner wordt (1p)
  • Bij een kleinere hoeveelheid kreatinine hoort een betere nierfunctie (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

Voor mannen van 40 jaar en een gewicht van 80 kg is formule 1 te herleiden tot een formule van de vorm $GFR = \ldots \cdot K^{\ldots}$, waarbij er op de puntjes getallen staan. Geef deze herleiding en geef daarbij de getallen die op de puntjes komen te staan in gehelen. Formule 1 voor mannen: $GFR = \frac{(140-L)\cdot G}{0,81\cdot K}$, met L de leeftijd in jaren, G het lichaamsgewicht in kg en K de hoeveelheid kreatinine in micromol per liter.

Bekijk het antwoord
  • Invullen van L = 40 en G = 80 in formule 1 geeft GFR = (140 - 40) · 80 / (0,81 · K) (1p)
  • Herleiden tot de vorm GFR = (8000 / 0,81) · K^-1 (1p)
  • Het antwoord: GFR = 9877 · K^-1 (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Vraag 17 4 punten

Formule 2 is een andere formule die vaak gebruikt wordt. Voor mannen: $GFR = 32788 \cdot K^{-1,154} \cdot L^{-0,203}$. Voor vrouwen: $GFR = 24329 \cdot K^{-1,154} \cdot L^{-0,203}$. Hierin is L de leeftijd van de patiënt in jaren en K de hoeveelheid kreatinine in micromol per liter. Formule 2 geeft de GFR voor patiënten die een gewicht hebben dat past bij hun lengte. Het voordeel van deze formule is dat het lichaamsgewicht niet nodig is in de berekening. Formule 1 voor mannen: $GFR = \frac{(140-L)\cdot G}{0,81\cdot K}$, met G het lichaamsgewicht in kg. Klaas is een man van 33 jaar met een gewicht dat past bij zijn lengte. De hoeveelheid kreatinine in zijn bloed is 95 micromol per liter. Formule 1 en formule 2 geven bij Klaas precies dezelfde uitkomst. Bereken het gewicht van Klaas. Geef je antwoord in gehele kg.

Bekijk het antwoord
  • Voor Klaas geldt: 32788 · 95^-1,154 · 33^-0,203 = 84,17... (1p)
  • De vergelijking (140 - 33) · G / (0,81 · 95) = 84,17... moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Het antwoord: 61 (kg) (1p)

Vraag 17 in het hele examen

Bron 8

Bij de GFR-waarden berekend met formule 2, is door de NVKC de volgende tabel opgesteld.

GFRnierfunctie
≥ 60normaal
30 - < 60matige afname
15 - < 30ernstige afname
< 15uitval nierfunctie

noot 1 Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde

Vraag 18 4 punten

Bij Jiska, een vrouw van 56 jaar, wordt een normale nierfunctie geconstateerd. Haar GFR is berekend met formule 2, voor vrouwen: $GFR = 24329 \cdot K^{-1,154} \cdot L^{-0,203}$, met L de leeftijd in jaren en K de hoeveelheid kreatinine in micromol per liter. Gebruik de tabel van de NVKC om te bepalen welke GFR-waarde bij een normale nierfunctie hoort. Bereken hoeveel kreatinine Jiska maximaal in haar bloed heeft. Geef je antwoord in een geheel aantal micromol per liter.

Bekijk het antwoord
  • De vergelijking 24329 · K^-1,154 · 56^-0,203 = 60 moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • De oplossing is K = 89,6... (1p)
  • Het antwoord: (maximaal) 89 (micromol per liter) (1p)

Het antwoord is maximaal 89 (micromol per liter): de oplossing van de vergelijking is K = 89,6..., en dat wordt naar beneden afgerond op een geheel getal.

Vraag 18 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Brandgevaar

Vraag 1 3 punten

De Angström Index wordt berekend met $I_A = \frac{V}{20} + \frac{27 - T}{10}$, waarbij V de relatieve luchtvochtigheid in procenten is (hoogstens 100%) en T de temperatuur in °C. Bereken de minimale en de maximale waarde van de Angström Index bij een temperatuur van 24 °C.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt dat V minimaal 0 en maximaal 100 is (1p)
  • Berekent de minimale waarde I_A = 0,3 (bij V = 0) (1p)
  • Berekent de maximale waarde I_A = 5,3 (bij V = 100) (1p)

Vraag 1 in het hele examen

tabel 1

$I_A$risico op bosbrand
4 of groterzeer klein
van 2,5 tot 4klein
van 2 tot 2,5groot
kleiner dan 2zeer groot

Vraag 2 5 punten

De Angström Index wordt berekend met $I_A = \frac{V}{20} + \frac{27 - T}{10}$, met V de relatieve luchtvochtigheid in procenten en T de temperatuur in °C. Op een bepaalde zomerdag is de relatieve luchtvochtigheid 35%. Bereken bij welke temperaturen er op deze dag sprake is van een zeer groot risico op bosbrand volgens tabel 1.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat de vergelijking I_A = 2 (of de ongelijkheid I_A < 2) moet worden opgelost (1p)
  • Stelt de vergelijking $\frac{35}{20} + \frac{27 - T}{10} = 2$ op (1p)
  • Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Vindt de oplossing T = 24,5 (1p)
  • Antwoord: temperaturen hoger dan 24,5 °C (1p)

Opmerkingen uit het correctievoorschrift: voor het antwoord ‘temperaturen vanaf 24,5 (°C)’ 1 scorepunt in mindering brengen. Voor het antwoord ‘temperaturen hoger dan of gelijk aan 25 (°C)’ geen scorepunten in mindering brengen. Voor het vermelden van een bovengrens T = 44,5 (°C) (bij I_A = 0) geen scorepunten in mindering brengen. Is gerekend met I_A = 1,9 (of I_A = 1,99), dan hiervoor 1 scorepunt in mindering brengen.

Vraag 2 in het hele examen

Vraag 3 3 punten

De Angström Index is $I_A = \frac{V}{20} + \frac{27 - T}{10}$, met V de relatieve luchtvochtigheid in procenten en T de temperatuur in °C. Als de temperatuur constant is, dan neemt het risico op bosbrand toe als de relatieve luchtvochtigheid afneemt. Beredeneer zonder getallenvoorbeelden dat de formule hiermee in overeenstemming is.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat bij een constante T de term $\frac{27 - T}{10}$ niet verandert (1p)
  • Noemt dat bij een afnemende V de term $\frac{V}{20}$ afneemt, en dus ook I_A (1p)
  • Noemt dat bij een afnemende I_A het risico op bosbrand toeneemt (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 4 punten

Voor de Chandler Burning Index geldt $I_C = (216 - 2,84V + 1,12T) \cdot 0,97^V$, met V de relatieve luchtvochtigheid in procenten en T de temperatuur in °C. Als de relatieve luchtvochtigheid bekend is, dan is de formule van I_C te herleiden tot de vorm I_C = a · T + b, waarbij a en b getallen zijn. Geef deze herleiding voor het geval dat de relatieve luchtvochtigheid 43% is. Rond de waarden van a en b af op twee decimalen.

Bekijk het antwoord
  • Vult V = 43 in: I_C = (216 − 2,84 · 43 + 1,12T) · 0,97^43 (1p)
  • Herleidt tot I_C = (93,88 + 1,12T) · 0,97^43 (1p)
  • Komt uit op I_C = 0,30T + 25,34 (a = 0,30 en b = 25,34) (2p)

Vraag 4 in het hele examen

tabel 2

$I_C$risico op bosbrand
kleiner dan 50zeer klein
van 50 tot 75klein
van 75 tot 90groot
90 of groterzeer groot

Vraag 5 5 punten

Een brandgevaarexpert onderzoekt het risico op bosbrand bij een temperatuur van 25 °C. Bij 25 °C geldt voor de Angström Index $I_A = 0{,}05V + 0{,}2$ en voor de Chandler Burning Index $I_C = (244 - 2,84V) \cdot 0,97^V$, met V de relatieve luchtvochtigheid in procenten. Onderzoek of er een relatieve luchtvochtigheid mogelijk is waarbij het risico volgens de Angström Index zeer groot is en volgens de Chandler Burning Index zeer klein. Licht je antwoord toe. Zie tabel 1 (Angström) en tabel 2 (Chandler).

Bekijk het antwoord
  • Laat met de Angström Index zien dat het risico zeer groot is (I_A < 2): bij V = 35 is I_A = 1,95, of uit 0,05V + 0,2 < 2 volgt V < 36 (1p)
  • Concludeert dat het risico volgens de Angström Index zeer groot is (1p)
  • Laat met de Chandler Burning Index zien dat het risico zeer klein is (I_C < 50): bij V = 35 is I_C = 49,7, of uit (244 − 2,84V) · 0,97^V < 50 volgt V > 34,9 (1p)
  • Concludeert dat het risico volgens de Chandler Burning Index zeer klein is (1p)
  • Concludeert dat het mogelijk is, met een toelichting uit de berekening (1p)

De uitwerking mag langs elk van de routes uit het correctievoorschrift: V = 35 invullen, of de ongelijkheden oplossen (V < 36 voor de Angström Index, V > 34,9 voor de Chandler Burning Index). Elke route leidt tot dezelfde conclusie: het is mogelijk.

Vraag 5 in het hele examen

2018, tijdvak 1: De aardbeving van l’Aquila

Assenstelsel op de uitwerkbijlage

Assenstelsel op de uitwerkbijlage

Leeg assenstelsel voor de grafiek. Verticale as: de hoeveelheid vrijgekomen energie E (MJ), met een logaritmische schaal van $10^0$ onderaan tot $10^{12}$ bovenaan. Horizontale as: de kracht op de schaal van Richter R, van 1 tot en met 8.

Vraag 10 3 punten

Bij een aardbeving geldt $E = 0{,}06 \cdot 32^R$, met E de hoeveelheid vrijgekomen energie in MJ en R de kracht op de schaal van Richter. Deze grafiek blijkt een rechte lijn te zijn, in een assenstelsel op de uitwerkbijlage waarbij op de verticale as een logaritmische schaal is gebruikt. Teken deze grafiek in de figuur op de uitwerkbijlage voor bevingen met een kracht van minimaal 1 en maximaal 8 op de schaal van Richter.

Bekijk het antwoord
  • Tekent twee punten juist, bijvoorbeeld (1; 1,92) en (8; 6,6 · 10^10) (2p)
  • Tekent een rechte lijn door deze punten (1p)

Een rechte lijn door de punten (1; 1,92) en (8; 6,6 · 10^10). De verticale as is logaritmisch, met E in MJ van 10^0 tot 10^12. De horizontale as is R, van 1 tot 8.

Bij één foutief getekend punt 1 scorepunt in mindering brengen; als beide punten fout zijn, geen scorepunten voor deze vraag.

Vraag 10 in het hele examen

2018, tijdvak 1: BMR

Vraag 11 2 punten

Een formule van de BMR voor mannen luidt $BMR = 10 \cdot G - 5 \cdot J + 6,25 \cdot L + 5$, met G het gewicht in kg, J de leeftijd in jaren, L de lengte in cm en BMR in kcal. Luuk is 1,88 meter lang en weegt 77 kg. Hij is 25 jaar oud. Bereken zijn BMR.

Bekijk het antwoord
  • Vult G = 77, J = 25 en L = 188 correct in de formule in: BMR = 10 · 77 − 5 · 25 + 6,25 · 188 + 5 (1p)
  • Antwoord: 1825 kcal (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 13 3 punten

Een formule van de BMR voor mannen luidt $BMR = 10 \cdot G - 5 \cdot J + 6,25 \cdot L + 5$, met G in kg, J in jaren, L in cm en BMR in kcal. Voor 30-jarige mannen met een BMR van 2000 kcal kun je het gewicht uitdrukken in de lengte. Er geldt dan G = a · L + b, waarbij a en b getallen zijn. Bereken de waarden van a en b in één decimaal nauwkeurig.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de vergelijking 10 · G − 5 · 30 + 6,25 · L + 5 = 2000 op (of kiest twee punten (L; G) op de lijn bij BMR = 2000, bijvoorbeeld (160; 114,5) en (200; 89,5)) (1p)
  • Herleidt tot 10G = 2145 − 6,25L, of berekent a = (89,5 − 114,5) : (200 − 160) = −0,625 (1p)
  • Antwoord: G = −0,6 · L + 214,5, dus a = −0,6 en b = 214,5 (1p)

Vraag 13 in het hele examen

figuur BMR voor 30-jarigen

BMR voor 30-jarigen
figuur

Assenstelsel met op de horizontale as L (cm), van 150 tot 220, en op de verticale as G (kg), van 0 tot 120. Een rechte lijn met het label BMR = 1600 loopt ongeveer van (148; 82) tot (206; 46).

Vraag 14 3 punten

In de figuur is voor 30-jarige mannen met een BMR van 1600 een grafiek getekend die het verband tussen G en L weergeeft. Je kunt voor 30-jarige mannen ook bij andere BMR-waarden de grafiek tekenen die het verband tussen G en L weergeeft. Teken in de figuur op de uitwerkbijlage voor 30-jarige mannen de grafiek die hoort bij een BMR van 1800. Licht je werkwijze toe. Gebruik de formule $BMR = 10 \cdot G - 5 \cdot J + 6,25 \cdot L + 5$, met J = 30.

Bekijk het antwoord
  • Berekent voor minimaal twee waarden van L de bijbehorende G bij BMR = 1800 (10G − 5 · 30 + 6,25L + 5 = 1800), of redeneert dat G bij dezelfde L 20 kg meer is dan bij BMR = 1600, want 10 · 20 = 200 (2p)
  • Tekent de grafiek als rechte lijn, 20 kg hoger dan de grafiek van BMR = 1600 (1p)

Een rechte lijn die 20 kg hoger ligt dan de lijn van BMR = 1600, dus G = 194,5 − 0,625 · L. Bijvoorbeeld G = 100,75 bij L = 150 cm en G = 57 bij L = 220 cm.

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 4 punten

In de Verenigde Staten gebruikt men soortgelijke formules met andere variabelen: W is het gewicht in pounds, H is de lengte in feet en Y is de leeftijd in jaren. Er geldt W = 2,2 · G, H = 0,033 · L en Y = J. De formule van de BMR wordt dan $BMR = \ldots \cdot W - 5 \cdot Y + \ldots \cdot H + 5$, waarbij de puntjes getallen zijn. Bereken welke getallen op de puntjes moeten staan en rond af op één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Herleidt uit W = 2,2 · G dat G = W : 2,2 (1p)
  • Herleidt uit H = 0,033 · L dat L = H : 0,033 (1p)
  • Stelt BMR = 10 · G − 5 · Y + 6,25 · L + 5 om naar W en H, met de factoren 10 : 2,2 en 6,25 : 0,033 (1p)
  • Antwoord: BMR = 4,5 · W − 5 · Y + 189,4 · H + 5 (1p)

Als gerekend wordt met G = 2,2 · W en L = 0,033 · H, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.

Vraag 15 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Voetafdruk

Vraag 21 8 punten

In 2010 bestond de wereldbevolking uit 6,9 miljard mensen en was de gemiddelde voetafdruk per persoon 2,85 mha (mondiale hectare). De totale voetafdruk in 2010 was dus 6,9 miljard × 2,85 ≈ 19,7 miljard mha. Als de totale voetafdruk 10 miljard mha of minder is, heeft de aarde voldoende mogelijkheid om zichzelf te herstellen. Vanaf 2010 zijn er maatregelen getroffen. We doen de volgende aannames voor de periode 2010 tot 2050: (1) Vanaf 2010 neemt de gemiddelde voetafdruk per persoon af met 0,11 mha per jaar, totdat een gemiddelde voetafdruk per persoon van 1,20 mha bereikt is. De jaren daarna blijft de gemiddelde voetafdruk per persoon 1,20 mha. (2) De wereldbevolking neemt elk jaar toe met 0,7%. Onderzoek in welke jaren in de periode 2010 tot 2050 de totale voetafdruk minder dan 10 miljard mha is.

Bekijk het antwoord
  • Stelt de gemiddelde voetafdruk op als V = 2,85 − 0,11t, met t het aantal jaren na 2010 (1p)
  • Stelt de wereldbevolking op als W = 6,9 · 1,007^t (in miljarden) (1p)
  • Maakt een tabel van V en V · W (1p)
  • Bepaalt dat voor t = 14 de waarde V nog niet 1,20 is en V · W voor het eerst kleiner dan 10 is (2p)
  • Maakt een tabel van 1,20 · W (1p)
  • Bepaalt dat voor t = 27 de waarde 1,20 · W voor het laatst kleiner dan 10 is (of: voor t = 28 voor het eerst groter dan 10) (1p)
  • Antwoord: van 2024 tot en met 2037 (1p)

Een andere uitwerking (V = 2,85 − 0,11t geldig tot en met t = 15, daarna 1,20 · W = 10 oplossen, met de oplossingen t = 13,9 en t = 27,0) levert hetzelfde antwoord op: beoordeel die op dezelfde punten.

Vraag 21 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Besmettelijke ziektes

Vraag 4 3 punten

Besmettelijke ziektes. Het gemiddelde aantal (gezonde) personen dat door één zieke wordt besmet, noemen we B, als niemand gevaccineerd zou worden. Bv is het gemiddelde aantal personen dat door één zieke wordt besmet als er sprake is van vaccinatie van een deel van de bevolking. Hierin is p de vaccinatiegraad: het percentage van de bevolking dat tegen de ziekte is gevaccineerd. In deze opgave gebruiken we de volgende formule om Bv te bepalen: $B_v = B \cdot (1 - \frac{p}{100})$ (formule 1). Bij elke ziekte zorgt een hogere vaccinatiegraad ervoor dat een kleiner aantal personen besmet wordt. Beredeneer dit aan de hand van formule 1, zonder getallenvoorbeelden te gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Als p groter wordt, wordt p/100 groter (1p)
  • Dan wordt 1 − p/100 kleiner, dus wordt B_v kleiner (B is vast) (1p)
  • Dus wordt het aantal personen dat door één zieke wordt besmet kleiner (1p)

Vraag 4 in het hele examen

Vraag 5 3 punten

Besmettelijke ziektes. Formule 1: $B_v = B \cdot (1 - \frac{p}{100})$, met p de vaccinatiegraad in procenten. Iemand die ziek wordt, is precies één week ziek; alleen in die week besmet hij andere personen. Wie besmet wordt, zal pas in de week erna ziek zijn. Voor griep geldt $B = 2{,}2$. Een situatie waarbij Bv groter is dan 1 is onwenselijk: in zo’n geval breidt de ziekte zich uit. Bereken met behulp van formule 1 hoe hoog de vaccinatiegraad tegen griep minimaal moet zijn om ervoor te zorgen dat deze ziekte zich niet uitbreidt. Rond je antwoord af op een geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • De vergelijking 2,2 · (1 − p/100) = 1 moet worden opgelost (1p)
  • Beschrijven hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
  • Dit geeft p = 54,5…, dus het antwoord: (minimaal) 55% (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 5 punten

Besmettelijke ziektes. Formule 1: $B_v = B \cdot (1 - \frac{p}{100})$, met B = 2,2 voor griep. Iemand die ziek wordt, is precies één week ziek; alleen in die week besmet hij andere personen. Wie besmet wordt, zal pas in de week erna ziek zijn. Van de Nederlandse bevolking heeft 14% zich laten vaccineren tegen griep. Stel dat er 1000 personen in week 40 griep hebben. Je kunt berekenen hoeveel personen met griep er in week 46 zullen zijn. Dat aantal is minder dan wanneer niemand tegen griep zou zijn gevaccineerd. Bereken hoeveel procent dat minder is. Rond je antwoord af op een geheel getal.

Bekijk het antwoord
  • Zonder vaccinaties is in week 46 het aantal personen met griep 1000 · 2,2^6 = 113 380 (1p)
  • Met vaccinatie is Bv = 2,2 · (1 − 0,14) = 1,892 (1p)
  • Met vaccinaties is in week 46 het aantal personen met griep 1000 · 1,892^6 = 45 870 (1p)
  • Het verschil is (113 380 − 45 870) / 113 380 · 100 (%) (1p)
  • Het antwoord: 60% (minder personen met griep) (1p)

Vraag 6 in het hele examen

Vraag 7 4 punten

Besmettelijke ziektes. Formule 1: $B_v = B \cdot (1 - \frac{p}{100})$, met p de vaccinatiegraad in procenten en B het gemiddelde aantal besmettingen zonder vaccinatie. In een situatie waarbij Bv = 1 kan formule 1 herleid worden tot de volgende formule: $p = 100 - \frac{100}{B}$ (formule 2). Laat deze herleiding zien.

Bekijk het antwoord
  • Stelt Bv = 1 in formule 1 in: 1 = B · (1 − p/100) (1p)
  • Herleidt tot 1/B = 1 − p/100 (1p)
  • Herleidt tot p/100 = 1 − 1/B (1p)
  • Herleidt tot p = 100 − 100/B (1p)

Vraag 7 in het hele examen

Figuur Vaccinatiegraad tegen mazelen per land

Vaccinatiegraad tegen mazelen per land
Figuur

Liggend staafdiagram van de vaccinatiegraad p (in procent) tegen mazelen per land van de Europese Unie. Horizontale as: vaccinatiegraad p, van 50 tot 100.

LandVaccinatiegraad
Denemarken87
Duitsland97
Frankrijk89
Griekenland99
Italië90
Nederland96
Noorwegen94
Oostenrijk76
Zweden97

Vraag 8 4 punten

Besmettelijke ziektes. Formule 1: $B_v = B \cdot (1 - \frac{p}{100})$, met p de vaccinatiegraad in procenten. Als Bv groter is dan 1, breidt de ziekte zich uit: het aantal zieken wordt elke week groter. De ziekte mazelen is veel besmettelijker en gevaarlijker dan griep. Als niemand zich laat vaccineren, besmet één persoon met mazelen gemiddeld 20 andere personen. In de figuur is van verschillende landen in de Europese Unie de vaccinatiegraad tegen mazelen weergegeven. Onderzoek in welke landen uit de figuur de ziekte mazelen zich zal uitbreiden.

Bekijk het antwoord
  • Gebruikt B = 20 en stelt vast dat de ziekte zich uitbreidt als Bv > 1 (1p)
  • Bepaalt de grens: 1 = 20 · (1 − p/100) geeft p = 95, dus uitbreiding bij p < 95 (1p)
  • Leest af welke landen een vaccinatiegraad lager dan 95 hebben (1p)
  • Noemt Denemarken, Frankrijk, Italië, Noorwegen en Oostenrijk (1p)

Ook goed is een systematische aanpak waarbij voor de landen de waarde van Bv = 20 · (1 − p/100) wordt berekend op basis van de afgelezen vaccinatiegraad p, met de juiste conclusie per land. Alleen de landen waarvan Bv groter is dan 1 tellen mee: Denemarken, Frankrijk, Italië, Noorwegen en Oostenrijk.

Vraag 8 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Een ranglijst van alle schakers

Vraag 13 3 punten

Een ranglijst van alle schakers. Bij een schaakpartij krijgt een speler 1 punt bij winst, 0,5 punt bij remise en 0 punten bij verlies. De vooraf verwachte score voor speler A bij een partij tegen speler B wordt berekend met $V_A = \frac{1}{1 + 10^{0{,}0025 \cdot (R_B - R_A)}}$, met RA de rating van speler A en RB de rating van speler B. Schakers Rutten en Faber gaan een partij spelen. De rating van Rutten is 2307, de rating van Faber is 2107. Laat met behulp van de formule zien dat je mag verwachten dat Faber zal verliezen.

Bekijk het antwoord
  • RRutten − RFaber = 2307 − 2107 = 200 (1p)
  • VFaber = 1/(1 + 10^(0,0025 · 200)) = 0,2… (1p)
  • Dit is kleiner dan 0,5, dus je mag verwachten dat Faber verliest (1p)

Vraag 13 in het hele examen

Vraag 14 3 punten

Een ranglijst van alle schakers. Bij een schaakpartij wordt de vooraf verwachte score voor speler A berekend met $V_A = \frac{1}{1 + 10^{0{,}0025 \cdot (R_B - R_A)}}$, met RA de rating van speler A en RB de rating van speler B. De rating van schaker Altena (schaker A) is 1932. Hoe hoger de rating van zijn tegenspeler (schaker B) is, des te lager is de vooraf verwachte score voor Altena. Dit kan beredeneerd worden aan de hand van de formule. Geef deze redenering zonder gebruik te maken van de grafische rekenmachine.

Bekijk het antwoord
  • Als RB groter wordt, dan wordt 0,0025 · (RB − 1932) groter (1p)
  • Dan wordt 10^(0,0025 · (RB − 1932)) groter, en dus ook 1 + 10^(0,0025 · (RB − 1932)) (1p)
  • Dan wordt 1/(1 + 10^(0,0025 · (RB − 1932))) kleiner, dus de vooraf verwachte score voor Altena wordt kleiner (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 4 punten

Een ranglijst van alle schakers. De vooraf verwachte score voor speler A wordt berekend met $V_A = \frac{1}{1 + 10^{0{,}0025 \cdot (R_B - R_A)}}$. Voor een grootmeester wordt de nieuwe rating na een partij berekend met dit stappenplan: 1. het verschil P − V berekenen, waarbij P het aantal punten is dat de speler met de partij scoorde (0, 0,5 of 1) en V de vooraf verwachte score voor de speler bij deze partij; 2. de uitkomst vermenigvuldigen met 10; 3. de uitkomst afronden op een geheel getal; 4. de uitkomst optellen bij de rating die de speler vóór de partij had. Op het Tata Steel-schaaktoernooi in 2015 speelden de grootmeesters Magnus Carlsen (rating 2862) en Radoslaw Wojtaszek (rating 2744) tegen elkaar. Voorafgaand aan deze partij was de rating van Carlsen 2862 en die van Wojtaszek 2744. De partij werd gewonnen door Wojtaszek. Bereken de nieuwe rating van Wojtaszek.

Bekijk het antwoord
  • Voor Wojtaszek is V = 1/(1 + 10^(0,0025 · (2862 − 2744))) (1p)
  • Dit geeft V = 0,33… (1p)
  • P = 1, dus P − V = 0,66… (1p)
  • 10 · (P − V) = 6,6…, afgerond 7, dus de nieuwe rating is 2744 + 7 = 2751 (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 3 punten

Een ranglijst van alle schakers. De nieuwe rating van een grootmeester na een partij wordt berekend met het stappenplan: het verschil P − V berekenen (P is het aantal punten, V is de vooraf verwachte score), vermenigvuldigen met 10, afronden op een geheel getal en optellen bij de rating die de speler vóór de partij had. De rating van een grootmeester kan door één partij nooit met meer dan 10 punten stijgen. Leg uit waarom dit juist is.

Bekijk het antwoord
  • P is hoogstens 1 en V is (iets) groter dan of gelijk aan 0, dus P − V is (iets) kleiner dan of gelijk aan 1 (1p)
  • 10 · (P − V) is dus hoogstens 10, en de afgeronde waarde daarvan ook (1p)
  • De rating kan dus niet met meer dan 10 punten stijgen (1p)

Vraag 16 in het hele examen

2018, tijdvak 2: De Jamuna, een krachtige rivier

Opgavetekst

Uitwerkbijlage Gemiddelde waterdoorvoer (m3/sec) per maand

Gemiddelde waterdoorvoer (m3/sec) per maand
Uitwerkbijlage

Boxplots van de gemiddelde waterdoorvoer (m3/sec) per maand, een boxplot per maand (januari tot en met december), over de jaren 1972 tot en met 2007. Verticale as: gemiddelde waterdoorvoer (m3/sec), van 0 tot 72 000. Horizontale as: de maanden. Juli: box van ongeveer 44 000 tot 57 000, mediaan ongeveer 50 000. Augustus: box van ongeveer 37 000 tot 53 000, mediaan ongeveer 42 000. Februari: bovenste whisker ongeveer 5 000. April: onderste whisker ongeveer 5 800.

Vraag 17 2 punten

De Jamuna, een krachtige rivier. Per maand is de gemiddelde waterdoorvoer (in m3 per seconde) berekend over de jaren 1972 tot en met 2007. Per maand is dat samengevat met een boxplot; de boxplots staan in de figuur op de uitwerkbijlage. Het formuleblad geeft bij het vergelijken van twee boxplots: het verschil is groot als de boxen elkaar niet overlappen; het verschil is middelmatig als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt; in alle andere gevallen is het verschil gering. Karin doet met behulp van het formuleblad de volgende uitspraak: ‘Het verschil in gemiddelde waterdoorvoer tussen de julimaanden en de augustusmaanden in de periode 1972 tot en met 2007 is gering.’ Is deze uitspraak juist, onjuist, of is dat niet uit de figuur op de uitwerkbijlage af te leiden? Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • De boxen van juli en augustus overlappen elkaar, maar de mediaan van augustus ligt buiten de box van juli (1p)
  • Dan zeggen we ‘het verschil is middelmatig’, dus de uitspraak is onjuist (1p)

Voor alleen de juiste conclusie, zonder toelichting, geen scorepunten toekennen.

Vraag 17 in het hele examen

Vraag 18 2 punten

De Jamuna, een krachtige rivier. Per maand is de gemiddelde waterdoorvoer (in m3 per seconde) berekend over de jaren 1972 tot en met 2007; de boxplots staan in de figuur op de uitwerkbijlage. Bob doet de volgende uitspraak: ‘In april 1983 was de gemiddelde waterdoorvoer groter dan in februari 1983.’ Is deze uitspraak juist, onjuist, of is dat niet uit de figuur op de uitwerkbijlage af te leiden? Licht je antwoord toe.

Bekijk het antwoord
  • Het maximum van de februarimaanden is kleiner dan het minimum van de aprilmaanden (1p)
  • In februari 1983 was de gemiddelde waterdoorvoer dus kleiner dan in april 1983, dus de uitspraak is juist (1p)

Voor alleen de juiste conclusie, zonder toelichting, geen scorepunten toekennen.

Vraag 18 in het hele examen

Figuur 1 Erosie van linker- en rechteroever samen

Erosie van linker- en rechteroever samen
Figuur 1

Staafdiagram van de erosie (in ha) van linker- en rechteroever samen, per jaar van 1995 tot en met 2005. Verticale as: erosie (ha), van 0 tot 6000.

JaarErosie (ha)
19954000
19963600
19972700
19985700
19992400
20002400
20011300
20022200
20032800
20042600
20051700

Figuur 2 Erosie tegen maximale waterdoorvoer

Erosie tegen maximale waterdoorvoer
Figuur 2

Puntenwolk van de erosie per jaar van 1995 tot en met 2005, uitgezet tegen de maximale waterdoorvoer in dat jaar. Kruisjes: linkeroever. Bolletjes: rechteroever. Horizontale as: maximale waterdoorvoer (m3/sec), van 40 000 tot 100 000. Verticale as: erosie (ha), van 0 tot 4000. Je kunt niet zien in welk jaar een punt hoort.

Maximale waterdoorvoerLinkeroeverRechteroever
49000700600
62000900800
630001600800
6600017001000
690001300900
7100013001100
7900018001000
8400015001100
8500022001400
8800026001400
10400040001700

Vraag 19 3 punten

De Jamuna, een krachtige rivier. Voor de jaren 1995 tot en met 2005 is in figuur 1 te zien hoeveel hectare land door erosie verdween (1 ha = 10 000 m2). In figuur 2 is voor elk jaar in de periode 1995 tot en met 2005 zowel de erosie van de linkeroever als de erosie van de rechteroever in dat jaar uitgezet tegen de maximale waterdoorvoer in dat jaar. Je kunt in figuur 2 niet zien in welk jaar dat was. Bepaal de maximale waterdoorvoer in het jaar 1995 met behulp van figuur 1 en figuur 2. Je kunt hierbij de figuren op de uitwerkbijlage gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • In 1995 is de totale erosie 4000 hectare (1p)
  • In figuur 2 twee punten zoeken, bij dezelfde waarde van W, die samen 4000 ha zijn (1p)
  • Het antwoord: 88 000 (m3/sec) (1p)

De maximale waterdoorvoer mag worden afgelezen met een marge van 500 (m3/sec).

Vraag 19 in het hele examen

Figuur 3 Erosie van de rechteroever tegen de maximale waterdoorvoer

Erosie van de rechteroever tegen de maximale waterdoorvoer
Figuur 3

Dezelfde punten als de rechteroever in figuur 2, met een rechte lijn erdoorheen. Horizontale as: maximale waterdoorvoer W (m3/sec), van 40 000 tot 100 000. Verticale as: erosie E (ha), van 0 tot 4000. De lijn loopt van ongeveer 400 ha bij 40 000 m3/sec tot ongeveer 1700 ha bij 105 000 m3/sec.

Vraag 20 4 punten

De Jamuna, een krachtige rivier. In figuur 3 zijn de punten weergegeven die bij de erosie van de rechteroever horen. Deze punten liggen bij benadering op een rechte lijn. Deze lijn is in figuur 3 getekend. Je kunt van deze lijn de formule opstellen, waarbij je de erosie E (in ha) uitdrukt in de maximale waterdoorvoer W (in m3/sec). Stel deze formule op.

Bekijk het antwoord
  • Het aflezen van twee punten, bijvoorbeeld (45 000; 500) en (95 000; 1 500) (1p)
  • a = (1500 − 500)/(95 000 − 45 000) = 0,02 (1p)
  • 0,02 · 45 000 + b = 500, dus b = −400 (1p)
  • Het antwoord: E = 0,02 · W − 400 (1p)

De keuze van twee punten op de lijn en het aflezen van hun coördinaten moet leiden tot een waarde van a binnen het interval [0,018 ; 0,022]. Ligt a daarbuiten, dan voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 4 punten

De Jamuna, een krachtige rivier. Voor de jaren 1995 tot en met 2005 is in figuur 1 te zien hoeveel hectare land door erosie verdween (1 ha = 10 000 m2). De bevolkingsdichtheid was aan het begin van deze eeuw 975 inwoners per km2. Een politicus wil een berekening hebben van het aantal bewoners dat in de periode 2001 tot en met 2005 het land waarop zij woonden zijn kwijtgeraakt als gevolg van erosie door de Jamuna. Gebruik bij deze berekening figuur 1 en neem aan dat in deze periode de bevolkingsdichtheid van 975 inwoners per km2 ook geldt voor het gebied langs de Jamuna. Geef deze berekening. Rond het aantal bewoners af op duizendtallen.

Bekijk het antwoord
  • De totale erosie is 1300 + 2200 + 2800 + 2600 + 1700 = 10 600 (ha) (1p)
  • 10 600 ha = 106 km2 (1p)
  • 106 · 975 = 103 350 (bewoners) (1p)
  • Het antwoord: 103 000 (bewoners) (1p)

Bij het aflezen is een marge van 100 (ha) toegestaan.

Vraag 21 in het hele examen

Hoe vaak formules en grafieken in het examen komt

Vragen over formules en grafieken per centraal examen wiskunde A havo. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 17-8, 17-19526%
2026, tijdvak 25, 17, 19-20420%
2025, tijdvak 15, 18-21523%
2025, tijdvak 213-14, 20315%
2024, tijdvak 11-3, 5, 11-15, 18, 201152%
2024, tijdvak 22015%
2023, tijdvak 12-4, 15-17, 19735%
2023, tijdvak 23, 9-13, 20, 22835%
2022, tijdvak 115-18, 20528%
2022, tijdvak 22, 4-5, 11, 20526%
2022, tijdvak 35-7314%
2021, tijdvak 13-4, 7, 9, 13523%
2021, tijdvak 217, 21-22314%
2019, tijdvak 113-18, 20-22939%
2019, tijdvak 210-18950%
2018, tijdvak 11-5, 10-11, 13-15, 211155%
2018, tijdvak 24-8, 13-211464%

In 17 van de 18 ingedeelde examens wiskunde A havo staat een vraag over formules en grafieken, samen 108 vragen (29% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2018, tijdvak 2: 14 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 24% van de vragen over formules en grafieken, daarvoor 32%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met formules en grafieken

Maak de 15 nieuwste examenvragen over formules en grafieken online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over formules en grafieken

Andere onderwerpen wiskunde A havo

Formules en grafieken op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde A havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker wiskunde A per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde A toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt formules en grafieken voor in het eindexamen wiskunde A havo?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 108 vragen over formules en grafieken, 29% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 17 van die examens.

In welk examen wiskunde A havo stonden de meeste vragen over formules en grafieken?

In het examen van 2018, tijdvak 2, met 14 vragen: 4-8, 13-21.

Hoe oefen ik examenvragen over formules en grafieken?

Op deze pagina staan alle vragen over formules en grafieken met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.