Examenvragen afweer biologie vmbo-gl/tl
84 vragen over afweer uit 18 centrale examens van 2018 tot en met 2026.
Afweer komt in 18 van de 18 examens biologie vmbo-gl/tl voor, met 84 vragen (9% van alle examenvragen). Het meest in 2026, tijdvak 2 (6 vragen). Je oefent de vragen online en het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift.
Alle examenvragen over afweer
Per examen de vragen over afweer, nieuwste eerst, met de tekst van de opgave erbij. Onder elke vraag klap je het antwoord uit het correctievoorschrift open.
Oefen de vragen over dit onderwerp online
2026, tijdvak 1: Toxoplasmose
Opgavetekst
Toxoplasmose is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door een eencellig diertje, de toxoplasma-parasiet. Deze parasiet kan zich alleen voortplanten in de darmen van katachtigen. De eitjes van de parasiet worden verspreid door de ontlasting van katten.
In Nederland heeft ongeveer 40 procent van de bevolking antistoffen in het bloed tegen toxoplasmose. Besmetting is normaal gesproken ongevaarlijk. Voor zwangere vrouwen kan het wel gevolgen hebben voor het embryo. De parasiet kan via de placenta het embryo bereiken en een miskraam veroorzaken.
Vraag 30 1 punt
Leg uit dat niet iedere zwangere vrouw die besmet is met de toxoplasma-parasiet, deze doorgeeft aan het embryo.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat sommige vrouwen al antistoffen hebben (tegen de toxoplasma-parasiet). / dat sommige vrouwen al immuun zijn (voor de toxoplasma-parasiet).
Vraag 31 1 punt
Er wordt gewerkt aan een middel om de toxoplasma-parasiet bij katten te voorkomen. Een kat krijgt dan de verzwakte ziekteverwekker ingespoten. Hierna gaat de kat antistoffen tegen de parasiet maken. De kat wordt op deze manier kunstmatig immuun gemaakt.
Noteer de naam van het middel dat de kat krijgt om deze kunstmatig immuun te maken.
Bekijk het antwoord
vaccin
Vraag 33 2 punten
Op de uitwerkbijlage staan drie uitspraken over een besmetting met de toxoplasma-parasiet.
Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De parasiet die toxoplasmose veroorzaakt, werkt als antigeen. | ||
| Het verkrijgen van immuniteit na een besmetting heet actieve immuniteit. | ||
| Antibiotica zijn geschikt om toxoplasmose te bestrijden bij een besmet persoon. |
Bekijk het antwoord
de juist ingevulde tabel:
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| De parasiet die toxoplasmose veroorzaakt, werkt als antigeen. | X | |
| Het verkrijgen van immuniteit na een besmetting heet actieve immuniteit. | X | |
| Antibiotica zijn geschikt om toxoplasmose te bestrijden bij een besmet persoon. | X |
2026, tijdvak 2: Prostaatvergroting
Opgavetekst
Meneer Muller gaat naar de huisarts omdat hij vaak moet plassen en plassen moeilijk gaat. De huisarts legt uit dat het normaal is dat bij oudere mannen de prostaat groter wordt.
De huisarts laat wat bloed afnemen bij meneer Muller voor onderzoek. Uit het onderzoek blijkt dat meneer Muller te veel PSA in zijn bloed heeft. De stof PSA wordt door de prostaatcellen gemaakt en samen met vocht aan het sperma toegevoegd tijdens een zaadlozing. Een hoog PSAgehalte in het bloed kan wijzen op een grote prostaat.
In de afbeelding zie je delen van het mannelijk voortplantingsstelsel en het uitscheidingsstelsel.

Een verhoogd PSA-gehalte kan ook wijzen op prostaatkanker. Daarom wordt er in het ziekenhuis een biopsie gedaan bij meneer Muller. Met een holle naald worden cellen van de prostaat opgezogen. In de afbeelding zie je hoe dit gebeurt.

Vraag 20 1 punt
In de darm zijn veel bacteriën aanwezig. Meneer Muller moet daarom een uur voor de biopsie een medicijn slikken om een infectie tegen te gaan. → Noteer het type medicijn dat meneer Muller moet nemen.
Bekijk het antwoord
antibiotica
2026, tijdvak 2: Miltvuur
Opgavetekst
Miltvuur is een gevaarlijke ziekte die veroorzaakt wordt door de miltvuurbacterie. Deze bacterie kan een spore worden. Een spore is een soort rusttoestand om ongunstige omstandigheden te overleven. Vroeger werden dieren die doodgingen aan miltvuur begraven. Miltvuursporen kunnen tientallen jaren in de grond overleven. Als dan in deze grond gegraven wordt, kunnen de sporen vrijkomen en opnieuw dieren of mensen besmetten.
In de afbeelding zie je de levenscyclus van de miltvuurbacterie.

Als je miltvuursporen binnenkrijgt, kunnen die zich via de bloedvaten verspreiden. In de weefsels kan de bacterie zich vermenigvuldigen en gifstoffen uitscheiden waar dierlijke cellen van sterven.
Miltvuur kwam vroeger vaak voor. Tegenwoordig worden zieke dieren die doodgaan aan miltvuur verbrand.
Vraag 46 1 punt
Miltvuur is vaak dodelijk omdat de bacterie niet snel genoeg door het lichaam kan worden bestreden.
Welke bloeddeeltjes zorgen ervoor dat een bacterie wordt bestreden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
C
Vraag 47 1 punt
Na besmetting met de miltvuurbacterie gaat je lichaam veel warmte produceren en warmteverlies beperken. Hierdoor neemt de lichaamstemperatuur toe, waardoor het immuunsysteem harder kan werken. Dit noem je koorts.
Op de uitwerkbijlage staan twee manieren waarop regeling van de lichaamstemperatuur plaatsvindt.
→ Kruis in de tabel bij elke manier aan of dit de lichaamstemperatuur laat dalen of stijgen.
| dalen | stijgen | |
|---|---|---|
| sterkere doorbloeding van de huid | ||
| rillen door spiersamentrekkingen |
Bekijk het antwoord
de juist ingevulde tabel:
| dalen | stijgen | |
|---|---|---|
| sterkere doorbloeding van de huid | X | |
| rillen door spiersamentrekkingen | X |
2026, tijdvak 2: Snelle test voor infectieziekte
Opgavetekst
Aan de Technische Universiteit Eindhoven is een teststrookje ontwikkeld waarmee snel kan worden vastgesteld of een patiënt een bepaalde ziekte heeft, zoals HIV, griep of knokkelkoorts. Bij deze test brengt de arts een druppeltje bloed aan op een testpapier met lichtgevende eiwitten. De antistoffen in het bloed veranderen de kleur van het papier. Met een smartphone kan de arts de kleurverandering exact meten.

Vraag 49 1 punt
Het testpapier kan gebruikt worden voor het aantonen van knokkelkoorts. Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken.
→ Kruis in de tabel bij elke uitspraak aan of deze juist of onjuist is.
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Iemand kan al besmet zijn met knokkelkoorts, maar nog geen antistoffen hebben aangemaakt. | ||
| Iemand kan veel antistoffen hebben tegen knokkelkoorts, maar niet ziek zijn. |
Bekijk het antwoord
de juist ingevulde tabel:
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Iemand kan al besmet zijn met knokkelkoorts, maar nog geen antistoffen hebben aangemaakt. | X | |
| Iemand kan veel antistoffen hebben tegen knokkelkoorts, maar niet ziek zijn. | X |
Vraag 50 1 punt
De onderzoekers moeten voor elke infectieziekte een ander type testpapier ontwikkelen.
→ Leg uit waarom ze niet voor verschillende infectieziektes hetzelfde type testpapier kunnen gebruiken.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat er specifieke antistoffen worden gemaakt tegen verschillende ziektes. / dat de antigenen van verschillende ziektes verschillend zijn.
Let op: de laatste vragen van dit examen staan op de volgende pagina.
De kleur die het testpapier krijgt, geeft aan hoeveel antistoffen er in het bloed van de patiënt zitten: groen betekent geen antistoffen, blauw betekent veel antistoffen.
Vraag 51 1 punt
Joachim heeft een vaccinatie gehad tegen knokkelkoorts. Zijn bloed wordt 10 dagen na de vaccinatie getest met het testpapier. Hieruit blijkt dat de vaccinatie succesvol is.
Heeft er bij Joachim actieve of passieve immunisatie plaatsgevonden? En welke kleur krijgt het testpapier van zijn druppel bloed? type immunisatie kleur/blauw
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2025, tijdvak 1: Titeren
Opgavetekst
De meeste honden worden gevaccineerd tegen ziektes zoals hepatitis, parvo en de ziekte van Carré. Sommige vaccinaties worden elk jaar of elke twee jaar herhaald. Tegenwoordig kan eerst bloedonderzoek worden gedaan om te beoordelen of de vaccinatie echt nodig is. Dit onderzoek heet titeren. Met de resultaten van het titeren wordt dan bepaald of de hond nog beschermd is of opnieuw gevaccineerd moet worden.
Vraag 8 1 punt
Welke stoffen in het bloed worden gemeten bij het titeren?
Bekijk het antwoord
antistoffen
Vraag 9 1 punt
Hond Wodan is immuun voor de ziekte parvo. Leg uit dat Wodan hierdoor niet immuun is voor de ziekte van Carré.
Bekijk het antwoord
Uit de uitleg moet blijken dat de ziekte(verwekker) van Carré andere antigenen heeft / Wodan andere antistoffen nodig heeft voor immuniteit.
Vraag 10 1 punt
Puppy's zijn de eerste weken na de geboorte meestal natuurlijk passief immuun voor een aantal ziektes. Leg uit op welke manier deze puppy's natuurlijk passief immuun zijn geworden.
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat dit via de moedermelk / placenta is gebeurd.
2025, tijdvak 1: Problemen met resus
Opgavetekst
Chantal en Ronald verwachten een tweeling en bezoeken daarom de verloskundige. Chantal is resusnegatief en door het genotype van Ronald zijn al hun kinderen resuspositief. Omdat het verschil in bloedgroep problemen kan geven, krijgt haar bevalling extra aandacht.
Vraag 45 1 punt
Doordat Chantal resusnegatief is kan een afweerreactie op gang komen als zij in contact komt met resuspositieve bloedcellen. Om dit te voorkomen heeft ze bij de bevalling van haar eerste kind een injectie gekregen met anti-R. Zonder deze injectie zou haar lichaam geleerd hebben om zelf anti-R te maken. Het anti-R komt dan tijdens de zwangerschap in het bloed van de tweeling. Dit zou schadelijk zijn voor de ontwikkeling van de foetussen.
Wat gebeurt er als anti-R uit het bloed van Chantal in de bloedsomloop van de resuspositieve tweeling terechtkomt?
Bekijk het antwoord
Uit het antwoord moet blijken dat de (rode) bloedcellen (van de tweeling) kapot gaan / dat het bloed gaat klonteren.
2025, tijdvak 1: Myxomatose
Opgavetekst
Myxomatose is een virusziekte bij konijnen. Konijnen krijgen het virus door contact met besmette soortgenoten of doordat ze gebeten worden door insecten die het virus bij zich dragen. Na de besmetting krijgt het konijn koorts, zwellingen en kan het blind worden.
Vraag 47 2 punten
Door de besmetting met het virus raakt het oog van het konijn ontstoken. Daardoor zwelt het ooglid op en raakt deel P in de afbeelding geïrriteerd.
Noteer de naam en de functie van deel P.
Schrijf je antwoord zo op:
naam: ...........................................................................................................
functie: ........................................................................................................
Tekening van een konijnenoog met deel P aangegeven. Bekijk in Opgaven, pagina 18
Bekijk het antwoord
naam: hoornvlies
voor het noemen van een juiste functie, voorbeelden van een juiste functie:
- bescherming van de pupil
- breking van het licht
- licht doorlaten
Vraag 49 1 punt
Als een konijn myxomatose had, gaf de dierenarts in het verleden uit voorzorg antibiotica om besmetting met andere ziekteverwekkers tegen te gaan.
Tegen welke ziekteverwekkers werken antibiotica?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
A
2025, tijdvak 2: Chlamydia bij schapen
Vraag 31 2 punten
Schapen kunnen immuun worden voor chlamydia als ze een infectie met de chlamydia-bacterie hebben doorgemaakt of als ze gevaccineerd zijn tegen chlamydia. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met deze twee manieren waarop een schaap immuun kan worden voor de chlamydia-bacterie. Kruis bij elke manier aan welke vorm van immuniteit hierbij past: kunstmatig of natuurlijk, en actief of passief. De manieren zijn: na infectie en na vaccinatie.
Bekijk het antwoord
- Kruist bij 'na infectie' aan: natuurlijk actief. (1p)
- Kruist bij 'na vaccinatie' aan: kunstmatig actief. (1p)
Bron 10

Lijndiagram. Horizontale as: tijd in weken, van 0 tot 7. Verticale as: hoeveelheid antistoffen, zonder eenheid. Schaap P (stippellijn): stijgt vanaf week 0, piekt rond week 3 en daalt daarna langzaam tot week 7. Schaap Q (doorgetrokken lijn): begint later te stijgen, piekt ook rond week 3 maar op een lagere waarde dan schaap P, en daalt daarna tot week 7.
Vraag 32 1 punt
Onderzoekers hebben regelmatig de hoeveelheid antistoffen in het bloed van twee schapen, P en Q, bepaald. De schapen zijn even groot. Op tijdstip 0 vindt er bij beide schapen een chlamydia-besmetting plaats. De gemeten hoeveelheden antistoffen zijn weergegeven in het diagram bij deze vraag. Verklaar het verschil in de hoeveelheden antistoffen tussen schaap P en schaap Q in het diagram.
Bekijk het antwoord
- Verklaart dat schaap P eerder is gevaccineerd of de ziekte al eerder heeft doorgemaakt. (1p)
2025, tijdvak 2: Maagverkleining
Opgavetekst
Bron 11

Schematische weergave van de maag en de dunne darm, voor en na de maagverkleining. Voor de operatie: de maag met de twaalfvingerige darm en de dunne darm. Na de operatie: een maagzakje, de restmaag en de dunne darm die aan het maagzakje is vastgemaakt. De legenda: een pijl voor voedsel en een pijl voor spijsverteringssap.
Vraag 37 2 punten
Diana heeft ook een groter risico op een voedselinfectie. Leg uit waardoor het risico op een voedselinfectie na de maagverkleining groter is.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat er geen of minder maagzuur aan de voedselbrij wordt toegevoegd. (1p)
- Legt uit dat er daardoor minder bacteriën of ziekteverwekkers worden gedood. (1p)
2025, tijdvak 2: Een nieuw hart
Opgavetekst
Bron 13

Schematische weergave van het hart met een steunhart: een pomp die is aangesloten op het eigen hart, met een controlekastje. Aangegeven zijn de uitstroomopening, de instroomopening, de pomp en het controlekastje.
Vraag 47 1 punt
Mensen die een nieuw hart hebben gekregen, moeten de rest van hun leven medicijnen slikken om afstoting van het nieuwe hart tegen te gaan. Leg uit dat mensen die deze medicijnen slikken vatbaarder worden voor infecties.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat door de medicijnen het afweersysteem wordt verzwakt, bijvoorbeeld doordat minder antistoffen worden gemaakt of witte bloedcellen worden onderdrukt. (1p)
2024, tijdvak 1: Naar de tandarts
Opgavetekst
Naar de tandarts
Tandbederf begint met gaatjes in tanden en kiezen. Kleine gaatjes kunnen na uitboren van het tandbeen worden gerepareerd met een vulling. Bij een dieper gat in een kies of een tand kan een ontsteking in de holte van het tandbeen ontstaan. Zo’n ontsteking moet eerst door de tandarts worden gestopt. De tandarts boort dan door het tandbeen en maakt de tandholte leeg. De tandholte wordt dan ontsmet en daarna opgevuld met een grotere vulling.
Vraag 16 1 punt
De tandholte wordt ontsmet en daardoor stopt de ontsteking. Waardoor wordt de ontsteking veroorzaakt?
Bekijk het antwoord
- Noemt bacteriën. (1p)
2024, tijdvak 1: Stamcellen
Opgavetekst
Stamcellen
Stamcellen in het beenmerg delen zich de hele tijd, waardoor nieuwe bloeddeeltjes ontstaan. In de afbeelding zijn de bloeddeeltjes die uit stamcellen ontstaan met een letter aangegeven. Nieuwe witte bloedcellen komen via de bloedsomloop bij lymfeklieren terecht waar ze zich verder ontwikkelen.
Bron 18

Bovenbeen met het beenmerg aangegeven. Uit de stamcellen ontstaan drie groepen bloeddeeltjes, met de letters P, Q en R.
Bron 19
| functie | letter |
|---|---|
| bestrijden van ziekteverwekkers | |
| laten stollen van het bloed | |
| vervoeren van zuurstof |
Vraag 35 1 punt
Witte bloedcellen kunnen bepaalde delen van lichaamsvreemde stoffen herkennen. Hoe heten deze herkenbare delen van lichaamsvreemde stoffen?
Bekijk het antwoord
- Noemt antigenen/antigeen. (1p)
2024, tijdvak 1: Waterpokken
Opgavetekst
Waterpokken
Waterpokken is een kinderziekte die door een virus wordt veroorzaakt. Het virus verspreidt zich via de lucht. De kinderen krijgen koorts en rode bultjes, vaak over het hele lichaam. De bultjes kunnen jeukende blaasjes worden, waarvan het vocht besmettelijk is.
Sam gaat naar de crèche. Het blijkt dat een ander kind waterpokken heeft. Twee weken later heeft Sam ook de eerste verschijnselen van waterpokken.
Vraag 48 1 punt
Kun je Sam antibiotica geven om de waterpokken te bestrijden? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt nee, met een uitleg waaruit blijkt dat waterpokken door een virus wordt veroorzaakt, of dat antibiotica alleen bacteriën bestrijden. (1p)
Vraag 49 1 punt
Sam’s moeder zegt dat je niet aan de blaasjes moet krabben. Door te krabben wordt de jeuk alleen maar erger. Het krabben zorgt ook voor kleine wondjes. Noem nog een andere reden waarom het beter is om niet te krabben aan de blaasjes.
Bekijk het antwoord
- Noemt een andere juiste reden om niet aan de blaasjes te krabben. (1p)
Voorbeelden van een juiste reden: door te krabben is er kans op littekens; het vocht in de blaasjes is besmettelijk; door te krabben is de kans op andere infecties groter.
Vraag 50 1 punt
Nadat Sam is genezen van de waterpokken, is Sam immuun voor deze ziekte. Is er bij Sam sprake van actieve immunisatie of passieve immunisatie? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Antwoordt actieve immunisatie, met een uitleg waaruit blijkt dat Sam de ziekte heeft gehad of dat het lichaam zelf antistoffen heeft aangemaakt. (1p)
2024, tijdvak 2: Immuunsysteem en mazelen
Vraag 13 1 punt
Mensen die niet gevaccineerd zijn tegen mazelen, zullen bij besmetting met het mazelenvirus meestal ziek worden. Hun lichaam maakt dan antistoffen aan. Als ze genezen zijn, zijn ze immuun voor een volgende besmetting met het mazelenvirus. Op welke manier zijn deze mensen dan immuun geworden voor het mazelenvirus?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 14 1 punt
Op de uitwerkbijlage staan twee uitspraken over vaccineren. Kruis bij elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Uitspraken: 1. In een vaccin worden onschadelijke delen van de ziekteverwekker gebruikt. 2. Mensen die gevaccineerd zijn tegen mazelen, maken antistoffen aan bij een besmetting met mazelen.
Bekijk het antwoord
- Kruist bij beide uitspraken 'juist' aan (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 15 1 punt
Het mazelenvirus tast soms ook de witte bloedcellen aan. Als dat gebeurt, zal het lichaam bij een volgende infectie veel minder antistoffen maken. Noem een risico van de afname van het totale aantal antistoffen.
Bekijk het antwoord
- Noemt een grotere kans op ziekten, of minder bescherming tegen ziekten (1p)
Vraag 16 1 punt
Bij patiënten die besmet zijn met het mazelenvirus wordt het rode beenmerg onderzocht. Het rode beenmerg heeft een functie waarmee het invloed heeft op het immuunsysteem. Noem deze functie van het rode beenmerg.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat het rode beenmerg (witte) bloedcellen maakt (1p)
2023, tijdvak 1: Wespenallergie
Opgavetekst
Wespenallergie
Door een steek van een wesp krijg je een gifstof in je lichaam. Er ontstaat daardoor een pijnlijk gezwel. Bij sommige mensen veroorzaakt een wespensteek een allergische reactie. Bij een allergische reactie kunnen er vele rode bultjes op de huid ontstaan. Ook kan een allergische reactie leiden tot een astma-aanval of een opgezwollen keel.
Bij een allergische reactie reageren witte bloedcellen op het gif van de wesp door antistoffen te maken. Hierbij komt de stof histamine vrij. Histamine zorgt ervoor dat de bloedvaten wijder worden. Door histamine laten de wanden van de haarvaten ook meer vocht door naar het weefsel, waardoor de rode bultjes en zwellingen ontstaan.
Je ziet een afbeelding waarin de drie stappen van de allergische reactie schematisch zijn getekend met antigenen, antistoffen en witte bloedcellen.
Bron 18

Drie stappen (stap 1, stap 2 en stap 3) van de allergische reactie, schematisch getekend. In stap 1 zit een grote grijze vorm met kleine symbolen aan de rand, en daaronder een witte bloedcel. In stap 2 liggen losse Y-vormige symbolen bij de witte bloedcel, met een pijl. In stap 3 zitten Y-vormige symbolen aan de grote grijze vorm.
Symbolen op de uitwerkbijlage

Tabel met in de linker kolom drie symbolen en daarnaast de kolommen antigeen, antistof en witte bloedcel. De symbolen zijn afbeeldingen: van boven naar beneden een klein hoekig symbool, een grijze cel met kern en een Y-vormig symbool. De andere vakken zijn leeg.
Vraag 20 1 punt
Op de uitwerkbijlage zie je een tabel met de symbolen die gebruikt zijn voor het schema van de allergische reactie (zie de bron). Kruis in de tabel bij elk symbool de juiste naam aan: antigeen, antistof of witte bloedcel.
Bekijk het antwoord
- Volledig juist ingevulde tabel: het klein hoekige symbool is het antigeen, de grijze cel met kern is de witte bloedcel en het Y-vormige symbool is de antistof (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 21 1 punt
Histamine zorgt ervoor dat de bloedvaten wijder worden (zie de tekst). Gaat de bloeddruk omlaag of omhoog als er veel histamine in het bloed komt? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Omlaag, met een juiste uitleg, bijvoorbeeld: er loopt vocht weg uit de bloedvaten / er is minder vocht in de bloedvaten / er is meer vocht in de weefsels / de bloedvaten verwijden (1p)
Alleen aan het antwoord omlaag met een juiste uitleg 1 scorepunt toekennen.
Vraag 24 1 punt
Er zijn twee mogelijkheden om een allergische reactie na een wespensteek te voorkomen, waaronder immuuntherapie (zie de bron). Is de productie van antistoffen tegen het wespengif toegenomen of afgenomen na de immuuntherapie? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Afgenomen, met een uitleg dat het immuunsysteem minder gevoelig is geworden en dus minder antistoffen maakt (1p)
2023, tijdvak 1: Tandenpoetsen bij honden
Opgavetekst
Tandenpoetsen bij honden
Als honden veel tandplak hebben, kunnen ze een tandvleesontsteking krijgen. De dierentandarts adviseert de eigenaar dan om de tanden van de hond te poetsen.
Bron 41

Doorsnede van een hondentand, in het tandvlees en de kaak. De letters P, Q, R, S en T wijzen naar verschillende delen van de tand.
Kenmerken op de uitwerkbijlage
| bacteriën | schimmels | |
|---|---|---|
| De cellen hebben een celkern. | ||
| De cellen zijn te bestrijden met antibiotica. |
Vraag 50 1 punt
De hond van Mikaela heeft een tandvleesontsteking. De dierentandarts kijkt door de microscoop en ziet in het slijm uit de bek van de hond cellen van bacteriën en schimmels. Op de uitwerkbijlage staan twee kenmerken van bacteriën en schimmels (zie de bron). Kruis in de tabel voor elk kenmerk aan of dit hoort bij bacteriën of bij schimmels.
Bekijk het antwoord
- Volledig juist ingevulde tabel: de cellen hebben een celkern (schimmels) en de cellen zijn te bestrijden met antibiotica (bacteriën) (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen. Celkern: schimmels. Te bestrijden met antibiotica: bacteriën.
2023, tijdvak 2: Suiker tegen de pijn?
Vraag 16 1 punt
De meeste kinderen tot en met 4 jaar worden een aantal keer gevaccineerd. Ze zijn dan immuun voor twaalf ernstige infectieziekten. Een van de ziekten waartegen kinderen worden gevaccineerd, is de bof.
Leg uit hoe de vaccinatie ervoor zorgt dat kinderen immuun worden voor de bof.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat het lichaam antistoffen / geheugencellen (tegen de ziekteverwekker van de bof) gaat maken. (1p)
2023, tijdvak 2: Stamcel-transplantatie
Opgavetekst
Stamcel-transplantatie
Stamcellen zijn cellen die kunnen uitgroeien tot allerlei typen cellen. Bloedcellen ontstaan ook uit stamcellen, die zich delen door middel van mitose. Sommige mensen kunnen zelf geen gezonde bloedcellen meer maken. Zij kunnen worden behandeld door transplantatie van stamcellen van een gezonde donor.
Om stamcellen te kunnen transplanteren krijgt een donor een behandeling waardoor er veel meer stamcellen ontstaan. Deze stamcellen komen in de bloedbaan van de donor terecht en worden uit het bloed gefilterd. De ontvanger krijgt een behandeling waardoor de eigen stamcellen gedood worden om ruimte te maken voor de donorstamcellen. Daarna krijgt de ontvanger de donorstamcellen toegediend. De donorstamcellen vervangen de gedode stamcellen. De ontvanger krijgt voortdurend medicijnen om afstoting van de stamcellen en infecties tegen te gaan.
Vraag 31 1 punt
Welk soort medicijn bestrijdt bacteriële infecties?
Bekijk het antwoord
- Antibiotica. (1p)
Vraag 32 2 punten
Door de stamcel-transplantatie wordt de bloedgroep van de ontvanger gelijk aan de bloedgroep van de donor. Leg met behulp van de informatie uit hoe dit komt.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat nieuwe bloedcellen ontstaan uit stamcellen van de donor. (1p)
- Dus hebben de bloedcellen dezelfde eigenschappen als die van de donor. (1p)
Vraag 33 1 punt
Soms worden bloeddeeltjes die zijn gemaakt door de donorstamcellen afgebroken door antistoffen uit het ABO bloedgroepensysteem die nog aanwezig zijn bij de ontvanger. Welke bloeddeeltjes worden dan afgebroken door antistoffen van de ontvanger?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2023, tijdvak 2: Melkvee houden
Opgavetekst
Tabel 1 Gedragselementen
| Gedragselement | afkorting | fase 1 | fase 2 | fase 3 |
|---|---|---|---|---|
| ruikt/likt aan andere koeien | RL | ja | ja | nee |
| bespringt andere koeien | KB | ja | nee | nee |
| blijft staan als ze door een andere koe wordt besprongen | ST | nee | ja | nee |
| loopt weg als ze door een andere koe wordt besprongen | WL | ja | nee | ja |
| eet gras | ET | ja | nee | ja |
| ligt op het gras | LG | ja | ja | ja |
Melkvee houden
Teun is melkveehouder. Hij heeft geen stieren en bestelt daarom sperma om zijn koeien mee te bevruchten. Dat sperma brengt hij in het geslachtsorgaan van de koe met behulp van een rietje. Dit wordt kunstmatige inseminatie genoemd.
Teun let goed op het gedrag van zijn koeien om te bepalen in welke fase van de voortplantingscyclus zij zich bevinden. Het beste moment voor de kunstmatige inseminatie is de fase waarin een koe blijft stilstaan als ze wordt besprongen door een andere koe. Dit wordt de sta-reflex genoemd. De eisprong vindt plaats tijdens fase 3.
In tabel 1 zie je de gedragselementen waar Teun op let. Ook wordt aangegeven welk gedrag in welke fase voorkomt. In tabel 2 zie je een weergave van een observatie van 10 minuten. Tijdens deze observatie is elke 20 seconden het waargenomen gedrag van Lily21 weergegeven.
Vraag 52 1 punt
Het is belangrijk dat een pasgeboren kalfje moedermelk drinkt. Moedermelk bevat antistoffen die het kalfje immuun maakt voor bepaalde ziekten. Welke immunisatie vindt plaats doordat het kalfje moedermelk drinkt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 1: Oorproblemen bij katten
Opgavetekst
Oorproblemen bij katten
Marek heeft op internet de volgende informatie gevonden over oorproblemen bij katten:
Oormijten zijn kleine spinachtige beestjes die in de gehoorgang van de kat kunnen leven. Ze voeden zich daar met oorsmeer, huidschilfers en weefselvocht. De aanwezigheid van de mijten zorgt voor irritatie van de gehoorgang.
Katten kunnen een oorontsteking krijgen nadat bacteriën vanuit de luchtwegen het middenoor van de kat zijn binnengedrongen. Zo’n ontsteking wordt meestal pas opgemerkt als de zenuwen in het middenoor aangetast zijn. Dan kan de kat een hangend oor krijgen.
Op latere leeftijd kunnen katten doof worden, doordat delen van het oor niet meer goed werken.
Bron 2

Schematische tekening van een kattenoor, met de oorschelp en het trommelvlies benoemd. De letters P, Q, R, S, T en U wijzen delen van het oor aan.
Vraag 2 1 punt
Leg uit hoe bacteriën vanuit de luchtwegen het middenoor kunnen bereiken.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg blijkt dat de bacteriën het middenoor door de buis van Eustachius (deel U) kunnen bereiken. (1p)
2022, tijdvak 1: Vaccin tegen ebola
Opgavetekst
Vaccin tegen ebola
Ebola is een virusziekte die dodelijk is voor mensen. Wetenschappers proberen een vaccin tegen deze ziekte te maken. Ze gebruiken daarvoor het virus VSV dat runderen ziek maakt, maar mensen niet. In het erfelijk materiaal van VSV bouwen ze een stukje erfelijk materiaal van het ebolavirus in.
Daarna worden vrijwilligers gevaccineerd met dit aangepaste virus. Na enige tijd zoeken de wetenschappers in het bloed van de vrijwilligers naar stoffen die aantonen dat er immunisatie is opgetreden.
Vraag 20 1 punt
Wetenschappers willen een vaccin tegen ebola maken. Leg uit waarom de wetenschappers niet het volledige ebolavirus gebruiken voor de ontwikkeling van een vaccin tegen ebola.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg blijkt dat bij gebruik van het volledige ebolavirus een dodelijke infectie kan ontstaan. (1p)
Bron 14
| antigen | antistof | |
|---|---|---|
| functie aangepast ebolavirus | ||
| functie stoffen in het bloed na vaccinatie |
Vraag 21 1 punt
Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan welke functie het aangepaste ebolavirus heeft voor de immunisatie. Kruis ook aan welke functie de stoffen in het bloed hebben waarnaar de wetenschappers zoeken.
Bekijk het antwoord
- Beide kruisjes juist: het aangepaste ebolavirus heeft de functie van antigen, en de stoffen in het bloed na vaccinatie zijn antistoffen. (1p)
Functie aangepast ebolavirus: kruisje in de kolom antigen. Functie stoffen in het bloed na vaccinatie: kruisje in de kolom antistof.
Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
Vraag 22 1 punt
Gabriël en Petra bespreken de testen met het nieuwe vaccin. Gabriël zegt dat de vrijwilligers een kunstmatige immunisatie hebben gekregen. Petra zegt dat de vrijwilligers een passieve immunisatie hebben gekregen. Wie heeft gelijk?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2022, tijdvak 1: Leven met diabetes
Opgavetekst
Leven met diabetes
Jarno heeft de ziekte diabetes type 1. Zijn eilandjes van Langerhans maken geen insuline. Jarno houdt bij hoeveel koolhydraten hij eet en berekent dan hoeveel insuline hij moet inspuiten. Voor elke 8 gram koolhydraten die hij eet, moet Jarno 1 eenheid insuline inspuiten.
Bron 34
In de tabel zie je de voedingswaarden van ontbijtkoek per 100 gram.
| per 100 gram | |
|---|---|
| energie | 1251 kJ |
| vetten | 1,0 gram |
| koolhydraten | 67,4 gram |
| vezels | 2,8 gram |
| eiwitten | 2,7 gram |
| zout | 0,28 gram |
Bron 37
| donor | ontvanger | |
|---|---|---|
| De antigenen zijn van de … | ||
| De antistoffen zijn van de … |
Vraag 49 1 punt
Mensen met suikerziekte kunnen worden geholpen door een alvleeskliertransplantatie. Na een transplantatie bestaat echter het risico dat het donororgaan afgestoten wordt. Bij zo’n afstotingsreactie zijn antigenen en antistoffen betrokken. Op de uitwerkbijlage staat een tabel. Kruis in de tabel aan van wie de antigenen en van wie de antistoffen zijn.
Bekijk het antwoord
- Beide kruisjes juist: de antigenen zijn van de donor en de antistoffen zijn van de ontvanger. (1p)
De antigenen zijn van de donor: kruisje in de kolom donor. De antistoffen zijn van de ontvanger: kruisje in de kolom ontvanger.
Alleen voor een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
2022, tijdvak 2: De bof
Opgavetekst
Bron 5

Staafdiagram met het aantal gemelde bofgevallen per jaar, van 1976 tot en met 2018. Verticale as: aantal meldingen, van 0 tot 1800. Horizontale as: jaar. Hoog in de jaren 1976 tot en met 1987, daarna laag van 1988 tot en met 1998. Tussen 1999 en 2008 staan geen staven. Vanaf 2009 weer staven, hoog in 2010 tot en met 2012, daarna laag.
Vraag 15 1 punt
De bof is een besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Ziekteverschijnselen treden pas twee tot drie weken na de besmetting op. In de vorige eeuw is er een vaccin ontwikkeld tegen de bof. Sindsdien is in Nederland ongeveer 95% van de inwoners ingeënt tegen de bof en komen besmettingen bijna niet meer voor. Kinderen worden ingeënt als ze veertien maanden oud zijn. De meeste kinderen jonger dan veertien maanden hebben via de moedermelk antistoffen tegen de bof gekregen. Het diagram hieronder laat het aantal gemelde bofgevallen in de jaren 1976 tot en met 2018 zien. Tussen 1999 en 2008 zijn de bofgevallen niet geregistreerd. Uit de informatie is af te leiden sinds wanneer kinderen ingeënt worden tegen de bof. Sinds wanneer is dat?
Bekijk het antwoord
- Noemt 1987/1988. (1p)
Vraag 16 1 punt
In 2010 en 2011 kregen veel mensen de bof, ondanks dat ze ingeënt waren. Artsen vermoeden dat in die tijd de antigenen van het bofvirus veranderd zijn. Leg uit waardoor ingeënte mensen ziek kunnen worden als de antigenen van het bofvirus veranderen.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de antistoffen van ingeënte mensen niet passen bij de veranderde antigenen van het bofvirus / de bof (waardoor de ziekte optreedt). (1p)
2022, tijdvak 2: Antistoffen bij baby’s
Opgavetekst
Antistoffen bij baby’s
Tijdens de zwangerschap wordt een foetus beschermd tegen ziekteverwekkers door antistoffen die de zwangere vrouw aanmaakt. Na de geboorte krijgt de baby antistoffen binnen met de moedermelk. Een paar maanden nadat de borstvoeding gestopt is, verdwijnt de bescherming door deze antistoffen.
Uitwerkbijlage, vraag 39
| Uitspraak | Juist | Onjuist |
|---|---|---|
| Antistoffen worden aangemaakt door bloedplaatjes. | ||
| Alleen virusinfecties zetten het lichaam aan tot de vorming van antistoffen. | ||
| Antistoffen zijn ook aanwezig in weefselvloeistof. |
Vraag 39 2 punten
Bepaalde bloeddeeltjes van de zwangere vrouw maken antistoffen. Op de uitwerkbijlage staat een tabel met drie uitspraken over de aanmaak van antistoffen en de aanwezigheid van antistoffen in weefselvloeistof. Kruis voor elke uitspraak aan of die juist of onjuist is.
Bekijk het antwoord
- Kruist juist of onjuist aan: ‘Antistoffen worden aangemaakt door bloedplaatjes.’ onjuist; ‘Alleen virusinfecties zetten het lichaam aan tot de vorming van antistoffen.’ onjuist; ‘Antistoffen zijn ook aanwezig in weefselvloeistof.’ juist. (2p)
Drie kruisjes juist ingevuld: 2 punten. Twee kruisjes juist ingevuld: 1 punt. Minder dan twee kruisjes juist ingevuld: 0 punten.
Vraag 42 1 punt
Door de antistoffen uit de moedermelk is de baby na de geboorte immuun voor ziekteverwekkers. Hoe heet deze vorm van immunisatie van de baby?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 3: Koemelk-allergie
Vraag 19 1 punt
Koemelk bevat andere eiwitten dan moedermelk. Om vast te stellen of een baby koemelk-allergie heeft, wordt onder andere een bloedtest uitgevoerd. De medisch assistent zoekt in het bloed naar stoffen die tijdens een allergische reactie worden aangemaakt. Welke stoffen zoekt de medisch assistent? En door welke bloeddeeltjes worden deze stoffen gemaakt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
2022, tijdvak 3: Bloedtransfusie
Opgavetekst
Bron 14

Twee druppels bloed op een glaasje, de linker onder anti-A en de rechter onder anti-B. Legenda: geen klontering (gladde druppel) en klontering (korrelige druppel).
Vraag 42 2 punten
Lotte heeft een bloedtransfusie nodig. De verpleegkundige bepaalt haar bloedgroep. Hij legt twee druppels van haar bloed op een glaasje. Aan de ene druppel voegt hij wat vloeistof met antistoffen tegen A (anti-A) toe, aan de andere druppel wat vloeistof met antistoffen tegen B (anti-B). In de afbeelding zie je het resultaat. Op het moment van de bloedtransfusie heeft de verpleegkundige alleen rode bloedcellen met de volgende bloedgroepen ter beschikking: bloedgroep A, bloedgroep AB en bloedgroep 0. Welke beschikbare rode bloedcellen kan de verpleegkundige aan Lotte geven? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt bloedgroep 0 als de bloedgroep van de rode bloedcellen die de verpleegkundige aan Lotte kan geven. (1p)
- Legt uit dat op rode bloedcellen van bloedgroep 0 geen A- of B-antigenen voorkomen, en dat ze daardoor geen klontering in het lichaam van Lotte veroorzaken. (1p)
2022, tijdvak 3: Ziekte van Pfeiffer
Vraag 43 1 punt
De ziekte van Pfeiffer wordt veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus. Dit virus kan met speeksel van besmette personen overgedragen worden. De meeste mensen zijn voor hun twintigste levensjaar al eens besmet geweest met het virus. Iemand die eenmaal besmet geweest is met het virus, is daarna immuun. Is deze immuniteit actief of passief ontstaan? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt actief, met een uitleg dat het lichaam zelf antistoffen heeft gemaakt. (1p)
Actief, met een uitleg waaruit blijkt dat het lichaam na de infectie met de ziekteverwekker zelf antistoffen heeft gemaakt.
Vraag 44 1 punt
De ziekte van Pfeiffer wordt veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus. De ziekte komt bij volwassenen bijna niet voor. Leg uit waardoor bij volwassenen de kans op de ziekte van Pfeiffer klein is.
Bekijk het antwoord
- Legt uit dat de meeste volwassenen al immuun zijn, omdat ze voor hun twintigste besmet zijn geraakt. (1p)
Uit het antwoord moet blijken dat de meeste volwassenen al immuun zijn, omdat ze voor hun twintigste levensjaar besmet zijn geraakt.
Vraag 45 1 punt
De ziekte van Pfeiffer wordt veroorzaakt door het Epstein-Barr-virus. Als ouders weten dat een kind de ziekte van Pfeiffer heeft, kunnen ze maatregelen nemen om besmetting van andere kinderen te voorkomen. Noem zo’n maatregel.
Bekijk het antwoord
- Noemt een juiste maatregel om besmetting van andere kinderen te voorkomen. (1p)
Voorbeelden van juiste maatregelen: handen laten wassen; speelgoed, bestek of tandenborstel goed schoonmaken; een zakdoek voor mond en neus houden bij niezen of hoesten; niet kussen.
2021, tijdvak 1: Buiktyfus
Opgavetekst
Buiktyfus
Buiktyfus wordt veroorzaakt door bacteriën. De eerste ziekteverschijnselen beginnen gemiddeld 24 tot 48 uur na het eten van besmet voedsel. De ziekteverschijnselen zijn: misselijkheid, overgeven, diarree, koorts en hoofdpijn. Er bestaat een vaccin tegen buiktyfus.
Bron 12

Vijf voorbeelden van delen van cellen: bladgroenkorrels (kleine zwarte ovaaltjes), celkern (grijze cirkel), celmembraan (ovaal), celmembraan en celwand (ovaal met een dubbele rand) en vacuole (onregelmatige vorm).
Vraag 19 2 punten
Cynthia en Elvira reizen door India. Cynthia heeft voor de reis een vaccinatie tegen buiktyfus gehad, Elvira niet. Na een gezamenlijke maaltijd krijgt Elvira buiktyfus. Vier weken later, terug in Nederland, laten beide vrouwen voor de zekerheid een bloedonderzoek doen. Kruis in de tabel op de uitwerkbijlage voor elke vrouw aan of ze wel of geen antistoffen tegen buiktyfus in haar bloed heeft. En kruis voor elke vrouw aan of bij haar wel of geen sprake is van actieve immunisatie.
Bekijk het antwoord
- Kruist voor Cynthia en Elvira juist aan of ze wel of geen antistoffen tegen buiktyfus in het bloed hebben, en of er bij hen sprake is van actieve immunisatie (2p)
Juiste tabel: Cynthia heeft antistoffen (ja) en actieve immunisatie (ja); Elvira heeft antistoffen (ja) en actieve immunisatie (ja). Vier kruisjes juist: 2 punten; drie of twee kruisjes juist: 1 punt; minder dan twee kruisjes juist: 0 punten.
2021, tijdvak 1: Teken
Opgavetekst
Teken
Teken behoren tot de spinachtigen. Ze zijn ongeveer 2 mm groot en zuigen bloed van zoogdieren. In de afbeelding zie je een schematische weergave van het lichaam van een teek. Alléén schapenteken kunnen Borrelia-bacteriën overbrengen. Deze bacteriën veroorzaken bij mensen de ziekte van Lyme. De bacteriën kunnen zich in het lichaam schuilhouden, bijvoorbeeld in de oogzenuw en in de grote hersenen. Daardoor kunnen ook nog jaren na een tekenbeet klachten ontstaan. Hieronder staat een deel van een determineertabel voor teken.
Bron 28

Twee tekeningen van een teek. Links de buikzijde, met het orgaan van Haller, de zuigsnuit, de stigma en de anus. Rechts de rugzijde, met de zuigsnuit, het orgaan van Haller en het schildje.
Vraag 37 1 punt
Noem een orgaanstelsel waarin Borrelia-bacteriën zich volgens de informatie kunnen verschuilen.
Bekijk het antwoord
- Noemt het zenuwstelsel of het zintuigstelsel (1p)
Het zenuwstelsel of het zintuigstelsel is goed.
2021, tijdvak 1: De kattenkrabziekte
Opgavetekst
De kattenkrabziekte
Veel katten zijn besmet met een bacterie die bij mensen de kattenkrabziekte kan veroorzaken. Besmette katten hebben zelf geen ziekteverschijnselen. Door krabben of bijten kan de bacterie overgebracht worden op mensen en zich in het lichaam verspreiden. Bij de meeste mensen levert een besmetting geen problemen op, omdat hun lichaam de ziekteverwekker snel bestrijdt. Sommige mensen kunnen echter na zo’n besmetting opgezwollen lymfeknopen en koorts krijgen.
Vraag 53 2 punten
Noteer twee manieren waarop witte bloedcellen de ziekteverwekker kunnen bestrijden.
Bekijk het antwoord
- Noemt twee juiste manieren: witte bloedcellen maken antistoffen, of omsluiten of breken de bacterie af (2p)
Per juiste manier 1 punt: antistoffen maken (1 punt); de bacterie omsluiten of afbreken (1 punt). Maximaal 2 punten.
Vraag 54 1 punt
Drie vloeistoffen in het lichaam zijn: bloed, lymfe en weefselvloeistof. In welke van deze vloeistoffen kan de verwekker van de kattenkrabziekte zich bij een besmet persoon bevinden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: D
Bron 41
| leeftijd (jaar) | totaal aantal onderzochte personen | aantal personen met kattenkrabziekte |
|---|---|---|
| 0 – 10 | 422 | 60 |
| 11 – 20 | 217 | 41 |
| 21 – 30 | 139 | 23 |
In twee ziekenhuizen is vier jaar lang bijgehouden hoeveel patiënten de kattenkrabziekte hadden. De tabel geeft een deel van de resultaten weer.
Vraag 55 2 punten
Welke leeftijdsgroep heeft het hoogste percentage personen met kattenkrabziekte? Leg je antwoord uit met berekeningen.
Bekijk het antwoord
- Berekent het percentage per leeftijdsgroep juist (1p)
- Geeft een juist antwoord op basis van de berekeningen: de leeftijdsgroep 11 tot 20 jaar heeft het hoogste percentage (1p)
Berekeningen van het model: 60 / 422 x 100 = 14% (0 tot 10 jaar); 41 / 217 x 100 = 19% (11 tot 20 jaar); 23 / 139 x 100 = 17% (21 tot 30 jaar). Nauwkeuriger rekenen is goed.
2021, tijdvak 2: Vaccinatie bij katten
Opgavetekst
Vaccinatie bij katten
Op de website van een dierenarts staat de volgende informatie over ziektes bij katten:
Niesziekte en kattenziekte
Deze ziektes zijn levensbedreigend voor katten en worden veroorzaakt door virussen. De virussen verspreiden zich via besmette katten. Het virus dat kattenziekte veroorzaakt, kan ook via handen en schoenen van mensen worden overgebracht.
Vaccinatie
Om katten te beschermen tegen niesziekte en kattenziekte kunnen ze vanaf een leeftijd van negen weken worden ingeënt. Tot deze leeftijd hebben jonge katjes antistoffen die ze van hun moeder hebben gekregen. Voor een volledige bescherming raden we 10 vaccinaties aan, volgens onderstaand schema.
Vaccinatieschema
| leeftijd | vaccin tegen niesziekte | combinatievaccin tegen niesziekte en tegen kattenziekte |
|---|---|---|
| 9 weken | X | |
| 12 weken | X | |
| 1 jaar | X | |
| 2 jaar | X | |
| 3 jaar | X | |
| 4 jaar | X | |
| 5 jaar | X | |
| 6 jaar | X | |
| 7 jaar | X | |
| 8 jaar | X |
Vraag 17 1 punt
Naar aanleiding van de informatie worden twee uitspraken gedaan. 1 Het combinatievaccin bevat ten minste twee verschillende antigenen. 2 Katjes jonger dan 9 weken hebben antistoffen verkregen door actieve immunisatie. Wat is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 18 1 punt
Welk vaccin biedt langer bescherming: het vaccin tegen niesziekte of het vaccin tegen kattenziekte? Leg je antwoord uit met behulp van de informatie.
Bekijk het antwoord
- Het vaccin tegen kattenziekte, met een uitleg waaruit blijkt dat de tijd tussen de inentingen langer is dan bij het vaccin tegen niesziekte, of dat het vaccin tegen kattenziekte maar vijf keer wordt toegediend en het vaccin tegen niesziekte tien keer (in acht jaar). (1p)
Vraag 19 1 punt
Er zijn katten die nooit buiten komen en nooit in aanraking komen met andere katten. Toch wordt geadviseerd deze katten in te enten tegen kattenziekte. Leg uit hoe de katten toch besmet zouden kunnen worden met het kattenziektevirus.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat de katten via (handen en schoenen van) mensen besmet kunnen raken. (1p)
2021, tijdvak 2: Coeliakie
Opgavetekst
Coeliakie
Coeliakie is een auto-immuunziekte. Bij deze ziekte bestrijden bloedcellen het eiwit gluten. Gluten komt voor in bepaalde voedingsmiddelen. Doordat de bloedcellen gluten gaan bestrijden, raakt bij mensen met coeliakie het darmslijmvlies beschadigd. Op lange termijn ontstaat bij hen botontkalking door een gebrek aan kalkzouten.
Vraag 22 1 punt
Meneer Smit heeft veel last van zijn darmen. De dokter doet een bloedonderzoek. Hij zoekt naar bepaalde stoffen. Als deze stoffen in het bloed aanwezig zijn, betekent dit dat meneer Smit coeliakie heeft. Naar welke stoffen zoekt de dokter?
Bekijk het antwoord
- Antistoffen (of antilichamen) tegen gluten. (1p)
Vraag 23 1 punt
Als meneer Smit een nieuwe dunne darm zou krijgen door een transplantatie, kan hij dan na de transplantatie nog steeds last krijgen van coeliakie? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Ja, met een uitleg waaruit blijkt dat hij na de transplantatie nog steeds zijn eigen (witte) bloedcellen heeft die gluten bestrijden, of nee, met een uitleg waaruit blijkt dat hij na de transplantatie medicijnen moet nemen die het afweersysteem remmen. (1p)
2021, tijdvak 3: Een blaasontsteking
Opgavetekst
Bron 1

Zijaanzicht van de onderbuik, links een man en rechts een vrouw. Bij de man wijzen de letters Q, R, S en T naar organen: Q naar de urineblaas, R naar de prostaat.
Vraag 3 1 punt
Als je veel drinkt, moet je veel plassen. De kans om een blaasontsteking te krijgen is daardoor kleiner dan wanneer je weinig drinkt. Leg uit dat veel plassen de kans op een blaasontsteking verkleint.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat door het plassen bacteriën (uit de urinebuis of urineblaas) weggespoeld worden. (1p)
2021, tijdvak 3: Een bloedtransfusie
Opgavetekst
Bron 6

Vier personen met hun bloedgroep: Ada A+, Barend AB+, Carla O+ en Paul A+. Legenda: + = resuspositief.
Bron 7

Elektronenmicroscoopfoto van bloedcellen. Q wijst naar een rode bloedcel, R naar een witte bloedcel en S naar een klein bloeddeeltje (een bloedplaatje).
Vraag 27 1 punt
Als Paul rode bloedcellen van een niet-passende bloedgroep zou krijgen toegediend, treedt er klontering op van deze cellen. Dit ontstaat door bloedgroep-antistoffen in het bloed van Paul. Welke letter in de afbeelding geeft een bloeddeeltje aan dat bloedgroep-antistoffen maakt?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
2021, tijdvak 3: Een niertransplantatie
Vraag 37 1 punt
In het verleden kon een niertransplantatie alleen plaatsvinden als de donor en de ontvanger de juiste bloedgroepen daarvoor hadden. Door een nieuwe techniek speelt de bloedgroep bij deze transplantatie geen rol meer. Bij die techniek worden bij de nierpatiënt de antistoffen tegen de donorbloedgroep uit het bloed gefilterd. Alle andere antistoffen gaan terug in het lichaam van de patiënt. Leg uit dat het voor een patiënt belangrijk is dat alle andere antistoffen terug in het lichaam gaan na het filteren van het bloed.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg moet blijken dat antistoffen beschermen tegen (infectie)ziekten. (1p)
2021, tijdvak 3: Immuniteit
Opgavetekst
Bron 14
| letter | immuun worden door |
|---|---|
| Q | een infectie op te lopen |
| R | inenting met een vaccin |
| S | als baby antistoffen op te nemen met de moedermelk |
| T | toediening van een serum |
Bron 15

Schema op de uitwerkbijlage. Vanuit immuniteit splitst het schema in natuurlijk en kunstmatig, en daarna in actief en passief. Bij elk van de vier takeinden staat een vak 'manier:' waarin de letter van de manier komt. Bij kunstmatig actief staat al de letter R.
Vraag 41 2 punten
In de tabel staan vier manieren waarop iemand immuun kan worden: Q een infectie op te lopen; R inenting met een vaccin; S als baby antistoffen op te nemen met de moedermelk; T toediening van een serum. Op de uitwerkbijlage staat in een schema hoe deze verschillende manieren genoemd worden. De letter R uit de tabel is al op de juiste plaats ingevuld. Schrijf de letters Q, S en T uit de tabel op de juiste plaats in het schema op de uitwerkbijlage.
Bekijk het antwoord
- De letters Q, S en T staan juist in het schema: Q bij natuurlijk actief, S bij natuurlijk passief en T bij kunstmatig passief (R staat al bij kunstmatig actief). (2p)
Drie letters juist ingevuld: 2 punten. Één of twee letters juist: 1 punt. Geen juiste letter: 0 punten.
2021, tijdvak 3: Ziektes bij landbouwdieren
Vraag 55 1 punt
Om te onderzoeken of dieren op een bedrijf zijn geïnfecteerd met de Q-koortsbacterie, is een test ontwikkeld. Met deze test kunnen stoffen die het lichaam maakt tegen de bacterie, in het bloed worden aangetoond. De test is ontwikkeld om een infectie met Q-koorts aan te tonen. Hoe heten de stoffen die in het bloed van de dieren worden aangetoond bij deze test?
Bekijk het antwoord
- Noemt antistoffen. (1p)
Vraag 56 1 punt
Vogelgriep wordt veroorzaakt door een virus dat in verschillende vormen voorkomt. Sommige vormen zijn erg besmettelijk en zeer schadelijk voor vogels die als pluimvee worden gehouden. Enkele vormen van het vogelgriepvirus kunnen door besmette dieren overgedragen worden op mensen. Kan vogelgriep bestreden worden met antibiotica? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Antwoord is nee, met een uitleg waaruit blijkt dat antibiotica alleen werkzaam zijn tegen bacteriën en niet tegen virussen. (1p)
2019, tijdvak 1: Vaccinatie bij ouderen
Opgavetekst
Vaccinatie bij ouderen
Waterpokken is een kinderziekte die veroorzaakt wordt door een virus. Het virus blijft na besmetting in het lichaam aanwezig en kan op latere leeftijd gordelroos veroorzaken. Bij gordelroos ontstaan er bultjes en blaasjes op de huid die veel pijn doen.
Er wordt onderzocht of ouderen tegen gordelroos beschermd kunnen worden door een vaccinatie.
Vraag 24 1 punt
Voor het onderzoek wordt een grote groep oudere mensen ingeënt met een vaccin. Dit vaccin bevat een verzwakt waterpokkenvirus. Om het onderzoek compleet te maken dient een andere groep ouderen als controlegroep. Waarmee moet deze controlegroep ingespoten worden?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 25 1 punt
Uit het onderzoek blijkt dat oudere mensen na de vaccinatie minder kans hebben om gordelroos te krijgen. Leg uit waardoor een vaccin met een verzwakt waterpokkenvirus immuniteit tegen gordelroos kan opleveren.
Bekijk het antwoord
- Uit het antwoord moet blijken dat gordelroos wordt veroorzaakt door hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt / dat de ouderen na de vaccinatie zijn beschermd tegen gordelroos doordat ze antistoffen tegen het virus hebben aangemaakt (1p)
Aanvulling op het correctievoorschrift bij vraag 25: antwoorden die beschrijven wat er in het lichaam van de ouderen gebeurt, zijn ook goed.
Vraag 26 1 punt
Welke vorm van immunisatie is het toedienen van het vaccin met een verzwakt waterpokkenvirus?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 27 2 punten
In een ander onderzoek wordt een grote groep ouderen ingeënt tegen een bacterie die longontsteking veroorzaakt. In deze groep krijgen 49 mensen binnen twee jaar longontsteking. In de even grote controlegroep krijgen 90 mensen in die tijd longontsteking. Hoeveel procent van de mensen die longontsteking krijgen, zijn van tevoren ingeënt tegen deze ziekte? Leg je antwoord uit met een berekening.
Bekijk het antwoord
- Berekent het totaal aantal gevallen van longontsteking: 49 + 90 = 139 mensen (1p)
- Berekent het percentage ingeënten uit het berekende totaal: 49 : 139 x 100 = 35% (of nauwkeuriger) (1p)
Een nauwkeuriger percentage dan 35% is ook goed.
2019, tijdvak 1: Grauwe ganzen
Opgavetekst
Grauwe ganzen
Grauwe ganzen zijn vogels die in Nederland voorkomen. Als twee grauwe ganzen een broedpaar gevormd hebben, blijven ze de rest van hun leven bij elkaar. Een mannetje en een vrouwtje herkennen elkaar aan hun uiterlijk, gedrag en geluid.
Hieronder staat informatie over vier verschillende onderzoeken die met grauwe ganzen zijn gedaan.
Onderzoek 1
Het gedrag van een mannetje werd enkele jaren gevolgd. Zijn vrouwtje raakte zoek na een hevige storm. Het mannetje bleef een jaar alleen. Daarna vond hij een nieuw vrouwtje. Na anderhalf jaar kwam het eerste vrouwtje terug. Het mannetje vormde weer een broedpaar met zijn eerste vrouwtje en liet het nieuwe vrouwtje alleen.
Onderzoek 2
Van een ander broedpaar werd het vrouwtje weggehaald. Bij het mannetje nam het gehalte aan stresshormoon in het bloed sterk toe na het verdwijnen van het vrouwtje. Toen er een ander vrouwtje bij hem werd gezet, bleef het gehalte aan stresshormoon hoog. Pas toen zijn eigen vrouwtje na twee weken terugkwam, nam het gehalte snel af.
Onderzoek 3
Een gedragsonderzoeker zet enkele voerbakjes neer die dezelfde vorm hebben, maar van kleur verschillen. Eén bakje vult hij met voer, de andere blijven leeg. Al snel leren de ganzen in welk bakje voer zit. Ze lopen alleen nog op dat bakje af, ook als het op een andere plek staat of als het leeg is.
Onderzoek 4
Een onderzoeker haalt een ganzenvrouwtje weg als haar eieren uitkomen en zet een kip bij het nest. Na het uitkomen volgen de kuikens de kip overal heen. Ook als het ganzenvrouwtje na een halve dag terugkomt, blijven de kuikens de kip achterna lopen.
Uitwerkbijlage
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Uit de resultaten van beide onderzoeken blijkt dat de mannetjes van de twee broedparen hun vrouwtje na anderhalf jaar nog herkennen. | ||
| Uit de resultaten van beide onderzoeken blijkt dat het verdwijnen van de partner stress veroorzaakt bij het mannetje. |
Vraag 28 1 punt
Over de onderzoeken 1 en 2 worden twee uitspraken gedaan. Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage. Kruis bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist.
Bekijk het antwoord
- De tabel is volledig juist ingevuld: beide uitspraken zijn onjuist (kruisje bij 'onjuist') (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
2019, tijdvak 1: Baarmoederhalskanker
Opgavetekst
Baarmoederhalskanker
Vaak is een infectie met het virus HPV de oorzaak van het ontstaan van baarmoederhalskanker. Van dit virus zijn verschillende typen bekend. Van alle gevallen van baarmoederhalskanker wordt 70% veroorzaakt door HPV type 16 en type 18. Sinds 2010 worden veel meisjes in Nederland ingeënt met een vaccin tegen deze twee typen HPV.
Uitwerkbijlage
| juist | onjuist | |
|---|---|---|
| Het vaccin bevat antigenen van HPV. | ||
| Vaccinatie tegen HPV biedt volledige bescherming tegen baarmoederhalskanker. |
Vraag 32 1 punt
Over de vaccinatie tegen HPV type 16 en type 18 worden twee uitspraken gedaan. Deze twee uitspraken staan in een tabel op de uitwerkbijlage. Kruis bij elke uitspraak aan of deze juist is of onjuist.
Bekijk het antwoord
- De tabel is volledig juist ingevuld: de uitspraak 'Het vaccin bevat antigenen van HPV' is juist (kruisje bij 'juist'), de uitspraak 'Vaccinatie tegen HPV biedt volledige bescherming tegen baarmoederhalskanker' is onjuist (kruisje bij 'onjuist') (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
2019, tijdvak 2: Het mazelenvirus
Opgavetekst
Het mazelenvirus
Mazelen is een ziekte die wordt veroorzaakt door een virus. Het mazelenvirus dringt witte bloedcellen binnen om zich te vermenigvuldigen. Na korte tijd gaan de besmette bloedcellen dood. Het virus tast vooral witte bloedcellen aan die een functie hebben bij het geheugen van het afweersysteem.
Vraag 32 1 punt
Voor het functioneren van het afweersysteem is het belangrijk dat witte bloedcellen ziekteverwekkers kunnen herkennen. Waaraan herkennen witte bloedcellen ziekteverwekkers?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
diagram 1

Lijngrafiek met de tijd (weken) op de horizontale as, van 0 tot 3, met de infectie bij 0. Verticale as: aantal witte bloedcellen. Legenda: milde infectie (doorgetrokken lijn), matige infectie (gestreepte lijn), ernstige infectie (stippellijn). De lijn van de milde infectie daalt licht en komt rond week 2 weer op het beginniveau. De lijn van de matige infectie daalt verder en komt rond week 2 weer op het beginniveau. De lijn van de ernstige infectie daalt snel en blijft daarna laag.
diagram 2

Lijngrafiek met de tijd (weken) op de horizontale as, van 0 tot 3, met de infectie bij 0. Verticale as: sterkte van de afweerreactie. Legenda: zie diagram 1. De afweerreactie bij de milde en de matige infectie stijgt vanaf ongeveer week 1 en bereikt rond week 2 tot 3 het hoogste niveau. De afweerreactie bij de ernstige infectie blijft laag.
Vraag 33 1 punt
Witte bloedcellen die niet besmet zijn met het mazelenvirus, proberen het virus te bestrijden. In diagram 1 zie je hoe het aantal witte bloedcellen verandert na een infectie met het mazelenvirus. Diagram 2 laat zien hoe sterk de afweerreactie is na zo'n infectie. Naar aanleiding van de diagrammen worden twee uitspraken gedaan. Uitspraak 1: Twee weken na een matige infectie zijn er weer evenveel witte bloedcellen als voor de infectie. Uitspraak 2: Bij een ernstige infectie reageert het afweersysteem sterker dan bij een matige infectie. Welke uitspraak is juist?
Bekijk het antwoord
Antwoord: B
Vraag 34 1 punt
In Nederland worden kinderen ingeënt tegen mazelen. Daarvoor wordt een verzwakt mazelenvirus gebruikt. Welke vorm van immunisatie is zo'n inenting?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
2018, tijdvak 1: Ebola
Vraag 22 1 punt
Ebola is een levensgevaarlijke virusziekte. In 2014 was er een grote uitbraak van ebola, waarbij binnen enkele maanden duizenden mensen besmet raakten. Omdat er geen medicijnen tegen ebola waren, werd geadviseerd om bloed af te nemen van mensen die genezen waren van de ziekte. Antistoffen uit dit bloed zouden dan andere patiënten kunnen helpen om de besmetting met het ebola virus te overleven. Is het toedienen van antistoffen uit bloed van genezen mensen een vorm van immunisatie? Zo ja, is het dan actieve of passieve immunisatie?
Bekijk het antwoord
Antwoord: C
Vraag 23 1 punt
Voor het toedienen van bloedplasma met antistoffen tegen ebola wordt geadviseerd om plasma van bloedgroep AB te gebruiken. Dit plasma kan veilig toegediend worden aan patiënten met bloedgroep AB, A, B en 0. Leg uit waardoor dit bloedplasma geschikt is om aan alle patiënten te geven, ongeacht hun bloedgroep.
Bekijk het antwoord
- Uit de uitleg blijkt dat dit bloedplasma geen bloedgroep-antistoffen bevat / geen klontering kan veroorzaken (1p)
Vraag 24 1 punt
Het toedienen van antistoffen tegen ebola kan ook via een bloedtransfusie met volledig bloed van een genezen persoon. In zo’n geval wordt geadviseerd om aan vrouwen tussen de 15 en 45 jaar oud alleen resusnegatief bloed te geven. Dit advies wordt gegeven om problemen bij een zwangerschap te voorkomen. Kruis in de tabel op de uitwerkbijlage aan of in resusnegatief bloed resusantigenen aanwezig kunnen zijn. Kruis ook aan of in dit bloed resusantistoffen aanwezig kunnen zijn. De tabel heeft de kolommen kunnen wel aanwezig zijn en kunnen niet aanwezig zijn, en de rijen resusantigenen en resusantistoffen.
Bekijk het antwoord
- Tabel volledig juist: resusantigenen kunnen niet aanwezig zijn; resusantistoffen kunnen wel aanwezig zijn (1p)
Alleen aan een volledig juist ingevulde tabel 1 scorepunt toekennen.
2018, tijdvak 2: Kinkhoest
Opgavetekst
diagram 1

Lijndiagram. Horizontale as: tijd, met het moment van de vaccinatie aangegeven. Verticale as: hoeveelheid kinkhoest-antistof in het bloed. De lijn ligt vlak en laag tot de vaccinatie. Daarna stijgt hij in een S-vorm naar een hoog niveau en blijft daar.
diagram 2

Lijndiagram. Horizontale as: tijd, met het moment van de vaccinatie aangegeven. Verticale as: hoeveelheid kinkhoest-antistof in het bloed. De lijn begint bij de vaccinatie laag en stijgt daarna geleidelijk naar een hoog niveau, waar hij vlak blijft.
diagram 3

Lijndiagram. Horizontale as: tijd, met het moment van de vaccinatie aangegeven. Verticale as: hoeveelheid kinkhoest-antistof in het bloed. De lijn ligt eerst hoog en daalt na de vaccinatie in een S-vorm naar een laag niveau.
diagram 4

Lijndiagram. Horizontale as: tijd, met het moment van de vaccinatie aangegeven. Verticale as: hoeveelheid kinkhoest-antistof in het bloed. De lijn ligt eerst hoog en daalt na de vaccinatie steil naar bijna nul.
Vraag 11 1 punt
Kinkhoest is een infectieziekte van de luchtwegen die wordt veroorzaakt door een bacterie. De bacterie wordt overgebracht door hoesten en niezen. Baby’s krijgen de eerste vaccinatie tegen kinkhoest als ze twee maanden oud zijn.
Baby Fanny krijgt haar eerste vaccinatie tegen kinkhoest. Zij en haar moeder zijn nog niet in aanraking geweest met kinkhoestbacteriën. Hieronder zie je vier diagrammen. Eén van de diagrammen geeft de hoeveelheid kinkhoest-antistoffen in het bloed van Fanny juist weer. Welk diagram is dat?
Bekijk het antwoord
Antwoord: A
Vraag 12 2 punten
Kinkhoest is een infectieziekte van de luchtwegen. Als een vrouw tegen het eind van haar zwangerschap wordt ingeënt tegen kinkhoest, dan is de baby vlak na de geboorte beschermd tegen deze ziekte. Leg uit waardoor zo’n inenting van de moeder de pasgeboren baby beschermt tegen kinkhoest.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat de moeder na de inenting antistoffen aanmaakt (1p)
- Noemt dat deze antistoffen aan de baby worden doorgegeven via de placenta of via de moedermelk (1p)
2018, tijdvak 2: HPV
Vraag 18 1 punt
HPV is een seksueel overdraagbaar virus. Er komen verschillende typen van dit virus voor. Je kunt jezelf beschermen door een inenting met het HPV-vaccin. Je krijgt twee prikken in je bovenarm, met een tussentijd van zes maanden. Het vaccin bevat antigenen van de twee typen HPV die 70 procent van alle gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaken. Na de tweede prik ben je immuun voor deze typen HPV.
Is inenting met het HPV-vaccin actieve immunisatie of passieve immunisatie? Leg je antwoord uit.
Bekijk het antwoord
- Noemt actieve immunisatie, met een uitleg dat het vaccin antigenen bevat of dat het lichaam zelf antistoffen maakt na de inenting (1p)
Vraag 19 2 punten
HPV kan ook bij jongens ziekten veroorzaken. Sinds men begonnen is met het inenten van meisjes is ook het aantal ziektegevallen door HPV bij jongens afgenomen.
Leg uit dat door meisjes in te enten, jongens ook beschermd worden tegen HPV.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat door inenting minder meisjes het HPV-virus dragen (1p)
- Noemt dat daardoor de kans op overdracht van het virus (op jongens) afneemt (1p)
2018, tijdvak 2: Wolven
Opgavetekst
Informatie 1 Stamboom

Wolven behoren tot de familie van de hondachtigen (Canidae). Er zijn ongeveer 35 soorten hondachtigen, waarvan er zes soorten in Europa in het wild voorkomen. In de afbeelding zie je een deel van een stamboom waar de wolf in voorkomt.
De stamboom loopt van orde naar soort. Orde: Carnivora (roofdieren). Families: Canidae (hondachtigen), Mustelidae (marterachtigen), Felidae (katachtigen). Geslachten onder Canidae: Vulpes (vosachtigen) met de soorten vos en poolvos; Chrysocyon met de manenwolf; Speothos met de boshond; Canis (wolfachtigen) met de soorten wolf en jakhals.
Informatie 5 Hondsdolheid
Vroeger was men bang voor wolven omdat ze hondsdolheid (rabiës) konden overbrengen op mensen. Hondsdolheid is een besmettelijke virusziekte die vaak dodelijk is voor mensen. De ziekteverwekker wordt overgedragen via speeksel door een beet van een besmet dier. Besmette wolven worden zeer agressief en zullen eerder bijten.
Vraag 44 2 punten
Volgens informatie 5 kunnen wolven hondsdolheid overbrengen. Als iemand gebeten wordt door een wolf kan hij besmet raken met de ziekteverwekker die hondsdolheid veroorzaakt. Leg uit waardoor je geen antibiotica kunt gebruiken om de ziekteverwekker van hondsdolheid te bestrijden.
Bekijk het antwoord
- Noemt dat hondsdolheid door een virus wordt veroorzaakt en niet door een bacterie (1p)
- Noemt dat antibiotica alleen bacteriën bestrijden en geen virussen (1p)
Hoe vaak afweer in het examen komt
| Examen | Vragen | Aantal | Aandeel |
|---|---|---|---|
| 2026, tijdvak 1 | 30-31, 33 | 3 | 6% |
| 2026, tijdvak 2 | 20, 46-47, 49-51 | 6 | 12% |
| 2025, tijdvak 1 | 8-10, 45, 47, 49 | 6 | 12% |
| 2025, tijdvak 2 | 31-32, 37, 47 | 4 | 8% |
| 2024, tijdvak 1 | 16, 35, 48-50 | 5 | 9% |
| 2024, tijdvak 2 | 13-16 | 4 | 8% |
| 2023, tijdvak 1 | 20-21, 24, 50 | 4 | 8% |
| 2023, tijdvak 2 | 16, 31-33, 52 | 5 | 10% |
| 2022, tijdvak 1 | 2, 20-22, 49 | 5 | 9% |
| 2022, tijdvak 2 | 15-16, 39, 42 | 4 | 8% |
| 2022, tijdvak 3 | 19, 42-45 | 5 | 10% |
| 2021, tijdvak 1 | 19, 37, 53-55 | 5 | 9% |
| 2021, tijdvak 2 | 17-19, 22-23 | 5 | 10% |
| 2021, tijdvak 3 | 3, 27, 37, 41, 55-56 | 6 | 11% |
| 2019, tijdvak 1 | 24-28, 32 | 6 | 11% |
| 2019, tijdvak 2 | 32-34 | 3 | 6% |
| 2018, tijdvak 1 | 22-24 | 3 | 6% |
| 2018, tijdvak 2 | 11-12, 18-19, 44 | 5 | 11% |
In 18 van de 18 ingedeelde examens biologie vmbo-gl/tl staat een vraag over afweer, samen 84 vragen (9% van alle examenvragen). De meeste stonden in 2026, tijdvak 2: 6 vragen. In de examens van 2024 tot en met 2026 ging 9% van de vragen over afweer, daarvoor 9%. Dat aandeel is dus stabiel.
Oefenen met afweer
Maak de 15 nieuwste examenvragen over afweer online, zonder account, of kies de vragen uit één jaar (2025, 2024, 2023, 2022, 2021, 2019 en 2018). Het AI-model kijkt ze na volgens het correctievoorschrift, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag je punten en feedback in je mail.
Andere onderwerpen biologie vmbo-gl/tl
- Voortplanting
- Zenuwstelsel en hormonen
- Voeding en vertering
- Gedrag
- Erfelijkheid
- Bloedsomloop
- Ecologie
- Planten en fotosynthese
- Ademhaling
- Cellen
- Evolutie
- DNA en eiwitsynthese
Afweer op andere niveaus
- Examenvragen afweer biologie havo
- Examenvragen afweer biologie vmbo-kb
- Examenvragen afweer biologie vwo
Nakijken als docent
Kies het examen in de vragenbank
In de vragenbank van ToetsChecker staat elk examen biologie vmbo-gl/tl onder Eindexamens. Je neemt de examenvragen over in een eigen toets, alles of een selectie, of je leest het examen met het correctievoorschrift in als correctiemodel.
Laat de klas het examen maken
Op papier, zoals het echte examen: je scant de stapel in één keer of mailt de scan naar je scanadres. Of online, als digitale toetsafname met toezicht; de opgavetekst staat dan als bron bij elke vraag. Afbeeldingen uit het examen gaan niet mee, die staan in de PDF van de opgaven.
Geef de resultaten vrij
Het AI-model kijkt elk examen na volgens het correctievoorschrift en schrijft feedback per vraag. Bij een oefenexamen geef je alles in één keer vrij; bij een toets die meetelt loop je het voorstel eerst na. De leerling ziet het resultaat pas na jouw vrijgave.
ToetsChecker is geen examensite: je kijkt er ook je eigen SO's, proefwerken, praktische opdrachten en verslagen mee na, handgeschreven of digitaal, met jouw correctiemodel en feedback per vraag. Een gratis account heeft alle functies en 200 credits per maand, genoeg om ongeveer 100 toetsen te laten nakijken. Maak een gratis account of lees eerst hoe het nakijken werkt.
Hoe ToetsChecker biologie per vraagtype nakijkt, lees je op biologie toetsen nakijken met AI.
Alle oefentoetsen en eindexamens van dit vak staan op biologie oefenen. Wat je op je centraal examen nodig hebt om te slagen, reken je uit met de slaag-zakcalculator.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt afweer voor in het eindexamen biologie vmbo-gl/tl?
In de 18 ingedeelde examens van 2018 tot en met 2026 gaan 84 vragen over afweer, 9% van alle examenvragen. Het onderwerp staat in 18 van die examens.
In welk examen biologie vmbo-gl/tl stonden de meeste vragen over afweer?
In het examen van 2026, tijdvak 2, met 6 vragen: 20, 46-47, 49-51.
Hoe oefen ik examenvragen over afweer?
Op deze pagina staan alle vragen over afweer met het antwoord. Je maakt ook de 15 nieuwste vragen online, of die van één jaar, zonder account: het AI-model kijkt ze na, je docent keurt het resultaat goed en je krijgt per vraag feedback.