Examenvragen evolutie biologie vmbo-gl/tl

31 vragen over evolutie uit 16 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Evolutie komt in 16 van de 18 examens biologie vmbo-gl/tl voor, met 31 vragen (3% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 2 (5 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over evolutie

Per examen de vragen over evolutie, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 2: Zeepaardjes

Opgavetekst

Zeepaardjes zijn vissen die in zee leven. Ze hebben een opvallend uiterlijk, want hun kop lijkt op die van een paard. Ze gebruiken hun vinnen om rechtop te blijven in het water. Ze zwemmen niet ver, maar blijven vooral in hun eigen gebiedje tussen het zeegras. Daar houden ze zich met hun staart vast aan een blad. Zeepaardjes eten bijna de hele dag. Ze zuigen kleine kreeftjes op. De kreeftjes leven van algen die in het water zweven. Zeepaardjes moeten zich verbergen voor de tonijn, de dorade en andere soorten roofvissen. Op de foto zie je dat het zeepaardje goed gecamoufleerd is in het zeegras.

Afbeelding bij Zeepaardjes (opgaven-p11-1.webp).

Zeepaardjes zijn het meest verwant aan zeenaalden. Hun laatste gemeenschappelijke voorouder leefde ongeveer 34 miljoen jaar geleden. Een zeenaald heeft ook een krulstaart en een paardensnuit, maar zwemt vooral horizontaal.

Zeenaalden leven tussen lange wieren die op de zeebodem liggen (zie foto). Ze eten hetzelfde als zeepaardjes.

Afbeelding bij vraag 34 (opgaven-p13-1.webp).

Vraag 34 2 punten

Onderzoekers denken dat de zeepaardjes zijn ontstaan toen 34 miljoen jaar geleden de eerste grote zeegrasvelden ontstonden. De voorouder van het zeepaardje is toen rechtop gaan zwemmen.

→ Leg uit hoe door natuurlijke selectie de voorouder van het zeepaardje rechtop ging zwemmen toen deze voor het eerst in de zeegrasvelden ging leven.

Bekijk het antwoord

voorbeelden van een juist antwoord:

− De voorouder die rechtop ging zwemmen in het zeegras viel minder op voor roofdieren. Hierdoor kreeg deze meer nakomelingen dan diegenen die horizontaal bleven zwemmen.

− Als zeepaardjes zo stil hangen vallen ze niet op in het zeegras. De kreeftjes kunnen die zeepaardjes dan niet zien. Hierdoor hebben deze zeepaardjes meer eten en kunnen ze zich meer voortplanten.

  • een juist effect van het rechtop zwemmen op de overlevingskans (1)
  • een juist effect op de voortplanting (1)

Vraag 34 in het hele examen

2025, tijdvak 1: De hermelijn

Opgavetekst

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Er is sprake van normale situaties en gezonde organismen, tenzij anders vermeld.

De hermelijn is een klein roofdier dat op veldmuizen en konijnen jaagt. Hij komt vaak voor in gebieden waar gras beschikbaar is voor zijn prooidieren.

In de zomer is de vacht van de hermelijn op de rug bruin. Als de winter komt en de dagen korter worden, wordt er minder pigment aangemaakt. Hierdoor is de hermelijn in de winter helemaal wit. Deze camouflage zorgt ervoor dat de hermelijn in de sneeuw kan ontsnappen aan roofdieren zoals vossen. De verandering in de vachtkleur van de hermelijn is erfelijk bepaald.

Vraag 3 1 punt

Er ligt steeds minder vaak sneeuw. Biologen verwachten dat er na verloop van tijd minder witte hermelijnen zullen zijn. Leg dit uit.

Bekijk het antwoord

Uit de uitleg moet blijken dat er een verband is tussen de vachtkleur en de overlevingskans van de (witte) hermelijn.

Vraag 3 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Fokken van pythons

Opgavetekst

Jeffrey fokt pythons. Hij heeft twee van zijn mooiste pythons geselecteerd om te kruisen. Dit mannetje en dit vrouwtje laat hij eerst door de dierenarts onderzoeken. De dierenarts merkt op dat het mannetje vervormingen aan de wervels heeft. Deze vervormingen worden veroorzaakt door de ziekte van Paget, een dominant overervende ziekte.

Vraag 24 1 punt

Op een röntgenfoto van een python zijn de vervormingen aan de wervels goed te zien. Een python heeft soms ook overblijfselen van heupbeenderen en poten.

Geef een verklaring voor de aanwezigheid van deze overblijfselen op basis van de evolutietheorie.

Bekijk het antwoord

voorbeelden van een juist antwoord:

  • De voorouder van de python had poten.
  • De python is ontstaan uit een dier dat kon lopen.
  • De python heeft poten die in de evolutie nog niet helemaal zijn verdwenen.
  • De poten zijn rudimentaire organen.

Opmerking

Aan een antwoord waaruit blijkt dat de python zich als gevolg van evolutie zou ontwikkelen naar een dier met poten, geen scorepunt toekennen.

Vraag 24 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Werkstuk keizerspinguïn

Opgavetekst

Werkstuk keizerspinguïn

Jort maakt voor het vak biologie een werkstuk over de keizerspinguïn. Keizerspinguïns zijn grote vogels die leven op de Zuidpool. Over hun voortplantingsgedrag schrijft hij de volgende zinnen op:
1 Het mannetje duwt zijn snavel op zijn borst en maakt een geluid, waarna het vrouwtje naar hem toe loopt.
2 Het mannetje en het vrouwtje strekken hun nek naar boven en kijken elkaar een tijdje aan.
3 Het mannetje en het vrouwtje paren met elkaar.
4 Het vrouwtje legt één ei en gaat daarna naar zee om zich te voeden.
5 Het mannetje houdt het ei op zijn voeten onder een huidplooi warm.
6 Als het kuiken uit het ei gekomen is, bedelt het met gepiep om eten en wordt het gevoed door het mannetje.
7 Na twee maanden keert het vrouwtje terug en gaat het mannetje naar zee om zich te voeden.

Jort leest de volgende informatie:
Keizerspinguïns eten krill en inktvis. Krill bestaat uit garnaalachtige diertjes die leven van plantaardig plankton. De keizerspinguïn jaagt op inktvis en is soms zelf de prooi van orka’s.

Stamboom van pinguïns

Stamboom van pinguïns

Stamboom van elf pinguïnsoorten: grote kuifpinguïn, fjordlandkuifpinguïn, Schlegels pinguïn, zuidelijke rotspinguïn, geelogpinguïn, zwartvoetpinguïn, magelhaenpinguïn, dwergpinguïn, stormbandpinguïn, adeliepinguïn en keizerspinguïn. De tijdas onder de stamboom loopt van 30 tot 0 miljoen jaar geleden.

Vraag 10 1 punt

Jort schrijft in zijn werkstuk dat er ook andere soorten pinguïns zijn. Hij kopieert een stamboom van internet en plakt die in zijn werkstuk (zie de stamboom bij deze vraag). Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken die Jort doet over deze stamboom. Kruis bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is. Uitspraak 1: De laatste gemeenschappelijke voorouder van de keizerspinguïn en de stormbandpinguïn leefde 15 miljoen jaar geleden. Uitspraak 2: De keizerspinguïn is meer verwant aan de magelhaenpinguïn dan aan de zwartvoetpinguïn.

Bekijk het antwoord
  • Kruist bij uitspraak 1 'juist' aan en bij uitspraak 2 'onjuist'. (1p)

Uitspraak 1 is juist en uitspraak 2 is onjuist. Alleen een volledig juist ingevulde tabel levert het scorepunt op.

Vraag 10 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Razendsnelle evolutie

Opgavetekst

Bron 12

Figuur uit het examen

Twee paar geslachtschromosomen naast elkaar, links aangeduid met P en rechts met Q. Het paar P bestaat uit een lang en een kort chromosoom. Het paar Q bestaat uit twee even lange chromosomen.

Vraag 43 2 punten

Afrikaanse olifanten hebben slagtanden. In Mozambique werden in een bepaalde periode veel olifanten door stropers gedood om hun slagtanden. Een gedeelte van de olifantenpopulatie met slagtanden is afgenomen. Het deel zonder slagtanden neemt juist toe. Dit kan het gevolg zijn van natuurlijke selectie. Leg uit hoe door natuurlijke selectie het aandeel olifanten zonder slagtanden toeneemt.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat olifanten zonder slagtanden een (selectie)voordeel hebben, doordat olifanten met slagtanden door stropers worden gedood. (1p)
  • Legt uit dat olifanten zonder slagtanden zich daardoor meer zullen voortplanten. (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Girafkevers

Opgavetekst

Girafkevers

Girafkevers zijn insecten met een zeer lange nek. De mannetjes hebben een langere en krachtigere nek dan de vrouwtjes. In de paartijd tonen de mannetjes hun krachtige nek om andere mannetjes te verjagen. Een vrouwtje dat in de buurt is, houdt de mannetjes in de gaten. Zij zal met het sterkste mannetje paren.
Na het paren vouwt het vrouwtje een blad, door in de bladnerf te bijten. Daarna rolt zij het blad op en legt ze een ei in het opgerolde blad. Het mannetje blijft in de buurt om andere insecten te verjagen. Als het ei is ingepakt, bijt het vrouwtje de bladsteel door. Hierdoor valt het blad met het ei erin op de bodem. Wanneer de larve uit het ei komt, voedt deze zich met het blad.

Bron 3

beschrijving van sociaal gedragtype sociaal gedrag
In de paartijd tonen de mannetjes hun krachtige nek om andere mannetjes te verjagen.
Het vrouwtje rolt het blad op en legt een ei in het opgerolde blad.

Vraag 5 1 punt

De lange nek van de girafkever is waarschijnlijk ontstaan door een langdurig proces van mutatie, natuurlijke selectie en seksuele selectie. Wat is de naam van dit proces?

Bekijk het antwoord
  • Noemt evolutie(theorie). (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Soepschildpad heeft het te warm

Vraag 38 1 punt

De natuurbeschermers denken dat soepschildpadden zich niet kunnen aanpassen aan de opwarming van de aarde. Geef een argument uit de informatie dat deze gedachte ondersteunt.

Bekijk het antwoord
  • Geeft een juist argument uit de informatie, bijvoorbeeld: het klimaat is al veranderd voordat de soepschildpad geslachtsrijp is; soepschildpadden planten zich pas op late leeftijd voort; soepschildpadden zoeken geen koelere plek om hun eieren te leggen; er zijn bijna geen mannetjes meer om de vrouwtjes te bevruchten (1p)

Vraag 38 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Catharinaparkiet

Opgavetekst

Bron 13

Figuur uit het examen
Legenda: een open vorm is bont, een gevulde vorm is eenkleurig.

Stamboom van parkieten over meerdere generaties, met vierkanten en cirkels voor de parkieten.

Vraag 42 2 punten

Behalve de kleur groen bij deze parkieten komen er ook andere kleuren voor, zoals de kleuren blauw of geel. De kleuren blauw of geel worden door mutaties veroorzaakt. Leg uit dat door natuurlijke selectie in de oorspronkelijke leefomgeving de kleur groen meer voorkomt dan blauw of geel.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit, met een van beide redeneringen: de groene parkieten vallen minder op en worden minder vaak prooi, waardoor de genen van groene parkieten vaker aan een volgende generatie worden doorgegeven; of de blauwe of gele parkieten vallen meer op en worden vaker prooi, waardoor hun genen minder vaak aan een volgende generatie worden doorgegeven (2p)

Vraag 42 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Spruitjes

Opgavetekst

Spruitjes

Spruitjes zijn de okselknoppen van de spruitkoolplant (zie de afbeelding).
Spruitjes maken deel uit van gezonde voeding, omdat ze veel vitamine C en voedingsvezels bevatten.
Spruitjes stonden bekend om hun bittere smaak. Door kruising en selectie zijn er nu rassen die zoeter en minder bitter zijn. Dit proces heet veredeling en wordt uitgevoerd op plantenveredelingsbedrijven.

Bron 32

Figuur uit het examen

Foto van spruitjes aan de spruitkoolplant.

Vraag 36 1 punt

Door kruising en selectie zijn er spruitkoolrassen die zoeter en minder bitter zijn (zie de tekst). Dit proces heet veredeling. Kun je het veredelen en daardoor het ontstaan van spruitkoolrassen met een zoetere smaak een voorbeeld van evolutie noemen? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Nee (het is geen voorbeeld van evolutie), met een uitleg waaruit blijkt dat er sprake is van kunstmatige selectie / dat er geen sprake is van natuurlijke selectie (1p)

Als een kandidaat ‘ja’ antwoordt en daar een vakinhoudelijk correct argument voor kan geven, mag het scorepunt worden toegekend.

Vraag 36 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Oogwormen

Opgavetekst

Bron 38

Figuur uit het examen

Doorsnede van een oog met in het midden een oogworm (W-vormig) in het oog.

Stamboom van diergroepen

Stamboom van diergroepen
Volgens de evolutietheorie.

Stamboom van verschillende diergroepen. Links staat de voorouder; rechts staan van boven naar beneden: sponzen, neteldieren, platwormen, weekdieren, ringwormen, ronde wormen, geleedpotigen, stekelhuidigen en chordadieren. De tijdas loopt van rechts naar links (tijd in miljoen jaar geleden).

Bron 40

juistonjuist
Oogwormen zijn meer verwant aan geleedpotigen dan aan ringwormen.
Oogwormen zijn later ontstaan dan sponzen.

Vraag 52 1 punt

Oogwormen worden in het dierenrijk ingedeeld bij de groep van de ronde wormen. In de stamboom hieronder zie je de afstamming van verschillende diergroepen volgens de evolutietheorie. Naar aanleiding van de stamboom worden twee uitspraken gedaan. Deze uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.

Bekijk het antwoord
  • Beide uitspraken juist aangekruist: beide zijn juist. (1p)

Beide uitspraken zijn juist: kruisjes in de kolom juist, bij ‘Oogwormen zijn meer verwant aan geleedpotigen dan aan ringwormen’ en bij ‘Oogwormen zijn later ontstaan dan sponzen’.

Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.

Vraag 52 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Domesticatie

Opgavetekst

Domesticatie

Huisdieren stammen af van wilde voorouders. Door interactie met de mens zijn deze wilde dieren na vele generaties tam geworden en worden ze als huisdier gehouden. Dit proces wordt domesticatie genoemd.

Om het domesticatieproces na te bootsen is een experiment gedaan dat vijftig jaar duurde.

Voor dit experiment werden een aantal vossen gekruist. De minst agressieve nakomelingen werden geselecteerd om verder mee te kruisen. Vijftig jaar later, na negen generaties van selectie en kruisingen, was het gedrag duidelijk veranderd.

Vraag 23 1 punt

Is er in dit experiment sprake van kunstmatige selectie of van natuurlijke selectie? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt kunstmatige selectie, met een uitleg waaruit blijkt dat de selectie door mensen gedaan is / dat door de onderzoekers is geselecteerd op specifieke eigenschappen. (1p)

Vraag 23 in het hele examen

Vraag 24 1 punt

Behalve het gedrag zijn in deze vijftig jaar ook andere eigenschappen veranderd. Zo waren er onder de nakomelingen vossen met witte vlekken in hun vacht. Ook werden in opeenvolgende generaties de kop en de tanden steeds kleiner. Veranderde gedurende het experiment het fenotype van de vossen? En veranderde het genotype?

  1. A alleen het fenotype
  2. B alleen het genotype
  3. C het fenotype en het genotype
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Ook in het wild worden weleens vossen met witte vlekken geboren. Deze vossen hebben een kleinere overlevingskans dan bruine vossen. Leg uit waardoor een vos met witte vlekken in de vacht een kleinere overlevingskans heeft.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg moet blijken dat vossen met witte vlekken meer opvallen voor hun prooien dan vossen met een bruine vacht, waardoor ze minder kans hebben om hun prooi te vangen / waardoor ze door ondervoeding verzwakt raken. Ook goed: uitleg dat ze meer opvallen voor hun vijanden, waardoor ze een kleinere overlevingskans hebben. (1p)

Vraag 26 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Apen op Sumatra

Opgavetekst

Bron 24

Figuur uit het examen

Stamboom die de afstamming van apen weergeeft volgens de evolutietheorie, met de groepen halfapen, apen van de nieuwe wereld en apen van de oude wereld.

Vraag 46 1 punt

In de afbeelding zie je een stamboom die de afstamming van apen weergeeft volgens de evolutietheorie. Hoeveel miljoen jaar geleden splitste zich de groep af waar de spookdiertjes bij horen?

Bekijk het antwoord
  • Noemt 37/38 miljoen jaar geleden. (1p)

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 2 punten

Drie groepen apen zijn: halfapen, apen van de nieuwe wereld en apen van de oude wereld. Aan welk van deze groepen zijn de orang-oetans het meest verwant volgens deze stamboom? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de apen van de oude wereld. (1p)
  • Uitleg waaruit blijkt dat de afsplitsing van de apen van de oude wereld minder lang geleden plaatsvond dan de afsplitsing van de andere twee groepen. (1p)

Vraag 47 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Apen

Opgavetekst

Bron 15

Figuur uit het examen

Stamboom van de apen: marmosets, doodshoofdapen, kapucijnapen, brulapen, bavianen, makaken, meerkatten, langurapen, colobusapen, gibbons, orang-oetans, gorilla’s, chimpansees, bonobo’s en mensen. Onderaan staat de as miljoen jaar geleden, met de getallen 38, 35, 30, 25, 20, 15, 10 en 5.

Vraag 46 1 punt

Mark heeft een stamboom gevonden die de afstamming van verschillende groepen apen volgens de evolutietheorie weergeeft. Hoeveel verschillende groepen apen kwamen er 5 miljoen jaar geleden voor volgens de gegevens in de stamboom?

Bekijk het antwoord
  • Noemt 13 verschillende groepen apen. (1p)

Vraag 46 in het hele examen

Vraag 47 1 punt

Mark bestudeert de stamboom en doet twee uitspraken. De uitspraken staan op de uitwerkbijlage: Chimpansees zijn meer verwant aan bonobo’s dan aan gorilla’s. De ontwikkeling van de gibbons als aparte groep begon vijf miljoen jaar eerder dan die van de kapucijnapen. Kruis voor elke uitspraak aan of hij juist of onjuist is volgens de gegevens in de stamboom.

Bekijk het antwoord
  • Kruist bij beide uitspraken het juiste antwoord aan: juist bij de eerste en onjuist bij de tweede. (1p)

Uitspraak over chimpansees en bonobo’s: juist. Uitspraak over gibbons en kapucijnapen: onjuist.

Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.

Vraag 47 in het hele examen

Vraag 48 1 punt

Volgens de evolutietheorie is de ontwikkeling van de verschillende groepen apen lang geleden begonnen. Hebben bij deze ontwikkeling mutaties een rol gespeeld? En heeft natuurlijke selectie daarbij een rol gespeeld?

  1. A geen van beide
  2. B alleen mutaties
  3. C alleen natuurlijke selectie
  4. D mutaties en natuurlijke selectie
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 48 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Teken

Opgavetekst

Teken

Teken behoren tot de spinachtigen. Ze zijn ongeveer 2 mm groot en zuigen bloed van zoogdieren. In de afbeelding zie je een schematische weergave van het lichaam van een teek. Alléén schapenteken kunnen Borrelia-bacteriën overbrengen. Deze bacteriën veroorzaken bij mensen de ziekte van Lyme. De bacteriën kunnen zich in het lichaam schuilhouden, bijvoorbeeld in de oogzenuw en in de grote hersenen. Daardoor kunnen ook nog jaren na een tekenbeet klachten ontstaan. Hieronder staat een deel van een determineertabel voor teken.

Bron 28

Figuur uit het examen

Twee tekeningen van een teek. Links de buikzijde, met het orgaan van Haller, de zuigsnuit, de stigma en de anus. Rechts de rugzijde, met de zuigsnuit, het orgaan van Haller en het schildje.

Bron 32

Figuur uit het examen

Stamboom van de spinachtigen volgens de evolutietheorie, met hooiwagens, schorpioenen, rolspinnen, bastaardschorpioenen, teken, pantserspinnen, palpigradi, spinnen, zweepspinnen, zweepstaartschorpioenen en schizomida. De tijd (miljoen jaar geleden) loopt van rechts naar links.

Vraag 42 1 punt

Ellen trekt twee conclusies uit de stamboom. 1 Teken zijn meer verwant aan schorpioenen dan aan spinnen. 2 Hooiwagens zijn eerder ontstaan dan teken. Zijn deze conclusies volgens de gegevens in de stamboom juist?

  1. A geen van beide conclusies is juist
  2. B alleen conclusie 1 is juist
  3. C alleen conclusie 2 is juist
  4. D beide conclusies zijn juist
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 42 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Beerdiertjes

Opgavetekst

Beerdiertjes

Luuk zoekt voor biologie informatie over beerdiertjes (zie de afbeelding).

Luuk schrijft het volgende op:

Beerdiertjes zijn een halve millimeter groot. Ze hebben acht pootjes met klauwen. Ze hebben twee gevoelige plekjes op hun kop die dezelfde functie als ogen hebben. Ze leven in een vochtige omgeving.

Als het lange tijd droog is, rollen beerdiertjes zich op en stoppen ze met eten. Ze nemen dan ook minder zuurstof op. Bijna al hun lichaamsvocht verdwijnt via de huid. De beerdiertjes verschrompelen en lijken dood te zijn. Als ze in zo’n toestand zijn, kan de wind ze makkelijk meenemen naar een andere plek.

Beerdiertje

Beerdiertje

Foto van een beerdiertje van opzij gezien, op een ondergrond.

Stamboom van de beerdiertjes

Stamboom van de beerdiertjes

Stamboom met de groepen fluweelwormen, insecten en kreeftachtigen, duizendpoten en miljoenpoten, gifkakendragers, beerdiertjes, rondwormen, paardenhaarwormen, peniswormen en stekelwormen. Links bij de stamboom staat ‘permondige dieren’. Onderaan staat een pijl met het opschrift ‘miljoen jaar geleden’.

Vraag 14 1 punt

Luuk heeft op internet een stamboom gevonden die de afstamming van de beerdiertjes weergeeft volgens de evolutietheorie. Naar aanleiding van de stamboom doet Luuk twee uitspraken: 1 De beerdiertjes zijn meer verwant aan de peniswormen dan aan de gifkakendragers. 2 De beerdiertjes zijn later ontstaan dan de rondwormen. Wat is juist?

  1. A geen van beide uitspraken
  2. B alleen uitspraak 1
  3. C alleen uitspraak 2
  4. D uitspraak 1 en uitspraak 2
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 14 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Evolutie van gewervelde dieren

Opgavetekst

Bron 8

Figuur uit het examen

Stamboom van zeven groepen gewervelde dieren: haaien, beenvissen, amfibieën, krokodillen, vogels, aapachtigen en knaagdieren. De kenmerken staan op de plek waar ze in de stamboom ontstaan. Legenda: kenmerk 1 = wervelkolom; kenmerk 2 = skelet van been; kenmerk 3 = vier ledematen; kenmerk 4 = inwendige bevruchting; kenmerk 5 = gaten in de schedel achter de oogkas; kenmerk 6 = haar op de huid.

Vraag 32 1 punt

De afbeelding geeft de afstamming weer van een aantal groepen gewervelde dieren volgens de evolutietheorie. In de stamboom is aangegeven wanneer enkele kenmerken van deze groepen zijn ontstaan. Naar aanleiding van de stamboom doet Yara twee uitspraken. Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage. Geef bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist volgens de gegevens in de stamboom. Uitspraak 1: Krokodillen zijn meer verwant aan vogels dan aan amfibieën. Uitspraak 2: Alle diergroepen met een inwendige bevruchting uit de stamboom hebben vier ledematen.

Bekijk het antwoord
  • Beide uitspraken zijn juist ingevuld als juist (uitspraak 1 juist en uitspraak 2 juist). (1p)

Alleen een volledig juist ingevulde tabel telt; een fout bij één van beide uitspraken levert geen punt op.

Vraag 32 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Schubbeneters

Opgavetekst

Schubbeneters

Schubbeneters leven in een meer in Afrika. Het zijn vissen die zich voeden met schubben van andere vissen.

Schubbeneters worden geboren met een scheve bek. De scheve bek zit links of rechts aan de voorkant van de vis (zie de afbeelding). Jonge schubbeneters ontdekken dat ze met hun scheve bek het makkelijkst schubben van één zijkant van een vis kunnen afhappen.

Een wetenschapper vermoedt dat het meer waarin de schubbeneters leven, al twintig miljoen jaar bestaat. Ze gaat ervan uit dat veel vissen in het meer een gemeenschappelijke voorouder hebben en maakt een stamboom (zie de afbeelding).

Vraag 40 1 punt

Hoe heet de theorie die verklaart hoe in de loop van de tijd door mutatie en selectie nieuwe soorten ontstaan uit een gemeenschappelijke voorouder?

Bekijk het antwoord
  • Evolutie(theorie) (1p)

Vraag 40 in het hele examen

Bron 23

Figuur uit het examen

Stamboom van vijf vissoorten: Petrochromis, blauwe regenboogvis, Plecodus, schubbeneter en prinses van Burundi. De takken komen samen bij een gemeenschappelijke voorouder.

Vraag 41 1 punt

Welke groep vissen is volgens de stamboom het langst geleden als aparte groep ontstaan?

  1. A Petrochromis
  2. B blauwe regenboogvis
  3. C Plecodus
  4. D schubbeneter
  5. E prinses van Burundi
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 1 punt

Aan welke groep vissen is een schubbeneter het meest verwant volgens de stamboom?

  1. A aan de Petrochromis
  2. B aan de blauwe regenboogvis
  3. C aan de Plecodus
  4. D aan de prinses van Burundi
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 42 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Klipdassen

Opgavetekst

Klipdassen

Klipdassen

Klipdassen zijn zoogdieren die in Afrika leven. Hun lichaamsbouw is aangepast aan een leven op rotsen.

Tijdens de paartijd scheiden de mannetjes een geurstof af uit een klier op hun rug. Onderzoekers hebben vastgesteld dat deze geurstof twee functies heeft:

  • Vrouwtjes komen op deze geur af.
  • Andere mannetjes houden na het ruiken van deze geur afstand.

De foto toont twee klipdassen op een rots.

Bron 5

Figuur uit het examen

Stamboom van zeekoeien, klipdassen, olifanten, aardvarkens, springspitsmuizen, tenreks en goudmollen. De onderste as is in miljoen jaar geleden; links is het verst terug in de tijd. Zeekoeien en klipdassen delen een tak, en olifanten sluit daarbij aan. Tenreks en goudmollen delen ook een tak. De takken van klipdassen, aardvarkens, springspitsmuizen en de tak met tenreks en goudmollen komen uit hetzelfde punt aan de wortel.

Vraag 13 1 punt

Een wetenschapper heeft een stamboom gemaakt om de verwantschap van klipdassen en andere dieren volgens de evolutietheorie weer te geven (zie de afbeelding). Gerdien zegt dat klipdassen eerder zijn ontstaan dan aardvarkens. Hanneke zegt dat klipdassen meer verwant zijn aan zeekoeien dan aan olifanten. Wie heeft gelijk?

  1. A geen van beide
  2. B alleen Gerdien
  3. C alleen Hanneke
  4. D Gerdien en Hanneke
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 13 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Citrusvruchten

Opgavetekst

Citrusvruchten

Citrusvruchten zijn vruchten van planten van het geslacht Citrus. Sinds duizenden jaren kruisen kwekers de verschillende citrusplanten onderling, waardoor steeds nieuwe varianten ontstaan. Oorspronkelijk kwamen alleen pompelmoesplanten, mandarijnplanten en sukadecitroenplanten voor. Uit deze drie soorten lieten kwekers andere citrusplanten ontstaan die andere citrusvruchten maken, zoals sinaasappels, citroenen en grapefruits.

Vraag 43 1 punt

Daisy beweert dat de kwekers natuurlijke selectie toepasten om een geschikte plant te kweken. Kevin beweert dat het genotype van sinaasappels en grapefruits hetzelfde is. Wie heeft gelijk?

  1. A geen van beide
  2. B alleen Daisy
  3. C alleen Kevin
  4. D Daisy en Kevin
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 43 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Haaien

Bron 7

Figuur uit het examen

Stamboom van de gewervelde dieren volgens de evolutietheorie. Van boven naar beneden staan de groepen haaien en roggen, beenvissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. De tijdas loopt van 600 (links) naar 0 (rechts), in miljoen jaar geleden.

Vraag 9 1 punt

Haaien zijn gewervelde dieren. In de afbeelding zie je een stamboom die de afstamming van verschillende groepen gewervelde dieren weergeeft volgens de evolutietheorie. Naar aanleiding van deze stamboom worden twee uitspraken gedaan. Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of die juist is of onjuist volgens de gegevens in de stamboom. Uitspraak 1: Haaien zijn eerder ontstaan dan beenvissen. Uitspraak 2: Beenvissen zijn meer verwant aan haaien dan aan amfibieën.

Bekijk het antwoord
  • Tabel volledig juist: uitspraak 1 juist en uitspraak 2 onjuist (1p)

Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.

Vraag 9 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Wolven

Opgavetekst

Informatie 1 Stamboom

Stamboom
Informatie 1

Wolven behoren tot de familie van de hondachtigen (Canidae). Er zijn ongeveer 35 soorten hondachtigen, waarvan er zes soorten in Europa in het wild voorkomen. In de afbeelding zie je een deel van een stamboom waar de wolf in voorkomt.

De stamboom loopt van orde naar soort. Orde: Carnivora (roofdieren). Families: Canidae (hondachtigen), Mustelidae (marterachtigen), Felidae (katachtigen). Geslachten onder Canidae: Vulpes (vosachtigen) met de soorten vos en poolvos; Chrysocyon met de manenwolf; Speothos met de boshond; Canis (wolfachtigen) met de soorten wolf en jakhals.

Vraag 35 1 punt

Gebruik informatie 1 tot en met 6 om vraag 35 tot en met 49 te beantwoorden. Op de uitwerkbijlage staan twee beweringen over de stamboom in informatie 1. Kruis bij elke bewering aan of deze juist of onjuist is.

  • 1. De vos en de wolf behoren tot dezelfde familie.
  • 2. Het geslacht Canis bestaat uit meerdere families.
Bekijk het antwoord
  • De tabel is volledig juist ingevuld: bewering 1 juist en bewering 2 onjuist (1p)

Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen. Juist: bewering 1. Onjuist: bewering 2.

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Welke dieren zijn volgens de informatie het meest aan elkaar verwant?

  1. A de boshond en de jakhals
  2. B de boshond en de wolf
  3. C de jakhals en de manenwolf
  4. D de jakhals en de wolf
  5. E de manenwolf en de boshond
  6. F de manenwolf en de wolf
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 48 2 punten

Volgens informatie 6 verwachten de wetenschappers dat wolven met een zwarte vacht zich in een bos beter kunnen voortplanten dan in gebieden met lage begroeiing. Leg dat uit met behulp van de informatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat zwarte wolven in een bos meer prooidieren kunnen vangen (1p)
  • Noemt dat zwarte wolven daardoor meer jongen kunnen voeden of langer kunnen blijven voortplanten (1p)

Vraag 48 in het hele examen

Vraag 49 1 punt

De verwachting van de wetenschappers is gebaseerd op een evolutionair proces. Wat is de naam van dit proces?

Bekijk het antwoord
  • Noemt natuurlijke selectie (1p)

Vraag 49 in het hele examen

Hoe vaak evolutie in het examen komt

Vragen over evolutie per centraal examen biologie vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 23412%
2025, tijdvak 13, 2424%
2025, tijdvak 210, 4324%
2024, tijdvak 1512%
2024, tijdvak 238, 4224%
2023, tijdvak 13612%
2022, tijdvak 15212%
2022, tijdvak 223-24, 26, 46-47510%
2022, tijdvak 346-4836%
2021, tijdvak 14212%
2021, tijdvak 21412%
2021, tijdvak 33212%
2019, tijdvak 140-4236%
2019, tijdvak 213, 4324%
2018, tijdvak 1912%
2018, tijdvak 235-36, 48-4949%

In 16 van de 18 ingedeelde examens biologie vmbo-gl/tl staat een vraag over evolutie, samen 31 vragen (3% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 2: 5 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 3% van de vragen over evolutie, daarvoor 4%. Dat aandeel is dus stabiel.

Oefenen met evolutie

Maak de 15 nieuwste examenvragen over evolutie online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over evolutie

Andere onderwerpen biologie vmbo-gl/tl

Evolutie op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt evolutie voor in het eindexamen biologie vmbo-gl/tl?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 31 vragen over evolutie, 3% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 16 van die examens.

In welk examen biologie vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over evolutie?

In het examen van 2022, tijdvak 2, met 5 vragen: 23-24, 26, 46-47.

Hoe oefen ik examenvragen over evolutie?

Op deze pagina staan alle vragen over evolutie met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.