Examenvragen voeding en vertering biologie vmbo-gl/tl

112 vragen over voeding en vertering uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.

Kort antwoord

Voeding en vertering komt in 18 van de 18 examens biologie vmbo-gl/tl voor, met 112 vragen (12% van alle examenvragen). Het meest in 2022, tijdvak 1 (13 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.

Alle examenvragen over voeding en vertering

Per examen de vragen over voeding en vertering, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.

Oefen de vragen over dit onderwerp online

2026, tijdvak 1: Cellen en orgaanstelsels

Opgavetekst

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Er is sprake van normale situaties en gezonde organismen, tenzij anders vermeld.

Mevrouw Pool geeft les over orgaanstelsels en cellen. Op het bord laat ze vier verschillende orgaanstelsels zien. De orgaanstelsels zijn hieronder aangegeven met de nummers 1 tot en met 4. De pijlen geven aan dat een orgaanstelsel stoffen kan doorgeven aan een ander orgaanstelsel.

Vraag 2 1 punt

De pijlen geven aan dat een orgaanstelsel stoffen kan doorgeven aan een ander orgaanstelsel.

Welke stof geeft orgaanstelsel 2 vooral door aan orgaanstelsel 3?

  1. A glucose
  2. B koolstofdioxide
  3. C mineralen
  4. D zuurstof

Schema van vier orgaanstelsels, aangegeven met de nummers 1 tot en met 4, met pijlen die de doorgifte van stoffen tussen orgaanstelsels aangeven. Bekijk in Opgaven, pagina 2

Bekijk het antwoord

Antwoord: D

D

Vraag 2 in het hele examen

2026, tijdvak 1: Komodovaraan

Opgavetekst

De komodovaraan is de grootste hagedis ter wereld. Hij kan wel drie meter lang worden.

De komodovaraan jaagt op grote prooidieren. Met zijn beet komt gif vrij waardoor het bloed van de prooi niet meer stolt. Daardoor sterft de prooi na korte tijd. Hierna eet de komodovaraan het hele prooidier op.

De komodovaraan plant zich voort door het leggen van eieren. Na ongeveer zeven maanden komen de jongen uit het ei. De komodovaraan doet niet aan broedzorg. Meteen na het uitkomen van de eieren klimmen de jongen in bomen, zodat ze veilig zijn voor volwassen komodovaranen en andere vijanden.

Vraag 18 1 punt

De lengte van het darmkanaal is aangepast aan het voedsel dat een organisme eet.

Leg uit dat het darmkanaal van de komodovaraan korter is dan het darmkanaal van een even grote planteneter.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat dierlijk voedsel gemakkelijker te verteren is / dat plantaardig voedsel moeilijker te verteren is dan dierlijk voedsel.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 1 punt

De komodovaraan eet ook de botten van zijn prooi. Een orgaan in het verteringskanaal maakt een sterk zuur aan, dat deze botten verteert.

Welk orgaan maakt dit zuur aan?

Bekijk het antwoord

maag

Vraag 19 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Lopen op bietensap

Opgavetekst
Afbeelding bij Lopen op bietensap (opgaven-p3-1.webp).

Sommige sporters drinken bietensap omdat ze denken dat ze dan beter presteren. Bietensap bevat veel nitraat. Het nitraat wordt in het lichaam omgezet in een stof die de bloedvaten laat verwijden. Hierdoor worden de spieren beter doorbloed.

Vraag 7 1 punt

Rachel is een marathonloper. Op de dag van de wedstrijd wil ze bietensap drinken. Het bietensap dat zij wil drinken bevat 1,3 mg nitraat per mL. Het advies van het Voedingscentrum is om maximaal 260 mg nitraat per dag binnen te krijgen.

→ Bereken hoeveel mL bietensap zij maximaal mag drinken.

Bekijk het antwoord

(260/1,3 =) 200 (mL)

Vraag 7 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Exoten

Opgavetekst

Hieronder staan twee soorten beschreven.

soortbeschrijving
Japanse duizendknoopDeze plant is rond 1830 uit Japan meegenomen naar Nederland. De plant vermeerdert zich met stevige wortelstokken. De Japanse duizendknoop verdringt andere plantensoorten.
goudjakhalsDit zoogdier komt oorspronkelijk uit Oost-Europa. De soort verspreidt zich steeds verder naar het westen. Sinds 2016 wordt de goudjakhals ook in Nederland gezien. De goudjakhals jaagt op kleine zoogdieren, amfibieën en vogels.

Met het schema hieronder kun je bepalen of een organisme in Nederland een inheemse soort is, een nieuwe soort, een exoot of een invasieve exoot.

Afbeelding bij Exoten (opgaven-p4-1.webp).

Vraag 10 1 punt

Welk type kiezen heeft een goudjakhals?

En is het darmkanaal van de goudjakhals in verhouding tot zijn lichaam korter of langer dan dat van een planteneter?

het type kiezen is: het darmkanaal is:

  1. A knipkiezen; korter
  2. B knipkiezen; langer
  3. C knobbelkiezen; korter
  4. D knobbelkiezen; langer
  5. E plooikiezen; korter
  6. F plooikiezen; langer
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

A

Vraag 10 in het hele examen

2026, tijdvak 2: Blozen door alcohol

Opgavetekst

Sommige mensen gaan heel erg blozen na het drinken van alcohol. Ze worden dan rood in het gezicht en soms zelfs over hun hele lichaam. Dit komt doordat bij hen alcohol niet goed wordt afgebroken.

Of je alcohol goed kunt afbreken is erfelijk bepaald. De meeste mensen hebben het normale gen voor het enzym ALDH2. Bij hen wordt alcohol snel afgebroken door dit enzym. Er bestaat ook een variant van het gen voor ALDH2. Het enzym dat dan ontstaat, werkt veel minder goed. Voor de eigenschap ‘blozen na het drinken van alcohol’ bestaan de volgende genotypen en fenotypen:

  • homozygoot voor het normale gen: niet of nauwelijks blozen
  • heterozygoot: blozen
  • homozygoot voor de variant van het gen: heel erg blozen

Vraag 23 1 punt

Bij de meeste mensen wordt alcohol goed afgebroken. → Noteer de naam van het orgaan waarin dit gebeurt.

Bekijk het antwoord

lever

Vraag 23 in het hele examen

2025, tijdvak 1: De hermelijn

Opgavetekst

Meerkeuzevragen

Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Er is sprake van normale situaties en gezonde organismen, tenzij anders vermeld.

De hermelijn is een klein roofdier dat op veldmuizen en konijnen jaagt. Hij komt vaak voor in gebieden waar gras beschikbaar is voor zijn prooidieren.

In de zomer is de vacht van de hermelijn op de rug bruin. Als de winter komt en de dagen korter worden, wordt er minder pigment aangemaakt. Hierdoor is de hermelijn in de winter helemaal wit. Deze camouflage zorgt ervoor dat de hermelijn in de sneeuw kan ontsnappen aan roofdieren zoals vossen. De verandering in de vachtkleur van de hermelijn is erfelijk bepaald.

Vraag 2 1 punt

De hermelijn heeft grote hoektanden en een bepaald type kiezen. Noteer de naam van het type kiezen van de hermelijn.

Bekijk het antwoord

knipkiezen

Vraag 2 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Een trage maag

Opgavetekst

Carola heeft een trage maag. De zenuwen die haar centraal zenuwstelsel met haar maag verbinden, sturen minder impulsen waardoor de peristaltiek van de maag verstoord is. Voedsel blijft ongeveer drie uur in de maag van een gezond persoon. Bij Carola blijft het voedsel langer in de maag, waardoor zij zich altijd vol voelt. Carola heeft vaak last van maagzuur en laat veel boeren.

De maag is opgebouwd uit drie lagen: de spierlaag, de bindweefsellaag met bloedvaten en de slijmvlieslaag met maagsapkliertjes. Je ziet de drie lagen in de afbeelding.

Vraag 11 1 punt

Welke laag is bij een trage maag minder actief waardoor er minder peristaltiek plaatsvindt?

  1. A de slijmvlieslaag
  2. B de bindweefsellaag
  3. C de spierlaag

Afbeelding van de maagwand met de drie lagen: spierlaag, bindweefsellaag en slijmvlieslaag. Bekijk in Opgaven, pagina 5

Bekijk het antwoord

Antwoord: C

C

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 15 2 punten

Als Carola's klachten erger worden en medicijnen niet meer helpen, kan ze sondevoeding krijgen. Ze krijgt dan via de neus een slangetje ingebracht tot in haar maag. Zes keer per dag wordt daar vloeibare voeding doorheen gedruppeld.

Delen van het lichaam zijn:

  • 1 luchtpijp
  • 2 mondholte
  • 3 neusholte
  • 4 slokdarm
  • 5 twaalfvingerige darm

Door welke delen gaat het slangetje? Noteer alleen de juiste nummers.

Bekijk het antwoord

3 en 4

Scores: indien alleen de twee juiste nummers: 2; indien alleen de twee juiste nummers en één onjuist nummer extra: 1; indien alleen één juist nummer en één onjuist nummer: 1; indien alleen één juist nummer: 1; in alle andere gevallen: 0.

Vraag 15 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Fokken van pythons

Opgavetekst

Jeffrey fokt pythons. Hij heeft twee van zijn mooiste pythons geselecteerd om te kruisen. Dit mannetje en dit vrouwtje laat hij eerst door de dierenarts onderzoeken. De dierenarts merkt op dat het mannetje vervormingen aan de wervels heeft. Deze vervormingen worden veroorzaakt door de ziekte van Paget, een dominant overervende ziekte.

Vraag 26 1 punt

Bij een python is de luchtpijp uitschuifbaar. Als het nodig is, kan de python de luchtpijp tot uit de bek schuiven. Jeffrey heeft dat nog nooit gezien. Jeffrey voert zijn pythons muizen en jonge ratten.

Leg uit in welke situatie het voor een python die in de natuur leeft nodig kan zijn de luchtpijp tot uit de bek te schuiven.

Bekijk het antwoord

Uit het antwoord moet blijken dat een python in de natuur heel grote prooien kan eten (waardoor de ademhaling van de slang, zonder deze uitschuifbare luchtpijp, geblokkeerd wordt).

Aanvulling: Opmerking. Als de kandidaat een andere situatie beschrijft waarin een uitschuifbare luchtpijp functioneel zou zijn, het scorepunt toekennen.

Vraag 26 in het hele examen

2025, tijdvak 1: Energiedrank

Opgavetekst

Op de school van Roy en Melissa is het drinken van energiedrank verboden. Ze vinden de volgende informatie op internet:

"Energiedrank is een koolzuurhoudende drank met veel suiker en een hoger gehalte aan cafeïne dan andere frisdranken met cafeïne. Cafeïne veroorzaakt een hogere hartslag, een hogere bloeddruk, een versnelde ademhaling en zorgt ervoor dat de reactiesnelheid hoger is. Bij een te hoge inname van cafeïne kunnen er gezondheidsproblemen ontstaan."

Vraag 36 1 punt

Energiedrank bevat zuren. Hierdoor is het drinken van energiedrank slecht voor je gebit. Noteer welk deel van een tand als eerste wordt aangetast.

Bekijk het antwoord

glazuur

Vraag 36 in het hele examen

Vraag 37 1 punt

Er zitten suikers in energiedrank. Onder welke groep energierijke voedingsstoffen vallen suikers?

Bekijk het antwoord

koolhydraten

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 2 punten

De suiker in energiedrank kan door het lichaam worden verbruikt bij de verbranding. Als er meer brandstof is dan het lichaam nodig heeft, kan dit worden opgeslagen als glycogeen of als vet. Noteer in welke delen van het lichaam glycogeen en vet kan worden opgeslagen.

Schrijf je antwoord zo op:

glycogeen: ....................................................................................................

vet: ...............................................................................................................

Bekijk het antwoord

glycogeen: (in de) lever / spieren

vet: (in het) onderhuids bindweefsel / onder de huid

Opmerking

Aan het antwoord 'vet: in vetcellen' of 'vet: rond de organen' het scorepunt toekennen.

Aanvulling: de opmerking wordt vervangen door: Opmerking. Aan het antwoord 'vet: (in de) huid', 'vet: (in) vetcellen' of 'vet: rond de organen' het scorepunt toekennen.

Vraag 38 in het hele examen

Roy en Melissa vinden op internet een onderzoek over het gebruik van energiedrank in relatie tot opleiding en geslacht. In de tabel zie je de resultaten van dit onderzoek.

Percentage leerlingen dat wekelijks energiedrank drinkt per opleidingsniveau

jongensmeisjes
klas 2klas 4klas 2klas 4
vmbo-kb35453237
vmbo-gt25301518
havo172289

Vraag 39 1 punt

Melissa en Roy bekijken de tabel uit het onderzoek en doen daar uitspraken over.

  • Melissa zegt dat uit elke klas meer jongens energiedrank drinken dan meisjes.
  • Roy zegt dat meer leerlingen uit klas 2 energiedrank drinken dan leerlingen uit klas 4.

Wie heeft gelijk?

  1. A geen van beiden
  2. B alleen Melissa
  3. C alleen Roy
  4. D zowel Melissa als Roy
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

B

Aanvulling: op pagina 10 bij vraag 39 moet altijd 1 scorepunt worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord gegeven is, en ongeacht het gegeven antwoord.

Vraag 39 in het hele examen

Vraag 40 2 punten

Maak op de uitwerkbijlage een staafdiagram van het percentage leerlingen op vmbo-gt-niveau dat wekelijks energiedrank drinkt. Geef de vier groepen leerlingen weer in vier staven.

Leeg assenstelsel voor het staafdiagram, met op de verticale as het percentage leerlingen op vmbo-gt-niveau dat wekelijks energiedrank drinkt. Bekijk in Uitwerkbijlage, pagina 3

Bekijk het antwoord

Voorbeeld van een juist staafdiagram:

Vraag 40 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Groente uit zee

Opgavetekst

Voedingswaarde per 100 gram

energie-waarde (kJ)eiwit (g)vet (g)voedingsvezels (g)water (g)mineraal kalium (mg)
avocado8161,919,54,372,5377
gekookte rijst6203,20,30,763,425
zalm78521,811,00,062,6489
zeewier106031,51,536,36,51730

Vraag 11 1 punt

Sushi kan bestaan uit rijst met vis en groenten, omwikkeld met zeewier. Milan en Sem maken tien sushirolletjes. De ingrediënten die ze hiervoor gebruiken zijn: avocado, gekookte rijst, zalm en zeewier. In de tabel hieronder staat informatie over de voedingswaarde van de ingrediënten die ze gebruiken. In de tabel ontbreken de gegevens van een groep voedingsstoffen die als brandstof kan dienen. Welke groep voedingsstoffen ontbreekt in de tabel?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de koolhydraten. (1p)

Vraag 11 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Milan en Sem maken tien sushirolletjes met de ingrediënten uit de tabel. Over de voedingsvezels die in de tabel staan, doen Milan en Sem elk een uitspraak. Milan zegt dat voedingsvezels volledig worden verteerd en opgenomen in het bloed. Sem zegt dat voedingsvezels zorgen voor een goede darmperistaltiek. Wie heeft gelijk?

  1. A geen van beiden
  2. B alleen Milan
  3. C alleen Sem
  4. D zowel Milan als Sem
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 12 in het hele examen

Vraag 14 1 punt

Milan en Sem hebben de sushirolletjes opgegeten. Waar worden de meeste verteerde voedingsstoffen uit de sushi opgenomen in het bloed?

  1. A in de maag
  2. B in de dunne darm
  3. C in de dikke darm
  4. D in de endeldarm
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 14 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Osteogenesis imperfecta

Opgavetekst

Bron 8

Figuur uit het examen

Schematische doorsnede van een kies in het kaakbeen, met de letters P, Q, R en S. P en Q wijzen naar de lagen van de kroon, R naar de holte in de kies en S naar het kaakbeen.

Vraag 21 2 punten

Osteogenesis imperfecta (OI) is een zeldzame erfelijke aandoening, veroorzaakt door een dominant gen. Bij OI komen ook gebitsafwijkingen voor. Het tandbeen is dan minder sterk en het tandglazuur slijt sneller. Als er gaatjes ontstaan, zijn deze moeilijk te behandelen omdat de tanden en kiezen erg breekbaar zijn. In de afbeelding zie je schematisch een doorsnede van een kies. Hierin zijn delen aangegeven met P tot en met S. Met welke letter is het tandbeen aangegeven? En met welke letter is het tandglazuur aangegeven?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de letter van het tandbeen: Q. (1p)
  • Noemt de letter van het tandglazuur: P. (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Osteogenesis imperfecta (OI) is een zeldzame erfelijke aandoening, veroorzaakt door een dominant gen. Bij OI komen ook gebitsafwijkingen voor. Voor mensen met OI is een goede verzorging van het gebit, door tandenpoetsen en flossen, extra belangrijk. Ook moeten ze vaker naar de tandarts voor een gebitscontrole. Noteer nog een andere maatregel om gaatjes te voorkomen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een andere maatregel om gaatjes te voorkomen, bijvoorbeeld: niet snoepen; geen frisdrank met suiker drinken; geen zure dranken drinken; een fluorbehandeling. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2025, tijdvak 2: Maagverkleining

Opgavetekst

Bron 11

Figuur uit het examen

Schematische weergave van de maag en de dunne darm, voor en na de maagverkleining. Voor de operatie: de maag met de twaalfvingerige darm en de dunne darm. Na de operatie: een maagzakje, de restmaag en de dunne darm die aan het maagzakje is vastgemaakt. De legenda: een pijl voor voedsel en een pijl voor spijsverteringssap.

Vraag 33 1 punt

Diana heeft ernstig overgewicht en krijgt daarom een maagverkleining (zie de afbeelding bij deze vraag). Bij deze operatie wordt van een klein deel van de maag een maagzakje gemaakt. De dunne darm wordt doorgesneden en aan dit maagzakje vastgemaakt. Het maagzakje heeft geen maagportier, waardoor het voedsel maar kort in het maagzakje blijft. Leg uit dat het voedsel hierdoor uiteindelijk minder goed wordt verteerd.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat de voedselbrij onvoldoende wordt gemengd met maagsap of verteringssap. (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

Na de maagverkleining moet Diana levenslang vitaminepillen innemen om te compenseren voor een vitaminetekort. Ook is er kans op galstenen na de maagverkleining. Galstenen ontstaan als gal indikt en versteent. Leg uit waardoor er bij Diana na de maagverkleining een vitaminetekort kan ontstaan.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit dat er minder vitaminen uit de voeding kunnen worden opgenomen. (1p)

Vraag 35 in het hele examen

Vraag 36 1 punt

Na de maagverkleining is er kans op galstenen. Galstenen ontstaan als gal indikt en versteent. Welk van de volgende uitspraken over gal is juist?

  1. A Gal bevat verteringsenzymen.
  2. B Gal emulgeert vetten.
  3. C Gal wordt door de galblaas gemaakt.
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 36 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Naar de tandarts

Opgavetekst

Naar de tandarts

Tandbederf begint met gaatjes in tanden en kiezen. Kleine gaatjes kunnen na uitboren van het tandbeen worden gerepareerd met een vulling. Bij een dieper gat in een kies of een tand kan een ontsteking in de holte van het tandbeen ontstaan. Zo’n ontsteking moet eerst door de tandarts worden gestopt. De tandarts boort dan door het tandbeen en maakt de tandholte leeg. De tandholte wordt dan ontsmet en daarna opgevuld met een grotere vulling.

Vraag 18 1 punt

De tandarts behandelt een beginnend gaatje met fluoride. Fluoride verstevigt de buitenste laag van de tand. Hoe heet de buitenste laag van de tand?

Bekijk het antwoord
  • Noemt het (tand)glazuur. (1p)

Vraag 18 in het hele examen

2024, tijdvak 1: Kweekvlees

Opgavetekst

Kweekvlees

Een wetenschapper heeft ontdekt hoe je vlees kunt kweken, zonder dat daarbij dieren gedood hoeven te worden. Hij legt uit hoe dat gaat: “We hebben een paar cellen uit spierweefsel van een koe genomen. In het laboratorium laten we deze cellen vermenigvuldigen met behulp van voedingsstoffen en zuurstof. Als deze losse cellen dicht bij elkaar onder de juiste omstandigheden delen, vormen ze spierweefsel. Wat anders gebeurt in de koe, doen wij nu in het laboratorium.”

Bron 21

In de tabel hieronder zie je de voedingswaarden van de twee hamburgers, per 100 gram.

hamburger, kweekvleeshamburger, vegetarisch
eiwitten (g)16,817,7
koolhydraten (g)2,29,4
vetten (g)18,08,0
vezels (g)0,63,2
water (g)61,061,5

Vraag 37 1 punt

Liam zegt dat de vegetarische hamburger gezonder is dan de hamburger uit kweekvlees. Geef een argument dat zijn bewering ondersteunt op basis van de informatie.

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist argument op basis van de tabel, bijvoorbeeld: de vegetarische hamburger bevat minder (dierlijk) vet, meer vezels of meer eiwitten. (1p)

Aan het argument 'de vegetarische hamburger bevat meer koolhydraten/water', het scorepunt niet toekennen.

Vraag 37 in het hele examen

Vraag 38 1 punt

Welke van de voedingsstoffen uit de voedingswaarden-tabel wordt door maagsap verteerd?

  1. A eiwitten
  2. B koolhydraten
  3. C vetten
  4. D vezels
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 38 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Voortplanting bij de reuzenpanda

Opgavetekst

Bron 4

Figuur uit het examen

Tekening van een plantencel met de letters P, Q, R en S bij de delen van de cel.

Tabel 3 De levenscyclus van de panda

levensfaseleeftijdkenmerken
fase 1pasgeborenIs kaal, blind en doof. Heeft geen zichtbare geslachtskenmerken. Kan niet uit zichzelf poepen en plassen. Wordt gevoed met moedermelk. Kan de lichaamstemperatuur niet constant houden.
fase 23 - 5 maandenBegint met kruipen. Kan zelfstandig poepen en plassen. Wordt gevoed met moedermelk.
fase 35 - 6 maandenBegint met lopen. Leert bamboe eten. Verlaat af en toe het hol. Drinkt soms moedermelk. Geslachtskenmerken zijn zichtbaar.
fase 40,5 - 1,5 jaarKlimt in bomen. Eet bamboe. Drinkt geen moedermelk meer.
fase 51,5 - 5 jaarIs zelfstandig. Groeit snel. Wordt geslachtsrijp.
fase 6vanaf 5 jaarIs volgroeid.

Vraag 4 2 punten

Bij de panda duurt het ongeveer 5 jaar voordat het lichaam volgroeid is. In tabel 3 zie je kenmerken die bij de eerste 6 levensfases horen. Noteer twee kenmerken uit tabel 3 die horen bij het levenskenmerk stofwisseling.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende kenmerken: bamboe eten, moedermelk drinken, lichaamstemperatuur constant houden, poepen en plassen (2p)

Per juist kenmerk 1 punt.

Vraag 4 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Braken

Vraag 9 1 punt

Tijdens het eten is het voedsel door aanspannen en ontspannen van de kringspieren en lengtespieren van de slokdarm in de maag gekomen. Hoe heet deze beweging?

Bekijk het antwoord
  • Noemt peristaltiek of peristaltische beweging (1p)

Vraag 9 in het hele examen

Vraag 10 1 punt

Bij het braken drukt het middenrif tegen de maag. Hierdoor wordt de maaginhoud uit de maag geperst. Wat is de positie van de maag ten opzichte van het middenrif? En moet de middenrifspier zich ontspannen of samentrekken om de maag samen te drukken?

  1. A Boven het middenrif, de middenrifspier ontspant zich
  2. B Boven het middenrif, de middenrifspier trekt zich samen
  3. C Onder het middenrif, de middenrifspier ontspant zich
  4. D Onder het middenrif, de middenrifspier trekt zich samen
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 10 in het hele examen

Vraag 12 1 punt

Behalve maagzuur bevat maagsap ook enzymen. Wat is de functie van enzymen?

  1. A Enzymen activeren hormoonklieren.
  2. B Enzymen doden bacteriën.
  3. C Enzymen lossen vetten op.
  4. D Enzymen verteren voedingsstoffen.
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 12 in het hele examen

2024, tijdvak 2: Alcoholconsumptie

Vraag 44 1 punt

Alcohol is een gifstof die door een orgaan wordt afgebroken. Hoe heet dit orgaan?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de lever (1p)

Vraag 44 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Een bloementaart

Opgavetekst

Een bloementaart

Karel leest in een kookboek dat je sommige bloemen kunt eten. Hij kiest een recept voor een bloementaart uit. Enkele van de benodigde ingrediënten staan hieronder.

  • 100 g roomboter
  • 150 mL melk
  • 300 g tarwemeel
  • 400 g bloemkool
  • 150 g pompoenpitten
  • gele kroonbladeren van zonnebloemen
  • paarse kroonbladeren van viooltjes
  • 1 citroen

Vraag 1 1 punt

Karel vindt in het recept voor een bloementaart (zie de bron) onder meer roomboter, melk, tarwemeel en pompoenpitten. De meeste ingrediënten bevatten vezels. Noteer een ingrediënt uit dit recept dat geen vezels bevat.

Bekijk het antwoord
  • Noteert een ingrediënt zonder vezels: roomboter / melk (1p)

Vraag 1 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Dwerggroei bij katten

Opgavetekst

Dwerggroei bij katten

Als een kat zich niet goed ontwikkelt en delen van het lichaam te klein blijven, wordt dat dwerggroei genoemd. Een voorbeeld hiervan is het kattenras Munchkin, waarbij de katten zeer korte poten hebben in verhouding tot hun lichaam (zie de afbeelding). Dwerggroei kan verschillende oorzaken hebben.

Bron 8

Figuur uit het examen

Foto van een kat van het kattenras Munchkin, met zeer korte poten in verhouding tot het lichaam.

Vraag 5 1 punt

Als het voedsel van een jonge kat te weinig kalkzouten bevat, kan dit ook tot dwerggroei leiden. Leg uit hoe een tekort aan kalkzouten dwerggroei kan veroorzaken.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat kalkzouten belangrijke bouwstoffen zijn, nodig voor de groei van de botten (1p)

Vraag 5 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Koningsvissen

Opgavetekst

Koningsvissen

Koningsvissen zijn grote vissen die diep in zee kunnen leven. Koningsvissen hebben een constante lichaamstemperatuur, in tegenstelling tot de meeste vissoorten.

Vraag 25 1 punt

Koningsvissen hebben een constante lichaamstemperatuur (zie de tekst). In de spieren van de koningsvissen ontstaat warmte. Geef de naam van het stofwisselingsproces in de spieren waardoor warmte ontstaat.

Bekijk het antwoord
  • Verbranding (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Door een hogere lichaamstemperatuur kunnen koningsvissen sneller bewegen dan vissen van gelijke grootte met een lagere lichaamstemperatuur. Wat is hiervan een voordeel?

Bekijk het antwoord
  • Noemt een juist voordeel, bijvoorbeeld: ze kunnen sneller achter hun prooi aan zwemmen / ze kunnen sneller vluchten (1p)

Vraag 26 in het hele examen

Lichaamstemperatuur van een koningsvis in zee

Lichaamstemperatuur van een koningsvis in zee

Onderzoekers hebben de lichaamstemperatuur van een koningsvis gemeten terwijl hij in zee zwom. Hieronder staat een deel van deze meting in een diagram uitgezet. Lijndiagram van ongeveer 19:00 tot 22:20 uur. Horizontale as: tijd van de dag. Linker verticale as: temperatuur in °C (2 tot 18). Rechter verticale as: diepte in meter (0 tot 100), met de diepte naar beneden. Legenda: lichaamstemperatuur van de koningsvis (stippellijn), temperatuur van het zeewater (streeplijn) en zwemdiepte (volle lijn).

Vraag 27 1 punt

Over dit diagram (zie de bron) worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: Hoe dieper de koningsvis zwemt, hoe meer zijn lichaamstemperatuur daalt. Uitspraak 2: De koningsvis is tijdens de meting op meer dan 80 meter diepte geweest. Wat is juist?

  1. A alleen uitspraak 1
  2. B alleen uitspraak 2
  3. C beide uitspraken
  4. D geen van beide uitspraken
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 27 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Darmbacteriën

Opgavetekst

Darmbacteriën

In het verteringskanaal leven nuttige bacteriën en schadelijke bacteriën. Nuttige bacteriën bevorderen een goede werking van de darmen. Schadelijke bacteriën kunnen ontstekingen veroorzaken, waardoor verschillende ziekten kunnen ontstaan.

Vraag 31 1 punt

In het verteringskanaal leven nuttige en schadelijke bacteriën (zie de tekst). Om schadelijke bacteriën in de darmen te bestrijden, kunnen antibiotica gebruikt worden. Leg uit waardoor het gebruik van antibiotica ook nadelig kan zijn voor het goed functioneren van de darmen.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat antibiotica ook nuttige bacteriën in de darmen doden (1p)

Vraag 31 in het hele examen

Vraag 32 2 punten

In voedingsmiddelen met veel vezels komen bepaalde koolhydraten voor die samen als FOS aangeduid worden. Biologen vermoeden dat door FOS het aantal nuttige bacteriën in de darmen van muizen toeneemt. Ze doen een onderzoek om dit aan te tonen. Schrijf een werkplan op voor dit onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Eén groep muizen krijgt voeding met FOS, een andere groep krijgt dezelfde voeding zonder FOS (1p)
  • Het aantal nuttige bacteriën in de darmen van beide groepen muizen wordt (na enige tijd) vergeleken (1p)

Vraag 32 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Spruitjes

Opgavetekst

Spruitjes

Spruitjes zijn de okselknoppen van de spruitkoolplant (zie de afbeelding).
Spruitjes maken deel uit van gezonde voeding, omdat ze veel vitamine C en voedingsvezels bevatten.
Spruitjes stonden bekend om hun bittere smaak. Door kruising en selectie zijn er nu rassen die zoeter en minder bitter zijn. Dit proces heet veredeling en wordt uitgevoerd op plantenveredelingsbedrijven.

Bron 32

Figuur uit het examen

Foto van spruitjes aan de spruitkoolplant.

Voedingswaarde

voedingswaarde per 100 g gekookte spruitjes
energie189 kJ
koolhydraten5,2 g
vitamine C132 mg
voedingsvezels4,5 g

Vraag 37 1 punt

De voedingswaarde van 100 gram gekookte spruitjes staat in de tabel (zie de bron). Pubers hebben gemiddeld per dag 90 mg vitamine C nodig. Hoeveel gram gekookte spruitjes moet je minimaal eten om 90 mg vitamine C binnen te krijgen? Leg je antwoord uit met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • 68 gram (of nauwkeuriger), met een juiste berekening, bijvoorbeeld $90 : 132 \times 100 = 68{,}18$ (g) (1p)

Volgens de aanvulling op het correctievoorschrift (vraag 37) telt ook 69 gram gekookte spruitjes met een juiste berekening goed.

Vraag 37 in het hele examen

2023, tijdvak 1: Tandenpoetsen bij honden

Opgavetekst

Tandenpoetsen bij honden

Als honden veel tandplak hebben, kunnen ze een tandvleesontsteking krijgen. De dierentandarts adviseert de eigenaar dan om de tanden van de hond te poetsen.

Bron 41

Figuur uit het examen

Doorsnede van een hondentand, in het tandvlees en de kaak. De letters P, Q, R, S en T wijzen naar verschillende delen van de tand.

Vraag 49 1 punt

In de afbeelding (zie de bron) zie je een doorsnede van een tand van een hond. De delen hebben dezelfde namen en functies als bij de mens. Welke letter geeft het tandbeen aan?

  1. A letter P
  2. B letter Q
  3. C letter R
  4. D letter S
  5. E letter T
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 49 in het hele examen

Vraag 51 1 punt

Door het tandenpoetsen wordt de speekselproductie verhoogd. De dierentandarts legt uit dat daardoor de kans op een tandvleesontsteking wordt verlaagd. Leg uit hoe speeksel beschermt tegen tandvleesontsteking.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat speeksel bacteriën / ziekteverwekkers doodt of enzymen tegen bacteriën bevat, of dat speeksel bacteriën / ziekteverwekkers uit de mondholte wegspoelt (1p)

Vraag 51 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Chocolade

Vraag 1 1 punt

Asha, de hond van Michel, heeft chocolade-eitjes opgegeten. Michel brengt Asha meteen naar de dierenarts. De dierenarts heeft een middel om de peristaltische bewegingen in een deel van Asha's verteringskanaal om te keren.
Leg uit hoe een omkering van de richting van de peristaltische bewegingen kan voorkomen dat Asha ziek wordt.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg moet blijken dat de hond (Asha) dan de eitjes/chocolade gaat uitbraken, waardoor er minder of geen theobromine in haar bloed terechtkomt. (1p)

Vraag 1 in het hele examen

Bron 1

Figuur uit het examen

Kleurentabel met het gewicht van de hond (rijen) per soort chocolade: melkchocolade en pure chocolade. Rijen: 1-2 kg, 2-5 kg, 5-10 kg, 10-20 kg, 20-30 kg, 30-40 kg en >40 kg. Kolommen: hoeveelheid chocolade in gram: <3 g, 3-5 g, 5-10 g, 10-20 g, 20-50 g, 50-100 g, 100-150 g, 150-200 g en 200-300 g. Legenda: wit = geen klachten, lichtgrijs = milde klachten, middelgrijs = ernstige klachten, donkergrijs = levensbedreigend. De klachten staan alleen in de kleur van elke cel.

Vraag 3 1 punt

Hond Asha weegt 25 kilo. Ze heeft 15 eitjes van pure chocolade opgegeten. Elk chocolade-eitje weegt 8 g.
Welk type klachten gaat Asha krijgen volgens de informatie in de tabel?

Bekijk het antwoord
  • Asha krijgt ernstige klachten. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Brandnetels en vlinders

Opgavetekst

Brandnetels en vlinders

De brandnetel is een veel voorkomende vaste plant. De brandnetel heeft mannelijke en vrouwelijke planten. De vrouwelijke bloeiwijze bestaat uit vele kleine groene bloemetjes. De mannelijke planten hebben pluimen met kleine onopvallende bloemen. Als je zo'n pluim een tikje geeft, valt er veel stuifmeel uit. In de herfst sterven de stengels en bladeren af en overwintert de plant met alleen de ondergrondse worteldelen. Uit deze worteldelen groeien in de lente meerdere nieuwe planten met stengels, bladeren en bloemen.

De brandnetel is een belangrijke plant voor een aantal vlindersoorten zoals de kleine vos. Deze vlinders leggen hun eitjes op de onderkant van de bladeren van brandnetels. De groenbruine rupsen die uit de eitjes zijn gekomen eten de bladeren van de brandnetel. De rupsen worden veel gevangen door vogels zoals koolmezen die de rupsen aan hun jongen voeren. Rupsen die niet gevangen worden gaan zich verpoppen. Na de verpopping voeden de vlinders zich met nectar van de bloemen van de vlinderstruik.

Vraag 24 1 punt

De gevangen rupsen worden gevoerd aan de jongen van de koolmees. Rupsen bevatten vooral bouwstoffen die nodig zijn voor de groei en ontwikkeling van de jonge koolmees. Welke stoffen zijn dat?

  1. A eiwitten
  2. B koolhydraten
  3. C mineralen
  4. D vetten
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Aanvulling op het correctievoorschrift: bij vraag 24 krijgt de leerling altijd 1 scorepunt, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. De scoring staat daarom op 'custom': elke uitkomst levert 1 punt op. Het oorspronkelijke juiste antwoord is eiwitten (optie A).

Vraag 24 in het hele examen

2023, tijdvak 2: Medicijnresten in het oppervlaktewater

Vraag 34 2 punten

Het menselijk lichaam ziet medicijnen als gifstoffen die afgebroken moeten worden. Welk orgaan zorgt voor afbraak van medicijnen? En welk orgaan verwijdert medicijnresten uit het bloed?
Schrijf je antwoord zo op:
afbraak van medicijnen: ..............................................
medicijnresten verwijderen: .........................................

Bekijk het antwoord
  • Afbraak van medicijnen: de lever. (1p)
  • Medicijnresten verwijderen: de nier(en). (1p)

Vraag 34 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Pleuravocht

Vraag 4 1 punt

Nathan heeft problemen met zijn ademhaling. De huisarts stelt vast dat vocht zich heeft opgehoopt tussen zijn longvlies en zijn linkerlong. Dat wordt pleuravocht genoemd. De linkerlong kan daardoor minder uitgerekt worden dan normaal. Pleuravocht ontstaat door waterverlies uit de bloedvaten. Dit water wordt weer aangevuld, doordat in een bepaald orgaan water in het bloed opgenomen wordt. Welk orgaan heeft als taak water in het bloed op te nemen?

  1. A de darm
  2. B de lever
  3. C de maag
  4. D de nier
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Proefje met honing

Opgavetekst

Proefje met honing

Paul en Ria willen onderzoeken of in honing enzymen voorkomen die zetmeel kunnen afbreken. Ze vullen drie reageerbuizen met water, zetmeel en honing zoals in de afbeelding aangegeven. Ze mengen de vloeistoffen goed en doen in elke buis drie druppels van een bepaalde indicator. Direct nadat de indicator toegevoegd is, noteren Paul en Ria de kleur van de inhoud van de reageerbuis. Na 15 minuten noteren ze de kleur weer. De resultaten staan in de tabel.

kleur direct na toevoegen van de indicatorkleur na 15 minuten
reageerbuis 1geelbruingeelbruin
reageerbuis 2blauwzwartbruin
reageerbuis 3blauwzwartblauwzwart

Vraag 12 1 punt

Paul en Ria willen onderzoeken of in honing enzymen voorkomen die zetmeel kunnen afbreken. Ze doen een proefje met drie reageerbuizen en noteren de kleur van de inhoud direct na het toevoegen van de indicator en na 15 minuten (zie de tabel). Geef de naam van de indicator die Paul en Ria gebruikt hebben.

Bekijk het antwoord
  • Noemt jodium of joodoplossing. (1p)

Vraag 12 in het hele examen

Bron 9

Figuur uit het examen

Drie reageerbuizen met een pipet erboven, elk met drie druppels indicator. Buis 1: 1 mL water boven 5 mL honing. Buis 2: 1 mL zetmeel boven 5 mL honing. Buis 3: 1 mL zetmeel boven 5 mL water.

Vraag 13 2 punten

In reageerbuis 1 en in reageerbuis 3 is de kleur na 15 minuten onveranderd gebleven. Verklaar voor beide reageerbuizen hoe dit komt. Schrijf je antwoord zo op: reageerbuis 1: ........ reageerbuis 3: ........

Bekijk het antwoord
  • Reageerbuis 1: er is geen zetmeel aanwezig dat afgebroken kan worden. (1p)
  • Reageerbuis 3: er is geen enzym (in de honing) aanwezig dat zetmeel kan afbreken. (1p)

Per juiste verklaring 1 scorepunt. Voorbeelden van juiste antwoorden: in reageerbuis 1 is er geen zetmeel aanwezig dat afgebroken kan worden; in reageerbuis 3 is er geen enzym (honing) aanwezig dat zetmeel kan afbreken.

Vraag 13 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Yoghurt

Opgavetekst

Yoghurt

Joni wil zelf yoghurt maken door melkzuurbacteriën toe te voegen aan melk. Melkzuurbacteriën breken glucose in de melk af om energie vrij te maken. Hierbij ontstaat melkzuur. Dit proces heet melkzuurgisting en gaat als volgt:

glucose → melkzuur + energie

Vraag 14 1 punt

Ook menselijke cellen breken glucose af om energie vrij te maken. Menselijke cellen kunnen meer energie uit glucose halen dan melkzuurbacteriën. Daarvoor hebben menselijke cellen echter nog een gas nodig. Geef de naam van dit gas.

Bekijk het antwoord
  • Noemt zuurstof. (1p)

Vraag 14 in het hele examen

Vraag 15 1 punt

Joni maakt een lijst van materialen die ze nodig heeft om yoghurt te maken: 200 mL volle gesteriliseerde melk; 20 mL melkzuurbacteriën; 1 maatcilinder van 100 mL; 2 bekerglazen van 100 mL; huishoudfolie; een broedstoof ingesteld op 40 °C; een thermometer; een trechter; een bekerglas. Uit de materialenlijst kun je afleiden dat een bepaalde abiotische factor belangrijk is voor de melkzuurbacteriën. Welke factor is dat?

Bekijk het antwoord
  • Noemt temperatuur. (1p)

Vraag 15 in het hele examen

Vraag 16 1 punt

In yoghurt bevinden zich levende bacteriën. Als je yoghurt hebt gegeten, bereiken veel van deze bacteriën de twaalfvingerige darm niet levend. Leg uit hoe dat komt.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat bacteriën worden gedood door (stoffen in) maagsap of speeksel. (1p)

Vraag 16 in het hele examen

Bron 11

Figuur uit het examen

Tekening van het verteringsstelsel van de mens, met de letters P, Q, R en S.

Vraag 17 1 punt

De voedingsstoffen in yoghurt worden afgebroken door verteringsenzymen. Welke twee letters in de afbeelding geven organen aan die verteringsenzymen maken?

  1. A de letters P en Q
  2. B de letters P en R
  3. C de letters P en S
  4. D de letters Q en R
  5. E de letters Q en S
  6. F de letters R en S
Bekijk het antwoord

Antwoord: F

Vraag 17 in het hele examen

Bron 12

In de tabel staan gegevens over de voedingswaarde van yoghurt.

energie (kJ/100 mL)eiwit (g/100 mL)koolhydraten (g/100 mL)vet (g/100 mL)water (g/100 mL)
magere yoghurt1403,44,50,190,0
halfvolle yoghurt2053,55,21,688,7
volle yoghurt2703,84,53,586,2

Vraag 18 1 punt

In de tabel staan gegevens over de voedingswaarde van yoghurt. Hoeveel gram eiwit bevat 250 mL halfvolle yoghurt? Rond je antwoord af op één decimaal.

Bekijk het antwoord
  • Noemt 8,8 gram eiwit. (1p)

Halfvolle yoghurt bevat 3,5 gram eiwit per 100 mL: 250 : 100 x 3,5 = 8,75, afgerond 8,8 gram.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 19 2 punten

Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de hoeveelheden energie die de drie typen yoghurt leveren (zie de tabel).

Bekijk het antwoord
  • De verticale as is juist ingedeeld en benoemd met grootheid en eenheid (energie, kJ/100 mL), en de drie typen yoghurt zijn bij het diagram of met een legenda aangegeven. (1p)
  • De juiste getallen zijn uitgezet als drie juiste staven: 140, 205 en 270 kJ/100 mL. (1p)

Staafdiagram met een verticale as ‘energie (kJ/100 mL)’ van 0 tot ongeveer 300. Drie staven: magere yoghurt 140, halfvolle yoghurt 205 en volle yoghurt 270. De drie typen yoghurt zijn bij het diagram benoemd of met een legenda aangegeven.

Als bij de verticale as de grootheid en/of eenheid ontbreekt, geen scorepunt toekennen. De juiste getallen zijn 140, 205 en 270 kJ/100 mL.

Vraag 19 in het hele examen

2022, tijdvak 1: Leven met diabetes

Opgavetekst

Leven met diabetes

Jarno heeft de ziekte diabetes type 1. Zijn eilandjes van Langerhans maken geen insuline. Jarno houdt bij hoeveel koolhydraten hij eet en berekent dan hoeveel insuline hij moet inspuiten. Voor elke 8 gram koolhydraten die hij eet, moet Jarno 1 eenheid insuline inspuiten.

Bron 34

In de tabel zie je de voedingswaarden van ontbijtkoek per 100 gram.

per 100 gram
energie1251 kJ
vetten1,0 gram
koolhydraten67,4 gram
vezels2,8 gram
eiwitten2,7 gram
zout0,28 gram

Vraag 45 2 punten

Jarno neemt als tussendoortje een plak ontbijtkoek van 70 gram. In de tabel zie je de voedingswaarden van ontbijtkoek per 100 gram. Hoeveel eenheden insuline moet Jarno inspuiten na het eten van zijn tussendoortje? Leg je antwoord uit met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Een juiste berekening van de hoeveelheid koolhydraten: 67,4 : 100 x 70 = 47,18 gram. (1p)
  • Een juiste berekening van de eenheden insuline op basis van de berekende hoeveelheid koolhydraten: 47,18 : 8 = 6 eenheden. (1p)

De berekening is 67,4 : 100 x 70 = 47,18 gram koolhydraten, en 47,18 : 8 = 6 eenheden. Ook 5,89 of 5,9 eenheden is goed.

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 1 punt

Na vertering van de ontbijtkoek worden de koolhydraten in het bloed opgenomen. In welk deel van het verteringsstelsel worden de meeste koolhydraten opgenomen?

  1. A in de maag
  2. B in de dunne darm
  3. C in de dikke darm
  4. D in de endeldarm
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 46 in het hele examen

Dagboek van Jarno

Dagboek van Jarno
Handgeschreven dagboek, datum 29-10.
MeetmomentTijdGlucose (mmol/L)
6u6,2
N.O.: na het ontbijt8u8,3
V.L.: voor de lunch12u2,9
N.L.: na de lunch13u8,3
V.A.: voor het avondeten17u5,2
N.A.: na het avondeten19u10,1
V.S.: voor het slapengaan22u17,6

Vraag 47 1 punt

Jarno meet regelmatig de hoeveelheid glucose in zijn bloed en noteert de waarden in mmol/L in zijn dagboek. Hieronder zie je een dag uit zijn dagboek. Vlak voor het slapen heeft Jarno een hoog glucosegehalte in zijn bloed. Een mogelijke verklaring is dat Jarno vergeten is om na het eten insuline in te spuiten. Geef nog een andere verklaring voor het hoge glucosegehalte.

Bekijk het antwoord
  • Jarno heeft nog iets (met koolhydraten) gegeten of gedronken voordat hij ging slapen. (1p)

Vraag 47 in het hele examen

Bron 36

Figuur uit het examen

Doorsnede van een nier, met de letters P, Q, R en S. S wijst een buis aan die van de onderkant van de nier naar beneden loopt.

Vraag 48 1 punt

Als er te veel glucose in het bloed aanwezig is, komt een deel van de glucose in de urine terecht. Dat gebeurt in deel P van de nier (zie de afbeelding). Geef de naam van deel P.

Bekijk het antwoord
  • Noemt de nierschors. (1p)

Vraag 48 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Bètablokkers

Opgavetekst

Bètablokkers

Bètablokkers worden voorgeschreven aan mensen met een te hoge bloeddruk en aan mensen met hartproblemen. Bètablokkers verlagen de hartslag en de bloeddruk.

Gemiddelde bloeddruk naar leeftijd en geslacht

Op het internet vind je de volgende informatie over bloeddruk. De bloeddruk wordt gemeten in mmHg.

Leeftijd (jaar)Gemiddelde bloeddruk mannen (in mmHg)Gemiddelde bloeddruk vrouwen (in mmHg)
30-39128115
40-49131120
50-59136127
60-69143137

Voor iedereen geldt: een bloeddruk hoger dan 140 mmHg is een te hoge bloeddruk.

Vraag 3 1 punt

Een bijwerking van bètablokkers is een verminderde speekselproductie. Verminderde speekselproductie geeft een grotere kans op gaatjes in tanden en kiezen. Leg uit waarom de verminderde speekselproductie de kans op gaatjes groter maakt.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat door de verminderde speekselproductie in de mond minder bacteriën doodgaan, waardoor er meer kans op gaatjes (cariës) is. (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Bron 3

Figuur uit het examen

Schematische tekening van een romp van een mens, met letters bij de organen.

Vraag 4 1 punt

Bètablokkers worden, net zoals schadelijke stoffen, afgebroken door een orgaan. In de afbeelding zie je een romp van een mens schematisch getekend. Met welke letter wordt het orgaan aangegeven dat schadelijke stoffen afbreekt?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de letter P. (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Wit en bruin vet

Vraag 13 1 punt

Vet in bruine vetcellen wordt afgebroken om warmte te produceren. Hoe heet het stofwisselingsproces waarbij warmte vrijkomt?

Bekijk het antwoord
  • Noemt verbranding. (1p)

Vraag 13 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Atypische myopathie

Opgavetekst

Atypische myopathie

Atypische myopathie is een paardenziekte. De ziekte kan ontstaan als paarden vruchten van de esdoorn eten. Door de gifstof in de vruchten wordt de stofwisseling in de spiercellen verstoord. In een later stadium worden spiercellen afgebroken en door een verstoring van het uitscheidingsstelsel komen eiwitten in de urine terecht. Een paard kan aan deze ziekte overlijden.

Vraag 33 1 punt

Door de verstoring van de stofwisseling in de spiercellen kunnen vetten niet meer als brandstof gebruikt worden. Noem een brandstof die de spiercellen dan nog wel kunnen gebruiken.

Bekijk het antwoord
  • Noemt glucose, koolhydraten of eiwitten. (1p)

Vraag 33 in het hele examen

Vraag 35 1 punt

In welk orgaan worden eiwitten toegevoegd aan de urine?

  1. A in de dikke darm
  2. B in de lever
  3. C in de maag
  4. D in de nieren
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 35 in het hele examen

Bron 15

Figuur uit het examen

Foto van de vruchten die Anna op de grond heeft gevonden en meegenomen.

Deel van de determineertabel

NummerKenmerkUitkomst
1aDe vruchten hebben één of meer vleugeltjes.zie 2
1bDe vruchten hebben geen vleugeltjes.robinia
2aDe vrucht bestaat uit één of twee zaden.zie 3
2bDe vrucht bestaat uit meer dan twee zaden.linde
3aDe zaden en de vleugeltjes zijn met elkaar verbonden.iep
3bAlleen de zaden zijn met elkaar verbonden.esdoorn

Vraag 36 1 punt

Anna wil bij een boer een weiland huren voor haar paard. In het weiland staan bomen die ze niet kent. Op de grond liggen vruchten die ze meeneemt om te controleren of ze veilig zijn voor haar paard. In de afbeelding zie je wat Anna heeft meegenomen. Daaronder zie je een deel van de determineertabel die Anna raadpleegt. Is het weiland veilig voor het paard van Anna? Leg je antwoord uit met behulp van de determineertabel.

Bekijk het antwoord
  • Antwoordt nee: het weiland is niet veilig, met een uitleg waaruit blijkt dat dit de zaden van de esdoorn zijn. (1p)

Vraag 36 in het hele examen

2022, tijdvak 2: Apen op Sumatra

Opgavetekst

Bron 24

Figuur uit het examen

Stamboom die de afstamming van apen weergeeft volgens de evolutietheorie, met de groepen halfapen, apen van de nieuwe wereld en apen van de oude wereld.

Apen op Sumatra

In het tropisch regenwoud op Sumatra leven orang-oetans en spookdiertjes.

Orang-oetans zijn mensapen met een roodbruine vacht. Ze leven hoog in de bomen en voeden zich vooral met vruchten, bladeren en boomschors.

Spookdiertjes zijn halfapen met een lichtbruine vacht. Ze hebben grote ogen waarmee ze in het donker goed kunnen zien. Spookdiertjes zijn vleeseters. Ze gaan ’s nachts op jacht en doden hun prooi met hun scherpe tanden.

Vraag 48 2 punten

Het spijsverteringskanaal van orang-oetans is in verhouding veel langer dan dat van spookdiertjes. Leg dat uit.

Bekijk het antwoord
  • Noemt dat orang-oetans zich met plantaardig voedsel voeden, en spookdiertjes met dierlijk voedsel. (1p)
  • Noemt dat plantaardig voedsel moeilijker verteerbaar is, en dierlijk voedsel makkelijker verteerbaar. (1p)

Vraag 48 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Watervergiftiging

Bron 5

Figuur uit het examen

Schematische tekening van de huid, met de letters P, Q, R en S.

Vraag 16 1 punt

Sporters die intensief trainen, verliezen water met zouten door de huid. Om watervergiftiging te voorkomen, krijgen zij het advies om water met mineraalzouten te drinken. In de afbeelding zie je een schematische tekening van de huid. Welke letter geeft een deel aan dat water met zouten uitscheidt?

  1. A letter P
  2. B letter Q
  3. C letter R
  4. D letter S
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Koemelk-allergie

Vraag 18 2 punten

Eiwitten worden verteerd met behulp van verteringssappen. Noteer twee verschillende klieren die verteringssappen produceren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee verschillende klieren die verteringssappen produceren. (2p)

Per juiste klier 1 punt, met een maximum van 2 punten. Juiste klieren: speekselklier(en), maagsapklier(en), darmsapklier(en), alvleesklier.

Vraag 18 in het hele examen

Vraag 20 1 punt

Koemelk bevat mineralen. Het grootste gedeelte van deze mineralen wordt opgenomen in het bloed. Op welke manier verlaten mineralen die niet in het bloed zijn opgenomen het lichaam van de baby?

  1. A via de ontlasting
  2. B via de urine
  3. C via zweet
Bekijk het antwoord

Antwoord: A

Vraag 20 in het hele examen

Bron 7

In de tabel staan de voedingswaarden van verschillende insecten en van koemelk, per 100 gram of per 100 mL. Het vraagteken staat voor een groep energierijke voedingsstoffen.

eiwitten (g)? (g)vetten (g)
insecten
keverlarven20,812,02,0
sprinkhanen14,33,32,2
rupsen6,71,92,1
koemelk
volle melk3,34,53,4

Vraag 21 2 punten

Lars is 14 maanden oud en heeft koemelk-allergie. Om Lars voldoende eiwitten te laten eten, geeft zijn moeder hem gekookte insecten te eten. In de tabel staan de voedingswaarden van verschillende insecten en van koemelk, per 100 gram of per 100 mL. Het vraagteken staat voor een groep energierijke voedingsstoffen. Hoeveel gram sprinkhanen moet zijn moeder hem geven, zodat Lars evenveel eiwitten binnen krijgt als met een glas volle melk van 200 mL? Leg je antwoord uit met een berekening. Rond af op een heel getal.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de hoeveelheid eiwitten in een glas volle melk van 200 mL: 2 x 3,3 = 6,6 gram. (1p)
  • Berekent de hoeveelheid sprinkhanen met de berekende hoeveelheid eiwitten, op de juiste manier afgerond op een heel getal: 6,6 : 14,3 x 100 = 46 gram. (1p)

Voorbeeld van een juiste berekening: een glas volle melk bevat 2 x 3,3 = 6,6 gram eiwitten; 6,6 : 14,3 x 100 = 46 gram sprinkhanen. Het antwoord moet 46 gram zijn, afgerond op een heel getal, uitgaande van de eigen eiwitberekening.

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

In bovenstaande tabel met de voedingswaarden is de naam van een groep energierijke voedingsstoffen vervangen door een vraagteken. Welke naam moet bij het vraagteken worden ingevuld?

Bekijk het antwoord
  • Noemt koolhydraten. (1p)

Vraag 22 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Botulisme

Vraag 33 1 punt

Botulisme is een ernstige voedselvergiftiging die ontstaat doordat bepaalde bacteriën in voedsel een giftige stof maken. De giftige stof wordt in de dunne darm in het bloed opgenomen. In welk orgaan komt deze stof daarna het eerst terecht?

  1. A in het hart
  2. B in de lever
  3. C in een long
  4. D in de maag
Bekijk het antwoord

Antwoord: B

Vraag 33 in het hele examen

2022, tijdvak 3: Plasticafval in zee

Opgavetekst

Gevolgen van plasticafval

Enkele gevolgen van plasticafval in zee zijn:

1 Het plastic houdt licht tegen.

2 Plastic op de zeebodem verhindert dat er zuurstof in de bodem komt.

3 Vissen en zeevogels nemen plastic met het voedsel op.

4 Plastic geeft schadelijke stoffen af.

5 Microscopisch kleine plasticdeeltjes komen in eencellige plantjes en diertjes (plankton) terecht.

Vraag 38 1 punt

De gezondheid van de Noordse stormvogel gaat achteruit als plastic zich ophoopt in zijn maag. Leg uit hoe plastic in de maag een vogel ziek kan maken.

Bekijk het antwoord
  • Legt uit hoe het plastic in de maag de vogel ziek maakt, bijvoorbeeld doordat het plastic schadelijke stoffen afgeeft, de maag beschadigt, de vertering belemmert, of de maag vol doet raken zodat de vogel minder voedingsstoffen binnenkrijgt. (1p)

Vraag 38 in het hele examen

2021, tijdvak 1: Cassave

Opgavetekst

Cassave

Boer Winston verbouwt op zijn land cassaveplanten (zie afbeelding 1). De knollen van deze plant worden cassave genoemd en zijn voedzaam (zie afbeelding 2). Om cassave te oogsten trekt boer Winston de planten uit de grond en haalt de knollen eraf. Na de oogst kiest hij sterke stammen en hakt die in stukken van 15 cm. Deze stukken steekt hij weer in de grond, waar ze uitgroeien tot nieuwe cassaveplanten.

Bron 21

voedingsstofhoeveelheid
energie1914 kJ
eiwitten1,4 gram
koolhydraten67,3 gram
vetten19,6 gram
zout2,5 gram

Voedingswaarden per 100 gram cassavechips.

Vraag 26 2 punten

De cassaveknollen van boer Winston worden verwerkt tot chips. In de tabel staan de voedingswaarden van cassavechips. Eén gram koolhydraten levert 16,8 kJ energie. Bereken voor één zak cassavechips van 225 gram hoeveel energie de koolhydraten leveren. Laat je berekening zien.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de energie van de koolhydraten per 100 gram: 67,3 x 16,8 kJ = 1130,64 kJ (1p)
  • Berekent de energie voor één zak van 225 gram, uitgaande van de berekende hoeveelheid energie (ongeveer 2544 kJ) (1p)

Als de kandidaat beide rekenstappen in één juiste formule verwerkt met een juiste uitkomst, mogen beide punten toegekend worden. Model: 67,3 x 16,8 kJ = 1130,64 kJ; 1130,64 kJ x 225 : 100 = 2544 kJ (of nauwkeuriger).

Vraag 26 in het hele examen

Bron 22

Figuur uit het examen

Lijntekening van het menselijke verteringsstelsel, van mond tot en met endeldarm, met onder meer de maag, de lever, de dunne darm en de dikke darm.

Vraag 27 2 punten

Op de uitwerkbijlage staat een afbeelding van het menselijke verteringsstelsel. Als je cassavechips eet, worden in bepaalde organen stoffen uit de cassavechips in het bloed opgenomen. Kleur twee van die organen in.

Bekijk het antwoord
  • Altijd 2 punten, ongeacht de ingekleurde organen (aanvulling op het correctievoorschrift) (2p)

Aanvulling op het correctievoorschrift (CvTE): bij vraag 27 moeten altijd 2 scorepunten worden toegekend, ongeacht of er wel of geen antwoord is gegeven en ongeacht het gegeven antwoord. Toets dus niet op welke organen zijn ingekleurd. Het oorspronkelijke model (maag, twaalfvingerige darm of dunne darm, dikke darm; 1 punt per juist orgaan) vervalt.

Vraag 27 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Mondademhaling

Opgavetekst

Mondademhaling

Reva en haar tweelingbroer Milan zijn bij de huisarts, omdat Reva een luchtweginfectie heeft. Reva heeft de gewoonte om door haar mond in te ademen. Haar broer Milan ademt meestal door zijn neus.

Vraag 2 1 punt

De huisarts vertelt dat Reva ook meer kans heeft op tandbederf, doordat haar slijmvliezen vaker uitdrogen. Welke laag van een tand wordt als eerste aangetast bij tandbederf?

Bekijk het antwoord
  • Het glazuur. (1p)

Vraag 2 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Coeliakie

Opgavetekst

Coeliakie

Coeliakie is een auto-immuunziekte. Bij deze ziekte bestrijden bloedcellen het eiwit gluten. Gluten komt voor in bepaalde voedingsmiddelen. Doordat de bloedcellen gluten gaan bestrijden, raakt bij mensen met coeliakie het darmslijmvlies beschadigd. Op lange termijn ontstaat bij hen botontkalking door een gebrek aan kalkzouten.

Vraag 20 1 punt

Leg uit waardoor mensen met coeliakie een gebrek aan kalkzouten krijgen.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg moet blijken dat door het beschadigde darmslijmvlies minder kalkzouten (voedingsstoffen) kunnen worden opgenomen. (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Tot welke groep voedingstoffen behoren kalkzouten?

  1. A tot de eiwitten
  2. B tot de koolhydraten
  3. C tot de mineralen
  4. D tot de vitaminen
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 21 in het hele examen

2021, tijdvak 2: De maag

Opgavetekst

De maag

De maag

Tekening van de maag, aangeduid met ‘maag’. Aan de bovenkant sluit een buis aan op de maag, aangeduid met P. Aan de onderkant ligt een gebogen darmdeel, aangeduid met Q.

Vraag 24 2 punten

In de afbeelding zie je de maag en twee andere organen. Wat is de naam van de organen die worden aangegeven met de letters P en Q? Schrijf je antwoord zo op: letter P = ………………………. letter Q = ……………………….

Bekijk het antwoord
  • Letter P: de slokdarm. (1p)
  • Letter Q: de twaalfvingerige darm (dunne darm). (1p)

Vraag 24 in het hele examen

Vraag 25 1 punt

In de afbeelding zie je de maag en twee andere organen. De drie organen horen bij hetzelfde orgaanstelsel. Schrijf de naam van dit orgaanstelsel op.

Bekijk het antwoord
  • Het (spijs)verteringsstelsel. (1p)

Vraag 25 in het hele examen

Vraag 26 1 punt

Drie functies van organen zijn: 1 bacteriën bestrijden 2 vetten emulgeren 3 voedsel kneden. Wat is een functie van de maag?

  1. A alleen 1
  2. B alleen 2
  3. C alleen 3
  4. D 1 en 2
  5. E 1 en 3
  6. F 2 en 3
Bekijk het antwoord

Antwoord: E

Vraag 26 in het hele examen

Enzymactiviteit bij verschillende pH

Enzymactiviteit bij verschillende pH

Lijndiagram met op de horizontale as de pH (0 tot 12) en op de verticale as de enzymactiviteit. Enzym P (streeplijn) heeft een smalle piek rond pH 2,5. Enzym Q (doorgetrokken lijn) heeft een piek rond pH 6,5. Enzym R (stippellijn) heeft een piek rond pH 8.

Vraag 27 1 punt

In maagsap komen enzymen voor. De activiteit van enzymen is afhankelijk van het zuurgehalte (pH). Hoe hoger de pH, hoe minder zuur er aanwezig is. In het diagram zie je de activiteit van drie verschillende enzymen (P, Q, R) uit het menselijk lichaam weergegeven. Een van de drie enzymen is actief in maagsap, de andere twee zijn actief in darmsap. Welk enzym is actief in maagsap? Leg je antwoord uit.

Bekijk het antwoord
  • Enzym P, met een uitleg waaruit blijkt dat maagsap zuur is en dat enzym P het meest actief is in een zure omgeving (bij een pH van ongeveer 2,5). (1p)

Vraag 27 in het hele examen

2021, tijdvak 2: Alfalfa

Opgavetekst

Alfalfa

Abdel en Els willen voor biologie een proefje met alfalfa doen. Op internet vinden ze de volgende informatie:

Alfalfa is een kiemgroente. Het zaaien van alfalfa is gemakkelijk. De zaadjes kunnen in het licht of in het donker ontkiemen. De kiemplantjes kunnen al na zes dagen gegeten worden. Alfalfa is gezond en zit vol eiwitten, mineralen en vitamines.

Abdel en Els laten 50 alfalfazaadjes in het donker ontkiemen en 50 alfalfazaadjes in het licht. In het donker blijven de kiemplantjes wit, in het licht worden ze groen.

Alfalfa

Alfalfa

Foto van een grote hoeveelheid alfalfakiemplantjes, dicht op elkaar.

Voedingswaarden per 100 gram

energie (kJ)water (gram)eiwitten (gram)koolhydraten (gram)vetten (gram)
alfalfa9793,02,02,70,1
slasaus114062,70,48,826,7
tomaten8595,40,72,90,4

Vraag 43 2 punten

Abdel kweekt thuis ook alfalfa. Hij maakt een salade van 200 gram tomaten, 50 gram alfalfa en 1 eetlepel slasaus (10 gram). Hieronder zie je een tabel met voedingswaarden van deze voedingsmiddelen. Hoeveel energie bevat de salade van Abdel? Leg je antwoord uit met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • De energie van de drie voedingsmiddelen is juist berekend, bijvoorbeeld tomaten 2 x 85 = 170 kJ, alfalfa 0,5 x 97 = 48,5 kJ en slasaus 10 : 100 x 1140 = 114 kJ. (1p)
  • De juiste uitkomst van de totale hoeveelheid energie, op basis van de berekeningen: 332,5 of 333 kJ. (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Hemochromatose

Vraag 17 1 punt

Door de ziekte hemochromatose worden er te veel ijzerzouten uit het voedsel in het bloed opgenomen. Het teveel aan ijzer komt onder andere terecht in de alvleesklier. Hierdoor raken de groepjes cellen beschadigd die insuline produceren. Hoe worden die groepjes cellen genoemd?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de eilandjes van Langerhans. (1p)

Vraag 17 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Leverschade

Vraag 19 1 punt

De lever kan beschadigd raken door het drinken van veel alcohol of het gebruik van bepaalde medicijnen. Enkele functies die organen in het lichaam kunnen hebben, zijn: 1 het afbreken van gifstoffen, 2 het maken van adrenaline, 3 het maken van enzymen voor de spijsvertering, 4 het opslaan van reservestof. Welke twee cijfers geven functies van de lever aan?

  1. A 1 en 2
  2. B 1 en 3
  3. C 1 en 4
  4. D 2 en 3
  5. E 2 en 4
  6. F 3 en 4
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 19 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Biologische mais

voedingswaarde per 100 gram

voedingsmiddelenergie (kJ)eiwitten (g)koolhydraten (g)vetten (g)water (g)
maiskorrels (gekookt)292312184
maisolie3700001000
maismeel1445085014
popcorn14421171410

Vraag 46 1 punt

In de tabel staat de voedingswaarde per 100 gram van gekookte maiskorrels, maisolie, maismeel en popcorn. Leg met behulp van de gegevens uit de tabel uit waardoor popcorn meer kilojoules aan energie levert dan een gelijke hoeveelheid gekookte maiskorrels.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg moet blijken dat popcorn meer energierijke stoffen bevat, of meer eiwitten, koolhydraten of vetten, of minder water bevat dan (een gelijke hoeveelheid) maiskorrels. (1p)

Vraag 46 in het hele examen

2021, tijdvak 3: Ziektes bij landbouwdieren

Vraag 54 1 punt

Veel dieren in de landbouw zijn besmet met de bacterie salmonella. Een van de verschijnselen na infectie is diarree. Diarree ontstaat als een bepaald deel van het darmkanaal niet voldoende water uit de onverteerde resten opneemt, waardoor de ontlasting dun en waterig is. Door een salmonella-infectie wordt een bepaald deel van het darmkanaal aangetast, waardoor diarree ontstaat. Hoe heet dit deel van het darmkanaal?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de dikke darm. (1p)

Vraag 54 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Cafeïne

Opgavetekst

Cafeïne

Cafeïne

Staafdiagram. Verticale as: deel van de kinderen (%), van 0 tot 90. Horizontale as: koffie, thee, cola en energiedrank. Per drank drie staven, een per leeftijdsgroep: 2-5 jaar (donkergrijs), 6-12 jaar (lichtgrijs) en 13-17 jaar (grijs).

Vraag 16 1 punt

Bij een grote groep kinderen is onderzocht hoeveel van die kinderen dranken met cafeïne drinken (zie de afbeelding). Naar aanleiding van het diagram worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: in elke leeftijdsgroep zijn er meer kinderen die cafeïne binnenkrijgen met energiedrank dan met het drinken van koffie. Uitspraak 2: hoe ouder de kinderen zijn, hoe meer kinderen cola drinken. Welke uitspraak is juist?

  1. A geen van beide uitspraken
  2. B alleen uitspraak 1
  3. C alleen uitspraak 2
  4. D uitspraak 1 en uitspraak 2
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 16 in het hele examen

Bron 10

Figuur uit het examen

Tekening van de lever en het verteringsstelsel, met de grote bloedvaten erachter. Bij de bloedvaten staan de namen holle ader (bovenaan) en aorta (rechts). De letters Q, R, S en T wijzen bloedvaten aan.

Vraag 18 1 punt

Cafeïne wordt in het verteringsstelsel opgenomen in het bloed. De lever breekt cafeïne uit het bloed af. Welke letter geeft het bloedvat aan waarin cafeïne het eerst terechtkomt vanuit het verteringsstelsel?

  1. A letter Q
  2. B letter R
  3. C letter S
  4. D letter T
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 18 in het hele examen

Voedingswaarde energiedrank en energiebehoefte

per 100 mlenergie (kJ)eiwitten (g)koolhydraten (g)vetten (g)water (g)cafeïne (mg)mineralen (mg)
energiedrank3400,0200,0793238
leeftijd jongensdagelijkse energiebehoefte (kJ)
9-13 jaar10.600
14-18 jaar14.000
19-30 jaar12.900

Vraag 19 2 punten

In de tabellen hieronder staan gegevens over de voedingswaarde van een energiedrank en de energiebehoefte van jongens. Tomas is 17 jaar en drinkt op een dag vier blikjes energiedrank. Eén blikje bevat 250 milliliter. Hoeveel procent van zijn dagelijkse energiebehoefte levert de energiedrank uit die vier blikjes? Leg je antwoord uit met een berekening.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de hoeveelheid energie in 1000 ml energiedrank: 4 x 250 ml = 1000 ml, en 10 x 340 = 3400 kJ (1p)
  • Berekent het gevraagde percentage uit de berekende energie, met de energiebehoefte van 14-18 jaar (14.000 kJ): 3400 : 14.000 x 100% = 24% (of nauwkeuriger) (1p)

Een nauwkeuriger percentage dan 24% (bijvoorbeeld 24,3%) is ook goed.

Vraag 19 in het hele examen

2019, tijdvak 1: Gaan met die banaan

Opgavetekst

banaan (per 100 gram)

banaan (per 100 gram)
energie400 kJ
eiwitten1,0 gram
koolhydraten (zetmeel, glucose)20,0 gram
water74,0 gram
voedingsvezels2,0 gram
overige voedingsstoffen3,0 gram

Vraag 20 1 punt

In de tabel ontbreken de gegevens van een groep voedingsstoffen die als brandstof kunnen dienen. Welke groep ontbreekt?

Bekijk het antwoord
  • Vetten (1p)

Vraag 20 in het hele examen

Vraag 21 1 punt

Bananen bevatten voedingsvezels. Leg uit wat de gunstige invloed is van voedingsvezels op het verteringskanaal.

Bekijk het antwoord
  • Voedingsvezels stimuleren de darmperistaltiek (de beweging van de darm) (1p)

Vraag 21 in het hele examen

Vraag 22 1 punt

Ali druppelt wat jodium op een stukje banaan. De jodium geeft een blauwzwarte verkleuring. Geef de naam van de voedingsstof die Ali hiermee aantoont in de banaan.

Bekijk het antwoord
  • Zetmeel (1p)

Vraag 22 in het hele examen

Bron 13

Figuur uit het examen

Doorsnede van een nier. De letter P wijst naar een deel van de nier.

Vraag 23 1 punt

Bananen bevatten veel kalium. Een teveel aan kalium in het bloed wordt door de nieren uitgescheiden. Deel P in de afbeelding geeft een deel van de nier aan dat betrokken is bij die uitscheiding. Hoe heet deel P?

  1. A nierbekken
  2. B niermerg
  3. C nierschors
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 23 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Voedsel van mensachtigen

Opgavetekst

Voedsel van mensachtigen

Volgens de evolutietheorie stamt de tegenwoordige mens, Homo sapiens, af van andere mensachtigen, waaronder Homo erectus en Australopithecus afarensis. Wetenschappers hebben de voeding van de mensachtigen in kaart gebracht (zie de tabel). Tot 10.000 jaar geleden aten mensachtigen en mensen planten uit de omgeving en gingen ze af en toe op jacht. Ongeveer 10.000 jaar geleden ontstonden landbouw en veeteelt. Daardoor gingen mensen meer graan, vlees en zuivel eten.

periodesoortvoedsel
4 tot 2 miljoen jaar geledenAustralopithecus afarensishoofdzakelijk plantaardig voedsel (vruchten, bladeren, knollen, wortels); aangevuld met insecten
2 miljoen tot 200.000 jaar geledenHomo erectushoofdzakelijk plantaardig voedsel (vruchten, bladeren, knollen, wortels); aangevuld met insecten, prooidieren en honing
200.000 tot 10.000 jaar geledenHomo sapiensplantaardig voedsel (vruchten, bladeren, knollen, stengels, wortels, zaden); aangevuld met insecten, prooidieren en honing
10.000 jaar geleden tot hedenHomo sapiensplantaardig voedsel (granen, vruchten, bladeren, stengels, knollen, wortels); veel dierlijk voedsel (runderen, varkens, vogels, zuivelproducten); aangevuld met honing

Bij elke soort staat een foto van een schedel.

Vraag 3 2 punten

Volgens wetenschappers was het darmkanaal van Australopithecus afarensis langer dan dat van Homo sapiens. Leg uit dat de lengte van het darmkanaal een aanpassing is aan het type voedsel dat Australopithecus afarensis at.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat Australopithecus afarensis vooral plantaardig voedsel at (1p)
  • Uit de uitleg blijkt dat een langer darmkanaal plantaardig voedsel beter kan verteren, of dat plantaardig voedsel moeilijker te verteren is waardoor het darmkanaal langer moet zijn (1p)

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 5 1 punt

Homo erectus gebruikte werktuigen om het voedsel in stukken te snijden. Daardoor kon hij het voedsel makkelijker fijn kauwen. Leg uit waardoor fijngekauwd voedsel beter te verteren is dan grotere stukken voedsel.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat enzymen of verteringssappen beter op fijngekauwd voedsel kunnen inwerken, doordat fijngekauwd voedsel een groter oppervlak heeft (1p)

Vraag 5 in het hele examen

Vraag 6 1 punt

Homo sapiens is een echte alleseter. Dat is aan de kiezen te zien. Hoe heet het type kiezen dat voornamelijk bij alleseters voorkomt?

Bekijk het antwoord
  • Noemt knobbelkiezen (1p)

Vraag 6 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Citrusvruchten

Opgavetekst

Citrusvruchten

Citrusvruchten zijn vruchten van planten van het geslacht Citrus. Sinds duizenden jaren kruisen kwekers de verschillende citrusplanten onderling, waardoor steeds nieuwe varianten ontstaan. Oorspronkelijk kwamen alleen pompelmoesplanten, mandarijnplanten en sukadecitroenplanten voor. Uit deze drie soorten lieten kwekers andere citrusplanten ontstaan die andere citrusvruchten maken, zoals sinaasappels, citroenen en grapefruits.

Citrusvruchten

In de tabel staan enkele voedingswaarden van verschillende citrusvruchten, per 100 gram.

energiewaarde (kJ)koolhydraten (gram)voedingsvezels (gram)
citroen1533,02,0
grapefruit1566,61,4
mandarijn1939,80,9
sinaasappel2157,92,0

Vraag 45 2 punten

In de tabel staan enkele voedingswaarden van verschillende citrusvruchten, per 100 gram. Eén gram koolhydraten levert 16,8 kJ energie. Hoeveel procent van de energie in mandarijnen is afkomstig van koolhydraten? Leg je antwoord uit met een berekening en rond af op een heel getal.

Bekijk het antwoord
  • Berekent de hoeveelheid energie uit koolhydraten in mandarijnen: 9,8 x 16,8 = 164,64 kJ (1p)
  • Berekent het percentage op basis van de berekende energie, met als uitkomst een afgerond heel getal (85) (1p)

Uitkomst na afronding: 85 procent (164,64 x 100 / 193 = 85,3).

Vraag 45 in het hele examen

Vraag 46 2 punten

Koolhydraten leveren energie. Noem nog twee groepen voedingsstoffen die energie kunnen leveren.

Bekijk het antwoord
  • Noemt eiwitten (1p)
  • Noemt vetten (1p)

Vraag 46 in het hele examen

2019, tijdvak 2: Darmziekte

Opgavetekst

Darmziekte

NEC is een zeldzame darmziekte die bij te vroeg geboren baby's voorkomt. Door een slechte bloedaanvoer naar de darmen kan de binnenkant van de darmwand beschadigd raken.

Bloedsomloop

Bloedsomloop

Schema van de bloedsomloop met bloedvaten van het hoofd (boven) en van de benen (onder). Bij de bloedvaten staan de letters P, Q, R, S, T en U.

Keelholte

Keelholte

Doorsnede van de keelholte. De letters P en Q wijzen naar delen van de keel.

Vraag 50 1 punt

Bij een baby met NEC wordt het voedsel dat in haar maag zit, met een slangetje eruit gehaald. Hieronder zie je een doorsnede van de keelholte. Twee delen zijn met een letter aangegeven. Welke letter geeft het deel aan waar het slangetje doorheen gaat om het voedsel uit de maag te halen? En hoe heet dat deel?

Bekijk het antwoord
  • Noemt letter P en de naam slokdarm (1p)

Alleen bij een volledig juist antwoord (letter P en de naam slokdarm) 1 scorepunt toekennen.

Vraag 50 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Bilirubine

Vraag 33 1 punt

Bilirubine is een afvalstof die in de lever ontstaat bij de afbraak van rode bloedcellen. Bilirubine wordt samen met gal afgevoerd naar het verteringskanaal. Een deel van de bilirubine komt uiteindelijk in de ontlasting terecht. Drie delen van het verteringskanaal zijn: 1 dikke darm, 2 dunne darm, 3 endeldarm. In welke volgorde passeert bilirubine deze delen op weg naar de anus?

  1. A 1 – 2 – 3
  2. B 1 – 3 – 2
  3. C 2 – 1 – 3
  4. D 2 – 3 – 1
  5. E 3 – 1 – 2
  6. F 3 – 2 – 1
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 33 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Gif en poep

Vraag 41 1 punt

In de Mojavewoestijn in de Verenigde Staten leven bosratten die van giftige creosootstruiken eten. De ratten worden niet ziek van het gif. Wetenschappers hebben ontdekt dat in het verteringskanaal van deze ratten bacteriën leven die het gif afbreken. In een experiment kreeg een aantal van deze bosratten een behandeling met antibiotica. Daarna werden ze wél ziek als ze van de giftige struiken aten. Leg uit waardoor de bosratten na de behandeling met antibiotica wel ziek werden van het gif.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat de bacteriën (in het verteringskanaal van de bosratten) door antibiotica gedood worden (1p)

Vraag 41 in het hele examen

Vraag 42 2 punten

Bosratten die in andere delen van de Verenigde Staten leven, worden ziek als ze van creosootstruiken eten. Deze bosratten zijn wél gevoelig voor het gif. De wetenschappers vragen zich af of ze zulke bosratten ongevoelig voor het gif kunnen maken. Ze doen een onderzoek waarbij ze voedselbrokjes gebruiken die gemengd zijn met poep van bosratten uit de Mojavewoestijn. In die poep zitten veel darmbacteriën. Schrijf een werkplan op voor zo’n onderzoek.

Bekijk het antwoord
  • Een (groot) aantal gevoelige bosratten in twee groepen verdelen: de ene groep krijgt voedsel gemengd met poep (van ongevoelige ratten), de andere groep voedsel zonder die poep (1p)
  • (Na enige tijd) de gevoeligheid voor het gif in beide groepen vergelijken, door ze van creosootstruiken te laten eten (1p)

Vraag 42 in het hele examen

Vraag 43 1 punt

Romy en Ari spreken met elkaar over het onderzoek met gevoelige bosratten. Romy zegt dat dit onderzoek geen ongevoelige bosratten zal opleveren. Ze heeft geleerd dat bij mensen bacteriën in het voedsel niet levend in de dunne darm aankomen. Leg uit waardoor bij mensen de meeste bacteriën in het voedsel niet levend in de dunne darm aankomen.

Bekijk het antwoord
  • Uit de uitleg blijkt dat bacteriën gedood worden door (stoffen in) speeksel / maagsap / maagzuur (1p)

Vraag 43 in het hele examen

2018, tijdvak 1: Puberteit

Tabel 1 Gemiddelde energiebehoefte

leeftijd (jaar)mannen (kJ/dag)vrouwen (kJ/dag)
1 - 350004700
4 - 872006500
9 - 13106009500
14 - 181400010400
19 - 301280010200
31 - 50122009700
51 - 70110009000
71 en ouder93007800

Vraag 47 2 punten

In de informatie staat een tabel met gegevens over energiebehoefte. Op de uitwerkbijlage staat een stuk grafiekpapier. Maak op dit grafiekpapier een staafdiagram van de gemiddelde energiebehoefte per dag van mannen in de leeftijdsgroepen 4-8 jaar, 9-13 jaar, 14-18 jaar en 19-30 jaar.

Bekijk het antwoord
  • De verticale as is juist ingedeeld en benoemd (grootheid en eenheid), en de vier leeftijdsgroepen zijn juist aangegeven bij het diagram (1p)
  • De vier juiste getallen zijn juist uitgezet als vier staven (1p)

Staafdiagram met op de verticale as de energiebehoefte in kJ/dag, met schaalverdeling en benoeming, en op de horizontale as de leeftijdsgroepen 4-8 jaar, 9-13 jaar, 14-18 jaar en 19-30 jaar. Vier staven van de juiste hoogte voor mannen uit tabel 1: 4-8 jaar 7200 kJ/dag, 9-13 jaar 10600 kJ/dag, 14-18 jaar 14000 kJ/dag en 19-30 jaar 12800 kJ/dag.

Het eerste scorepunt niet toekennen als bij de verticale as de grootheid en/of de eenheid ontbreekt.

Vraag 47 in het hele examen

Informatie 3 Energiebehoefte en gewicht

De energiebehoefte van mensen hangt af van een aantal factoren. Eén van die factoren is de leeftijd. In tabel 1 is te zien dat de energiebehoefte het grootst is in de puberteit.

Als de voeding meer energie bevat dan iemand nodig heeft, bestaat de kans op overgewicht. Met de Body Mass Index (BMI) en tabel 2 kun je het lichaamsgewicht beoordelen.

Je berekent de BMI als volgt:

BMI = \frac{\text{gewicht (kg)}}{\text{lengte (m)}^2}

Tabel 2 BMI

BMIgewichtsklasse
< 18,5ondergewicht
18,5 - 25gezond gewicht
25 - 30overgewicht
30 - 40ernstig overgewicht

Vraag 49 2 punten

Tijdens de biologieles rekent Chantal haar BMI uit. Ze is 1,70 meter lang en weegt 58 kilogram. Wat is de BMI van Chantal? En tot welke gewichtsklasse behoort ze? Gebruik informatie 3. Schrijf je antwoord zo op: BMI: ... gewichtsklasse: ...

Bekijk het antwoord
  • BMI: 20 (of nauwkeuriger) (1p)
  • Gewichtsklasse: gezond gewicht (1p)

Vraag 49 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Katten

Bron 1

Figuur uit het examen

Tekening van het verteringsstelsel van een kat. Bij drie delen van het verteringskanaal staan de letters Q, R en S.

Vraag 3 2 punten

Het verteringsstelsel van een kat. In de afbeelding zie je het verteringsstelsel van een kat. De delen hebben dezelfde namen en functies als bij het verteringsstelsel van een mens.

Klieren geven verteringssappen met enzymen af aan de inhoud van de delen Q en R van het verteringsstelsel. Schrijf de namen op van twee van die verteringssappen.

Bekijk het antwoord
  • Noemt twee van de volgende verteringssappen: alvleessap, darmsap, maagsap (2p)

Per juist antwoord 1 punt. Voor het noemen van gal geen scorepunt toekennen.

Vraag 3 in het hele examen

Vraag 4 1 punt

In de afbeelding zie je het verteringsstelsel van een kat. De delen hebben dezelfde namen en functies als bij het verteringsstelsel van een mens.

In deel S van het verteringskanaal worden de meeste verteerde voedingsstoffen opgenomen in het bloed. Hoe heet dit deel van het verteringskanaal?

Bekijk het antwoord
  • Noemt de dunne darm (1p)

Vraag 4 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Slikken

Bron 2

Figuur uit het examen

Zijaanzicht van een doorsnede van het hoofd en de hals, met de wervels in de hals, de tong en het gehemelte. De afbeelding bevat geen letters.

Vraag 6 1 punt

In de afbeelding zie je enkele delen in het hoofd en de hals die betrokken zijn bij het slikken. Eén van die delen is de huig. Wat wordt bij het slikken door de huig afgesloten?

  1. A de keelholte
  2. B de luchtpijp
  3. C de neusholte
  4. D de slokdarm
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 6 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Vetten en hormonen

Vraag 28 1 punt

Voedingsstoffen kunnen worden gebruikt als bouwstof, als brandstof en als reservestof. Waarvoor worden vetten in het lichaam gebruikt?

  1. A alleen als bouwstof en als brandstof
  2. B alleen als bouwstof en als reservestof
  3. C alleen als brandstof en als reservestof
  4. D als bouwstof, als brandstof en als reservestof
Bekijk het antwoord

Antwoord: D

Vraag 28 in het hele examen

Vraag 30 1 punt

Vetten in het voedsel worden niet meteen door enzymen afgebroken. Eerst komen ze in het verteringskanaal in aanraking met gal. Wat is de functie van gal bij de vertering van vetten?

Bekijk het antwoord
  • Uit het antwoord blijkt dat gal vetten verdeelt in kleine druppels (emulgeert) (1p)

Vraag 30 in het hele examen

Vraag 31 2 punten

In welk orgaan wordt gal gemaakt? En in welk orgaan wordt gal opgeslagen? Schrijf je antwoord zo op: Gal wordt gemaakt in: ... Gal wordt opgeslagen in: ...

Bekijk het antwoord
  • Noemt de lever als orgaan waarin gal wordt gemaakt (1p)
  • Noemt de galblaas als orgaan waarin gal wordt opgeslagen (1p)

Vraag 31 in het hele examen

2018, tijdvak 2: Wolven

Opgavetekst

Informatie 1 Stamboom

Stamboom
Informatie 1

Wolven behoren tot de familie van de hondachtigen (Canidae). Er zijn ongeveer 35 soorten hondachtigen, waarvan er zes soorten in Europa in het wild voorkomen. In de afbeelding zie je een deel van een stamboom waar de wolf in voorkomt.

De stamboom loopt van orde naar soort. Orde: Carnivora (roofdieren). Families: Canidae (hondachtigen), Mustelidae (marterachtigen), Felidae (katachtigen). Geslachten onder Canidae: Vulpes (vosachtigen) met de soorten vos en poolvos; Chrysocyon met de manenwolf; Speothos met de boshond; Canis (wolfachtigen) met de soorten wolf en jakhals.

Vraag 39 1 punt

In informatie 2 worden drie diersoorten genoemd. Welke diersoort heeft, in verhouding tot de grootte van het lichaam, de kortste darmen?

  1. A herten
  2. B wilde zwijnen
  3. C wolven
Bekijk het antwoord

Antwoord: C

Vraag 39 in het hele examen

Hoe vaak voeding en vertering in het examen komt

Vragen over voeding en vertering per centraal examen biologie vmbo-gl/tl. Elke vraag is eenmalig door een AI-model bij een onderwerp ingedeeld; per vraag kan dat afwijken.
ExamenVragenAantalAandeel
2026, tijdvak 12, 18-1936%
2026, tijdvak 27, 10, 2336%
2025, tijdvak 12, 11, 15, 26, 36-40917%
2025, tijdvak 211-12, 14, 21-22, 33, 35-36816%
2024, tijdvak 118, 37-3836%
2024, tijdvak 24, 9-10, 12, 44510%
2023, tijdvak 11, 5, 25-27, 31-32, 37, 49, 511019%
2023, tijdvak 21, 3, 24, 3448%
2022, tijdvak 14, 12-19, 45-481324%
2022, tijdvak 23-4, 13, 33, 35-36, 48714%
2022, tijdvak 316, 18, 20-22, 33, 38714%
2021, tijdvak 126-2724%
2021, tijdvak 22, 20-21, 24-27, 43816%
2021, tijdvak 317, 19, 46, 5447%
2019, tijdvak 116, 18-23713%
2019, tijdvak 23, 5-6, 45-46, 50613%
2018, tijdvak 133, 41-43, 47, 49612%
2018, tijdvak 23-4, 6, 28, 30-31, 39715%

In 18 van de 18 ingedeelde examens biologie vmbo-gl/tl staat een vraag over voeding en vertering, samen 112 vragen (12% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2022, tijdvak 1: 13 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 10% van de vragen over voeding en vertering, daarvoor 13%. Het onderwerp krijgt de laatste jaren minder ruimte.

Oefenen met voeding en vertering

Maak de 15 nieuwste examenvragen over voeding en vertering online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.

Oefen de vragen over voeding en vertering

Andere onderwerpen biologie vmbo-gl/tl

Voeding en vertering op andere niveaus

Nakijken als docent

  1. Kies het examen in de vragenbank

    In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.

  2. Laat de klas het examen maken

    Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.

  3. Geef de resultaten vrij

    Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.

ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.

Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.

Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt voeding en vertering voor in het eindexamen biologie vmbo-gl/tl?

In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 112 vragen over voeding en vertering, 12% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.

In welk examen biologie vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over voeding en vertering?

In het examen van 2022, tijdvak 1, met 13 vragen: 4, 12-19, 45-48.

Hoe oefen ik examenvragen over voeding en vertering?

Op deze pagina staan alle vragen over voeding en vertering met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.