Examenvragen statistiek wiskunde A havo
122 vragen over statistiek uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Statistiek komt in 18 van de 18 examens wiskunde A havo voor, met 122 vragen (33% van alle examenvragen). Het meest in 2025, tijdvak 1 (9 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over statistiek
Per examen de vragen over statistiek, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Examenresultaten
Opgavetekst
In de onderstaande tabel staan voor twee examenjaren voor alle havo-kandidaten het slaagpercentage en het aantal kandidaten per profiel.
Tabel
| 2019 | 2019 | 2020 | 2020 | |
|---|---|---|---|---|
| slaagpercentage (in %) | aantal kandidaten | slaagpercentage (in %) | aantal kandidaten | |
| natuur en techniek | 91,4 | 11 142 | 97,2 | 10 509 |
| natuur en gezondheid | 86,3 | 11 708 | 97,2 | 11 868 |
| economie en maatschappij | 87,8 | 26 136 | 97,6 | 26 173 |
| cultuur en maatschappij | 88,1 | 5726 | 98,4 | 5904 |
Vraag 10 2 punten
Leg uit waarom het niet zinvol is om bij de slaagpercentages in de tabel de 95%-betrouwbaarheidsintervallen te vermelden.
Bekijk het antwoord
Een antwoord waaruit het inzicht blijkt dat het in de tabel om de populatie gaat en niet om een steekproef (en dat daarom de percentages exact zijn)
Opmerking: Voor deze vraag mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
In 2019 is er op de havo een verschil in het slaagpercentage tussen de profielen natuur en techniek en cultuur en maatschappij. Er was geen enkele leerling die beide profielen had.
Vraag 11 4 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of dit verschil in slaagpercentages tussen deze twee profielen groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
In 2019 zijn 10 184 kandidaten met het profiel NT geslaagd en 5045 kandidaten met het profiel CM
Een correcte kruistabel, bijvoorbeeld:
| profiel | geslaagd | niet geslaagd | (totaal) |
|---|---|---|---|
| NT | 10 184 | 958 | (11 142) |
| CM | 5045 | 681 | (5726) |
| (totaal) | (15 229) | (1639) | (16 868) |
\phi = \frac{10184 \cdot 681 - 958 \cdot 5045}{\sqrt{(10184 + 958)(10184 + 5045)(958 + 681)(5045 + 681)}}
φ ≈ 0,052...; (dit ligt tussen −0,2 en 0,2, dus) het verschil is gering
Opmerking: Als in het derde antwoordelement uitsluitend gerekend wordt met slaagpercentages, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
Aan de hand van de figuur kan beredeneerd worden of het gemiddelde van de gemiddelde SE-cijfers in 2020 lager of hoger was dan in 2019. Er kan ook beredeneerd worden of de standaardafwijking van de gemiddelde SE-cijfers in 2020 kleiner of groter was dan in 2019. Er zijn vier mogelijkheden:
- I In 2020 is het gemiddelde hoger en is de standaardafwijking groter dan in 2019.
- II In 2020 is het gemiddelde hoger en is de standaardafwijking kleiner dan in 2019.
- III In 2020 is het gemiddelde lager en is de standaardafwijking groter dan in 2019.
- IV In 2020 is het gemiddelde lager en is de standaardafwijking kleiner dan in 2019.
Vraag 13 3 punten
Welke van de vier genoemde mogelijkheden is juist? Licht je antwoord toe met redeneringen.
Bekijk het antwoord
In 2020 komen de lagere cijfers (tussen de 4,8 en 5,7) minder vaak voor dan in 2019; daarentegen komen de iets hogere cijfers (tussen de 5,7 en 6,4) vaker voor dan in 2019. De andere cijfers komen vrijwel even vaak voor. Daarom zal het gemiddelde in 2020 hoger zijn dan in 2019
De verdeling van 2020 is smaller dan de verdeling van 2019. Daarom zal de standaardafwijking in 2020 kleiner zijn dan in 2019
Mogelijkheid II is dus de juiste
Opmerking: Als mogelijkheid II is gekozen zonder goede argumenten, voor deze vraag geen scorepunten toekennen.
Opmerking: Als mogelijkheid II is gekozen op basis van één goed argument, voor deze vraag 1 scorepunt toekennen.
2026, tijdvak 2: Plasticafval
Opgavetekst
Jaarlijks produceren wij een grote hoeveelheid plasticafval. Een groot deel hiervan wordt ingezameld en daarna gerecycled, verbrand of op een afvalberg gestort. Het deel dat niet wordt ingezameld, wordt niet verwerkt.
In de figuur zie je voor Europa welk deel van het plasticafval in 2005 en in 2019 werd gerecyled, verbrand, gestort of niet verwerkt.
figuur
| verwerking | 2005 | 2019 |
|---|---|---|
| gerecycled | 7 | 12 |
| verbrand | 20 | 38 |
| gestort | 62 | 44 |
| niet verwerkt | 11 | 6 |
In 2005 werd er in Europa in totaal 12,26 miljoen ton plasticafval geproduceerd. In 2019 was dit gestegen naar 15,26 miljoen ton.
In de figuur is te zien dat in 2005 in Europa 62% van het plasticafval werd gestort. In 2019 was dit percentage gedaald naar 44%. We nemen aan dat het percentage gestort plasticafval in de periode 2005 - 2019 lineair is gedaald.
Vraag 2 4 punten
Bereken hoeveel procent van het plasticafval in 2011 werd gestort. Geef je antwoord als geheel getal.
Bekijk het antwoord
- In 14 jaar is de afname 18 procentpunten.
- De jaarlijkse afname is 18/14 = 1,28… procentpunten.
- In 2011 geldt 62 − 6 × (18/14) = 54,2…%.
- Het antwoord is 54%.
2026, tijdvak 2: Huisartsen
Opgavetekst
Een groot deel van de huisartsen in Nederland heeft een eigen praktijk of werkt op vaste basis in de praktijk van een andere huisarts. Het andere (kleinere) deel van de huisartsen vervangt op flexibele basis collegahuisartsen. Deze huisartsen worden wisselende waarnemers genoemd.
Het aantal wisselende waarnemers H_W stijgt snel en kan benaderd worden met de volgende formule:
H_W=1983\cdot1{,}0576^t\quad\text{(formule 1)}
Hierin is t het aantal jaren, met t=0 op 1 januari 2015.
Ondanks het stijgende aantal huisartsen is er een tekort. Daarom is het belangrijk dat voldoende geneeskundestudenten voor het beroep van huisarts kiezen.
Aan geneeskundestudenten is gevraagd of ze huisarts willen worden. In de figuur zie je de resultaten bij deze vraag.

In de figuur is te zien dat er een verschil is in de mate waarin geneeskundestudenten uit het eerste studiejaar en uit het zesde studiejaar een voorkeur hebben om huisarts te worden.
Vraag 9 4 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of dit verschil groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- Cumulatieve percentages eerste studiejaar: 12, 36, 50, 88, 100.
- Cumulatieve percentages zesde studiejaar: 3, 22, 37, 81, 100.
- Absolute verschillen V_cp: 9, 14, 13, 7, 0.
- max V_cp = 14 ≤ 20; het verschil is gering.
De vraag ‘Zou je huisarts willen worden?’ is slechts aan een deel van de geneeskundestudenten in het zesde studiejaar gesteld. Het gaat dus om een steekproef. Van de geneeskundestudenten uit het zesde studiejaar die deelnamen aan de steekproef gaf 19% het antwoord ‘ja’. Op basis van de steekproefomvang is berekend dat het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het percentage geneeskundestudenten uit het zesde studiejaar dat ‘ja’ heeft geantwoord [13,91;24,09] is.
Vraag 10 4 punten
Bereken met behulp van het formuleblad de steekproefomvang onder de geneeskundestudenten in het zesde studiejaar.
Bekijk het antwoord
- De percentages worden omgezet naar proporties.
- $4\sqrt{0{,}19(1-0{,}19)/n}=0{,}2409-0{,}1391$, of een gelijkwaardige vergelijking.
- Beschrijven hoe deze vergelijking wordt opgelost.
- De oplossing is n = 237,6…; de steekproefomvang is 238.
2026, tijdvak 2: Spanwijdte en lichaamslengte
Opgavetekst
Bij de meeste mensen is de spanwijdte van de armen S net iets groter dan de lichaamslengte L. Zie figuur 1.
Met de volgende formule kun je de verhouding V tussen S en L berekenen:

V=\frac{S}{L}\quad\text{met S en L in meter}
Het vermoeden bestaat dat de grootte van de verhouding V van invloed is op de prestatie van sporters binnen de vechtsport.
In 2019 vochten de twee Nederlandse vechters Rico Verhoeven en Badr Hari tegen elkaar. Rico was 1,96 m lang met V = 1,071 en Badr was 1,98 m lang met V = 1,079 .
De UFC, de grootste MMA-organisatie ter wereld, verdeelt de vechters in acht verschillende gewichtsklassen. In 2018 is per gewichtsklasse onderzoek gedaan naar de verhouding V van de vechters. In de tabel zijn de resultaten te zien van een steekproef onder de vechters uit de vier lichtste gewichtsklassen.
tabel
| gewichtsklasse | minimum | gemiddelde | maximum | standaardafwijking |
|---|---|---|---|---|
| vlieggewicht | 0,984 | 1,010 | 1,067 | 0,021 |
| bantamgewicht | 0,956 | 1,023 | 1,077 | 0,028 |
| vedergewicht | 0,942 | 1,022 | 1,075 | 0,027 |
| lichtgewicht | 0,985 | 1,029 | 1,058 | 0,028 |
Vraag 14 3 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of het verschil in de verhouding V tussen de gewichtsklassen ‘vlieggewicht’ en ‘lichtgewicht’ groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- $E=(1{,}029-1{,}010)/(\frac12(0{,}028+0{,}021))$.
- E = 0,77…
- 0,4 < E ≤ 0,8; het verschil is middelmatig.
2026, tijdvak 2: Levensduur van apparaten
Opgavetekst
Een apparaat, zoals een vaatwasser of een stofzuiger, gaat na verloop van tijd een keer kapot. Het apparaat is dan aan het einde van zijn levensduur.
Een fabrikant heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de levensduur van twee van zijn vaatwassers: type A en type B. De onderzoeksresultaten zijn verwerkt in de figuur.

In de figuur kun je bijvoorbeeld aflezen dat van beide typen vaatwassers 80% nog werkte na ongeveer 5,5 gebruiksjaren.
Het aantal gebruiksjaren t waarbij 25% van de vaatwassers nog werkte, is voor type A en type B verschillend.
Vraag 16 3 punten
Bepaal het verschil in jaren tussen deze twee aantallen gebruiksjaren. Geef je antwoord in één decimaal en licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Aflezen bij 75% kapot.
- t = 8,7 jaar voor type A en t = 7,4 jaar voor type B, of de horizontale afstand tussen de grafieken bepalen.
- Het verschil is 1,3 jaar.
Opmerking
Aflezen op een andere hoogte dan 75%: maximaal 1 punt. Afleeswaarden voor de jaren mogen 0,1 jaar afwijken; het verschil mag 0,2 jaar afwijken.
2025, tijdvak 1: CO2 en andere broeikasgassen
Opgavetekst
FORMULEBLAD
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2-kruistabel $\begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix}$, met $\mathit{phi} = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$, waarin a, b, c en d absolute aantallen zijn
- als $\mathit{phi} < -0,4$ of $\mathit{phi} > 0,4$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $-0,4 \le \mathit{phi} \le -0,2$ of $0,2 < \mathit{phi} \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $-0,2 \le \mathit{phi} \le 0,2$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Maximaal verschil in cumulatief percentage (max $V_{cp}$) (met voor beide groepen een steekproefomvang $n > 100$)
- als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $20 < \max V_{cp} \le 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $\max V_{cp} \le 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Effectgrootte $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \ge \bar{X}_2$), $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen
- als $E > 0,8$, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als $0,4 < E \le 0,8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- als $E \le 0,4$, dan zeggen we “het verschil is gering”
Twee boxplots vergelijken
- als de boxen (noot 1) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”
noot 1 De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Betrouwbaarheidsintervallen
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is $\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}$, met $\bar{X}$ het steekproefgemiddelde, $n$ de steekproefomvang en $S$ de steekproefstandaardafwijking.
In figuur 2 staat de top zes van landen met de grootste CO$_2$-uitstoot in 2017. In deze opgave beschouwen we de Europese Unie als één land.
In figuur 3 staat van dezelfde landen de uitstoot van overige broeikasgassen in 2017 weergegeven.
Om de totale uitstoot van broeikasgassen in 2017 van deze landen eerlijk te kunnen vergelijken, wordt er rekening gehouden met het aantal inwoners van elk land. Zo kun je van deze landen een ranglijst maken op basis van de gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner per land.
Om de ranglijst te kunnen maken, zijn de getallen in de onderstaande tabel nodig, maar voor China ontbreekt nog de gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner in 2017.
| land | aantal inwoners in 2017 (in miljarden) | gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner in 2017 (in ton) |
|---|---|---|
| Japan | 0,127 | 11,8 |
| Rusland | 0,145 | 16,6 |
| Verenigde Staten | 0,326 | 20,2 |
| Europese Unie | 0,511 | 9,2 |
| India | 1,339 | 2,7 |
| China | 1,386 | ... |
Vraag 3 4 punten
Bereken voor China de gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner in 2017 en geef de ranglijst op basis van de gemiddelde uitstoot.
Figuur 2: staafdiagram van de CO2-uitstoot in 2017 (miljard ton) van China, Verenigde Staten, Europese Unie, India, Rusland en Japan. Figuur 3: balkjes met de uitstoot van overige broeikasgassen in 2017 (miljard ton) van dezelfde landen. Bekijk in Opgaven, pagina 6
Bekijk het antwoord
- Aflezen 10,9 (miljard ton) CO$_2$-uitstoot en 2,6 (miljard ton) overige uitstoot
- Dat geeft 13,5 (miljard ton) totale uitstoot aan broeikasgassen
- De gemiddelde uitstoot van alle broeikasgassen per inwoner in 2017 is $\frac{13{,}5}{1{,}386} (= 9{,}7...)$ (ton)
- De ranglijst: Verenigde Staten, Rusland, Japan, China, Europese Unie, India
Opmerkingen
- De CO$_2$-uitstoot en de overige uitstoot mogen afgelezen worden met een marge van 0,2 (miljard ton) respectievelijk 0,05 (miljard ton).
- In het laatste antwoordelement mag de ranglijst ook in omgekeerde volgorde gegeven worden.
2025, tijdvak 1: Grut van grutto's
Opgavetekst
De grutto is een weidevogel. Het vrouwtje maakt een nestkuil in het gras en legt daarin haar eieren. Daarna broeden het mannetje en het vrouwtje om beurten. De eieren komen na ongeveer 24 dagen uit.
Als de grutto's tijdens het broeden lastiggevallen worden door andere dieren, bijvoorbeeld een vos of een roofvogel, dan verlaat het broedpaar het nest. Dagelijks gaat hierdoor ongeveer 2% van de nesten verloren.
In vochtig grasland leven meer insecten en andere prooien voor grutto's dan in droog grasland. Er is onderzoek gedaan naar de grondwaterstand in graslanden met een afnemend aantal grutto's en naar de grondwaterstand in graslanden met een stabiel aantal grutto's. De grondwaterstand is de hoogte van het grondwater ten opzichte van het grasoppervlak. De resultaten zijn in onderstaande boxplots verwerkt.
Vraag 10 4 punten
Iemand trekt op basis van dit onderzoek twee conclusies:
- I Er is volgens de vuistregels op het formuleblad een groot verschil tussen de grondwaterstand in graslanden met een afnemend aantal grutto's en de grondwaterstand in graslanden met een stabiel aantal grutto's.
- II De grondwaterstand in graslanden met een afnemend aantal grutto's is normaal verdeeld.
Leg voor elk van deze twee conclusies uit of je die wel of niet kunt trekken op basis van de figuur.
Twee boxplots van de hoogte van het grondwater ten opzichte van het grasoppervlak (cm), voor graslanden met een afnemend aantal grutto's en met een stabiel aantal grutto's. Bekijk in Opgaven, pagina 10
Bekijk het antwoord
Conclusie I kun je wel trekken, met een juiste uitleg
Voorbeeld van een juiste uitleg bij conclusie I: De boxen overlappen elkaar niet, dus er is een groot verschil (in grondwaterstand in graslanden met een afnemend aantal grutto's en in graslanden met een stabiel aantal grutto's).
Conclusie II kun je niet trekken, met een juiste uitleg
Voorbeeld van een juiste uitleg bij conclusie II: De mediaan ligt niet in het midden van de box, dus de verdeling (van de grondwaterstand van graslanden met een afnemend aantal grutto's) is niet symmetrisch. Dan kan deze verdeling geen normale verdeling zijn.
Opmerking
Voor elk antwoordelement mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
Het gaat niet zo goed met de grutto. Sinds 1990 daalt het aantal grutto's exponentieel. Twee instanties deden een uitspraak over deze daling:
- Een onderzoeksinstituut gaf aan dat in de periode 1990-2019 het aantal grutto's elke 13 jaar halveerde.
- Vogelbescherming Nederland gaf aan dat het aantal grutto's met twee derde was afgenomen in de periode 1990-2019.
Vraag 11 5 punten
Onderzoek welke uitspraak leidt tot het hoogste aantal grutto's in 2019: die van het onderzoeksinstituut of die van Vogelbescherming Nederland.
Bekijk het antwoord
- Volgens het onderzoeksinstituut is de groeifactor 0,5 per 13 jaar
- Dat is $0{,}5^{\frac{1}{13}} = 0{,}948...$ per jaar
- Volgens Vogelbescherming Nederland is de groeifactor $\frac{1}{3}$ per 29 jaar
- Dat is $\left(\frac{1}{3}\right)^{\frac{1}{29}} = 0{,}962...$ per jaar
- De groeifactor per jaar is volgens Vogelbescherming Nederland (0,962...) groter dan volgens het onderzoeksinstituut (0,948...). In 2019 zijn er volgens Vogelbescherming Nederland meer grutto's
of
- Volgens het onderzoeksinstituut is de groeifactor 0,5 per 13 jaar
- Dat is $0{,}5^{\frac{1}{13}} = 0{,}948...$ per jaar
- Volgens het onderzoeksinstituut is de groeifactor $(0{,}948...)^{29} = 0{,}213...$ per 29 jaar
- Volgens Vogelbescherming Nederland is de groeifactor $\frac{1}{3}$ ($= 0{,}333...$) per 29 jaar
- De groeifactor per 29 jaar is volgens Vogelbescherming Nederland $\frac{1}{3}$ groter dan volgens het onderzoeksinstituut (0,213...), dus in 2019 zijn er volgens Vogelbescherming Nederland meer grutto's
of
- Volgens het onderzoeksinstituut is de groeifactor 0,5 per 13 jaar
- Dat is $0{,}5^{2} = 0{,}25$ per 26 jaar
- Volgens het onderzoeksinstituut is de groeifactor kleiner dan 0,25 per 29 jaar
- Volgens Vogelbescherming Nederland is de groeifactor $\frac{1}{3}$ ($= 0{,}333...$) per 29 jaar
- De groeifactor per 29 jaar is volgens Vogelbescherming Nederland $\frac{1}{3}$ groter dan volgens het onderzoeksinstituut (kleiner dan 0,25), dus in 2019 zijn er volgens Vogelbescherming Nederland meer grutto's
Opmerkingen
- Als bij het eerste of tweede alternatief gerekend wordt met $0{,}5^{\frac{1}{13}}$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
- Als bij het eerste alternatief gerekend wordt met $\left(\frac{1}{3}\right)^{\frac{1}{29}}$, voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen.
- Als bij het eerste alternatief gerekend wordt met $0{,}5^{\frac{1}{13}}$ en $\left(\frac{1}{3}\right)^{\frac{1}{29}}$, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
2025, tijdvak 1: Mantelzorgers
Opgavetekst
Steeds meer ouderen in Nederland blijven langer thuis wonen. Veel ouderen hebben daarbij wel vaak meer zorg nodig. Behalve professionele hulp hebben de meeste ouderen ook mantelzorgers die hen helpen. Mantelzorgers zijn mensen, meestal familieleden, die onbetaald zorg verlenen.
We bekijken de leeftijden van de mantelzorgers. In figuur 1 staan de resultaten uit een representatieve steekproef onder 2749 mantelzorgers van 18 jaar en ouder die zorg verlenen aan ouderen van 85 jaar en ouder.
Op basis van bovenstaande gegevens kun je voor het percentage 50-74-jarigen in de populatie mantelzorgers van 18 jaar en ouder een 95%-betrouwbaarheidsinterval opstellen.
Vraag 12 3 punten
Stel met behulp van het formuleblad dit 95%-betrouwbaarheidsinterval op voor de populatieproportie. Geef de grenzen van het interval als percentages in één decimaal.
Liggende staafgrafiek met de verdeling van mantelzorgers over vier leeftijdsgroepen in procenten: 18-49 jaar (ongeveer 28%), 50-74 jaar, 75-84 jaar en 85 jaar of ouder. Bekijk in Opgaven, pagina 13
Bekijk het antwoord
- Het percentage 50-74-jarige mantelzorgers is $(88 - 28 =) 60$ (%)
- Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $\left[0{,}6 - 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}6 \cdot (1-0{,}6)}{2749}};\ 0{,}6 + 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}6 \cdot (1-0{,}6)}{2749}}\right]$
- Het antwoord: [58,1; 61,9]
Opmerking
De percentages bij de leeftijdsgroep 50-74 jaar mogen afgelezen worden met een marge van 1.
We bekijken twee categorieën ouderen:
- jongere ouderen: 50 tot en met 74 jaar oud
- oudere ouderen: 85 jaar en ouder
Elke jongere oudere is een potentiële mantelzorger. Om het aantal potentiële mantelzorgers per oudere oudere in beeld te brengen, gebruikt men de maatstaf Oldest Old Support Ratio (OOSR); in formulevorm:
\mathrm{OOSR} = \frac{\text{aantal jongere ouderen}}{\text{aantal oudere ouderen}}
Sinds 1975 neemt de OOSR op landelijk niveau af. Ten opzichte van 1975 is het aantal jongere ouderen in 2015 met 25% toegenomen. In diezelfde periode is het aantal oudere ouderen tweeënhalf keer zo groot geworden.
Vraag 13 3 punten
Bereken met hoeveel procent de OOSR in 2015 ten opzichte van 1975 is afgenomen.
Bekijk het antwoord
- Groei jongere ouderen met 25% leidt tot de factor 1,25
- $\mathrm{OOSR}_{2015} = \frac{1{,}25 \cdot \text{aantal jongere ouderen}_{1975}}{2{,}5 \cdot \text{aantal oudere ouderen}_{1975}} = 0{,}5 \cdot \mathrm{OOSR}_{1975}$
- De OOSR is met 50% afgenomen
Opmerking
Het antwoord mag ook gevonden worden met behulp van een getallenvoorbeeld.
Omdat mantelzorgers meestal in de buurt van oudere ouderen wonen, wordt de OOSR ook per gemeente berekend. We vergelijken de OOSR van twee gemeenten met behulp van bevolkingsdiagrammen. Een bevolkingsdiagram is een diagram waarin aan twee kanten de leeftijdsopbouw van de bevolking is weergegeven, links die van de mannen en rechts die van de vrouwen.
In figuur 2 zie je twee bevolkingsdiagrammen (I en II) waarvan er één bij gemeente A hoort en de ander bij gemeente B. Daarbij geldt dat de OOSR van gemeente A groter is dan die van gemeente B.
Vraag 14 4 punten
Beredeneer welk bevolkingsdiagram bij gemeente A hoort.
Figuur 2: twee bevolkingsdiagrammen (I en II) met de leeftijdsopbouw per vijfjaarsklasse van 00-04 tot 95-99 jaar, links mannen en rechts vrouwen (aantal x 1000). Bekijk in Opgaven, pagina 14
Bekijk het antwoord
- Bevolkingsdiagram I heeft minder oudere ouderen dan bevolkingsdiagram II
- Bevolkingsdiagram I heeft meer jongere ouderen dan bevolkingsdiagram II
- Hoe kleiner het aantal oudere ouderen ten opzichte van het aantal jongere ouderen, hoe hoger de OOSR
- Dus bevolkingsdiagram I hoort bij gemeente A
In figuur 3 zijn van alle gemeenten de OOSR's verwerkt in boxplots voor de jaren 2015 en 2020.
We kijken in figuur 3 naar de gemeenten die een OOSR van minder dan 16 hebben. Iemand beweert dat het aantal gemeenten met deze eigenschap in de periode 2015-2020 met een kwart van het totaal aantal gemeenten is toegenomen.
Vraag 15 3 punten
Beredeneer met behulp van figuur 3 of deze bewering juist is.
Figuur 3: twee horizontale boxplots van de OOSR van alle gemeenten in 2015 en in 2020 (schaal 5 tot 35). Bekijk in Opgaven, pagina 14
Bekijk het antwoord
- In 2015 heeft 50% van die gemeenten een OOSR van minder dan 16
- In 2020 heeft 75% van die gemeenten een OOSR van minder dan 16
- (Het gaat in beide jaren om hetzelfde aantal gemeenten en 75% - 50% = 25%, dus) de bewering is juist
Opmerking
De redenering mag ook gegeven worden met behulp van een getallenvoorbeeld.
Aanvulling: Op pagina 12 van het correctievoorschrift moeten bij vraag 15 altijd 3 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord. Toelichting: in de tekst boven de vraag ontbreekt de zin: “We nemen aan dat het in beide jaren om hetzelfde aantal gemeenten gaat.” Deze informatie is nodig om de vraag te kunnen beantwoorden.
Als thuis wonen zelfs met hulp van professionals en mantelzorgers niet meer mogelijk is, kunnen mensen in een zorginstelling gaan wonen. Mantelzorgers krijgen dan minder zorgtaken, maar blijven noodzakelijk om bijvoorbeeld de financiën te regelen. Een zorginstelling wil weten wat de bewoners en hun mantelzorgers vinden van de zorg die de zorginstelling biedt. Daarom wordt er een representatieve steekproef genomen uit de bewoners en hun mantelzorgers. De deelnemers aan de steekproef gaven antwoord op de vraag:
In hoeverre bent u tevreden over de geboden zorg?
De uitkomsten van de steekproef staan in figuur 4.
Vraag 16 3 punten
Geef aan van welke twee variabelen er sprake is in dit onderzoek en geef bij elk van deze twee variabelen aan of het een nominale of ordinale variabele is. Licht je antwoord toe.
Figuur 4: horizontale staafdiagram van de tevredenheid (slecht, onvoldoende, voldoende, goed, uitstekend) in procenten, voor bewoners en mantelzorgers. Bekijk in Opgaven, pagina 15
Bekijk het antwoord
- De variabelen in het onderzoek zijn ‘(mate van) tevredenheid’ en ‘soort deelnemer’ (bewoner of mantelzorger)
- ‘(Mate van) tevredenheid’ is logisch te ordenen (en kwalitatief), dus ordinaal
- ‘Soort deelnemer’ is niet logisch te ordenen, dus nominaal
Vraag 17 4 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of het verschil in de mate van tevredenheid tussen bewoners en mantelzorgers groot, middelmatig of gering is.
Figuur 4: horizontale staafdiagram van de tevredenheid in procenten, voor bewoners en mantelzorgers. Bekijk in Opgaven, pagina 15
Bekijk het antwoord
- De percentages aflezen
- De cumulatieve frequentietabel opstellen
| mate van tevredenheid | bewoners percentage | bewoners cumulatief percentage | mantelzorgers percentage | mantelzorgers cumulatief percentage | Vcp |
|---|---|---|---|---|---|
| slecht | 0 | 0 | 1 | 1 | 1 |
| onvoldoende | 3 | 3 | 1 | 2 | 1 |
| voldoende | 19 | 22 | 27 | 29 | 7 |
| goed | 35 | 57 | 56 | 85 | 28 |
| uitstekend | (43) | (100) | (15) | (100) | (0) |
- max Vcp = 28; (20 < max Vcp ≤ 40, dus) het verschil is middelmatig
Opmerkingen
- De percentages mogen afgelezen worden met een marge van 0,5.
- Voor het tweede antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
- Als er geen cumulatieve percentages zijn berekend, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
2025, tijdvak 2: Vlindertellingen
Opgavetekst
Voor de Vlinderstichting tellen vrijwilligers in heel Nederland vlinders vanaf maart tot en met september. Deze vlindertellingen vinden al meerdere jaren plaats. De vrijwilligers tellen dan alle vlinders die ze zien, één keer per week, op een vaste dag en op vaste routes van ongeveer een kilometer.
In 1989 telden vrijwilligers vlinders op 69 vaste routes. Sindsdien steeg het aantal vaste routes waarop vrijwilligers vlinders telden vrijwel lineair tot 394 routes in 2014.
In figuur 1 zie je per jaar het gemiddeld aantal getelde vlinders per route weergegeven voor de periode 1990-2014. Zo zie je dat in 1990 gemiddeld bijna 600 vlinders per route geteld zijn. Het gemiddelde over de hele periode 1990-2014 is met de horizontale lijn aangegeven. In 1990 is het gemiddeld aantal getelde vlinders per route lager dan het gemiddelde over de periode 1990-2014.
figuur 1 gemiddeld aantal getelde vlinders per route
Tijdens de vlindertelling zijn in een bepaald gebied drie vlindersoorten geteld. In figuur 2 zie je van deze drie vlindersoorten de getelde aantallen in 2020 (zwarte lijn) en de gemiddelde aantallen in de periode 1990-2019 (grijze lijn). De schaalverdeling op de assen is bij elk van de drie grafieken hetzelfde.
[figuur 2: zie het originele examen]
Bij figuur 2 zijn de volgende stellingen geformuleerd: I Deze vlindersoort wordt in 2020 tijdens een kortere periode waargenomen dan gemiddeld in de periode 1990-2019. II Deze vlindersoort is de meest waargenomen vlinder in 2020. III In het voorjaar van 2020 wordt deze vlindersoort vaker waargenomen dan gemiddeld in de periode 1990-2019.
Elke stelling is van toepassing op minstens een van de drie vlindersoorten in figuur 2.
In figuur 3 zie je hoe het aantal getelde argusvlinders in een bepaald gebied zich in de loop van de tijd ontwikkeld heeft. De aantallen zijn op een logaritmische schaal weergegeven. figuur 3 argusvlinders
De rechte lijn in figuur 3 is de trendlijn. Volgens deze trendlijn neemt het aantal argusvlinders af.
Bij de Vlinderstichting worden behalve de gegevens van vlinders ook de gegevens van andere insectensoorten verwerkt, zoals van libellen. In figuur 4 zie je hoe het met de verschillende soortgroepen gaat in 2019. figuur 4 mate van bedreiging per soortgroep 2019
Vraag 7 3 punten
Onderzoek voor de periode 1990-2014 of de mediaan van het gemiddeld aantal getelde vlinders per route groter of kleiner is dan het gemiddelde over die hele periode.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- De waarnemingen rangschikken van klein naar groot, met het jaar 2000 als mediaan (2008, 2012, 2004, 2010, 1998, 2007, 2011, 2001, 1993, 1991, 1990, 2005, 2000, 1994, 2006, 1997, 2014, 1999, 2009, 2002, 1996, 2013, 2003, 1992, 1995) (1p)
Vraag 8 3 punten
Geef bij elke stelling een vlindersoort waarop die stelling van toepassing is. Licht je antwoord toe.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
- Stelling I: Eikenpage; de grafiek van 2020 (boven hoogte 0) is smaller dan die van 1990-2019 (1)
- Stelling II: Bruin zandoogje; de grafiek van 2020 is bij deze vlindersoort breder en hoger dan die bij de andere twee vlindersoorten (1)
- Stelling III: Veldparelmoervlinder (of: Bruin zandoogje); de grafiek van 2020 ligt in het voorjaar (of: tot half mei) boven die van 1990-2019 (1)
Vraag 10 4 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of er een groot, middelmatig of gering verschil is tussen vlinders en libellen in de mate van bedreiging.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- De Vcp-waarden (1p)
vlinders libellen mate van percentage cumulatief percentage cumulatief Vcp bedreiging percentage percentage zeer ernstig (20) 20 (8) 8 (12) bedreigd ernstig (16) 36 (6) 14 (22) bedreigd bedreigd (13) 49 (9) 23 (26) licht (9) 58 (9) 32 (26) bedreigd zeer licht (4) 62 (3) 35 (27) bedreigd niet (38) (100) (65) (100) (0) bedreigd
Opmerking De percentages mogen afgelezen worden met een marge van 1.
2025, tijdvak 2: Eurobankbiljetten
Opgavetekst
In opdracht van De Nederlandsche Bank is in februari 2023 onderzocht hoe (volwassen) Nederlanders het uiterlijk van (euro)bankbiljetten waarderen. Het onderzoek is uitgevoerd door middel van telefonische interviews. Er zijn daarvoor 20 823 telefoonnummers willekeurig door een computer bedacht. Daarvan bleek 51% geen gehoor te geven, in gesprek te zijn of er was sprake van een niet bestaand nummer. De resterende telefoonnummers leverden 1003 deelnemers op die meegedaan hebben aan het telefonisch interview.
De 1003 deelnemers vormen op deze manier een steekproef uit de populatie Nederlanders.
Bij de deelnemers aan het telefonisch interview werd gevraagd naar een aantal kenmerken (statistische variabelen) zoals
- het geslacht,
- de leeftijd (in jaren),
- het aantal leden van het huishouden,
- het wel of niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten,
- de provincie waarin men woont.
In het onderzoek is ook gevraagd naar de waardering van de bankbiljetten. Zie de figuur voor het resultaat.
figuur
Je kunt met de gegevens in de figuur berekenen hoeveel procent van de deelnemers die wel hun waardering van de bankbiljetten hebben gegeven, de bankbiljetten ‘erg mooi’ of ‘tamelijk mooi’ vindt.
Ook in andere jaren is er onderzoek gedaan naar de waardering van bankbiljetten. In de rest van deze opgave gaan we ervan uit dat alle onderzoeken naar de waardering van de bankbiljetten representatief zijn voor Nederlanders.
Om de waardering van de bankbiljetten te meten, gebruikt men de volgende formule om het percentage ‘mooi’ ( Pmooi ) te berekenen:
In deze formule staat bijvoorbeeld aantal ‘erg mooi’ voor het aantal onderzoeksdeelnemers dat aangeeft de bankbiljetten ‘erg mooi’ te vinden.
In 2002 was Pmooi gelijk aan 65. Met de gegevens in de figuur over het onderzoek onder de 1003 deelnemers in 2023 en de formule kunnen we nu Pmooi in 2023 en in 2002 vergelijken.
Stel dat een aantal van de onderzoeksdeelnemers die geen waardering hebben gegeven voor de bankbiljetten, bij een heroverweging toch beslissen de bankbiljetten ‘tamelijk lelijk’ te vinden, en dat de overige deelnemers bij hun standpunt blijven. Dan zal de waardering van de bankbiljetten afnemen.
De 1003 deelnemers aan het onderzoek in 2023 zijn op basis van het kenmerk ‘wel of niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten’ onderverdeeld in de groepen A en B. Zie de tabel.
tabel percentage deelnemers groep A en B in 2023 groep A beroepsmatig omgaan met bankbiljetten 17,1% groep B niet beroepsmatig omgaan met bankbiljetten 82,9%
Er blijkt een verschil te bestaan tussen groep A en B: 50% van de deelnemers in groep A en 61% van de deelnemers in groep B verwacht dat er over vijf jaar minder met contant geld betaald zal worden.
Vraag 16 2 punten
Is hier sprake van een aselecte steekproef? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor deze vraag mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
Vraag 17 2 punten
Geef aan welke van de hierboven genoemde variabelen nominaal zijn.
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor ieder foutief of vergeten kenmerk 1 scorepunt in mindering brengen.
Vraag 18 2 punten
Bereken dit percentage in één decimaal.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
- (11+35 =)46(%) vindt de bankbiljetten erg mooi of tamelijk mooi (1)
- ·100(%) = 48, 4(%) (1)
Vraag 19 4 punten
Bereken het verschil tussen Pmooi in 2023 en Pmooi in 2002. Geef je antwoord in hele procenten.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Opmerking Voor het eerste antwoordelement mag voor een niet volledig juist antwoord
1 scorepunt worden toegekend.
Vraag 21 5 punten
Onderzoek met behulp van het formuleblad of dit verschil in verwachting groot, middelmatig of gering is.
Bij deze vraag hoort een afbeelding. Bekijk hem in: Opgaven
Bekijk het antwoord
Voorbeeld uit het correctievoorschrift:
- Een correcte kruistabel, bijvoorbeeld (1p)
minder niet minder (totaal) contant contant groep A 86 86 (172) groep B 507 324 (831) (totaal) (593) (410) (1003)
86 · 324
- 86 · 507
2024, tijdvak 1: Leerkrachten basisonderwijs
Vraag 6 3 punten
In deze opgave wordt met 'leerkrachten' telkens 'leerkrachten in het basisonderwijs' bedoeld. Leerkrachten verdienden in 2015 gemiddeld een bruto-uurloon van 26 euro. Daarmee verdienden zij 14 procent minder dan werknemers buiten het onderwijs met hetzelfde opleidingsniveau. Bereken het gemiddelde bruto-uurloon in 2015 van werknemers buiten het onderwijs met hetzelfde opleidingsniveau. Geef je antwoord in een geheel aantal euro's.
Bekijk het antwoord
- 26 euro komt overeen met 86 procent (100 - 14 procent) (1p)
- 0,86 = 26 / (gevraagd bruto uurloon), dus het gevraagde uurloon is 26 : 0,86 (ongeveer 30,23 euro) (1p)
- Het antwoord: 30 euro (1p)
Wordt er vermenigvuldigd met 1,14, dan voor deze vraag geen scorepunten toekennen.
Vraag 7 2 punten
In een enquête in 2017 kregen leerkrachten onder meer de volgende drie vragen voorgelegd: 1 Moet u erg snel werken? 2 Moet u heel veel werk doen? 3 Moet u extra hard werken? Zij konden steeds antwoorden met: 'nooit', 'soms', 'vaak' of 'altijd'. Bij deze vragen horen drie variabelen die elk kwalitatief en ordinaal zijn. Leg uit waarom de drie variabelen kwalitatief zijn. Leg ook uit waarom de drie variabelen ordinaal zijn.
Bekijk het antwoord
- De variabelen zijn kwalitatief omdat de mogelijke waarden geen getallen zijn (1p)
- De variabelen zijn ordinaal omdat de mogelijke waarden een logische volgorde hebben (1p)
Figuur Arbeidsduur per week

Staafdiagram met per groep (vrouwen en mannen, in 2003 en in 2017) het percentage leerkrachten per arbeidsduur per week: voltijd, 20 tot 36 uur per week, 12 tot 20 uur per week en minder dan 12 uur per week. Horizontale as: percentage van 0 tot 100. Voltijd: vrouwen 2017 25 procent, vrouwen 2003 30 procent, mannen 2017 60 procent, mannen 2003 75 procent.
Vraag 8 3 punten
In het basisonderwijs werken veel parttimers. In de rest van deze opgave kijken we naar de arbeidsduur per week van leerkrachten. Zowel in 2003 als in 2017 is hier onderzoek naar gedaan. We nemen aan dat er in 2003 en in 2017 een aselecte steekproef is getrokken uit alle leerkrachten die toen werkzaam waren. De steekproefresultaten zijn verwerkt in de figuur. Uit de figuur kun je bijvoorbeeld afleiden dat in 2017 bij de mannen de steekproefproportie die voltijds werkt 0,6 is. Veronderstel dat het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de bijbehorende populatieproportie precies [0,58; 0,62] is. Bereken met deze gegevens het totaal aantal mannen in de steekproef van 2017.
Bekijk het antwoord
- De vergelijking $2\sqrt{\frac{0{,}6 \cdot 0{,}4}{n}} = 0{,}02$ (of een gelijkwaardige vergelijking) moet worden opgelost (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: 2400 mannen (1p)
Vraag 9 4 punten
We kijken naar de arbeidsduur per week van leerkrachten in 2003 en 2017, zoals weergegeven in de figuur. Op basis van de figuur zou je kunnen denken dat er in de steekproef van alle leerkrachten in 2017 een lager percentage voltijds werkt dan in de steekproef van alle leerkrachten in 2003. Geef een getallenvoorbeeld waaruit blijkt dat dit niet noodzakelijk waar hoeft te zijn. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Leest de percentages voltijds af: mannen 75 procent in 2003 en 60 procent in 2017, vrouwen 30 procent in 2003 en 25 procent in 2017 (1p)
- Geeft aantallen mannen en vrouwen in 2003 (bijvoorbeeld 100 en 100) en berekent het percentage voltijders in 2003 (bij dit voorbeeld 52,5 procent) (1p)
- Geeft aantallen mannen en vrouwen in 2017 (bijvoorbeeld 200 en 40) en berekent het percentage voltijders in 2017 (bij dit voorbeeld 54,1...) (1p)
- Geeft, eventueel na extra pogingen, een geschikt getallenvoorbeeld met toelichting, waaruit blijkt dat het percentage voltijders in 2017 hoger kan zijn dan in 2003 (1p)
De percentages mogen met een marge van 1 procent worden afgelezen.
Vraag 10 3 punten
In een steekproef onder leerkrachten in 2021 was de gemiddelde arbeidsduur voor de mannen 31,2 uur per week met een standaardafwijking van 8,3. De vrouwen werkten gemiddeld 27,2 uur per week met een standaardafwijking van 7,6. Vaak wordt beweerd dat er een groot verschil bestaat in de arbeidsduur per week voor mannen en vrouwen die als leerkracht werken. Bovenstaande gegevens over gemiddelden en standaardafwijkingen in combinatie met de vuistregels op het formuleblad leiden echter tot een andere conclusie, namelijk dat het verschil middelmatig is. Laat met een berekening zien dat deze conclusie juist is.
Bekijk het antwoord
- Berekent de effectgrootte $E = \frac{31{,}2 - 27{,}2}{0{,}5 \cdot (8{,}3 + 7{,}6)}$ (1p)
- Komt tot E = 0,5... (1p)
- Deze waarde voldoet aan de voorwaarde voor de categorie 'middelmatig' (0,4 < E ≤ 0,8), dus de conclusie is juist (1p)
2024, tijdvak 1: Heel Holland Bakt
Vraag 16 4 punten
In een onderzoek werd de volgende stelling voorgelegd aan een aselecte steekproef uit de populatie ouders van jonge kinderen: 'Als je je insmeert met een crème met factor 50, dan kun je niet meer verbranden.' De steekproef bevatte 410 mannen en 611 vrouwen. In de steekproef waren 74 mannen en 79 vrouwen het eens met de stelling. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2\sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang. Onderzoek of de 95%-betrouwbaarheidsintervallen voor de populatieproportie mannen en vrouwen die het eens zijn met de stelling elkaar overlappen.
Bekijk het antwoord
- De proporties zijn 74/410 = 0,180... voor de mannen en 79/611 = 0,129... voor de vrouwen (1p)
- De bovengrens bij de vrouwen is $0{,}129... + 2\sqrt{\frac{0{,}129... (1 - 0{,}129...)}{611}} = 0{,}156...$ (1p)
- De ondergrens bij de mannen is $0{,}180... - 2\sqrt{\frac{0{,}180... (1 - 0{,}180...)}{410}} = 0{,}142...$ (1p)
- Dus de 95%-betrouwbaarheidsintervallen overlappen elkaar (1p)
Vraag 17 4 punten
Dezelfde steekproef als bij vraag 16: 410 mannen en 611 vrouwen, van wie 74 mannen en 79 vrouwen het eens waren met de stelling 'Als je je insmeert met een crème met factor 50, dan kun je niet meer verbranden.' Met behulp van het formuleblad kunnen we onderzoeken of het verschil tussen mannen en vrouwen wat betreft het wel of niet eens zijn met de stelling gering, middelmatig of groot is. Voer dit onderzoek uit.
Bekijk het antwoord
- In de steekproef waren 336 mannen en 532 vrouwen het oneens met de stelling (1p)
- Maakt een kruistabel met absolute aantallen (1p)
- Berekent phi = (74 · 532 - 336 · 79) / √((74 + 336)(74 + 79)(336 + 532)(79 + 532)) ≈ 0,07 (1p)
- Conclusie: -0,2 ≤ phi ≤ 0,2, dus het verschil is gering (1p)
Als bij de berekening van phi voor a, b, c en d de getallen 74, 410, 79 en 611 worden gebruikt, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
2024, tijdvak 2: Appels met peren vergelijken
Opgavetekst
figuur 1 Meer appels en minder peren verwacht dan vorig jaar

Dit jaar zullen in Nederland naar verwachting meer appels worden geplukt dan vorig jaar, terwijl de totale perenoogst lager wordt geraamd dan vorig jaar. De Nederlandse oogstraming komt uit op 250 miljoen kilo appels en 325 miljoen kilo peren. Dit blijkt uit informatie van GroentenFruit Huis en NFO.
Er hangen meer appels aan de bomen dan in 2020. Hierdoor wordt de totale appeloogst (in miljoen kilo) 14 procent hoger ingeschat dan in 2020. Bij peren is het beeld juist andersom waardoor de perenoogst (in miljoen kilo) 19 procent lager wordt geraamd dan vorig jaar.
Vraag 1 3 punten
In figuur 1 staat een bericht dat op internet te lezen was over de appel- en perenoogst in Nederland. Hierin wordt gesproken over de oogstraming van 2021; dit is de schatting van de oogstopbrengst (in miljoen kilo) van dat jaar. Neem aan dat een appel gemiddeld 150 gram weegt en een peer gemiddeld 225 gram. Op basis van de oogstraming kun je het geschatte aantal appels en het geschatte aantal peren in 2021 berekenen. Bereken het verschil tussen deze twee aantallen. Geef je antwoord in een geheel aantal miljoenen.
Bekijk het antwoord
- Berekent het geschatte aantal appels: 250 000 000 : 0,150 (ongeveer 1,666 miljard) (1p)
- Berekent het geschatte aantal peren: 325 000 000 : 0,225 (ongeveer 1,444 miljard) (1p)
- Berekent het verschil: ongeveer 1,666 miljard minus 1,444 miljard, dus 222 miljoen (1p)
Als bij het eerste en het tweede antwoordelement een foutieve aanpak is gebruikt, ongeacht of het dezelfde foutieve aanpak is, voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
Vraag 2 3 punten
Op basis van het bericht in figuur 1 kun je het totale gewicht berekenen dat in 2020 aan appels en peren samen is geoogst. Bereken dit totale gewicht. Geef je antwoord in een geheel aantal miljoenen kilogram.
Bekijk het antwoord
- Noemt de groeifactoren 1,14 (appeloogst) en 0,81 (perenoogst) (1p)
- Berekent de oogst in 2020: appels 250 : 1,14 (ongeveer 219,29 miljoen kg) en peren 325 : 0,81 (ongeveer 401,23 miljoen kg) (1p)
- Berekent het totale gewicht: 219,29 + 401,23, dus 621 miljoen kg (1p)
figuur 2 perenteelt

Staafdiagram en lijndiagram voor de jaren 2000 tot en met 2010, met jaar op de horizontale as. Legenda: perenteeltoppervlakte (lijn met punten, linker as, in hectare) en oogst (grijze staven, rechter as, in miljoen kg). De lijn van de perenteeltoppervlakte stijgt gelijkmatig van 2000 tot 2010. De staven van 2003 en 2008 zijn ongeveer even hoog. De staaf van 2001 is de laagste en die van 2009 de hoogste. De assen hebben geen getallen; de exacte waarden zijn niet afleesbaar.
Vraag 3 3 punten
In figuur 2 zie je voor de periode 2000-2010 het totaalgewicht aan peren dat in Nederland is geoogst. Ook zie je de oppervlakte waarop deze peren werden geteeld. Neem aan dat deze oppervlakte gedurende een kalenderjaar gelijk blijft. Beredeneer, zonder gebruik te maken van getallenvoorbeelden, met behulp van figuur 2 of de gemiddelde perenoogst in miljoen kg per hectare in 2008 groter of kleiner is dan in 2003.
Bekijk het antwoord
- Beredeneert dat de perenoogst in 2008 gelijk is aan (of niet hoger dan) die in 2003 (1p)
- Beredeneert dat de perenteeltoppervlakte in 2008 groter is dan in 2003 (1p)
- Concludeert dat de gemiddelde perenoogst per hectare in 2008 kleiner is dan in 2003 (1p)
2024, tijdvak 2: Hygiëne op school
Vraag 10 4 punten
In de steekproef van de leerlingen gaven 194 van de 452 leerlingen aan regelmatig moeite te hebben met opletten tijdens de les, omdat zij op sommige momenten naar het toilet moeten, maar niet gaan. Bereken het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het percentage Nederlandse leerlingen tussen de 5 en 16 jaar oud, waarvoor het bovenstaande geldt. Geef de percentages in je antwoord in gehelen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de steekproefproportie: 194 : 452, ongeveer 0,429 (1p)
- Stelt de grenzen van het 95%-betrouwbaarheidsinterval op: $0{,}429 \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}429 \cdot (1-0{,}429)}{452}}$ (1p)
- Geeft het interval [0,382; 0,475] (1p)
- Het antwoord in gehele procenten: [38%, 48%] (1p)
Vraag 11 4 punten
Van de 452 leerlingen in de steekproef zaten er 302 op de basisschool en 150 op de middelbare school. Precies de helft van de basisschoolleerlingen gaat op school niet naar het toilet. Bij de middelbare scholieren is dit 60%. In deze steekproef is er dus een verschil tussen basisschoolleerlingen en middelbare scholieren in het deel dat op school niet naar het toilet gaat. Onderzoek met behulp van het formuleblad of dat verschil groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- Berekent de absolute aantallen per categorie: basisschool 151 (liever niet naar het toilet) en 151 (overig); middelbare school 90 (liever niet) en 60 (overig) (1p)
- Stelt een juiste kruistabel op, met de totalen 241, 211, 302, 150 en 452 (1p)
- Berekent phi: $\phi = \frac{151 \cdot 60 - 90 \cdot 151}{\sqrt{241 \cdot 302 \cdot 150 \cdot 211}} \approx -0{,}09$ (1p)
- Concludeert dat phi van −0,09 tussen −0,2 en 0,2 ligt, dus dat het verschil gering is (1p)
Vraag 12 2 punten
Neem aan dat de hygiëne van een school uitgedrukt wordt in een score tussen 0 en 100, waarbij geldt: hoe hoger de score, hoe beter de hygiëne van de betreffende school. Veel ouders vermoeden dat een betere hygiëne op een school samengaat met een lager percentage ziekmeldingen onder de leerlingen van de betreffende school. Geef op de uitwerkbijlage een schets van een mogelijke puntenwolk die het vermoeden ondersteunt dat een betere hygiëne samengaat met een lager percentage ziekmeldingen.
Bekijk het antwoord
- Schetst een puntenwolk waarbij de punten (dicht) in de buurt van een dalende trendlijn liggen (2p)
Een puntenwolk waarbij de punten (dicht) in de buurt van een dalende trendlijn liggen.
Uitsluitend 0 of 2 scorepunten toekennen.
tabel stelling: het schoonmaakbudget is voldoende
| reactie | weet niet | helemaal mee oneens | mee oneens | neutraal | mee eens | helemaal mee eens |
|---|---|---|---|---|---|---|
| percentage | 27 | 11 | 27 | 12 | 19 | 4 |
Vraag 13 2 punten
De 630 leraren in de steekproef hebben gereageerd op de stelling of hun school over voldoende schoonmaakbudget beschikt om de hygiëne op school te kunnen waarborgen. Het resultaat staat in de tabel. In de media werd naar aanleiding van dit onderzoek geconcludeerd dat ruim een derde van de leraren aangeeft dat het schoonmaakbudget te laag is. Kennelijk had men hiervoor de twee reactiemogelijkheden ‘helemaal mee oneens’ (11%) en ‘mee oneens’ (27%) samengevoegd. Had men op basis van deze tabel ook een uitspraak over het gemiddelde van de lerarenreacties kunnen doen? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt nee en licht toe dat de reactiemogelijkheden kwalitatief zijn, dus ze kunnen niet gemiddeld worden (2p)
Uitsluitend 0 of 2 scorepunten toekennen.
figuur

Lijndiagram van het cumulatieve percentage (verticale as, 0 tot 100) per reactiemogelijkheid, van links naar rechts: weet niet, helemaal mee oneens, mee oneens, neutraal, mee eens, helemaal mee eens. De punten liggen op de cumulatieve waarden van de tabel.
| Reactiemogelijkheid | Cumulatief percentage |
|---|---|
| weet niet | 27 |
| helemaal mee oneens | 38 |
| mee oneens | 65 |
| neutraal | 77 |
| mee eens | 96 |
| helemaal mee eens | 100 |
Vraag 14 3 punten
Een journalist maakte bij de gegevens uit de tabel een grafiek van het cumulatieve percentage. Zie de figuur. De manier waarop de reactiemogelijkheid ‘weet niet’ is opgenomen in de grafiek kan misleidend worden genoemd. Leg uit waarom deze manier misleidend kan worden genoemd en geef aan wat een betere manier is om met deze reactiemogelijkheid om te gaan bij het maken van zo’n grafiek.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de grafiek suggereert dat degenen die ‘weet niet’ hebben gekozen het er helemaal mee oneens zijn (1p)
- Noemt als betere manier: de reactiemogelijkheid ‘weet niet’ uit de grafiek weglaten en de percentages aanpassen (2p)
Voor het tweede antwoordelement mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
2023, tijdvak 1: Huisartsenzorg
Vraag 1 4 punten
De uitgaven aan huisartsenzorg voor één persoon per jaar kun je berekenen met de volgende formule: $U = 60 + 10 \cdot A$ (formule 1). Hierin is U het bedrag in euro dat voor één persoon per jaar aan huisartsenzorg wordt uitgegeven en A het aantal huisartsconsulten van die persoon per jaar. In 2018 was het gemiddelde aantal huisartsconsulten per persoon gelijk aan 4,5. Stel dat in 2020 het gemiddelde aantal huisartsconsulten per persoon 10% hoger was dan in 2018. Volgens formule 1 zouden in 2020 de gemiddelde uitgaven aan huisartsenzorg dan ook hoger zijn geweest dan in 2018. Bereken hoeveel procent hoger. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent het gemiddelde aantal consulten in 2020: 1,1 · 4,5 (= 4,95) (1p)
- Berekent de uitgaven: $U = 60 + 10 \cdot 4{,}5 = 105$ in 2018 en $U = 60 + 10 \cdot 4{,}95 = 109{,}50$ in 2020 (1p)
- Berekent het procentuele verschil: $\frac{109{,}50 - 105}{105} \cdot 100\%$ (1p)
- Antwoord: 4 (%) (1p)
2023, tijdvak 1: Mobiel dataverbruik
Vraag 5 3 punten
Noot: een simkaart is een chip die in een mobiel apparaat gedaan wordt. In deze opgave wordt steeds het gemiddelde mobiele dataverbruik per simkaart bedoeld. In Nederland was in 2017 het totale mobiele dataverbruik 325 miljoen gigabyte (GB), een stijging van 1050% ten opzichte van 2013. Bereken het totale mobiele dataverbruik in Nederland in 2013. Geef je antwoord in hele miljoenen GB.
Bekijk het antwoord
- De groeifactor van 2013 tot 2017 is 11,5 (1p)
- Berekent het dataverbruik in 2013: $325 : 11{,}5 \approx 28{,}2$ (miljoen GB) (1p)
- Antwoord: 28 (miljoen GB) (1p)
Rekent de kandidaat met een groeifactor van 10,5 in plaats van 11,5, dan voor deze vraag maximaal 1 scorepunt toekennen.
Vraag 7 4 punten
In 2017 was het mobiele dataverbruik per simkaart per maand in Finland 12 keer zo groot als in Nederland. Dit is deels te verklaren door het feit dat het dataverbruik in Finland een stuk goedkoper was. De providers in Nederland brachten in 2017 gemiddeld ongeveer 14 keer zoveel in rekening als de providers in Finland voor het verbruik van dezelfde hoeveelheid mobiele data. Bereken hoeveel procent de inwoners van Finland in 2017 in totaal minder uitgaven aan mobiele data dan de inwoners van Nederland. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Altijd 4 scorepunten, ongeacht het antwoord of het ontbreken van een antwoord (aanvulling op het correctievoorschrift). Het verwachte antwoord is 14 (%) minder. (4p)
Aanvulling op het correctievoorschrift: bij vraag 7 moeten altijd 4 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord. Ken dus altijd 4 punten toe.
2023, tijdvak 1: Bewegen jongeren genoeg?
Vraag 10 2 punten
Het lijkt erop dat een aanzienlijk deel van de jongeren in Nederland te weinig beweegt. Het onderzoek ‘Health Behaviour in School-aged Children’ dat sinds 1985 uitgevoerd wordt, bevat informatie over het beweeggedrag van jongeren in Nederland. Deze opgave gaat over het deel van dit onderzoek dat betrekking heeft op jongeren in het reguliere voortgezet onderwijs in de eerste vier leerjaren. Deze groep beschouwen we in deze opgave als de onderzoekspopulatie. Aan het onderzoek deden 67 scholen mee. We nemen aan dat deze groep scholen een aselecte en representatieve steekproef vormt uit alle scholen voor regulier voortgezet onderwijs. Onder de deelnemende scholen waren er scholen met een groot aantal klassen en scholen met een klein aantal klassen. De onderzoekers kregen van deze scholen een lijst van alle klassen van de eerste vier leerjaren. Uit elke lijst trokken de onderzoekers vervolgens aselect uit elk leerjaar één klas. Alle leerlingen uit die getrokken klassen deden mee aan het onderzoek. De leerlingen die op deze manier in de steekproef terecht zouden komen, vormen geen aselecte steekproef uit de onderzoekspopulatie. Leg dit uit.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat een leerling op een school met minder klassen per leerjaar een grotere kans heeft om in de steekproef terecht te komen dan een leerling op een school met meer klassen per leerjaar, dus de steekproef is niet aselect (2p)
Alleen opmerken dat de steekproef aselect is als iedere leerling dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen, levert 1 scorepunt op.
Vraag 11 3 punten
Van de leerlingen waren een aantal kenmerken bekend, zoals: geslacht (meisje, jongen), schoolniveau (vmbo, havo, vwo) en gezinswelvaart (laag, midden, hoog). De drie genoemde kenmerken zijn kwalitatieve variabelen. Geef van elk van de drie kenmerken aan of het wel of geen ordinale variabele is. Licht bij elk kenmerk je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Geslacht is geen ordinale variabele, want er is geen sprake van een logische ordening (1p)
- Schoolniveau is wel een ordinale variabele, want er is sprake van een logische ordening (1p)
- Gezinswelvaart is wel een ordinale variabele, want er is sprake van een logische ordening (1p)
Als bij een antwoordelement de toelichting ontbreekt of onjuist is, voor dat antwoordelement geen scorepunt toekennen.
tabel 1
| meisjes | jongens | totaal | |
|---|---|---|---|
| aantal deelnemers onderzoek | 2736 | 2835 | 5571 |
| percentage dat minstens twee keer per week sport of buiten speelt | 76,4 | 84,2 | 80,4 |
Vraag 12 5 punten
In tabel 1 is te zien hoeveel meisjes en hoeveel jongens aan het onderzoek deelnamen. Ook is te zien hoeveel procent van de meisjes en hoeveel procent van de jongens minstens twee keer per week sport of buiten speelt. Je kunt nu het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekenen voor de populatieproportie van het aantal meisjes dat minstens twee keer per week sport of buiten speelt. Hetzelfde kun je doen voor de jongens. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p \cdot (1 - p)}{n}}$, met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang (formuleblad). Onderzoek of deze twee 95%-betrouwbaarheidsintervallen elkaar overlappen.
Bekijk het antwoord
- Berekent het interval voor de meisjes: $0{,}764 \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}764 \cdot (1 - 0{,}764)}{2736}}$ (1p)
- Vindt voor de meisjes het interval [0,74...; 0,78...] (1p)
- Berekent het interval voor de jongens: $0{,}842 \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}842 \cdot (1 - 0{,}842)}{2835}}$ (1p)
- Vindt voor de jongens het interval [0,82...; 0,85...] (1p)
- Concludeert dat de intervallen elkaar niet overlappen, want 0,78... is kleiner dan 0,82... (1p)
Als alleen de bovengrens van het betrouwbaarheidsinterval voor de meisjes en de ondergrens van het interval voor de jongens berekend worden, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen (opmerking bij deze vraag in het correctievoorschrift).
tabel 2
| vmbo | havo | vwo | |
|---|---|---|---|
| aantal deelnemers onderzoek | 2745 | 1612 | 1214 |
| aantal dat lid is van een sportclub | 1779 | 1188 | 981 |
Vraag 13 4 punten
In tabel 2 zie je het aantal leerlingen dat aan het onderzoek deelnam, uitgesplitst naar schoolniveau, met daarbij het aantal leerlingen dat lid is van een sportclub. Op basis van tabel 2 kun je een uitspraak doen over het verschil tussen het aantal havo-leerlingen en het aantal vwo-leerlingen in Nederland dat lid is van een sportclub. Onderzoek met behulp van het formuleblad of dat verschil groot, middelmatig of gering is. Formuleblad: $\varphi = \frac{a d - b c}{\sqrt{(a+b)(c+d)(a+c)(b+d)}}$, met a, b, c en d absolute aantallen. Als φ < -0,4 of φ > 0,4, dan is het verschil groot. Als -0,4 ≤ φ < -0,2 of 0,2 < φ ≤ 0,4, dan is het verschil middelmatig. Als -0,2 ≤ φ ≤ 0,2, dan is het verschil gering.
Bekijk het antwoord
- Maakt een correcte kruistabel: havo wel lid 1188, havo geen lid 424, vwo wel lid 981, vwo geen lid 233 (totalen 1612, 1214, 2169, 657 en 2826) (2p)
- Berekent φ: $\varphi = \frac{1188 \cdot 233 - 981 \cdot 424}{\sqrt{(1188+981)(1188+424)(981+233)(424+233)}} \approx -0{,}08$ (1p)
- Concludeert dat -0,08 tussen -0,2 en 0,2 ligt, dus het verschil is gering (1p)
Voor het eerste antwoordelement (de kruistabel): voor elke fout 1 scorepunt in mindering brengen, met een maximum van 2 scorepunten.
tabel 3
| laag | midden | hoog | |
|---|---|---|---|
| aantal deelnemers onderzoek | 680 | 3097 | 1794 |
| gemiddeld aantal dagen met minstens één uur lichaamsbeweging | 3,8 | 4,2 | 4,6 |
Vraag 14 4 punten
Op basis van tabel 3 wil Yarah het gemiddelde aantal dagen (met minstens één uur lichaamsbeweging) van de groepen laag en hoog met elkaar vergelijken. Hierbij wil Yarah gebruikmaken van de effectgrootte zoals die op het formuleblad is weergegeven: $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\sqrt{\frac{1}{2}(S_1^2 + S_2^2)}}$. Als E > 0,8, dan is het verschil groot; als 0,4 < E ≤ 0,8, dan is het verschil middelmatig; als E ≤ 0,4, dan is het verschil gering. Veronderstel dat de standaardafwijking S1 voor de groep met lage gezinswelvaart even groot is als de standaardafwijking S2 voor de groep met hoge gezinswelvaart, dus S1 = S2 = S. Bereken voor welke waarden van S het verschil middelmatig is.
Bekijk het antwoord
- Stelt op: $E = \frac{4{,}6 - 3{,}8}{\sqrt{\frac{1}{2}(S^2 + S^2)}} = \frac{0{,}8}{S}$ (1p)
- Geeft de grens $E = 0{,}4$: $\frac{0{,}8}{S} = 0{,}4$ geeft $S = 2$ (1p)
- Geeft de grens $E = 0{,}8$: $\frac{0{,}8}{S} = 0{,}8$ geeft $S = 1$ (1p)
- Antwoord: $1 \leq S < 2$ (1p)
Schrijfwijzen als S ≥ 1 en S < 2, of ‘tussen 1 en 2’, zijn goed; daarvoor geen scorepunten in mindering brengen.
2023, tijdvak 2: Minder rokers
Opgavetekst
Figuur 1 Percentage rokers 18 jaar of ouder

Lijngrafiek. Horizontale as: jaar, van 1990 tot en met 2020. Verticale as: percentage, van 0 tot 50. Twee reeksen: mannen (doorgetrokken lijn met vierkantjes) en vrouwen (gestippelde lijn met bolletjes). Legenda rechts: mannen en vrouwen. Afleesbaar op 1 juli 2015: mannen ongeveer 30%, vrouwen ongeveer 22,5%.
Vraag 1 4 punten
Deze hele opgave gaat alleen over mannen en vrouwen van 18 jaar of ouder.
Figuur 1 komt uit het rapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 van het RIVM. In deze figuur zijn voor Nederland het percentage van de mannen dat rookt en het percentage van de vrouwen dat rookt op 1 juli voor de jaren 1990 tot en met 2018 weergegeven.
Op 1 juli 2015 telde Nederland 6 618 000 mannen en 6 853 000 vrouwen van 18 jaar of ouder.
Bereken met behulp van figuur 1 hoeveel procent van de rokers op 1 juli 2015 man was. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat het percentage van de mannen die roken 30 is en van de vrouwen 22,5 (op 1 juli 2015). (1p)
- Berekent het aantal mannelijke en het aantal vrouwelijke rokers: 0,3 · 6 618 000 = 1 985 400 en 0,225 · 6 853 000 = 1 541 925. (1p)
- Berekent het totaal aantal rokers: 1 985 400 + 1 541 925 = 3 527 325. (1p)
- Berekent het percentage rokers dat man is: 1 985 400 / 3 527 325 · 100 = 56,2… en geeft in hele procenten 56%. (1p)
Het correctievoorschrift noemt in de laatste stap de noemer 3527352. Dat is een tikfout: het totaal aantal rokers is 1985400 + 1541925 = 3527325, zoals ook de aanvulling op het correctievoorschrift aangeeft. Het eindantwoord (56%) verandert er niet door. De percentages uit figuur 1 mogen met een marge van 0,5 worden afgelezen. Leest de kandidaat alleen het percentage van de mannen af en berekent hij daarmee het aantal mannelijke rokers, dan maximaal 1 punt voor deze vraag.
Vraag 2 3 punten
Voor de periode vanaf 2018 heeft het RIVM een formule opgesteld om de ontwikkeling van het percentage van de mannen dat rookt te voorspellen. Men gaat uit van een lineaire afname volgens de volgende formule:
$P_m = -0,61t + 25,93$ (formule 1)
Hierin is $P_m$ het percentage van de mannen dat rookt en $t$ het aantal jaren vanaf 1 juli 2018.
Het RIVM beweert dat volgens formule 1 het percentage van de mannen dat rookt voor de start van het jaar 2040 gehalveerd is ten opzichte van 1 juli 2018.
Onderzoek of deze bewering juist is.
Bekijk het antwoord
- Toont met formule 1 aan dat het percentage van de mannen die roken in (de tweede helft van) 2039 of op 1 januari 2040 gehalveerd is ten opzichte van 1 juli 2018, en concludeert dat de bewering juist is. Aanpak 1: stelt de vergelijking $-0,61t + 25,93 = 12,965$ op, lost die op tot t ≈ 21,25 en concludeert 2039. Aanpak 2: berekent P_m op 1 januari 2040 (t = 21,5) als ongeveer 12,815 en concludeert dat dat lager is dan 12,965. (3p)
Dit is één aanpak met drie onderdelen, of een tweede aanpak met eveneens drie onderdelen. Aanpak 1: de vergelijking $-0,61t + 25,93 = 12,965$ oplossen (t ≈ 21,25 jaar na 1 juli 2018), dus gehalveerd in (de tweede helft van) 2039, dus de bewering is juist. Aanpak 2: t = 21,5 komt overeen met 1 januari 2040; op 1 januari 2040 is P_m ongeveer 12,815, dat is lager dan 12,965 (de helft van 25,93), dus de bewering is juist. Een gedeeltelijk juiste uitwerking krijgt punten per onderdeel van een aanpak. Rekent de kandidaat met de helft van de afgelezen waarde 25,5 en antwoordt hij dat de bewering niet juist is, dan worden geen punten in mindering gebracht.
2023, tijdvak 2: Voedselconsumptie
Vraag 5 2 punten
In de periode 2012-2014 is onderzocht wat kinderen en volwassenen aten en dronken. Deze voedselconsumptiepeiling is uitgevoerd bij personen die toen tussen de 1 en 79 jaar oud waren en in Nederland woonden. Om een goed beeld te krijgen van wat er gedurende het jaar gegeten en gedronken werd, is de gegevensverzameling gelijkmatig verdeeld over de dagen van het jaar.
Geef een voorbeeld van welk vertekend beeld je zou kunnen krijgen wanneer de gegevensverzameling niet gelijkmatig over de dagen van het jaar verdeeld is.
Bekijk het antwoord
- Geeft een voorbeeld van een vertekend beeld dat ontstaat doordat niet gelijkmatig over het jaar is verzameld, met de richting van de vertekening (bijvoorbeeld alleen in de zomer verzamelen geeft een overschatting van verse groente, of alleen in het weekend verzamelen geeft een overschatting van friet). (2p)
Alleen 0 of 2 punten toekennen. Voorbeelden uit het correctievoorschrift: als alleen in de zomer gegevens worden verzameld, een overschatting van de hoeveelheid verse groenten die het hele jaar door gegeten wordt; als alleen in het weekend gegevens worden verzameld, een overschatting van de hoeveelheid friet die het hele jaar door gegeten wordt.
Figuur 1 Gemiddelde voedselconsumptie per persoon

Staafdiagram. Verticale as: gram per dag, van 0 tot 2000. Drie groepen: totaal, vast voedsel (inclusief zuivel) en dranken (zonder zuivel). Binnen elke groep een staaf voor binnen de Schijf van Vijf en een staaf voor buiten de Schijf van Vijf. Elke staaf is opgedeeld in: dranken (zonder zuivel); brood, graanproducten en aardappelen; smeer- en bereidingsvetten; zuivel, noten, vis, peulvruchten, vlees en ei; groente en fruit; overige producten. Afleesbaar: totaal binnen de Schijf van Vijf ongeveer 2000 gram, totaal buiten de Schijf van Vijf ongeveer 1050 gram; dranken (zonder zuivel) binnen de Schijf van Vijf ongeveer 1300 gram, buiten de Schijf van Vijf ongeveer 550 gram.
Vraag 6 4 punten
In de voedselconsumptiepeiling werd onderscheid gemaakt tussen vast voedsel (inclusief zuivel) en dranken (zonder zuivel). Daarnaast werd ook gekeken of de voedingsmiddelen binnen of buiten de Schijf van Vijf vallen.
Op de volgende bladzijde staat op de verticale as van figuur 1 de gemiddelde voedselconsumptie per persoon per dag (in gram).
Bereken met behulp van figuur 1 welk percentage van de totale voedselconsumptie per persoon per dag bestond uit dranken (zonder zuivel). Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Leest af voor dranken (zonder zuivel): 1300 gram (binnen de Schijf van Vijf) en 550 gram (buiten de Schijf van Vijf). (1p)
- Leest af voor het totaal: 2000 gram (binnen de Schijf van Vijf) en 1050 gram (buiten de Schijf van Vijf). (1p)
- Berekent de som van de dranken (zonder zuivel): 1300 + 550 = 1850, en de som voor het totaal: 2000 + 1050 = 3050. (1p)
- Berekent het percentage: 1850 / 3050 · 100 = 60,6…, dus in hele procenten 61%. (1p)
De voedselconsumptie mag telkens met een marge van 25 gram per dag worden afgelezen.
Vraag 7 4 punten
Figuur 1 kwam tot stand op basis van een steekproef van 2237 personen. Ga uit van de volgende aannames:
− de steekproef is aselect en representatief;
− de populatie bestaat uit in Nederland wonende personen met een leeftijd tussen de 1 en 79 jaar;
− de gemiddelde voedselconsumptie per persoon is normaal verdeeld;
− het bijbehorende 95%-betrouwbaarheidsinterval van het populatiegemiddelde van de gemiddelde voedselconsumptie per persoon is 25 gram breed.
We kunnen dan de standaardafwijking berekenen die bij de steekproef hoort.
Bereken deze standaardafwijking. Geef je antwoord in gehele grammen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de breedte van het 95%-betrouwbaarheidsinterval gelijk aan 4 · S / √n. (1p)
- Stelt de vergelijking 4 · S / √2237 = 25 op en lost die op. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking wordt opgelost (de vergelijking naar S herleiden). (1p)
- Geeft als antwoord de standaardafwijking 296 gram. (1p)
2023, tijdvak 2: Geregistreerde misdrijven
Figuur

Lijngrafiek van ongeveer 1950 tot en met 2015. Horizontale as: jaar. Verticale as: aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners, van 0 tot 100. Reeksen (legenda): overige, geweld, verkeer, vernieling openbare orde/gezag, vermogen en totaal. Totaal: ongeveer 81 in 1985 en ongeveer 93 rond 2002. Vermogen: ongeveer 62 in 1985 en in 2002 ongeveer even hoog. De overige reeksen liggen ver onder de lijnen van totaal en vermogen.
Vraag 15 3 punten
In de onderstaande figuur staat voor Nederland het aantal geregistreerde misdrijven per duizend inwoners per jaar. Er is ook een uitsplitsing gemaakt naar verschillende types misdrijven, waaronder vermogensmisdrijven en geweldsmisdrijven.
In 1985 was bijna 80% van het totaal aantal geregistreerde misdrijven een vermogensmisdrijf.
Beredeneer met behulp van de figuur, zonder een berekening te maken, of dit percentage in 2002 hoger of lager was dan in 1985.
Bekijk het antwoord
- Stelt dat het totaal aantal geregistreerde misdrijven per 1000 inwoners in 2002 (ongeveer 93) hoger was dan in 1985 (ongeveer 81). (1p)
- Stelt dat het aantal vermogensmisdrijven per 1000 inwoners in 2002 vrijwel gelijk was aan het aantal in 1985. (1p)
- Concludeert dat het percentage vermogensmisdrijven in 2002 dus lager was dan in 1985. (1p)
Tabel
| 1998 | 2004 | |
|---|---|---|
| aantal woningen | 3437 | 1456 |
| percentage woningen waarbij is ingebroken | 2,15 | 1,58 |
Formuleblad Uittreksel van het formuleblad
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen. Bij een 2×2 kruistabel met absolute aantallen a, b, c en d (kruistabel: a en b in de eerste rij, c en d in de tweede rij): $phi = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(c+d)(a+c)(b+d)}}$
− als phi < −0,4 of phi > 0,4, dan zeggen we “het verschil is groot”;
− als −0,4 ≤ phi < −0,2 of 0,2 < phi ≤ 0,4, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”;
− als −0,2 ≤ phi ≤ 0,2, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Betrouwbaarheidsintervallen. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$ met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang.
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen en betrouwbaarheidsintervallen.
Vraag 16 3 punten
Sinds het begin van deze eeuw daalt het totaal aantal geregistreerde misdrijven, met name door een daling van het aantal geregistreerde vermogensmisdrijven. Een voorbeeld van een vermogensmisdrijf is een woninginbraak. Iemand vermoedt dat er in het begin van deze eeuw bij een kleiner percentage van de woningen werd ingebroken dan aan het eind van de vorige eeuw. Om hier zicht op te krijgen is in 2004 in een aselecte steekproef uit de woningen gekeken bij welk percentage er in dat jaar was ingebroken. De resultaten kunnen worden vergeleken met die van een aselecte steekproef uit de woningen in 1998. Zie de tabel.
De tabel laat zien dat het steekproefpercentage woningen waarbij is ingebroken in 2004 lager is dan in 1998. We gaan deze gegevens op twee manieren met elkaar vergelijken.
Onderzoek of het steekproefpercentage uit 2004 in het 95%-betrouwbaarheidsinterval ligt van het populatiepercentage in 1998.
Bekijk het antwoord
- Berekent de ondergrens van het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie in 1998: $0,0215 - 2 \cdot \sqrt{\frac{0,0215 \cdot (1 - 0,0215)}{3437}}$ (1p)
- Komt op een ondergrens van ongeveer 0,0165. (1p)
- Concludeert dat 0,0158 (1,58%) kleiner is dan deze ondergrens, dus het steekproefpercentage uit 2004 ligt niet in het 95%-betrouwbaarheidsinterval van het populatiepercentage in 1998. (1p)
Vraag 17 4 punten
In 2004 is in een aselecte steekproef uit de woningen gekeken bij welk percentage er in dat jaar was ingebroken. De resultaten kunnen worden vergeleken met die van een aselecte steekproef uit de woningen in 1998. Zie de tabel. In 2004 is het steekproefpercentage woningen waarbij is ingebroken lager dan in 1998.
Onderzoek met behulp van het formuleblad of het verschil in steekproefpercentage woningen waarbij is ingebroken in de twee steekproeven groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- Stelt een relevante kruistabel op: wel ingebroken 74 (1998) en 23 (2004), totaal 97; niet ingebroken 3363 (1998) en 1433 (2004), totaal 4796; totalen 3437 (1998) en 1456 (2004). (2p)
- Berekent phi = (74 · 1433 − 23 · 3363) / √(97 · 3437 · 1456 · 4796). (1p)
- Komt op phi ≈ 0,018, ligt tussen −0,2 en 0,2, dus het verschil is gering. (1p)
Opmerking uit het correctievoorschrift: voor het eerste onderdeel (de kruistabel) mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend.
2023, tijdvak 2: Testresultaten en afhakers
Vraag 23 7 punten
Het wel of niet meetellen van het aantal patiënten dat afhaakt bij de berekening van het succespercentage kan tot forse verschillen leiden. Men heeft afgesproken dat het succespercentage alleen berekend wordt als het percentage patiënten dat afhaakt niet hoger is dan 20%.
We kijken nu naar een onderzoek waarbij het percentage patiënten dat afhaakt gelijk was aan het maximale percentage van 20%. Bij dit onderzoek waren er uiteindelijk 240 patiënten die de behandeling hadden volgehouden en was het absolute verschil tussen de twee succespercentages 16.
Het succespercentage P van een nieuwe behandeling kan op twee manieren berekend worden. Exclusief afhakers, waarbij patiënten die afhaken niet meegeteld worden: $P_{exclusief} = \frac{G}{G+N} \cdot 100$. Inclusief afhakers, waarbij patiënten die afhaken wel meegeteld worden: $P_{inclusief} = \frac{G}{G+N+A} \cdot 100$. Hierin is G het aantal patiënten dat de behandeling volhoudt en geneest, N het aantal patiënten dat de behandeling volhoudt en niet geneest, en A het aantal patiënten dat afhaakt.
Er kan nu onderzocht worden wat het aantal patiënten moet zijn geweest dat de behandeling heeft volgehouden, maar niet is genezen.
Voer dit onderzoek uit en bepaal dit aantal.
Bekijk het antwoord
- Stelt de succespercentage-formule exclusief afhakers op: P = G / 240 · 100 (G + N = 240). (1p)
- Redeneert dat 240 patiënten 80% van het totaal is, zodat het totaal aantal patiënten aan het begin van het onderzoek 300 is. (1p)
- Stelt de succespercentage-formule inclusief afhakers op: P = G / 300 · 100. (1p)
- Stelt de vergelijking G / 240 · 100 − G / 300 · 100 = 16 op en lost die op. (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking wordt opgelost. (1p)
- Komt op G = 192 patiënten die de behandeling volhouden en genezen. (1p)
- Geeft als antwoord dat het aantal patiënten dat de behandeling volhoudt maar niet geneest 240 − 192 = 48 is. (1p)
2022, tijdvak 1: CO2-concentratie in de atmosfeer
Opgavetekst
Figuur 1 Jaargemiddelde CO2-concentratie 1959-2015

Lijngrafiek van de jaargemiddelden van de CO2-concentratie in ppm voor de periode 1959 tot en met 2015, met een punt per jaar. Horizontale as: jaar, met de tikken 1960, 1970, ..., 2020. Verticale as: CO2-concentratie (ppm), van 300 tot 410 met stappen van 10. Afleesbaar: 1960 ongeveer 316; 1970 ongeveer 325; 1990 ongeveer 355; 1995 ongeveer 360; 2000 369,5; 2015 400,8.
Figuur 2 Afwijking van het maandgemiddelde ten opzichte van het jaargemiddelde

Lijngrafiek van de afwijking in ppm van het maandgemiddelde ten opzichte van het jaargemiddelde, per maand van jan tot en met dec. Een horizontale lijn geeft het jaargemiddelde aan (afwijking 0). Verticale as: van -3 tot +3 ppm. Afleesbaar: jan ongeveer -0,7; feb 0; mrt ongeveer +1; apr ongeveer +2,2; mei ongeveer +2,6; jun ongeveer +2,2; jul ongeveer +0,8; aug ongeveer -1,0; sep -2,8; okt -2,8; nov ongeveer -1,5; dec ongeveer -0,2.
Vraag 5 3 punten
Vanaf 1959 heeft Charles David Keeling de CO2-concentratie in de atmosfeer gemeten. In figuur 1 zijn voor de periode 1959-2015 de jaargemiddelden van de CO2-concentratie weergegeven. Figuur 1 staat vergroot afgedrukt op de uitwerkbijlage. Het blijkt dat de CO2-concentratie elk jaar volgens hetzelfde patroon om het jaargemiddelde schommelt. In figuur 2 kun je aflezen hoeveel het maandgemiddelde van de CO2-concentratie afwijkt van het jaargemiddelde. Figuur 2 staat ook afgedrukt op de uitwerkbijlage. Bepaal het maandgemiddelde van de CO2-concentratie voor de maand september 1990. Gebruik hierbij de figuren op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord in één decimaal nauwkeurig.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat het jaargemiddelde in 1990 355 ppm is (1p)
- Leest af dat het maandgemiddelde van september 2,8 ppm onder het jaargemiddelde ligt (1p)
- Het antwoord: 352,2 ppm (1p)
Het jaargemiddelde en de afwijking daarvan mogen worden afgelezen met een marge van 2 respectievelijk 0,1 ppm.
2022, tijdvak 1: Snelheidsovertredingen
Vraag 10 2 punten
In veel dorpen geldt een snelheidslimiet van 30 of 50 km/uur. Niet elke automobilist houdt zich hieraan en dit kan onveilige situaties opleveren. Daarom kan iedereen onveilige verkeerssituaties melden bij Veilig Verkeer Nederland (VVN). Als men bij VVN het vermoeden heeft dat het om een gegronde melding gaat, dan gaan vrijwilligers op pad om de snelheid van passerende automobilisten te meten. Vanuit het dorp Borssele is zo'n melding binnengekomen over de Monsterweg. Vervolgens is op een dinsdagochtend tussen 7 en 9 uur op deze weg de snelheid van 250 passerende automobilisten gemeten. Aan de hand van de resultaten van deze steekproef wil men een uitspraak doen over het percentage automobilisten dat in een willekeurige week op deze weg te hard rijdt. Leg uit waarom deze steekproef waarschijnlijk niet representatief is en geef aan hoe dat verbeterd kan worden.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat de steekproef waarschijnlijk niet representatief is, omdat er alleen op een dinsdagochtend is gemeten (1p)
- Geeft aan dat er op meerdere dagen per week gemeten moet worden (1p)
Figuur Snelheden op de Noordsingel (zone 30) en de Monsterweg (zone 50), Borssele

Aantal automobilisten per snelheidsklasse, per weg. In de figuur staat tussen de klassen 66-70 en 91-95 een rij met sterretjes (klassen die niet zijn weergegeven).
| Snelheid (km/uur) | Noordsingel, zone 30: aantal auto's | Monsterweg, zone 50: aantal auto's |
|---|---|---|
| tot 21 | ||
| 21-25 | 2 | |
| 26-30 | 7 | 2 |
| 31-35 | 14 | 4 |
| 36-40 | 17 | 15 |
| 41-45 | 22 | 44 |
| 46-50 | 18 | 46 |
| 51-55 | 15 | 26 |
| 56-60 | 4 | 19 |
| 61-65 | 9 | |
| 66-70 | 4 | |
| 91-95 | 1 | |
| totaal | 100 | 169 |
Vraag 11 2 punten
Er wordt een nieuwe steekproef op de Monsterweg gehouden die wel representatief is. Op deze weg, waar de snelheidslimiet 50 km/uur is, is de snelheid van 169 auto's gemeten. Ook wordt er een representatieve steekproef gehouden op de Noordsingel in Borssele. Op deze weg, waar de snelheidslimiet 30 km/uur is, is de snelheid van 100 auto's gemeten. De resultaten van de twee steekproeven zijn weergegeven in de figuur. Ligt de snelheidslimiet op de Noordsingel in de modale klasse? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Geeft de modale klasse 41-45 km/uur aan (of: in de klasse van 30 km/uur zitten 7 voertuigen) (1p)
- Concludeert dat de snelheidslimiet van 30 km/uur niet in de modale klasse ligt (of: er zijn klassen met meer dan 7 voertuigen) (1p)
Vraag 12 4 punten
De situatie op de Noordsingel is zorgwekkend: er waren maar weinig automobilisten die zich aan de snelheidslimiet hielden. Men wil het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekenen van het percentage automobilisten op de Noordsingel dat te hard rijdt. Bereken dit 95%-betrouwbaarheidsinterval. Rond de percentages in je antwoord af op gehele getallen.
Bekijk het antwoord
- Berekent de steekproefproportie van het aantal automobilisten dat te hard rijdt: p = (100 - 2 - 7) / 100 = 0,91 (1p)
- Bepaalt de steekproefomvang n = 100 (1p)
- Stelt het 95%-betrouwbaarheidsinterval op: 0,91 ± 2 · √(0,91 · (1 - 0,91) / 100) (1p)
- Het antwoord: [85; 97]% (1p)
Vraag 13 3 punten
Piet wil een diagram maken met de gegevens van de Monsterweg uit de figuur. Hij overweegt de volgende drie diagrammen: een boxplot; een spreidingsdiagram (puntenwolk); een cumulatieve relatieve frequentiepolygoon. Hij wil dat uit het diagram af te lezen is hoe groot het percentage van de automobilisten is dat zich aan de snelheidslimiet houdt. Geef voor elk van deze drie diagrammen aan of dat hiervoor geschikt is. Licht je antwoord telkens toe.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat een boxplot niet geschikt is, omdat het percentage dat langzamer rijdt dan de snelheidslimiet (66%) in een boxplot niet terug te zien is (1p)
- Geeft aan dat een spreidingsdiagram niet geschikt is, omdat het hier niet gaat om een verband tussen twee variabelen (1p)
- Geeft aan dat een cumulatieve relatieve frequentiepolygoon geschikt is, omdat daarin af te lezen is welk percentage langzamer reed, dus ook voor de snelheidslimiet (1p)
Elk scorepunt alleen toekennen als er een juiste toelichting bij staat.
Formuleblad Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2x2 kruistabel (a b / c d), met phi = (ad - bc) / √((a+b)(a+c)(b+d)(c+d)), waarin a, b, c en d absolute aantallen zijn.
- als phi < -0,4 of phi > 0,4, dan zeggen we 'het verschil is groot';
- als -0,4 ≤ phi < -0,2 of 0,2 < phi ≤ 0,4, dan zeggen we 'het verschil is middelmatig';
- als -0,2 ≤ phi ≤ 0,2, dan zeggen we 'het verschil is gering'.
Maximaal verschil in cumulatief percentage (max V_cp), met voor beide groepen een steekproefomvang n > 100:
- als max V_cp > 40, dan zeggen we 'het verschil is groot';
- als 20 < max V_cp ≤ 40, dan zeggen we 'het verschil is middelmatig';
- als max V_cp ≤ 20, dan zeggen we 'het verschil is gering'.
Effectgrootte E = (X1 - X2) / (1/2 (S1 + S2)), met X1 en X2 de steekproefgemiddelden (X1 ≥ X2), S1 en S2 de steekproefstandaardafwijkingen:
- als E > 0,8, dan zeggen we 'het verschil is groot';
- als 0,4 < E ≤ 0,8, dan zeggen we 'het verschil is middelmatig';
- als E ≤ 0,4, dan zeggen we 'het verschil is gering'.
Twee boxplots vergelijken:
- als de boxen elkaar niet overlappen, dan zeggen we 'het verschil is groot';
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we 'het verschil is middelmatig';
- in alle andere gevallen zeggen we 'het verschil is gering'.
noot 1: De 'box' is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Vraag 14 4 punten
Voor de Monsterweg wordt onderzocht of een groter deel van de automobilisten zich aan de snelheidslimiet houdt als er matrixborden langs de weg worden geplaatst die de maximumsnelheid aangeven. In het eerdere onderzoek (situatie zonder matrixborden) van VVN hielden 111 van de 169 automobilisten op de Monsterweg zich aan de snelheidslimiet. In het vervolgonderzoek, waarin er matrixborden geplaatst waren, hielden 183 van de 213 automobilisten zich aan de snelheidslimiet. In de twee onderzoeken is het deel van de automobilisten dat zich aan de snelheidslimiet houdt dus verschillend. Bepaal met behulp van het formuleblad of dit verschil gering, middelmatig of groot is.
Bekijk het antwoord
- Geeft aan dat in de situatie zonder matrixborden 58 automobilisten zich niet aan de snelheidslimiet hielden en met matrixborden 30 (1p)
- Stelt een correcte kruistabel op met de aantallen 111, 58, 183 en 30 (met de totalen 169, 213, 294, 88 en 382) (1p)
- Berekent phi met de formule phi = (111 · 30 - 58 · 183) / √((111 + 58)(111 + 183)(58 + 30)(183 + 30)) (1p)
- Komt uit op phi = -0,23... en concludeert dat het verschil middelmatig is (phi ligt tussen -0,4 en -0,2) (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift (2022-1, pagina 12, vraag 14), die voorgaat: bij de berekening van phi met de getallen 111, 169, 183 en 213 maximaal 2 scorepunten toekennen. Als bij het beantwoorden de verschilmaat max V_cp en de bijbehorende vuistregel van het formuleblad wordt gebruikt, hiervoor geen scorepunten toekennen; met max V_cp wordt geen correct antwoord gegeven, want die meet het verschil in snelheid en niet het verschil in het deel dat zich aan de snelheidslimiet houdt.
2022, tijdvak 2: Spoedeisende ritten van ambulances
Opgavetekst
Tabel
| Variabele | discreet | continu | nominaal | ordinaal |
|---|---|---|---|---|
| regio | ||||
| mate van urgentie (van een melding bij de meldkamer) | ||||
| aantal ambulanceritten (per jaar per regio) | ||||
| responstijd (van een ambulancerit) |
kwantitatief: discreet, continu. kwalitatief: nominaal, ordinaal.
Vraag 6 4 punten
In een rapport over de ambulancezorg in Nederland spelen de volgende vier statistische variabelen een rol:
- regio
- mate van urgentie (van een melding bij de meldkamer)
- aantal ambulanceritten (per jaar per regio)
- responstijd (van een ambulancerit)
Op de uitwerkbijlage staan deze vier variabelen in een tabel.
Geef voor elk van de vier variabelen in de tabel op de uitwerkbijlage aan welke soort variabele het betreft. Zet per variabele precies één kruisje.
Bekijk het antwoord
- Regio: kwalitatief, nominaal (1p)
- Mate van urgentie: kwalitatief, ordinaal (1p)
- Aantal ambulanceritten: kwantitatief, discreet (1p)
- Responstijd: kwantitatief, continu (1p)
Per variabele 1 punt als precies één kruisje staat en dat kruisje juist is.
Figuur Relatieve cumulatieve frequentiepolygonen van de responstijden in 2014

Twee lijnen in één assenstelsel. Verticale as: cumulatief percentage, van 0 tot 100. Horizontale as: responstijd in minuten, van 0 tot 60. De linker lijn stijgt eerder dan de rechter lijn. In de figuur staat niet welke lijn bij de A1-ritten hoort en welke bij de A2-ritten.
Vraag 7 3 punten
In de rest van de opgave kijken we alleen naar A1-ritten en A2-ritten. Omdat er bij A1-ritten sprake is van direct levensgevaar voor de patiënt, zijn de responstijden van deze ritten over het algemeen korter dan de responstijden van de A2-ritten.
In de figuur staan de relatieve cumulatieve frequentiepolygonen van de responstijden van de A1-ritten en die van de A2-ritten in 2014. De figuur staat twee keer op de uitwerkbijlage vergroot afgedrukt. In de figuur is niet aangegeven welke polygoon bij de A1-ritten hoort en welke bij de A2-ritten.
Bepaal met behulp van de figuur op de uitwerkbijlage de interkwartielafstand van de responstijd van de A1-ritten. Geef hierbij aan welke polygoon je gebruikt hebt en licht je keuze toe.
Bekijk het antwoord
- Kiest de linker polygoon als die van de A1-ritten, omdat die over het algemeen een kortere responstijd heeft (1p)
- Leest het eerste en het derde kwartiel af: ongeveer 7 en 11,5 minuten (1p)
- De interkwartielafstand is 4,5 minuten (1p)
De kwartielen mogen met een marge van 0,5 minuten worden afgelezen.
Vraag 8 4 punten
In de figuur staan de relatieve cumulatieve frequentiepolygonen van de responstijden van de A1-ritten en die van de A2-ritten in 2014. Het gedeelte van de rechter polygoon waarbij de responstijden tussen 18 en 30 minuten liggen, kan benaderd worden met de grafiek van een formule van de volgende vorm: $P = \frac{100}{1 + 27 \cdot a^t}$ Hierin is P het cumulatieve percentage, t de responstijd in minuten en a een getal.
Bepaal de waarde van a. Geef je antwoord in één decimaal. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Leest de coördinaten van een punt op het genoemde gedeelte van de grafiek af, bijvoorbeeld (20, 80) (1p)
- Stelt de vergelijking 80 = 100 / (1 + 27 · a^20) op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Het antwoord: a ≈ 0,8 (1p)
Het cumulatieve percentage mag met een marge van 1 procent worden afgelezen.
2022, tijdvak 2: Recordtijden van schaatssters
Opgavetekst
Figuur 1 Persoonlijke recordtijden van 86 schaatssters: 500 meter tegen 1000 meter

Spreidingsdiagram met een raster. Elke stip is een schaatsster. Horizontale as: tijd op de 500 meter in seconden, van 37 tot 47. Verticale as: tijd op de 1000 meter in seconden, van 0 tot 91. Er zijn 86 stippen.
Vraag 13 6 punten
In deze opgave vergelijken we de prestaties van schaatssters, ook al hebben die schaatssters nooit in hetzelfde toernooi geschaatst. In deze opgave beperken we ons tot 86 topschaatssters en hun persoonlijke recordtijden zoals die begin 2016 bekend waren.
De persoonlijke recordtijden van deze 86 schaatssters op de 500 meter en op de 1000 meter zijn weergegeven in een spreidingsdiagram. Zie figuur 1. Elke stip geeft één schaatsster weer. Deze figuur staat ook twee keer op de uitwerkbijlage.
Bij het spreidingsdiagram worden de volgende uitspraken gedaan over de resultaten van deze 86 schaatssters:
a Meer dan 90% van de schaatssters heeft de 500 meter afgelegd in minder dan 45,0 seconden.
b De mediaan van de tijd op de 1000 meter is ongeveer 81,5 seconden.
c De drie snelste schaatssters op de 500 meter zijn ook de drie snelste schaatssters op de 1000 meter.
Onderzoek van elke uitspraak of deze juist is of onjuist. Je kunt gebruikmaken van de figuren op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Stelt vast dat rechts van de verticale lijn bij 45,0 seconden 4 punten liggen (1p)
- Concludeert dat uitspraak a juist is: 4 van de 86 is minder dan 10%, dus meer dan 90% is sneller (1p)
- Bepaalt bij uitspraak b de punten boven en onder de horizontale lijn bij 81,5 seconden (of de 43e en 44e stip) (1p)
- Concludeert dat uitspraak b onjuist is: er liggen veel minder punten onder de lijn dan erboven (1p)
- Geeft bij uitspraak c de drie linkse en de drie onderste punten aan (1p)
- Concludeert dat uitspraak c onjuist is: dit zijn niet dezelfde punten (1p)
Juiste oordelen: a is juist, b is onjuist, c is onjuist. Geeft de leerling de drie rechtse en de drie bovenste punten aan en concludeert hij daarmee dat c onjuist is, dan maximaal 5 punten voor deze vraag.
Formuleblad Twee boxplots vergelijken
- als de boxen elkaar niet overlappen, dan zeggen we 'het verschil is groot',
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we 'het verschil is middelmatig',
- in alle andere gevallen zeggen we 'het verschil is gering'.
noot: De 'box' is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Figuur 2 omgerekende tijd (gemiddelde tijd per 500 meter)

Vier boxplots naast elkaar, van boven naar beneden voor de 10 000, 5000, 3000 en 1500 meter. Horizontale as: omgerekende tijd in seconden, van 38 tot 58. Per boxplot zijn minimum, eerste kwartiel, mediaan, derde kwartiel en maximum afleesbaar.
Vraag 14 3 punten
Om de tijden op verschillende afstanden met elkaar te kunnen vergelijken, wordt elke tijd omgerekend naar de gemiddelde tijd per 500 meter. Stel bijvoorbeeld dat een schaatsster 15 minuten en 20,4 seconden over de 10 000 meter doet. Gemiddeld doet zij dan over 500 meter (15 · 60 + 20,4) · 500 : 10 000 = 46,02 seconden.
Voor de vier langste afstanden worden de persoonlijke recordtijden van alle 86 schaatssters omgerekend naar de gemiddelde tijd per 500 meter. Deze omgerekende tijden zijn weergegeven in boxplots. Zie figuur 2. Deze figuur staat ook op de uitwerkbijlage.
Als je de boxplots onderling vergelijkt, dan kun je met behulp van het formuleblad concluderen dat er een groot verschil is tussen de omgerekende tijden op de 1500 meter en die op de 10 000 meter. Er zijn meer afstanden waarbij er sprake is van een groot verschil.
Noem elk tweetal afstanden waarbij er sprake is van een groot verschil tussen de omgerekende tijden. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij een groot verschil de boxen elkaar niet overlappen (1p)
- Noemt de tweetallen 1500 en 5000; 3000 en 10 000; 5000 en 10 000 (1500 en 10 000 mag ook) (2p)
Zonder toelichting maximaal 2 punten. Bij het tweetal-onderdeel: voor elk ontbrekend of fout tweetal 1 punt in mindering.
Tabel
| Martina Sáblíková | Caroline Farestveit | |
|---|---|---|
| recordtijd op de 500 meter in min:sec | 0:39,23 | 0:44,83 |
| recordtijd op de 1000 meter in min:sec | 1:15,86 | 1:30,03 |
| recordtijd op de 1500 meter in min:sec | 1:53,44 | 2:17,08 |
| recordtijd op de 3000 meter in min:sec | 3:55,10 | 4:42,34 |
| recordtijd op de 5000 meter in min:sec | 6:42,66 | 8:06,64 |
| recordtijd op de 10 000 meter in min:sec | 13:48,33 | 16:54,71 |
Persoonlijke recordtijden begin 2016
Vraag 15 3 punten
In de tabel staan de persoonlijke recordtijden van twee van de 86 schaatssters. Zo zie je dat de persoonlijke recordtijd op de 1000 meter van Martina Sáblíková 1:15,86 is. Zij deed er dus 1 minuut, 15 seconden en 86 honderdsten van een seconde over.
Sáblíková wordt gezien als een van de beste schaatssters ooit. Begin 2016 was zowel haar persoonlijke recordtijd op de 5000 meter als haar persoonlijke recordtijd op de 10 000 meter de beste van de 86 schaatssters.
Met behulp van de tabel, figuur 1 en figuur 2 kun je ook voor andere afstanden onderzoeken of Sáblíková's persoonlijke recordtijden de beste waren van deze 86 schaatssters.
Onderzoek dit zowel voor de 500 meter als voor de 1500 meter. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuren op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Leest in figuur 1 af dat de snelste tijd op de 500 meter 37,5 seconden is; dat is sneller dan 39,23 seconden, dus de recordtijd van Sáblíková is op de 500 meter niet de beste (1p)
- Berekent de omgerekende tijd van Sáblíková op de 1500 meter: (60 + 53,44) : 3 ≈ 37,8 seconden (1p)
- Leest in figuur 2 af dat de snelste omgerekende tijd op de 1500 meter 37,3 seconden is; dat is sneller dan 37,8 seconden, dus de recordtijd van Sáblíková is op de 1500 meter niet de beste (1p)
Snelste tijd op de 500 meter mag met een marge van 0,1 seconde worden afgelezen, de snelste omgerekende tijd op de 1500 meter met 0,2 seconde. Het correctievoorschrift kent ook de uitwerking via 3 · 37,3 = 111,9 seconden (1:52), die vergeleken wordt met 1:53,44. Die telt even zwaar. Staan de waarden wel opgeschreven maar niet aangegeven in de figuren, dan geen aftrek.
Vraag 16 3 punten
In de tabel staan ook de persoonlijke recordtijden van Caroline Farestveit. Een fan van Farestveit doet de volgende uitspraak: “Als je Farestveit vergelijkt met de 85 andere schaatssters, dan presteert Farestveit beter op de 10 000 meter dan op de 5000 meter.”
Leg uit dat de uitspraak van de fan juist is.
Bekijk het antwoord
- Berekent de omgerekende tijden: op de 5000 meter (8 · 60 + 6,64) : 10 ≈ 48,7 seconden en op de 10 000 meter (16 · 60 + 54,71) : 20 ≈ 50,7 seconden (1p)
- Leest in figuur 2 af dat Farestveit op de 5000 meter tot de langzaamste 25% behoort (haar tijd is groter dan Q3) (1p)
- Leest in figuur 2 af dat Farestveit op de 10 000 meter tot de middelste 50% behoort (haar tijd is kleiner dan Q3), en dat dit beter is dan op de 5000 meter (1p)
De omgerekende tijden zijn ongeveer 48,7 seconden op de 5000 meter en 50,7 seconden op de 10 000 meter.
2022, tijdvak 3: Onderwijs in vroeger tijden
Opgavetekst
Figuur Lesgeld per maand per vak

Cumulatieve frequentiepolygonen van het lesgeld per maand voor de vakken lezen, schrijven en rekenen, van 64 scholen. Horizontale as: lesgeld (aantal stuivers), 0 tot 22. Verticale as: cumulatieve frequentie (aantal scholen), 0 tot 64. Lijn lezen (met kruisjes), lijn schrijven (met open rondjes) en lijn rekenen (met volle rondjes). Lezen loopt al bij 4 stuivers op tot 41 scholen en bij 6 stuivers tot 60. De lijnen van schrijven en rekenen eindigen onder 64, de lijn van lezen bereikt 64.
Vraag 13 2 punten
Hoe zag het basisonderwijs er vroeger uit? Dat heeft de heer Uil onderzocht. In zijn proefschrift bespreekt hij het onderwijs in Zeeland en Staats-Vlaanderen in de periode 1578 – 1801. In die tijd gingen veel kinderen naar de Nederduitse school. Daar leerden ze eerst lezen. Pas wanneer een kind kon lezen, mocht het gaan leren schrijven. Als het kind ook dat kon, mocht het gaan leren rekenen. Voor elk vak apart moest lesgeld worden betaald door de ouders: één of meerdere stuivers. Het lesgeld was niet op alle scholen even hoog. Op geen enkele school bedroeg het lesgeld voor een vak meer dan 22 stuivers per maand. In de figuur zie je van 64 scholen in Zeeland en Staats-Vlaanderen de cumulatieve frequentiepolygonen van het lesgeld dat per maand betaald moest worden voor de drie vakken. Zo lees je bijvoorbeeld af dat op 60 scholen het lesgeld per maand voor lezen 6 stuivers of minder bedroeg. Bepaal voor welk vak het lesgeld per maand op deze scholen over het algemeen het laagst was. Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Het antwoord is lezen, met de toelichting: de polygoon van lezen, het vak met het laagste lesgeld, stijgt al bij weinig lesgeld, dus in het begin (of een ander juist argument) (2p)
Uitsluitend 0 of 2 scorepunten toekennen.
Vraag 14 2 punten
Hoe zag het basisonderwijs er vroeger uit? Dat heeft de heer Uil onderzocht. In zijn proefschrift bespreekt hij het onderwijs in Zeeland en Staats-Vlaanderen in de periode 1578 – 1801. In de figuur zie je van 64 scholen in Zeeland en Staats-Vlaanderen de cumulatieve frequentiepolygonen van het lesgeld dat per maand betaald moest worden voor de drie vakken lezen, schrijven en rekenen. Er waren scholen bij waar niet alle drie de vakken werden gegeven. Leg uit hoe je dit in de figuur kan zien.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de polygoon van rekenen (en/of van schrijven) niet op 64 eindigt, omdat niet alle scholen dat vak gaven; de lijn bereikt dan niet 64 scholen (2p)
Uitsluitend 0 of 2 scorepunten toekennen.
Vraag 15 3 punten
Hoe zag het basisonderwijs er vroeger uit? Dat heeft de heer Uil onderzocht. In de figuur zie je van 64 scholen in Zeeland en Staats-Vlaanderen de cumulatieve frequentiepolygonen van het lesgeld dat per maand betaald moest worden voor de drie vakken. Het lesgeld per vak bedroeg op elke school een geheel aantal stuivers per maand. Niet alle mogelijke aantallen stuivers kwamen voor. Geef alle verschillende aantallen stuivers die voor het vak schrijven als lesgeld per maand betaald werden.
Bekijk het antwoord
- Het antwoord: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14 en 15 (stuivers per maand) (3p)
Voor elk foutief of vergeten aantal stuivers 1 scorepunt in mindering brengen. Wanneer een verkeerde polygoon is afgelezen, voor deze vraag maximaal 2 scorepunten toekennen.
Formuleblad
FORMULEBLAD
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2 kruistabel (a b; c d), met $phi = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$, waarin a, b, c en d absolute aantallen zijn.
- als phi < −0,4 of phi > 0,4, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als −0,4 ≤ phi < −0,2 of 0,2 < phi ≤ 0,4, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als −0,2 ≤ phi ≤ 0,2, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Maximaal verschil in cumulatief percentage (max V_cp), met voor beide groepen een steekproefomvang n > 100:
- als max V_cp > 40, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als 20 < max V_cp ≤ 40, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als max V_cp ≤ 20, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Effectgrootte: $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met X̄1 en X̄2 de steekproefgemiddelden (X̄1 ≥ X̄2), S1 en S2 de steekproefstandaardafwijkingen.
- als E > 0,8, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als 0,4 < E ≤ 0,8, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als E ≤ 0,4, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Twee boxplots vergelijken:
- als de boxen (noot 1) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”.
noot 1: De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Betrouwbaarheidsintervallen
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang.
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is $\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}$, met X̄ het steekproefgemiddelde, n de steekproefomvang en S de steekproefstandaardafwijking.
Vraag 16 4 punten
Helaas gingen niet alle kinderen naar school. In het jaar 1796 bleken in de stad Veere 221 van de 323 kinderen naar school te gaan. Als deze gegevens representatief zijn voor alle steden in Zeeland en Staats-Vlaanderen, dan kan hiermee het 95%-betrouwbaarheidsinterval bepaald worden van het percentage kinderen dat in 1796 in de steden van Zeeland en Staats-Vlaanderen naar school ging. Bereken met behulp van het formuleblad dit 95%-betrouwbaarheidsinterval. Geef de getallen in je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de steekproefproportie: p = 221/323 = 0,684… (1p)
- Stelt het interval op: p ± 2 · √(p(1 − p)/n) met n = 323 (1p)
- Berekent de halve breedte: 2 · √(0,684… · 0,315… / 323) ≈ 0,051… (1p)
- Het antwoord: [63,2; 73,6] (%) (1p)
Gebruik de factor 2 uit het formuleblad: het interval is [63,2; 73,6] (%).
Tabel
| periode | mannen: handtekening | mannen: merk | vrouwen: handtekening | vrouwen: merk | totaal |
|---|---|---|---|---|---|
| 1609 – 1650 | 265 | 102 | - | - | 367 |
| 1651 – 1700 | 556 | 85 | 4 | 2 | 647 |
| 1701 – 1750 | 530 | 80 | 103 | 83 | 796 |
| 1751 – 1800 | 1735 | 181 | 255 | 68 | 2239 |
Vraag 17 4 punten
De heer Uil heeft ook een schatting gemaakt van het aantal volwassenen dat kon schrijven. Daartoe heeft hij verzoekschriften bekeken die in die tijd bij de Zeeuwse en Staats-Vlaamse overheden ingediend zijn. De indieners ervan ondertekenden die met een handtekening of met een merk, bijvoorbeeld een kruisje of een zelfbedacht teken. Wie een handtekening zette kon waarschijnlijk schrijven. Wie een merk zette, kon waarschijnlijk niet schrijven. In de tabel is te zien hoeveel handtekeningen en hoeveel merken er gezet zijn. Je kunt uit de gegevens afleiden dat er verschil is tussen mannen en vrouwen wat betreft het gebruik van een handtekening of een merk. Bepaal met behulp van het formuleblad of dit verschil in de periode 1701 – 1750 gering, middelmatig of groot is.
Bekijk het antwoord
- Stelt een correcte kruistabel op voor 1701 – 1750: mannen handtekening 530, merk 80 (totaal 610); vrouwen handtekening 103, merk 83 (totaal 186); totaal 633, 163, 796 (1p)
- Gebruikt de formule phi = (ad − bc) / √((a+b)(c+d)(a+c)(b+d)) met de juiste getallen (1p)
- Berekent phi ≈ 0,33 (1p)
- Het antwoord: het verschil is middelmatig (0,2 < phi ≤ 0,4) (1p)
Als in de teller van de formule van phi de twee termen verwisseld zijn, hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2021, tijdvak 1: De voorsteekpas
Vraag 10 3 punten
In de zomermaanden worden pretparken druk bezocht. De wachttijden voor de attracties kunnen dan sterk oplopen. De wachttijd voor een attractie kan berekend worden met de formule: $W = \frac{r \cdot S}{2(1-r)}$. Hierin is $W$ de gemiddelde wachttijd van een willekeurige bezoeker in minuten en $r$ de bezettingsgraad van de attractie ($0 < r < 1$). Als voor de bezettingsgraad bijvoorbeeld geldt $r = 0{,}85$, betekent dit dat gemiddeld 85% van de plaatsen in de attractie bezet is. $S$ is de bedieningstijd per bezoeker in seconden. Als bijvoorbeeld een attractie elke 10 minuten 100 bezoekers kan bedienen, geldt: $S = \frac{600 \text{ seconden}}{100 \text{ bezoekers}} = 6$. In Walibi Belgium is de achtbaan Vampire een populaire attractie, die in de zomermaanden een bezettingsgraad van 98% heeft. De Vampire kan iedere vier minuten 80 bezoekers bedienen. Bereken hoeveel minuten de gemiddelde wachttijd van een bezoeker voor de Vampire in de zomermaanden is.
Bekijk het antwoord
- Berekent de bedieningstijd: $S = \frac{240}{80} = 3$ seconden (1p)
- Vult in: $W = \frac{0{,}98 \cdot 3}{2 \cdot (1 - 0{,}98)}$ (1p)
- Geeft het antwoord: 73,5 minuten (of 74 minuten) (1p)
Een antwoord van 73,5 of 74 minuten is goed.
Vraag 11 4 punten
In de zomer van 2013 introduceerde Walibi Belgium een zogenoemde voorsteekpas. Met deze pas kan een bezoeker voorrang krijgen bij de attracties. Daardoor zal de wachttijd voor een bezoeker zonder deze pas langer worden. Er zijn nu twee formules voor de wachttijd voor een attractie, namelijk een formule voor de gemiddelde wachttijd $W_p$ in minuten van een bezoeker met de voorsteekpas en een formule voor de gemiddelde wachttijd $W_z$ in minuten van een bezoeker zonder voorsteekpas: $W_p = \frac{r \cdot S}{2(1 - a \cdot r)}$ en $W_z = \frac{r \cdot S}{2(1-r)(1 - a \cdot r)}$. Hierin is $a$ het gedeelte van de bezoekers met een voorsteekpas ($0 < a < 1$). De Cobra is een andere bekende attractie van Walibi Belgium. Deze attractie heeft een bezettingsgraad van 95% (dus $r = 0{,}95$) en een bedieningstijd van 6 seconden per bezoeker (dus $S = 6$). Op 6 juli 2013 kocht 10% van de bezoekers een voorsteekpas, dus $a = 0{,}10$. Bereken voor deze dag het verschil in wachttijd bij de Cobra tussen bezoekers zonder voorsteekpas en bezoekers met voorsteekpas. Geef je antwoord in gehele minuten.
Bekijk het antwoord
- Vult $S = 6$, $r = 0{,}95$ en $a = 0{,}10$ in de formules van $W_p$ en $W_z$ in (1p)
- Berekent $W_p \approx 3{,}1$ minuten (1p)
- Berekent $W_z \approx 62{,}9$ minuten (1p)
- Geeft het verschil: 60 minuten (1p)
Vraag 12 4 punten
Voor de Cobra geldt de formule voor de wachttijd zonder voorsteekpas: $W_z = \frac{r \cdot S}{2(1-r)(1 - a \cdot r)}$, met $r = 0{,}95$ en $S = 6$. De wachttijd van de bezoekers zonder voorsteekpas wordt groter als meer bezoekers een voorsteekpas kopen. De directie van Walibi Belgium wil dat de wachttijd van bezoekers zonder voorsteekpas bij de Cobra maximaal 80 minuten is. Bereken hoeveel procent van de bezoekers dan maximaal een voorsteekpas mag hebben. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt de vergelijking $80 = \frac{0{,}95 \cdot 6}{2(1-0{,}95)(1-0{,}95a)}$ op (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Vindt $a \approx 0{,}3026$ (1p)
- Geeft het antwoord: (maximaal) 30,2% (1p)
Het correctievoorschrift geeft als antwoord (maximaal) 30,2%.
2021, tijdvak 1: Nibud Scholierenonderzoek
Opgavetekst
Formuleblad Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2 kruistabel met cellen a, b, c en d (a en b in de eerste rij, c en d in de tweede rij): $phi = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$
- als $phi < -0{,}4$ of $phi > 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $-0{,}4 \leq phi < -0{,}2$ of $0{,}2 < phi \leq 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $-0{,}2 \leq phi \leq 0{,}2$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Maximaal verschil in cumulatief percentage ($\max V_{cp}$), met voor beide groepen een steekproefomvang $n > 100$:
- als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $20 < \max V_{cp} \leq 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $\max V_{cp} \leq 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Effectgrootte: $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \geq \bar{X}_2$) en $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen:
- als $E > 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $0{,}4 < E \leq 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $E \leq 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Twee boxplots vergelijken:
- als de boxen (noot 1) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”.
Noot 1: de ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Betrouwbaarheidsintervallen
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is $\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}$, met $\bar{X}$ het steekproefgemiddelde, $n$ de steekproefomvang en $S$ de steekproefstandaardafwijking.
Vraag 14 3 punten
Het Nibud Scholierenonderzoek brengt het financiële gedrag van scholieren in het voortgezet onderwijs in kaart. De populatie van dit onderzoek bestaat uit alle vmbo-, havo- en vwo-scholieren in de leeftijd van 12 tot en met 18 jaar. Van een aselecte steekproef van 3260 scholieren uit de populatie zijn gegevens beschikbaar gekomen via online vragenlijsten. We gaan ervan uit dat deze steekproef representatief is. 1530 scholieren in de steekproef hebben een bijbaantje. Bereken het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie scholieren met een bijbaantje. Geef de getallen in je antwoord in twee decimalen. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}$, met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.
Bekijk het antwoord
- Berekent de steekproefproportie: $p = \frac{1530}{3260} \approx 0{,}469$ (1p)
- Stelt de grenzen op: $0{,}469 \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{0{,}469 \cdot (1-0{,}469)}{3260}}$ (1p)
- Geeft het antwoord: [0,45; 0,49] (1p)
Tabel 1 Bijbaan: gemiddeld aantal uren per week
| onderwijsniveau en klas | bijbaan (uren per week) |
|---|---|
| vmbo bovenbouw (klas 3 en 4) | 9 |
| havo / vwo (klas 3) | 6 |
| havo bovenbouw (klas 4 en 5) | 8 |
| vwo bovenbouw (klas 4, 5 en 6) | 6 |
Vraag 15 4 punten
In het rapport staat een tabel met informatie over het gemiddeld aantal uren per week dat een scholier met een bijbaantje werkt (zie tabel 1). Als je met behulp van het formuleblad een uitspraak wilt doen over het verschil tussen havo bovenbouwscholieren met een bijbaantje en vwo bovenbouwscholieren met een bijbaantje in het aantal uren dat zij werken, dan heb je meer informatie of misschien wel heel andere informatie nodig dan die in tabel 1 staat. Beschrijf twee manieren om met behulp van het formuleblad een uitspraak te doen over dit verschil tussen deze twee groepen, en geef voor beide manieren aan welke informatie je dan (extra) nodig hebt.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft een manier uit het formuleblad met de bijbehorende extra informatie (effectgrootte: standaardafwijking van beide groepen; boxplots: eerste, tweede en derde kwartiel van beide groepen; maximaal cumulatief percentageverschil: relatieve cumulatieve frequentietabel of polygoon van beide groepen) (2p)
- Beschrijft een tweede, andere manier uit het formuleblad met de bijbehorende extra informatie (2p)
Voor elke manier 0 of 2 punten, met maximaal 4 punten in totaal. Een manier telt alleen met de bijbehorende extra informatie. Dezelfde manier twee keer telt maar één keer. Volledig juist is twee van de drie manieren (effectgrootte met de standaardafwijkingen, vergelijking van boxplots met de kwartielen, of maximaal cumulatief percentageverschil met de cumulatieve frequentietabel of polygoon).
Bron 7

Drie frequentieverdelingen, aangeduid met A, B en C. Figuur A (links): twee even hoge pieken met een dal ertussen, symmetrisch. Figuur B (rechts): een piek links van het midden, met een lange staart naar rechts. Figuur C (onder, in het midden): een symmetrische klokvorm met de piek in het midden.
Vraag 16 2 punten
In de steekproef bedroeg het gemiddelde inkomen van een scholier met een bijbaantje 112 euro per maand. De mediaan was 65 euro. In de figuur zie je drie frequentieverdelingen afgebeeld waarvan er één de frequentieverdeling van het inkomen per maand van een scholier met een bijbaantje in de steekproef weergeeft. Welke van de drie frequentieverdelingen is dat? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Kiest de juiste frequentieverdeling: B (1p)
- Licht toe dat A en C symmetrisch zijn, zodat het gemiddelde gelijk is aan de mediaan, en dat die dus afvallen (1p)
Alleen het antwoord B zonder toelichting, of met een onjuiste toelichting, levert geen punten op, ook als het eerste subcriterium gehaald is. Bij figuur A en figuur C is het gemiddelde gelijk aan de mediaan (de verdelingen zijn symmetrisch), dus die vallen af.
Tabel 2 Bijbaan: inkomen (in euro) per maand van 15- en 16-jarigen
| onderwijsniveau en klas | gemiddelde | mediaan |
|---|---|---|
| vmbo bovenbouw (klas 3 en 4) | 149 | 107 |
| havo / vwo (klas 3) | 93 | 65 |
| havo bovenbouw (klas 4 en 5) | 181 | 142 |
| vwo bovenbouw (klas 4, 5 en 6) | 130 | 101 |
Vraag 17 2 punten
Het Nibud wil het inkomen van scholieren met een bijbaantje ook per onderwijsniveau in kaart brengen. Dat hebben ze gedaan door tabel 2 in hun onderzoeksrapport te zetten. Deze tabel is gebaseerd op scholieren in de steekproef die 15 of 16 jaar zijn. Leg uit waarom men niet heeft gekozen voor scholieren in de steekproef die 17 of 18 jaar zijn.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat bij 17- en 18-jarigen geen of heel weinig leerlingen uit havo/vwo klas 3 in de steekproef zouden zitten, waardoor de inkomens tussen alle onderwijsniveaus niet of niet goed in kaart te brengen zijn (2p)
Uitsluitend 0 of 2 punten.
Tabel 3 Spijt na het doen van een aankoop
| jongens | meisjes | totaal | |
|---|---|---|---|
| nooit / zelden | 16% | 8% | 12% |
| meestal niet | 65% | 61% | 63% |
| meestal wel | 19% | 29% | 24% |
| vaak / altijd | 0% | 2% | 1% |
Vraag 18 5 punten
Van 1200 aselect gekozen respondenten (600 jongens en 600 meisjes) is bekend hoe vaak zij spijt hebben na het doen van een aankoop. De resultaten zijn weergegeven in een relatieve frequentietabel, zie tabel 3. Onderzoek met behulp van het formuleblad of het verschil tussen jongens en meisjes in hoe vaak zij spijt hebben na het doen van een aankoop gering, middelmatig of groot is.
Bekijk het antwoord
- Stelt de cumulatieve relatieve frequentietabel op voor jongens en meisjes (of bij het tweede alternatief de kruistabel van de absolute aantallen) (2p)
- Berekent de cumulatieve percentageverschillen 8, 12, 2 en 0 en daaruit $\max V_{cp} = 12$ (of bij het tweede alternatief $phi \approx 0{,}1$) (2p)
- Concludeert dat het verschil gering is, omdat $\max V_{cp} \leq 20$ (of $phi \leq 0{,}2$) (1p)
Voor het eerste antwoordelement van het eerste alternatief (de cumulatieve tabel) en het eerste en tweede antwoordelement van het tweede alternatief (de kruistabel en phi) mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend. Percentages in de kruistabel in plaats van absolute aantallen: geen aftrek. Voorbeeld van de cumulatieve tabel: jongens 16, 81, 100, 100 en meisjes 8, 69, 98, 100; de cumulatieve verschillen zijn 8, 12, 2 en 0, dus max V_cp = 12. Kruistabel van absolute aantallen: 486 en 414 in de eerste rij, 114 en 186 in de tweede; phi ≈ 0,14, kleiner dan 0,2, dus gering.
2021, tijdvak 1: Postzegels
Vraag 23 3 punten
Voor 2016 geldt de vergelijking $0{,}73 \cdot 1947{,}44 + 1{,}46 \cdot x + 2{,}19 \cdot (265{,}56 - x) = 1877$, waarin $x$ het aantal brieven/kaarten met 2 postzegels in miljoenen is. Bereken het percentage brieven/kaarten met 2 postzegels in 2016. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Beschrijft hoe de vergelijking kan worden opgelost (1p)
- Vindt $x \approx 172{,}8$ miljoen (1p)
- Berekent $\frac{172{,}8}{2213} \cdot 100 \approx 7{,}8$, dus het antwoord is 8% (1p)
2021, tijdvak 2: Veiligheidsmonitor
Opgavetekst
tabel 1
| Stelling | (helemaal) eens |
|---|---|
| In de buurt is het buiten goed verlicht. | 76% |
| In de buurt zijn wegen, paden en pleintjes goed onderhouden. | 69% |
| In de buurt zijn perken, plantsoenen en parken goed onderhouden. | 67% |
| In de buurt zijn goede speelplekken voor kinderen. | 62% |
| In de buurt zijn goede voorzieningen voor jongeren. | 26% |
Vraag 4 3 punten
Hoe ervaren Nederlanders de leefbaarheid van hun woonomgeving? Voelen zij zich er veilig? Hoe vaak zijn ze slachtoffer van criminaliteit en wat vinden ze van het functioneren van de politie? Op dit soort vragen geeft de Veiligheidsmonitor antwoord. De Veiligheidsmonitor is een enquête onder de Nederlandse bevolking, die jaarlijks wordt afgenomen door middel van een representatieve steekproef. In 2015 waren er 111 000 respondenten. In tabel 1 staat welk percentage in de steekproef het (helemaal) eens was met bepaalde stellingen. Met bovenstaande gegevens kun je het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekenen voor de proportie van de populatie die het (helemaal) eens is met de stelling dat er in de buurt goede voorzieningen zijn voor jongeren. Bereken dit 95%-betrouwbaarheidsinterval. Geef je antwoord in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt de steekproefproportie: 0,26. (1p)
- Vult in de formule voor het 95%-betrouwbaarheidsinterval in: $0{,}26 \pm 2\cdot\sqrt{\frac{0{,}26\cdot(1-0{,}26)}{111\,000}}$. (1p)
- Geeft het 95%-betrouwbaarheidsinterval als [0,257 ; 0,263]. (1p)
tabel 2
| Groep | gemiddelde rapportcijfer (afgerond) | marge (afgerond) |
|---|---|---|
| geslacht: man | 7,4 | 0,0 |
| geslacht: vrouw | 7,4 | 0,0 |
| herkomst: autochtoon | 7,5 | 0,0 |
| herkomst: westers allochtoon | 7,4 | 0,0 |
| herkomst: niet-westers allochtoon | 7,0 | 0,0 |
| gehele steekproef | 7,4 | 0,0 |
Vraag 5 5 punten
De respondenten hebben een rapportcijfer gegeven voor de leefbaarheid van hun woonomgeving. De resultaten staan in tabel 2, uitgesplitst naar geslacht en naar herkomst. Hierin staan het gemiddelde rapportcijfer dat elke groep heeft gegeven en de bijbehorende marge. Deze marge is gelijk aan $2\cdot\frac{S}{\sqrt{n}}$, waarin $S$ de standaardafwijking van de gegeven rapportcijfers binnen de betreffende groep is en $n$ de omvang van die groep in de steekproef. Doordat alle groepen behoorlijk groot zijn, is de bijbehorende marge telkens heel klein. In tabel 2 zie je dat voor elke groep de marge, afgerond op één decimaal, gelijk is aan 0,0. Neem aan dat de helft van de respondenten man was. Bereken hoe groot de standaardafwijking van de gegeven rapportcijfers van de groep mannen maximaal was. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Stelt dat de marge kleiner moet zijn dan 0,05. (1p)
- Stelt $n = 55\,500$ (de helft van 111 000 respondenten). (1p)
- Beschrijft hoe de vergelijking $2\cdot\frac{S}{\sqrt{55\,500}} = 0{,}05$ kan worden opgelost. (1p)
- Lost de vergelijking op: $S \approx 5{,}88$. (1p)
- Concludeert dat de standaardafwijking hoogstens 5,8 was. (1p)
Vraag 6 2 punten
De respondenten hebben een rapportcijfer gegeven voor de leefbaarheid van hun woonomgeving. De resultaten staan in tabel 2, uitgesplitst naar geslacht en naar herkomst. Hierin staan het gemiddelde rapportcijfer dat elke groep heeft gegeven en de bijbehorende marge. Als je kijkt naar de uitsplitsing naar herkomst en je berekent het gemiddelde van de cijfers 7,5 en 7,4 en 7,0 dan kom je uit op 7,3. Dit komt niet overeen met het gemiddelde rapportcijfer van 7,4 van de gehele steekproef. Geef hiervan de oorzaak.
Bekijk het antwoord
- Noemt als oorzaak dat de drie herkomstgroepen niet even groot zijn. (2p)
Voor deze vraag mogen uitsluitend 0 of 2 scorepunten worden toegekend.
tabel 3
| Mate van stedelijkheid | aantal respondenten | aantal dat sociale overlast ervaart |
|---|---|---|
| zeer sterk | 25 222 | 4590 |
| sterk | 27 581 | 3751 |
| matig | 19 219 | 1768 |
| weinig | 19 496 | 1267 |
| niet | 19 482 | 1052 |
Vraag 7 3 punten
De respondenten gaven ook aan of zij wel of geen sociale overlast ervaren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan overlast door dronken mensen op straat, drugsgebruik of rondhangende jongeren. De resultaten zijn in tabel 3 in vijf groepen uitgesplitst naar de mate van stedelijkheid van de woonplaats van de respondenten. We bekijken nu de groep respondenten van wie de woonplaats zeer sterk stedelijk is en de groep respondenten van wie de woonplaats niet stedelijk is. Tussen deze twee groepen is er verschil in het wel of niet ervaren van sociale overlast. Bereken met behulp van het formuleblad of dit verschil groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- Maakt een kruistabel: zeer sterk stedelijk: 4590 wel en 20 632 geen sociale overlast; niet stedelijk: 1052 wel en 18 430 geen sociale overlast. (1p)
- Stelt phi op: $\phi = \frac{4590 \cdot 18430 - 20632 \cdot 1052}{\sqrt{25222 \cdot 5642 \cdot 39062 \cdot 19482}}$. (1p)
- Berekent phi ≈ 0,19 en concludeert dat het verschil gering is, want phi ligt tussen -0,2 en 0,2. (1p)
2021, tijdvak 2: Online dating met wiskunde
Vraag 14 3 punten
Online dating met wiskunde. Sommige mensen proberen een nieuwe relatie te vinden door gebruik te maken van een datingsite. Veel datingsites gebruiken wiskundige technieken om te bepalen in hoeverre twee personen bij elkaar passen. Daarvoor moeten de deelnemers vragenlijsten invullen. Hierin geven zij hun wensen aan, verdeeld over verschillende onderwerpen zoals opleidingsniveau, leeftijd en rookgedrag van de partner. Voor elk van de verschillende onderwerpen wordt een score berekend. De score op een onderwerp noemt men de aantrekkingskracht op dit onderwerp. Deze score is minimaal 0 (geen aantrekkingskracht) en maximaal 10 (maximale aantrekkingskracht); het hoeft geen geheel getal te zijn. Om de aantrekkingskracht op het onderwerp 'leeftijd' te berekenen wordt formule 1 gebruikt voor personen die het liefst een even oude partner hebben: $A = 10^{1 - c \cdot L^{2}}$ (formule 1). Hierin is $A$ de aantrekkingskracht op het onderwerp 'leeftijd', $L$ het leeftijdsverschil in jaren en $c$ een positief getal dat afhangt van hoe vervelend iemand het vindt als de partner toch wat in leeftijd verschilt. Elsemieke van 35 jaar heeft het liefst een even oude partner. Voor haar geldt $c = 0{,}02$. Elsemieke heeft de keuze uit twee mogelijke partners: een partner van 32 jaar en een partner van 37 jaar. Je kunt nu voor Elsemieke het verschil berekenen in aantrekkingskracht op het onderwerp 'leeftijd' tussen deze twee mogelijke partners. Bereken dit verschil. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Berekent de aantrekkingskracht bij een partner van 32 jaar (L = 3): $A = 10^{1 - 0{,}02 \cdot 3^{2}} \approx 6{,}60$. (1p)
- Berekent de aantrekkingskracht bij een partner van 37 jaar (L = 2): $A = 10^{1 - 0{,}02 \cdot 2^{2}} \approx 8{,}31$. (1p)
- Berekent het verschil: $8{,}31 - 6{,}60 = 1{,}7$. (1p)
Als de kandidaat het verschil met het omgekeerde teken geeft (-1,7), hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
tabel
| A1 | A2 | A3 | A4 | A5 | A6 | A7 | A8 | A9 | A10 | standaardafwijking | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Lizette | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | 9 | 9 | 9 | 9 | 9 | 4 |
| Sarah | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | 5 | … |
Vraag 18 3 punten
Online dating met wiskunde. MatchingMe berekent de eindscore $E$ uit de aantrekkingskrachten $A_1$ tot en met $A_{10}$ op tien onderwerpen. Neem aan dat MatchingMe formule 4 gebruikt om de eindscore $E$ te bepalen: $E = (A_1 \cdot A_2 \cdots A_{10})^{\frac{1}{10}}$. In de tabel zie je hoe voor Harry de aantrekkingskracht van twee andere vrouwen, Lizette en Sarah, op elk van de tien onderwerpen is. Ook zie je de standaardafwijking van de scores van Lizette. Laat zien dat degene met de kleinste standaardafwijking in het geheel de aantrekkelijkste is voor Harry.
Bekijk het antwoord
- Berekent voor Lizette: $E = (1^{5} \cdot 9^{5})^{\frac{1}{10}} = 3$. (1p)
- Berekent voor Sarah: $E = 5$. (1p)
- Concludeert dat de standaardafwijking van Sarah 0 is, dat die kleiner is dan 4 (of: de spreiding van de aantrekkingskrachten van Sarah is kleiner dan die van Lizette), en dat degene met de kleinste standaardafwijking in het geheel de aantrekkelijkste voor Harry is. (1p)
2021, tijdvak 2: Bevolkingsgroei
Figuur 1

Lijngrafiek van de wereldbevolking in miljarden. Verticale as: 0 tot 12 miljard. Horizontale as: jaar, van 1950 tot 2100. De doorgetrokken lijn loopt tot ongeveer 2020, daarna is de lijn gestreept als voorspelling tot 2100. Afleesbaar: in 2020 ongeveer 7,8 miljard.
Figuur 2

Lijngrafiek van het jaarlijkse aantal geboorten wereldwijd in miljoenen. Verticale as: 0 (met een breuk) en 80 tot 150. Horizontale as: jaar, van 1950 tot 2050. De doorgetrokken lijn loopt tot ongeveer 2020, daarna is de lijn gestreept als voorspelling tot 2050. Afleesbaar: in 2020 ongeveer 140 miljoen geboorten.
Vraag 20 3 punten
Bevolkingsgroei. Hoewel de wereldbevolking toeneemt, is het jaarlijks aantal geboorten de afgelopen jaren redelijk stabiel. Het geboortecijfer, het aantal geboorten per jaar per 1000 mensen, neemt dus af. In figuur 1 zie je de groei van de wereldbevolking sinds 1950 en een voorspelling voor de rest van de eenentwintigste eeuw. In figuur 2 zie je het jaarlijkse aantal geboorten wereldwijd, inclusief een voorspelling tot 2050. De figuren 1 en 2 staan vergroot op de uitwerkbijlage. Bereken met behulp van de figuren op de uitwerkbijlage hoe groot het geboortecijfer in het jaar 2020 was. Geef je antwoord als een geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Leest af uit figuur 1: ongeveer 7,8 miljard mensen in 2020, en uit figuur 2: ongeveer 140 miljoen geboorten in 2020. (1p)
- Berekent het aantal geboorten per mens: $\frac{140\,000\,000}{7\,800\,000\,000} = 0{,}0179...$. (1p)
- Berekent $0{,}0179... \cdot 1000 = 17{,}9...$, dus het geboortecijfer is 18. (1p)
De wereldbevolking mag met een marge van 0,1 miljard mensen worden afgelezen, het aantal geboorten met een marge van 1 miljoen.
2021, tijdvak 3: Schooltevredenheidsonderzoeken
Vraag 10 4 punten
Er zijn 265 scholen die zowel in 2017 als in 2018 aan een bepaald schooltevredenheidsonderzoek hebben meegedaan. Een van deze scholen is Het Gelder. In 2018 hebben op Het Gelder 674 leerlingen de vragenlijst ingevuld. Zij vormden een aselecte en representatieve steekproef uit de gehele leerlingenpopulatie van Het Gelder. De school kreeg van deze leerlingen een gemiddelde score van 7,24 op het onderwerp ‘begeleiding’. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de gemiddelde score van alle leerlingen van Het Gelder op het onderwerp ‘begeleiding’ was [7,13; 7,35].
Bereken de standaardafwijking die bij deze steekproef hoort op dit onderwerp. Geef je antwoord in drie decimalen.
Bekijk het antwoord
- Stelt de breedte van het 95%-betrouwbaarheidsinterval gelijk aan 4 · S / √674 (of de halve breedte gelijk aan 2 · S / √674) (1p)
- Stelt de vergelijking op: 4 · S / √674 = 7,35 − 7,13 = 0,22 (of 2 · S / √674 = 0,11) (1p)
- Beschrijft hoe deze vergelijking wordt opgelost (1p)
- Geeft het antwoord S = 1,428 (1p)
Gaat de leerling uit van bijvoorbeeld 4 · S = 0,22 (zonder de √674), dan maximaal 1 punt voor deze vraag (opmerking bij vraag 10 van het correctievoorschrift).
Tabel 1
| onderwerp | 2017 Het Gelder | 2017 alle 265 scholen | 2017 ranking | 2018 Het Gelder | 2018 alle 265 scholen | 2018 ranking |
|---|---|---|---|---|---|---|
| begeleiding | 7,25 | 7,11 | 59 | 7,24 | 7,04 | 50 |
| didactisch handelen | 6,72 | 6,60 | 97 | 6,65 | 6,54 | 90 |
| pedagogisch klimaat | 6,50 | 6,36 | 9 | 6,40 | 6,19 | 7 |
| huiswerk | 6,37 | 6,01 | 4 | 6,10 | 5,79 | 3 |
| activiteiten | 7,71 | 7,79 | 109 | 7,68 | 7,75 | 105 |
Vraag 11 2 punten
In tabel 1 vind je de schoolscore van Het Gelder, de gemiddelde score van de 265 scholen en de ranking van Het Gelder op een aantal onderwerpen voor zowel 2017 als 2018. De ranking van Het Gelder is de plaats van deze school in de complete lijst van alle 265 scholen, waarbij de scholen van hoge naar lage score zijn gerangschikt.
De leerlingenraad van Het Gelder beweert op basis van tabel 1 dat de tevredenheid op alle in tabel 1 genoemde onderwerpen in 2018 kleiner is dan in 2017. De schoolleiding van Het Gelder beweert op basis van tabel 1 dat ze in 2018 juist op alle in tabel 1 genoemde onderwerpen een grotere schooltevredenheid ziet in vergelijking met 2017.
Geef voor beide beweringen een argument.
Bekijk het antwoord
- Geeft een argument voor de leerlingenraad: de schoolscores op alle onderwerpen zijn in 2018 lager dan in 2017 (1p)
- Geeft een argument voor de schoolleiding: de ranking van de school is op alle onderwerpen in 2018 beter dan in 2017 (1p)
Vraag 12 3 punten
In tabel 1 vind je de schoolscore van Het Gelder, de gemiddelde score van de 265 scholen en de ranking van Het Gelder op een aantal onderwerpen voor zowel 2017 als 2018. De ranking van Het Gelder is de plaats van deze school in de complete lijst van alle 265 scholen, waarbij de scholen van hoge naar lage score zijn gerangschikt.
Als we van alle 265 schoolscores in 2018 op het onderwerp ‘activiteiten’ een verdeling zouden maken, dan zou dit geen normale verdeling opleveren. Dit kun je beredeneren aan de hand van de waarden van de schoolscore van Het Gelder, de gemiddelde score van de 265 scholen en de ranking van Het Gelder uit tabel 1.
Geef deze redenering.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat bij de mediaan een ranking van 133 hoort (de middelste van 265 scholen) (1p)
- Redeneert dat bij een normale verdeling een schoolscore die lager is dan het gemiddelde een ranking van meer dan 133 zou moeten opleveren (1p)
- Constateert dat de schoolscore van Het Gelder (7,68) lager is dan het gemiddelde (7,75), maar een ranking van minder dan 133 heeft (namelijk 105), dus de schoolscores kunnen niet normaal verdeeld zijn (1p)
Formuleblad Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2 kruistabel (a b; c d), met $phi = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}$
- als $phi < -0{,}4$ of $phi > 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $-0{,}4 \leq phi < -0{,}2$ of $0{,}2 < phi \leq 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $-0{,}2 \leq phi \leq 0{,}2$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Maximaal verschil in cumulatief percentage ($\max V_{cp}$) (met steekproefomvang $n > 100$)
- als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $20 < \max V_{cp} \leq 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $\max V_{cp} \leq 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Effectgrootte $E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}$, met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \geq \bar{X}_2$), $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen
- als $E > 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $0{,}4 < E \leq 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $E \leq 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Twee boxplots vergelijken
- als de boxen (het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel) elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”.
Noot 1: De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Tabel 2 stelling: “Ik zou weer voor deze school kiezen”
| eens | oneens | totaal | |
|---|---|---|---|
| leerlingen | 569 | 105 | 674 |
| ouders | 369 | 81 | 450 |
| totaal | 938 | 186 | 1124 |
Vraag 13 3 punten
Niet alleen bij leerlingen wordt de schooltevredenheid gemeten, maar ook bij de ouders. Zij krijgen een andere vragenlijst, maar deze lijst bevat ook een aantal stellingen die aan de leerlingen zijn voorgelegd. Een van deze stellingen is de stelling “Ik zou weer voor deze school kiezen”. In tabel 2 zie je voor deze stelling de resultaten uit 2018 van de 674 leerlingen en de 450 ouders van Het Gelder die de vragenlijst hebben ingevuld.
Onderzoek met behulp van het formuleblad of bij deze stelling het verschil tussen de leerlingen en de ouders groot, middelmatig of gering is.
Bekijk het antwoord
- Vult de formule voor phi in: $phi = \frac{569 \cdot 81 - 105 \cdot 369}{\sqrt{674 \cdot 450 \cdot 938 \cdot 186}}$ (1p)
- Berekent phi = 0,03… (1p)
- Concludeert dat 0,03… kleiner is dan 0,2, dus het verschil is gering (1p)
Tabel 3 stelling: “De schoolregels zijn duidelijk”
| leerlingen | ouders | |
|---|---|---|
| zeer oneens | 7 (1%) | 10 (2%) |
| oneens | 7 (1%) | 15 (3%) |
| zowel eens als oneens | 49 (7%) | 60 (12%) |
| eens | 343 (49%) | 225 (45%) |
| zeer eens | 294 (42%) | 190 (38%) |
Vraag 14 5 punten
Je ziet in tabel 3 de resultaten van een andere school, Het Drentsch College. Deze stelling is in 2018 op die school door 700 leerlingen en 500 ouders beantwoord.
Met behulp van het formuleblad kun je nagaan dat het verschil tussen de leerlingen en de ouders bij deze stelling gering is. Als er meer ouders hadden gekozen voor ‘zowel eens als oneens’ in plaats van ‘eens’, dan zou het verschil tussen de leerlingen en de ouders groter zijn.
Bereken het minimale aantal ouders dat voor ‘zowel eens als oneens’ in plaats van ‘eens’ had moeten kiezen, zodat het verschil tussen de leerlingen en de ouders volgens het formuleblad niet meer gering zou zijn, maar minstens middelmatig.
Bekijk het antwoord
- Stelt de cumulatieve frequentietabel op met de cumulatieve percentageverschillen (leerlingen en ouders cumulatief, en het verschil Vcp) (2p)
- Beredeneert dat het percentage bij ‘zowel eens als oneens’ met meer dan 12% moet toenemen om een max Vcp van meer dan 20 te krijgen (1p)
- Berekent 0,12 · 500 = 60 (1p)
- Geeft het antwoord: minimaal 61 ouders (1p)
Verwachte cumulatieve tabel (leerlingen %, ouders %, Vcp): zeer oneens 1, 2, 1; oneens 2, 5, 3; zowel eens als oneens 9, 17, 8; eens 58, 62, 4; zeer eens 100, 100, 0. Voor het eerste antwoordelement (de tabel) mag bij een niet volledig juist antwoord 1 punt worden toegekend. Wordt er niet met een cumulatieve frequentietabel gewerkt, dan maximaal 2 punten voor deze vraag.
2021, tijdvak 3: Museumcijfers
Opgavetekst
Tabel 1
| aantal musea | aantal inwoners | museumdichtheid | |
|---|---|---|---|
| Groningen | 17 | 583 721 | |
| Friesland | 26 | 646 040 | 4,02 |
| Drenthe | 12 | 488 629 | 2,46 |
| Overijssel | 26 | 1 144 280 | 2,27 |
| Flevoland | 4 | 404 068 | 0,99 |
| Gelderland | 52 | 2 035 351 | 2,55 |
| Utrecht | 28 | 1 273 613 | 2,20 |
| Noord-Holland | 91 | 2 784 854 | 3,27 |
| Zuid-Holland | 78 | 3 622 303 | 2,15 |
| Zeeland | 16 | 381 252 | 4,20 |
| Noord-Brabant | 41 | 2 498 749 | 1,64 |
| Limburg | 29 | 1 116 260 | 2,60 |
| **Nederland** | **420** | **16 979 120** | **2,47** |
Vraag 15 3 punten
Ieder jaar worden er cijfers gepubliceerd over de museumsector in Nederland. In deze opgave bekijken we een aantal van deze museumcijfers. In tabel 1 staan voor 1 januari 2016 per provincie het aantal musea en het aantal inwoners. In de laatste kolom van deze tabel staat de zogenoemde museumdichtheid per provincie. Dit is het aantal musea per 100 000 inwoners.
De museumdichtheid van de provincie Groningen ontbreekt in de tabel. Onderzoek of de museumdichtheid van Groningen hoger of lager is dan de museumdichtheid van heel Nederland.
Bekijk het antwoord
- Berekent dat Groningen 583 721 : 100 000 = 5,83721 keer 100 000 inwoners heeft (1p)
- Berekent de museumdichtheid van Groningen: 17 : 5,83721 = 2,9… (1p)
- Concludeert dat de museumdichtheid van Groningen (2,9…) hoger is dan die van heel Nederland (2,47) (1p)
Vraag 16 3 punten
In tabel 1 staan voor 1 januari 2016 per provincie het aantal musea en het aantal inwoners. De provincie Flevoland heeft de laagste museumdichtheid van alle provincies. Onderzoek hoeveel musea Flevoland er minstens bij zou moeten hebben om een museumdichtheid in deze provincie te hebben die hoger is dan 2,47.
Bekijk het antwoord
- Berekent dat er voor een museumdichtheid van minstens 2,47 minstens 4,04068 · 2,47 = 9,98… musea nodig zijn (1p)
- Concludeert dat het aantal musea een geheel getal is en dus minstens 10 moet zijn (1p)
- Geeft het antwoord: minstens 6 musea erbij (10 − 4 = 6) (1p)
Vraag 18 4 punten
In het jaar 2011 was de Museumkaart goed voor 4,2 miljoen museumbezoeken. Dat was 20% van het totaal aantal museumbezoeken in 2011. In het jaar 2016 was de Museumkaart goed voor 8,5 miljoen museumbezoeken. Dat was toen 26% van het totaal aantal museumbezoeken.
Bereken met hoeveel procent het totaal aantal museumbezoeken is gestegen in de periode 2011-2016. Geef je antwoord in hele procenten.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totaal aantal museumbezoeken in 2016: 8,5 : 0,26 = 32,6… miljoen (1p)
- Berekent het totaal aantal museumbezoeken in 2011: 4,2 : 0,20 = 21 miljoen (1p)
- Berekent de procentuele stijging: (32,6… − 21) : 21 · 100 = 55,6…% (1p)
- Geeft het antwoord 56% (1p)
Als er is vermenigvuldigd met 0,74 respectievelijk 0,80, dan voor deze vraag maximaal 2 punten (opmerking bij vraag 18 van het correctievoorschrift).
Vraag 19 4 punten
De totale inkomsten van de Nederlandse musea bestaan uit eigen inkomsten en inkomsten uit subsidies. De inkomsten uit subsidies daalden in de periode 2011-2016 tot een bedrag van 508 miljoen euro. Twee mogelijke manieren waarop deze daling zou kunnen zijn verlopen, zijn: 1 elk jaar met een vast bedrag; 2 elk jaar met een vast percentage.
Beredeneer, zonder getallenvoorbeelden te gebruiken, bij welke van de twee bovenstaande manieren de musea in het jaar 2014 het grootste bedrag aan subsidies hebben ontvangen.
Bekijk het antwoord
- Geeft een schets (of beschrijving) van een lineaire afname bij manier 1 (1p)
- Geeft een schets (of beschrijving) van een exponentiële afname bij manier 2 (1p)
- Redeneert dat bij hetzelfde begin- en eindpunt de grafiek van een lineair dalend verloop altijd boven die van een exponentieel dalend verloop ligt (1p)
- Geeft het antwoord: manier 1 (1p)
Als in de eerste twee antwoordelementen van beide alternatieven niet duidelijk is vermeld dat het om een afname gaat, dan voor deze vraag maximaal 2 punten.
2019, tijdvak 1: Examenanalyse
Opgavetekst
Figuur 1 Examen havo filosofie 2014 eerste tijdvak

Staafdiagram met op de verticale as de frequentie (0 tot 80) en op de horizontale as het aantal scorepunten (0 tot 44, de getallen 0 tot en met 10 en daarna per 5). De staven zijn het hoogst rond 20 tot 30 scorepunten. Bij de laagste scores (1 tot en met 9) staan kleine staven.
Tabel Uitwerkbijlage: resultaten filosofie en Engels
| filosofie: aantal scorepunten | cijfer | cumulatieve frequentie | Engels: aantal scorepunten | cijfer | cumulatieve frequentie |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 1,0 | 0 | 0 | 1,0 | 0 |
| 1 | 1,4 | 2 | 1 | 1,1 | 0 |
| 2 | 1,8 | 3 | 2 | 1,2 | 0 |
| 3 | 2,2 | 4 | 3 | 1,3 | 0 |
| 4 | 2,6 | 6 | 4 | 1,4 | 1 |
| 5 | 2,8 | 9 | 5 | 1,5 | 1 |
| 6 | 3,0 | 11 | 6 | 1,6 | 1 |
| 7 | 3,2 | 13 | 7 | 1,7 | 1 |
| 8 | 3,4 | 24 | 8 | 1,8 | 2 |
| 9 | 3,6 | 33 | 9 | 1,9 | 7 |
| 10 | 3,8 | 50 | 10 | 2,0 | 8 |
| 11 | 4,1 | 64 | 11 | 2,1 | 9 |
| 12 | 4,3 | 78 | 12 | 2,3 | 18 |
| 13 | 4,5 | 104 | 13 | 2,5 | 33 |
| 14 | 4,7 | 134 | 14 | 2,7 | 55 |
| 15 | 4,9 | 153 | 15 | 2,9 | 100 |
| 16 | 5,1 | 186 | 16 | 3,1 | 154 |
| 17 | 5,3 | 217 | 17 | 3,3 | 216 |
| 18 | 5,5 | 261 | 18 | 3,4 | 305 |
| 19 | 5,7 | 307 | 19 | 3,6 | 430 |
| 20 | 5,9 | 365 | 20 | 3,8 | 630 |
| 21 | 6,1 | 414 | 21 | 4,0 | 845 |
| 22 | 6,3 | 462 | 22 | 4,2 | 1 162 |
| 23 | 6,5 | 520 | 23 | 4,4 | 1 527 |
| 24 | 6,7 | 569 | 24 | 4,6 | 2 057 |
| 25 | 6,9 | 619 | 25 | 4,8 | 2 698 |
| 26 | 7,1 | 664 | 26 | 5,0 | 3 431 |
| 27 | 7,3 | 707 | 27 | 5,2 | 4 401 |
| 28 | 7,5 | 749 | 28 | 5,4 | 5 530 |
| 29 | 7,7 | 795 | 29 | 5,6 | 6 898 |
| 30 | 7,9 | 839 | 30 | 5,7 | 8 456 |
| 31 | 8,1 | 860 | 31 | 5,9 | 10 237 |
| 32 | 8,3 | 880 | 32 | 6,1 | 12 271 |
| 33 | 8,6 | 901 | 33 | 6,3 | 14 585 |
| 34 | 8,8 | 918 | 34 | 6,5 | 17 118 |
| 35 | 9,0 | 930 | 35 | 6,7 | 20 041 |
| 36 | 9,2 | 942 | 36 | 6,9 | 23 119 |
| 37 | 9,3 | 944 | 37 | 7,1 | 26 293 |
| 38 | 9,4 | 949 | 38 | 7,3 | 29 606 |
| 39 | 9,5 | 949 | 39 | 7,5 | 32 967 |
| 40 | 9,6 | 950 | 40 | 7,7 | 36 267 |
| 41 | 9,7 | 950 | 41 | 7,9 | 39 184 |
| 42 | 9,8 | 950 | 42 | 8,1 | 41 724 |
| 43 | 9,9 | 950 | 43 | 8,5 | 43 646 |
| 44 | 10,0 | 950 | 44 | 8,9 | 44 904 |
| 45 | 9,2 | 45 571 | |||
| 46 | 9,6 | 45 780 | |||
| 47 | 10,0 | 45 813 |
Vraag 8 4 punten
Ieder jaar worden de resultaten van de examens door Cito geanalyseerd. In deze opgave bekijken we de resultaten van twee examens havo 2014 eerste tijdvak, namelijk het examen filosofie en het examen Engels. Het examen filosofie werd door ongeveer 1500 kandidaten gemaakt. Cito heeft de resultaten van 950 kandidaten binnengekregen en geanalyseerd. De resultaten van de analysegroep staan in figuur 1 en in de tabel op de uitwerkbijlage. Voor het examen filosofie konden maximaal 44 scorepunten behaald worden. Zowel in de figuur als in de tabel op de uitwerkbijlage kun je zien dat de twee zwakste kandidaten in de analysegroep slechts 1 scorepunt behaalden en dat de beste kandidaat 40 scorepunten behaalde. Het examen filosofie had een gemiddelde score van 22,5 met een standaardafwijking van 6,9. We bekijken de zwakste kandidaten in de analysegroep, met een score die meer dan tweemaal de standaardafwijking lager ligt dan het gemiddelde. Als de scores normaal verdeeld zouden zijn, zou je met behulp van een vuistregel van de normale verdeling kunnen berekenen hoeveel kandidaten met zo'n score er in de analysegroep waren. De scores zijn echter niet normaal verdeeld. Het aantal kandidaten met zo'n lage score in de analysegroep blijkt toch ongeveer gelijk te zijn aan het aantal dat je op grond van de normale verdeling zou verwachten. Toon dit aan.
Bekijk het antwoord
- Bij een normale verdeling heeft 2,5% van de kandidaten een score die meer dan tweemaal de standaardafwijking lager ligt dan het gemiddelde (1p)
- 2,5% van 950 = 23,75 (of 23 of 24) (1p)
- De scores moeten lager zijn dan 22,5 − 2 · 6,9 = 8,7 (1p)
- Aflezen uit de tabel of figuur 1: er zijn 24 kandidaten met een score lager dan 8,7, dus evenveel als bij de normale verdeling verwacht (1p)
Ook goed: 24 op 950 is 2,5 (%), als alternatief voor 2,5% van 950 = 23,75 (of 23 of 24).
Figuur 2 Examen havo Engels 2014 eerste tijdvak

Staafdiagram met op de verticale as de frequentie (0 tot 4000) en op de horizontale as het aantal scorepunten (0 tot 47). De staven worden vanaf ongeveer 20 scorepunten hoger en zijn het hoogst rond 37 tot 41 scorepunten. Aan het eind van de as staat de laatste staaf bij 47 scorepunten.
Vraag 9 4 punten
Van het examen Engels, dat door ruim 56 000 kandidaten is gemaakt, zijn de resultaten van 45 813 kandidaten geanalyseerd. Deze resultaten staan in figuur 2 en ook in de tabel op de uitwerkbijlage. Voor dit examen konden maximaal 47 scorepunten behaald worden. De gemiddelde score was 35,6 en de standaardafwijking 5,7. Door gebruik te maken van figuur 2 en de tabel voor Engels op de uitwerkbijlage kun je berekenen hoe groot het verschil is tussen de modus en de mediaan van het aantal scorepunten voor het examen Engels. Bereken dit verschil. Licht je werkwijze toe.
Bekijk het antwoord
- Uit figuur 2 blijkt dat de modus 39 (scorepunten) is (1p)
- In de tabel is de mediaan te vinden waar de cumulatieve frequentie (voor het eerst minstens) de helft van 45 813 (of 22 907) is (1p)
- Dit is het geval bij 36 (scorepunten) (1p)
- Dus het verschil is 3 (scorepunten) (1p)
Voor de berekening van de modus en de mediaan mag ook alleen de tabel of alleen figuur 2 gebruikt worden.
Vraag 10 3 punten
Voor het examen filosofie behaalde 22,8% van de kandidaten in de analysegroep een onvoldoende (een cijfer lager dan 5,5). Laat zien dat het percentage onvoldoendes voor het examen Engels iets meer dan de helft daarvan was.
Bekijk het antwoord
- 5530 kandidaten haalden een cijfer lager dan 5,5 (1p)
- Het percentage kandidaten met een onvoldoende was 5530 / 45 813 · 100 (%) (1p)
- Dit is 12,… (%), dus iets meer dan de helft van 22,8 (%) (1p)
Vraag 11 3 punten
Voor het examen filosofie behaalde 22,8% van de kandidaten in de analysegroep een onvoldoende (een cijfer lager dan 5,5). Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p ± 2 · √(p(1−p)/n)$ met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang. Bereken het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het percentage kandidaten met een onvoldoende voor filosofie. Geef de grenzen in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de formule p ± 2 · √(p(1−p)/n) (1p)
- Vult in: 0,2284 ± 0,0272 (1p)
- Het antwoord: [20,1; 25,6] (%) (1p)
Ook goed zijn de alternatieven uit het correctievoorschrift: [20,1; 25,5] of [20,0; 25,6].
Vraag 12 3 punten
Een Cito-medewerker wil de samenhang tussen de scores van de examens filosofie en Engels onderzoeken. Zij vraagt zich af of een hoge score voor filosofie ook een hoge score voor Engels betekent. Welke grafische weergave is daarvoor het meest geschikt en welke extra informatie is nodig om die grafische weergave te kunnen maken?
Bekijk het antwoord
- Een puntenwolk (of spreidingsdiagram) (1p)
- Hiervoor zijn de resultaten van de kandidaten nodig die in beide groepen zitten (1p)
- Per kandidaat zijn de scores van beide vakken nodig (1p)
2019, tijdvak 2: Slaaponderzoek bij de San
Opgavetekst
figuur 1 actogram van San-19

Actogram van deelnemer San-19. De horizontale as loopt van 12 tot 12 uur, met 24=0 in het midden, in uren verdeeld. Er zijn twee balken: de tijd doorgebracht in bed (bovenste balk) en de echte slaaptijd (onderste balk). Elke balk is een tijdsinterval op die as, van het tijdstip waarop de deelnemer naar bed gaat tot het tijdstip waarop hij opstaat.
figuur 2 spreidingsdiagram actogrammen van San-19

Spreidingsdiagram met een punt per actogram. Horizontale as: Tin (uur), van 20 tot 2, met 24=0 in het midden. Verticale as: Tuit (uur), van 3 tot 9. Elk punt geeft het tijdstip van naar bed gaan (Tin) en het tijdstip van opstaan (Tuit) van één actogram. Het raster ligt op elk geheel uur.
Vraag 5 2 punten
In figuur 1 zie je een actogram van deelnemer San-19. Van deze deelnemer zijn alle actogrammen van de periode 15 januari tot en met 11 februari geanalyseerd. Er is onder andere gezocht naar een verband tussen het tijdstip van naar bed gaan $T_{in}$ en het tijdstip van opstaan $T_{uit}$. Daartoe zijn $T_{in}$ en $T_{uit}$ weergegeven in een spreidingsdiagram. Zie figuur 2, die ook op de uitwerkbijlage staat. Geef in de figuur op de uitwerkbijlage aan welk punt in het spreidingsdiagram afkomstig is van het actogram van deelnemer San-19 in figuur 1.
Bekijk het antwoord
- Geeft in het spreidingsdiagram het punt aan dat bij het actogram van San-19 in figuur 1 hoort (2p)
Het punt in het spreidingsdiagram met Tin van ongeveer 23 uur en Tuit van ongeveer 6,9 uur. In het voorbeeld van het correctievoorschrift is dit het punt dat met een cirkel is aangegeven.
Als in plaats van het juiste punt het punt direct rechts ervan is gemarkeerd, 1 scorepunt toekennen.
Vraag 6 3 punten
Van deelnemer San-19 is de spreidingsbreedte van $T_{in}$ … keer zo groot als de spreidingsbreedte van $T_{uit}$. Bereken welk getal er op de puntjes moet staan. Je kunt hierbij gebruikmaken van de figuur op de uitwerkbijlage. Geef je antwoord in één decimaal.
Bekijk het antwoord
- De spreidingsbreedte van Tin is (24 + 1,5) - 20,9 = 4,6 (uur) (1p)
- De spreidingsbreedte van Tuit is 7,8 - 4,9 = 2,9 (uur) (1p)
- 4,6 / 2,9 = 1,58..., dus het antwoord is 1,6 (1p)
Bij het aflezen van de tijdstippen is een marge van 0,1 uur toegestaan. De beide spreidingsbreedtes mogen ook uitsluitend met opmeten zijn bepaald.
Vraag 7 4 punten
Op grond van figuur 2 trekken de onderzoekers de volgende twee conclusies. I: er lijkt bij deelnemer San-19 geen verband te zijn tussen $T_{in}$ en $T_{uit}$. II: de verdeling van de tijdstippen $T_{in}$ lijkt bij deelnemer San-19 niet op een normale verdeling. Geef bij elke conclusie een geldig argument dat de onderzoekers gebruikt zouden kunnen hebben ter onderbouwing van die conclusie.
Bekijk het antwoord
- Bij conclusie I: de punten liggen niet op of rond een schuine lijn (of kromme), dus er is geen verband tussen Tin en Tuit (2p)
- Bij conclusie II: voor een normale verdeling zouden er in het midden meer punten moeten liggen dan aan de randen, en dat is niet zo, dus Tin is niet normaal verdeeld (2p)
Voor beide antwoordelementen mag bij een niet volledig juist antwoord 1 scorepunt worden toegekend.
Vraag 8 4 punten
Niet alle tijd die in bed wordt doorgebracht is echte slaaptijd. Vaak is er tijd nodig om in slaap te komen of blijft iemand ’s morgens nog even liggen na het wakker worden. Uit metingen bij deelnemer San-19 is gebleken dat hij om daadwerkelijk 8 uur te slapen, 9 uur in bed moet liggen. Onderzoek in hoeveel van de gemeten nachten deelnemer San-19 zich aan de stelregel ‘minstens 8 uur slaap per nacht’ gehouden heeft. Gebruik de figuur op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- Als hij om 21 uur naar bed zou gaan, mag hij pas vanaf 6 uur opstaan; als hij om 22 uur naar bed zou gaan, mag hij pas vanaf 7 uur opstaan (1p)
- Het tekenen van de lijn door (21, 6) en (22, 7) (1p)
- Het inzicht dat het aantal punten boven of op de lijn geteld moet worden (1p)
- Het antwoord: 3 (nachten) (1p)
Bij het antwoord 11 (of 10) nachten, doordat het aantal punten boven of op de lijn door (21, 5) en (22, 6) is geteld: maximaal 3 scorepunten. Als door het berekenen van de slaaptijd bij een aantal punten tot het antwoord 3 is gekomen, zonder dat dit voor alle punten is berekend of zonder een sluitend argument waarom het juiste antwoord 3 is: maximaal 2 scorepunten.
Formuleblad Twee boxplots vergelijken
Als de boxen elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”.
Als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”.
In alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”.
noot 1 De ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
figuur 3

Twee boxplots naast elkaar, één voor de zomer en één voor de winter, boven een horizontale as met slaaptijd (uren) van 5 tot 8. Per boxplot zijn de box met de mediaan en de lijnen naar minimum en maximum getekend.
Vraag 9 4 punten
Het onderzoek is eenmaal in de zomer en eenmaal in de winter uitgevoerd. Van elke deelnemer aan het onderzoek is zowel van de zomerperiode als van de winterperiode de gemiddelde echte slaaptijd berekend. Deze gemiddelde slaaptijden van alle deelnemers zijn weergegeven in twee boxplots. Zie figuur 3. De onderzoekers trekken op basis van dit onderzoek de volgende twee conclusies. I: bij de deelnemers aan het onderzoek is het verschil tussen de echte slaaptijd in de zomerperiode en de slaaptijd in de winterperiode groot. II: bij de deelnemers aan het onderzoek is de slaaptijd in de zomer gemiddeld 53 minuten korter dan de slaaptijd in de winter. Leg bij elk van deze twee conclusies uit of je die wel of niet kunt trekken op grond van figuur 3. Gebruik waar mogelijk een vuistregel van het formuleblad.
Bekijk het antwoord
- Bij conclusie I: de boxen overlappen elkaar niet, dus je kunt op grond van figuur 3 concluderen dat het verschil groot is (2p)
- Bij conclusie II: gemiddeldes kun je niet aflezen in een boxplot, dus je kunt deze conclusie niet trekken op grond van figuur 3 (2p)
De argumentatie en de conclusie moeten met elkaar in overeenstemming zijn. Voor beide antwoordelementen worden uitsluitend 0 of 2 scorepunten toegekend.
2018, tijdvak 1: Referentiewaarden
Opgavetekst
tabel
| geslacht | referentiewaarden | |
|---|---|---|
| hemoglobine | man | 8,6 − 11,0 |
| vrouw | 7,6 − 10,0 | |
| rode bloedcellen | man | 4,4 − 5,8 |
| vrouw | 4,0 − 5,3 |
Vraag 6 3 punten
In de tabel staan de referentiewaarden van het hemoglobinegehalte en de hoeveelheid rode bloedcellen. Deze waarden worden gevonden bij 95% van de gezonde mensen. De hoeveelheid rode bloedcellen van gezonde vrouwen is normaal verdeeld. Bereken de standaardafwijking van de hoeveelheid rode bloedcellen van gezonde vrouwen. Geef je antwoord in biljoenen per liter en rond af op één decimaal.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt dat ongeveer 95% van de waarnemingen bij een normale verdeling ligt tussen μ − 2σ en μ + 2σ (1p)
- Gebruikt dat bij 95% van de gezonde vrouwen het aantal rode bloedcellen tussen 4,0 en 5,3 biljoen per liter ligt (1p)
- Berekent σ = 0,3 biljoen per liter, bijvoorbeeld via (5,3 − 4,0) : 4 = 0,3 of via een gemiddelde van 4,65 en (4,65 − 4,0) : 2 = 0,3 (1p)
Formuleblad
Vuistregels voor de grootte van het verschil van twee groepen
2×2 kruistabel met cellen a, b, c en d (a en b in de eerste rij, c en d in de tweede rij):
phi = \frac{ad - bc}{\sqrt{(a+b)(a+c)(b+d)(c+d)}}
- als $phi < -0{,}4$ of $phi > 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $-0{,}4 \le phi < -0{,}2$ of $0{,}2 < phi \le 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $-0{,}2 \le phi \le 0{,}2$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Maximaal verschil in cumulatief percentage (met steekproefomvang $n > 100$):
- als $\max V_{cp} > 40$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $20 < \max V_{cp} \le 40$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $\max V_{cp} \le 20$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Effectgrootte
E = \frac{\bar{X}_1 - \bar{X}_2}{\frac{1}{2}(S_1 + S_2)}
met $\bar{X}_1$ en $\bar{X}_2$ de steekproefgemiddelden ($\bar{X}_1 \ge \bar{X}_2$) en $S_1$ en $S_2$ de steekproefstandaardafwijkingen.
- als $E > 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als $0{,}4 < E \le 0{,}8$, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- als $E \le 0{,}4$, dan zeggen we “het verschil is gering”.
Twee boxplots vergelijken
- als de boxen elkaar niet overlappen, dan zeggen we “het verschil is groot”,
- als de boxen elkaar wel overlappen en een mediaan van een boxplot buiten de box van de andere boxplot ligt, dan zeggen we “het verschil is middelmatig”,
- in alle andere gevallen zeggen we “het verschil is gering”.
Noot: de ‘box’ is het interval vanaf het eerste kwartiel tot en met het derde kwartiel.
Betrouwbaarheidsintervallen
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is:
p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p(1-p)}{n}}
met $p$ de steekproefproportie en $n$ de steekproefomvang.
Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor het populatiegemiddelde is:
\bar{X} \pm 2 \cdot \frac{S}{\sqrt{n}}
met $\bar{X}$ het steekproefgemiddelde, $n$ de steekproefomvang en $S$ de steekproefstandaardafwijking.
Vraag 7 4 punten
De standaardafwijking van het hemoglobinegehalte van zowel gezonde mannen als gezonde vrouwen is 0,6 mmol/L. Bereken met behulp van het formuleblad of het verschil tussen het hemoglobinegehalte van gezonde mannen en gezonde vrouwen gering, middelmatig of groot is. Zie de tabel met de referentiewaarden.
Bekijk het antwoord
- Bepaalt dat de effectgrootte E berekend moet worden (1p)
- Bepaalt de gemiddelden: 9,8 mmol/L voor gezonde mannen en 8,8 mmol/L voor gezonde vrouwen (1p)
- Berekent E = (9,8 − 8,8) : (0,5 · (0,6 + 0,6)) = 1,6... (1p)
- Concludeert dat E groter is dan 0,8, dus het verschil is groot (1p)
2018, tijdvak 1: Lunchen
Opgavetekst
Lunchen
Een paar jaar geleden heeft men in de Verenigde Staten een onderzoek gehouden onder mensen die in hun lunchpauze ergens gaan eten. Men wilde weten wat er zoal als lunch besteld werd en hoeveel kilocalorieën (kcal) de bestelde lunch bevatte.
Het onderzoek werd uitgevoerd in New York City. Uit alle 1064 lunchrestaurants die op hun website calorie-informatie hadden staan, werden er willekeurig 167 uitgekozen waar het onderzoek werd uitgevoerd. Verschillende teams van onderzoekers gingen rond lunchtijd naar deze lunchrestaurants om klanten te informeren over het onderzoek.
Alleen klanten van 18 jaar en ouder mochten meedoen. Ze moesten dan een individuele bestelling plaatsen. Wie vervolgens zijn kassabonnetje inleverde, kreeg als beloning een metrokaartje van 2 dollar. Vrijwel alle klanten wilden meedoen met het onderzoek, mede vanwege de beloning.
De onderzoekers kregen op deze manier heel wat kassabonnetjes in handen. Achteraf bleek dat 5,6% van de ingeleverde kassabonnetjes onbruikbaar was. De overige 7318 kassabonnetjes konden worden gebruikt voor het onderzoek.
tabel 1
| type lunchrestaurant | aantal restaurants | aantal geldige kassabonnetjes | aantal kcal per kassabonnetje: gemiddelde | aantal kcal per kassabonnetje: standaardafwijking | percentage klanten dat meer dan 1000 kcal bestelde | percentage klanten dat meer dan 1250 kcal bestelde |
|---|---|---|---|---|---|---|
| broodjes | 49 | 1989 | 734 | 361 | 20,0 | 8,8 |
| pizza | 17 | 272 | 766 | 449 | 20,6 | 15,1 |
| hamburgers | 75 | 3857 | 857 | 336 | 38,6 | 16,5 |
| tex-mex | 3 | 96 | 900 | 295 | 41,7 | 17,7 |
| kip | 14 | 649 | 931 | 264 | 47,5 | 18,0 |
| gemengd | 9 | 455 | 821 | 256 | 35,6 | 16,9 |
| totaal | 167 | 7318 | 827 | 458 | 33,5 | 14,5 |
Relatieve cumulatieve frequentiepolygoon op de uitwerkbijlage

Assenstelsel met op de horizontale as het aantal kcal per kassabonnetje, van 0 tot 2000, en op de verticale as de relatieve cumulatieve frequentie in procenten, van 0 tot 100. De polygoon ligt tot ongeveer 300 kcal op 0%, en bij 1000 kcal ligt de waarde ongeveer op 58%.
Vraag 17 3 punten
Van één type lunchrestaurant uit tabel 1 zijn de resultaten ook weergegeven in een relatieve cumulatieve frequentiepolygoon. Deze polygoon staat op de uitwerkbijlage. Van welk type lunchrestaurant zijn de resultaten in de polygoon weergegeven? Licht je antwoord toe. Je kunt daarbij de figuur op de uitwerkbijlage gebruiken.
Bekijk het antwoord
- Leest af dat het cumulatieve percentage bij 1000 kcal ongeveer 58% is (1p)
- Berekent dat ongeveer 100 − 58 = 42% van de klanten meer dan 1000 kcal bestelt (1p)
- Antwoord: tex-mex (1p)
Vraag 18 3 punten
De aanbevolen hoeveelheid kcal voor een lunch is 750 kcal. Het lijkt erop dat die hoeveelheid in hamburgerrestaurants ruimschoots overschreden wordt. Het steekproefgemiddelde was daar immers veel hoger dan 750 kcal. Onderzoek of de aanbevolen hoeveelheid van 750 kcal in het 95%-betrouwbaarheidsinterval van het populatiegemiddelde in hamburgerrestaurants ligt. Gebruik de gegevens van de hamburgerrestaurants in tabel 1 (3857 geldige kassabonnetjes, gemiddelde 857 kcal, standaardafwijking 336 kcal) en het formuleblad.
Bekijk het antwoord
- Stelt het 95%-betrouwbaarheidsinterval op: 857 ± 2 · 336 / √3857 (1p)
- Berekent de ondergrens van het interval: 846,... kcal (1p)
- Antwoord: nee, de aanbevolen hoeveelheid van 750 kcal ligt niet in het 95%-betrouwbaarheidsinterval (1p)
Vraag 19 2 punten
De Amerikaanse overheid trekt de conclusie: ‘Veel volwassenen nuttigen bij de lunch meer dan de aanbevolen hoeveelheid kcal.’ Door de gekozen onderzoeksopzet, zoals die beschreven staat in de inleiding van deze opgave, is deze conclusie echter te algemeen. Noem hiervoor twee aspecten uit de gekozen onderzoeksopzet.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juist aspect van de onderzoeksopzet, bijvoorbeeld: het onderzoek is alleen gehouden onder volwassenen die in hun lunchpauze ergens gaan lunchen (en dus niet onder volwassenen die hun lunch meenemen of niets eten) (1p)
- Noemt een tweede, ander juist aspect van de onderzoeksopzet, bijvoorbeeld: het onderzoek is alleen gehouden in New York City, of alleen in lunchrestaurants die calorie-informatie op hun website hadden staan (1p)
Noemt de kandidaat meer dan twee aspecten, dan tellen alleen de eerste twee mee.
tabel 2
| aantal geldige kassabonnetjes | aantal kcal per bestelling: gemiddelde | aantal kcal per bestelling: standaardafwijking | percentage dat meer dan 1000 kcal bestelt | |
|---|---|---|---|---|
| calorie-informatie wel gelezen | 568 | 713 | 301 | 17,5 |
| calorie-informatie niet gelezen | 1237 | 766 | 584 | 23,0 |
Vraag 20 4 punten
Een van de deelnemende lunchrestaurants presenteert de calorie-informatie ook duidelijk zichtbaar bij het bestelpunt. De onderzoekers vroegen klanten van dit restaurant of deze informatie effect had op hun bestelling. De informatie is per klant gekoppeld aan het kassabonnetje (zie tabel 2). Onderzoek met behulp van het formuleblad of de volgende stelling door de gegevens in tabel 2 wordt ondersteund: ‘Er bestaat een groot verschil in het aantal kcal per bestelling tussen klanten die de calorie-informatie wel hebben gelezen en klanten die de calorie-informatie niet hebben gelezen.’
Bekijk het antwoord
- Gebruikt de effectgrootte E (of maakt een kruistabel van de laatste kolom van tabel 2 en gebruikt phi) (1p)
- Berekent E = (766 − 713) : (0,5 · (301 + 584)) ≈ 0,1 (of phi ≈ −0,06) (1p)
- Concludeert dat het verschil gering is (1p)
- Concludeert dat de stelling niet wordt ondersteund door de gegevens in tabel 2 (1p)
Bij een kruistabel met percentages in plaats van absolute aantallen: hiervoor geen scorepunten in mindering brengen.
2018, tijdvak 2: Voedingsmiddelen
Opgavetekst
Figuur Indexcijfers van vlees, groenten en vis

Lijngrafiek van het indexcijfer (basisjaar 2000 = 100) van vlees, groenten en vis, per jaar van 2000 tot en met 2010. Horizontale as: jaar. Verticale as: indexcijfer, van 100 tot 120 (met een onderbroken as onder 100).
| Jaar | Vlees | Groenten | Vis |
|---|---|---|---|
| 2000 | 100 | 100 | 100 |
| 2001 | 100 | 101 | 99 |
| 2002 | 101 | 101 | 99 |
| 2003 | 104 | 102 | 101 |
| 2004 | 105 | 103 | 101 |
| 2005 | 103 | 103 | 101 |
| 2006 | 109 | 104 | 102 |
| 2007 | 114 | 105 | 102 |
| 2008 | 113 | 107 | 102 |
| 2009 | 113 | 108 | 103 |
| 2010 | 118 | 109 | 104 |
Vraag 1 3 punten
Voedingsmiddelen worden in China steeds duurder. Om de prijzen over de jaren heen te kunnen vergelijken, worden ze vergeleken met de prijs in een basisjaar. In deze opgave is het jaar 2000 het basisjaar, met indexcijfer 100. In de figuur zie je dat het indexcijfer van vis in 2010 gelijk is aan 104. In de periode 2006 tot en met 2010 is het indexcijfer van vlees met 9 gestegen. Dat hoeft niet te betekenen dat de prijs van vlees met 9% is gestegen. Bereken met hoeveel procent de prijs van vlees in deze periode dan wel is gestegen. Rond je antwoord af op een geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Het indexcijfer van vlees in 2006 is 109 (1p)
- Het indexcijfer van vlees in 2010 is 118, de procentuele verandering in deze periode is (118 − 109)/109 · 100 (%) (1p)
- Het antwoord: 8% (1p)
Ook goed is de route via de verhouding 118/109: de procentuele verandering is (118/109 · 100 − 100)%. Het antwoord is 8%.
Vraag 2 3 punten
Voedingsmiddelen worden in China steeds duurder. Het indexcijfer is de prijs ten opzichte van het basisjaar 2000 (indexcijfer 100). De grafiek van het indexcijfer van groenten in de periode 2005 tot en met 2010 is bij benadering een rechte lijn. Je kunt op basis van de indexcijfers van 2005 en 2010 het indexcijfer van groenten in 2021 schatten door middel van lineair extrapoleren. Bereken op deze manier het indexcijfer van groenten in 2021. Rond je antwoord af op een geheel getal.
Bekijk het antwoord
- Het indexcijfer van groenten in 2005 is 103 en in 2010 is dat 109 (1p)
- Dat is per jaar een gemiddelde toename van (109 − 103)/(2010 − 2005) = 1,2 (1p)
- Het antwoord: 109 + 11 · 1,2 ≈ 122 (1p)
2018, tijdvak 2: Rookgedrag van leerlingen
Opgavetekst
Tabel 1 Lifetime-prevalentie van roken
| Grootheid | Waarde |
|---|---|
| steekproefomvang | 6714 |
| aantal dat rookt of ooit gerookt heeft | 1544 |
| lifetime-prevalentie | 23% |
Vraag 9 3 punten
Rookgedrag van leerlingen. Het Trimbos-instituut heeft in 2015 een enquête gehouden onder 6714 leerlingen van 12 tot en met 16 jaar. Lifetime-prevalentie van roken is het percentage van de leerlingen dat rookt of ooit gerookt heeft in zijn of haar leven. Zie tabel 1. Bereken het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de lifetime-prevalentie van roken. Rond de percentages in je antwoord af op gehele getallen. Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is $p \pm 2 \cdot \sqrt{\frac{p \cdot (1 - p)}{n}}$, met p de steekproefproportie en n de steekproefomvang (formuleblad).
Bekijk het antwoord
- Het 95%-betrouwbaarheidsinterval voor de populatieproportie is 0,23 ± 2 · √(0,23 · (1 − 0,23)/6714) (1p)
- Dit geeft het interval [0,219…; 0,240…] (1p)
- Vermenigvuldigen met 100 voor de lifetime-prevalentie geeft [22%; 24%] (1p)
Rekent de leerling met de steekproefproportie 1544/6714, dan geen scorepunten in mindering brengen.
Tabel 2 Lifetime-prevalentie van roken
| Schoolniveau | Aantal leerlingen | Aantal dat rookt of ooit gerookt heeft | Lifetime-prevalentie |
|---|---|---|---|
| vmbo | 3265 | 873 | 27% |
| havo | 1805 | 410 | 23% |
| vwo | 1644 | 261 | 16% |
| totaal | 6714 | 1544 | 23% |
Vraag 10 5 punten
Rookgedrag van leerlingen. Zie tabel 2: de lifetime-prevalentie van roken per schoolniveau. Bepaal met behulp van het formuleblad of het verschil in lifetime-prevalentie van roken tussen havoleerlingen en vwo-leerlingen groot, middelmatig of gering is. Formuleblad: voor een 2×2 kruistabel met a en b in de eerste rij (wel gerookt, havo en vwo) en c en d in de tweede rij (niet gerookt, havo en vwo) geldt $\varphi = \frac{a d - b c}{\sqrt{(a+b)(c+d)(a+c)(b+d)}}$. Het verschil is groot als phi < −0,4 of phi > 0,4, middelmatig als −0,4 ≤ phi < −0,2 of 0,2 < phi ≤ 0,4, en gering als −0,2 ≤ phi ≤ 0,2.
Bekijk het antwoord
- Gebruikt phi, want het gaat om het verschil tussen twee groepen op een nominale variabele met twee mogelijke uitkomsten (1p)
- 1395 van de havoleerlingen en 1383 van de vwo-leerlingen hebben nooit gerookt (1p)
- Een correcte kruistabel: havo 410 gerookt, 1395 niet gerookt, totaal 1805; vwo 261 gerookt, 1383 niet gerookt, totaal 1644 (1p)
- phi = (410 · 1383 − 261 · 1395)/√((671)(2778)(1805)(1644)) ≈ 0,08 (1p)
- Dit ligt tussen −0,2 en 0,2, dus het verschil is gering (1p)
Worden de getallen 1805, 410, 1644 en 261 gebruikt in plaats van de aantallen in de kruistabel, dan voor deze vraag maximaal 3 scorepunten toekennen. Worden in de kruistabel percentages gebruikt in plaats van absolute aantallen, dan geen scorepunten in mindering brengen.
Tabel 3 Gemiddeld aantal sigaretten per dag
Het gemiddeld aantal sigaretten per dag in de afgelopen maand van de 712 rokers.
| Gemiddeld aantal sigaretten per dag | Aantal leerlingen |
|---|---|
| minder dan één sigaret (< 1) | 364 |
| één tot en met tien sigaretten (1 tot en met 10) | 255 |
| meer dan tien sigaretten (> 10) | 93 |
| totaal | 712 |
Figuur a

Schets a: een relatieve frequentiepolygoon die horizontaal loopt. Alle klassen hebben dezelfde relatieve frequentie.
Figuur b

Schets b: een relatieve frequentiepolygoon met de hoogste punt helemaal links, die daarna snel daalt en een lange staart naar rechts heeft.
Figuur c

Schets c: een symmetrische klokvorm met de hoogste punt in het midden.
Figuur d

Schets d: een relatieve frequentiepolygoon met de hoogste punt helemaal rechts, die links een lange staart heeft.
Vraag 11 2 punten
Rookgedrag van leerlingen. Tabel 3 geeft de verdeling van het gemiddeld aantal sigaretten per dag van de 712 rokers: minder dan één sigaret 364 leerlingen, één tot en met tien sigaretten 255 leerlingen en meer dan tien sigaretten 93 leerlingen. Tabel 3 geeft inzicht in de verdeling van de variabele ‘gemiddeld aantal sigaretten per dag in de afgelopen maand’. In de figuur staan vier schetsen van relatieve frequentiepolygonen (a, b, c, d). Welke van deze vier relatieve frequentiepolygonen geeft de verdeling waarschijnlijk het best weer? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Toelichting: de lage aantallen sigaretten hebben een (veel) hogere frequentie dan de hoge aantallen (1p)
- Het antwoord: relatieve frequentiepolygoon b (1p)
Het scorepunt voor het antwoord (polygoon b) mag alleen worden toegekend als een juiste toelichting is gegeven. Wordt een antwoord gegeven zonder link met tabel 3, dan geen scorepunten toekennen.
Tabel 4 Gemiddeld aantal sigaretten per dag
De gegevens van tabel 3, uitgesplitst naar geslacht.
| Gemiddeld aantal sigaretten per dag | Meisjes | Jongens | Totaal |
|---|---|---|---|
| minder dan één sigaret (< 1) | 196 | 168 | 364 |
| één tot en met tien sigaretten (1 tot en met 10) | 111 | 144 | 255 |
| meer dan tien sigaretten (> 10) | 29 | 64 | 93 |
| totaal | 336 | 376 | 712 |
Vraag 12 3 punten
Rookgedrag van leerlingen. Van de 712 rokers zijn er 336 meisjes en 376 jongens. Tabel 4 geeft de gegevens van tabel 3 uitgesplitst naar geslacht. Bij welk geslacht, meisjes of jongens, is de mediaan van het gemiddeld aantal sigaretten per dag het grootst? Licht je antwoord toe.
Bekijk het antwoord
- Bij de meisjes ligt de mediaan in de klasse minder dan één sigaret, omdat 196 meer is dan de helft van 336 (= 168) (1p)
- Bij de jongens ligt de mediaan in de klasse één tot en met tien sigaretten, omdat 168 minder is dan de helft van 376 (= 188) en 168 + 144 = 312 meer is dan de helft van 376 (1p)
- Dus de mediaan bij de jongens is het grootst (1p)
Het scorepunt voor het laatste antwoordelement (de conclusie) mag alleen worden toegekend als een juiste toelichting is gegeven.
Hoe vaak statistiek in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 10-11, 13 | 3 | 16% |
| 2026, tijdvak 2 | 2, 9-10, 14, 16 | 5 | 25% |
| 2025, tijdvak 1 | 3, 10-17 | 9 | 41% |
| 2025, tijdvak 2 | 7-8, 10, 16-19, 21 | 8 | 40% |
| 2024, tijdvak 1 | 6-10, 16-17 | 7 | 33% |
| 2024, tijdvak 2 | 1-3, 10-14 | 8 | 38% |
| 2023, tijdvak 1 | 1, 5, 7, 10-14 | 8 | 40% |
| 2023, tijdvak 2 | 1-2, 5-7, 15-17, 23 | 9 | 39% |
| 2022, tijdvak 1 | 5, 10-14 | 6 | 33% |
| 2022, tijdvak 2 | 6-8, 13-16 | 7 | 37% |
| 2022, tijdvak 3 | 13-17 | 5 | 24% |
| 2021, tijdvak 1 | 10-12, 14-18, 23 | 9 | 41% |
| 2021, tijdvak 2 | 4-7, 14, 18, 20 | 7 | 32% |
| 2021, tijdvak 3 | 10-16, 18-19 | 9 | 45% |
| 2019, tijdvak 1 | 8-12 | 5 | 22% |
| 2019, tijdvak 2 | 5-9 | 5 | 28% |
| 2018, tijdvak 1 | 6-7, 17-20 | 6 | 30% |
| 2018, tijdvak 2 | 1-2, 9-12 | 6 | 27% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens wiskunde A havo staat een vraag over statistiek, samen 122 vragen (33% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2025, tijdvak 1: 9 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 33% van de vragen over statistiek, daarvoor 33%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met statistiek
Maak de 15 nieuwste examenvragen over statistiek online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2026, 2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Oefen de vragen over statistiek
Andere onderwerpen wiskunde A havo
Statistiek op andere niveaus
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen wiskunde A havo onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker wiskunde A per vraagtype nakijkt, lees je op wiskunde A toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op wiskunde oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt statistiek voor in het eindexamen wiskunde A havo?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 122 vragen over statistiek, 33% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen wiskunde A havo stonden de meeste vragen over statistiek?
In het examen van 2025, tijdvak 1, met 9 vragen: 3, 10-17.
Hoe oefen ik examenvragen over statistiek?
Op deze pagina staan alle vragen over statistiek met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.